DRANKZUCHT EN HOE DIE TEGEN TE GAAN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DRANKZUCHT EN HOE DIE TEGEN TE GAAN"

Transcriptie

1 /// PRIJS 10 CENtsf^^ *^ <> ^ IR ' B - DRANKZUCHT EN HOE DIE TEGEN TE GAAN DOOR FELIX ORTT 1 \ \ S UlïQAVE VAN DEN NEDERLANDSCHE VEQETARIÊRSBOND" 1911 a

2 ^\' \ X Nederlandsche, Vegetariërsbofldl,,, HOOFDBESTUUR.^ ^.X^\] ' ^.'% <\ Vooraitter: H- NObTHE^Niys, 27 Adm. v. Ghent-V,^n^'; ptmat, UWecht., - ^ ' ^^^^Mj^' Vice-Voorsitier: M. > VALK.L2I»^,, ^24 Nleuwstraat,,?^/, Y^YI' 'V«i, Den Haag. ^ ' ' K^^CxJ ^ ^Secreia^ns:, ^ ^T V^ i/>^ 0^ 'Penningmeester: M. L. VAN DEl^ ES, Höorn-.j^iC.Cf^^^'^' ^'' ( D. DE CLERCQ, Bloemendaal. '^} \ <MJ ' 1 Leden: \ G. A, OOTMAR, arts, Schotersingel, Haarlem 1 I j i ) ' ^ Mevr. M.A.ORTT-SCHULLE'R'TOITPEURSUM, < "> "i, ^ 383 Laan van Meëi'dervóort, Den Haag. ;l w ^ ^IBLIOTHBEK ^n VEGETARISCH BUREAU: FEÜX QRTT, Soest. Il, VEQETAWSCHE BODE. 1 Reductie: FELIX ORTT, Soest. '(^ Administratie: M, L. VAN DER Es, Hoorn. Maaildelijksch Bondsorgaan: Prij3^f2, per jaar. Wie op de hoogte wenscht te blijvfen' van de vege^tarische bewegihg in ons land en in het buitenland, léze dit tydschnft.

3 <l L ^. ^ DRANKZUCHT EN HOE ^ DIE TEGEN TE GAAN / / '^1^! '^t^a > i f, 't DOOR FELIX ORTT t-^l I,1.f t I La lutte pour Ie vegetarisme est aussi la lutte contre l'alcoolisme." Dr. HUCHARD, Memhre de l'academie de Médecme de France. -H K UITGAVE VAN DEN NEDERLANDSCHE VEQETARIËRSBOND' 1911 ^^\

4 I (4 'i. t

5 Terwijl het vroeger, zoowel bij lichaamsziekten als bij maatschappelijke kwalen, gebruikelijk was de onaangename verschijnselen zoo goed mogelijk weg te nemen en onhinderlijk te maken, heeft men in de laatste tijden meer en meer begrepen dat dit niet de goede manier is die op den duur de gewenschte resultaten geven kan. Thans is men er op uit om van de aan 't licht tredende ziekteverschijnselen de dieper-liggende oorzaken op te sporen en die oorzaken weg te nernen de rationeele ziektebehandeling. En daarnaast tracht men, voor zoover dit mogelijk is, door doeltreffende maatregelen de ziekte-oorzaken verwijderd te houden, gedachtig aan het wijze gezegde: voorkomen is beter dan genezen. Dit beginsel ligt ten grondslag aan de hygiëne, de gezondheidsleer, welke dan ook meer en meer op alle gebieden van persoonlijk en maat- 3

6 schappelijk leven gewaardeerd en bestudeerd wordt. Bij den strijd tegen de drankellende, met hoeveel warmte en toewijding die ook gestreden wordt, schijnt men echter nog niet voldoende van de bovengenoemde nieuwere beginselen doordrongen te zijn. Leest men de geheelonthoudersbladen, hoort men de lezingen en voordrachten der drankbestrijders, let men op de onderwerpen die op anti-alcoholcursussen ter sprake worden gebracht, dan ziet men weinig of geen aandacht geschonken aan datgene wat toch de grondoorzaak is van het alcoholisme, dat zulk een diep-invretende ziekte in individu en samenleving geworden is namelijk de drankzucht. Want als er geen dranksuckl bestond, zou het zeer weinig inzicht en inspanning vereischen om den alcohol te laten staan. Als niet het lichaam schreeuwde om drank, zooals dat van den verslaafden rooker om tabak, zooals dat van den morphinist om opium of morphine, dan zou toch waarlijk het voor de hand liggend inzicht dat men als alcoholgebruiker zijn geld uitgeeft om er onvrede, armoede, ziekte, huiselijke ellende, een gedegenereerd nageslacht mee te koopen, voldoende zijn om verreweg de meeste drankgebruikers te nopen dat ellendige vergif voorgoed te laten staan. Maar 't is anders gesteld bij zeer velen. Er bestaat een tegenwerkende kracht waarop alle redeneeringen afstuiten; een kracht zoo sterk dat 4

7 zij vaak zelfs de overtuigden, de geredden, terugdringt in den jammerpoel en onredbaar ten gronde doet gaan en die kracht is de drankzucht. Wil de anti-drankbeweging dus duurzaam succes hebben in veel meerdere mate dan tot dusver; wil zij haar propaganda klemmender, haar arbeid vruchtbaarder, haar resultaten duurzamer doen zijn, dan behoort zij, veel meer dan tot dusver 't geval is, aandacht te wijden aan de drankzucht, en de middelen aan te prijzen en toe te passen welke de drankzucht kunnen wegnemen, of, beter nog, kunnen voorkomen. Daartoe willen we eenige opmerkingen maken, eenige gegevens bijeenbrengen, in de hoop dat zij de ernstige drankbestrijders mogen nopen tot meerdere belangstelling in en een dieper onderzoek van dit allergewichtigste onderdeel van het alcoholvraagstuk. Behalve een aangeboren drankzucht, ontstaan door oorzaken die vóór de geboorte reeds werkzaam waren, schijnen er twee groote oorzaken te zijn welke tijdens het leven van den mensch de drankzucht kunnen doen ontstaan. De eerste oorzaak is ondervoeding. Om kort, en toch duidelijk-overtuigend te zijn, wil ik mij hier bepalen tot een aanhaling uit het bekende werk van den Russischen arts W. Weressajew (pseudoniem van Dr. Smidowitch), dat in 't Duitsch verschenen 5

8 is onder den titel ^Beichten eines praktischen Arzteï' en ook in 't Nederlandsch vertaald is. De schrijver was, na kort in de praktijk te zijn geweest, tot het inzicht gekomen dat hij de allernoodigste ervaring miste; hij wenschte die aan een ziekenhuis op te doen, doch kon daar geen andere plaats krijgen dan als volontair zonder honorarium. Daar hij zelf geen middelen had, leefde hij uiterst armoedig. Hij vertelt daarvan: Ik moest mij tot het allernoodigste beperken, 's Avonds sneed ik de franjes van mijn broekspijpen en naaide met zwart garen de gaten in mijn bottines ; als ik de rantsoenen aan de zieken voorschreef, las ik het voorschrift met afgunstige oogen, daar ik mij met een mengsel van thee en bloed moest voeden (een praeparaat tot tichelvormige steenen geperst). In dezen moeilijken tijd ondervond en begreep ik het' verschijnsel dat mij vroeger totaal onbegrijpelijk was, n.l. dat men zich wegens honger bedrinkt. Wanneer ik nu langs een herberg ging, werd ik met onweerstaanbare kracht daarheen getrokken; het scheen mij als de hoogste zaligheid om aan het helverlichte buffet, rijk voorzien van smakelijke spijzen, een paar borrels te kunnen drinken; en merkwaardigerwijze was het de drank en niet de spijs, die mij, halfverhongerde, het meest aanlokte, ofschoon ik volstrekt geen alcoholicus was. Wanneer eens een roebel in mijn zak verdwaalde, kon ik de verzoeking niet weerstaan en bedronk me. Toen ik mij later weder behoorlijk voedde, had evenmin als te voren de drank eenige bekoring voor mij." Dit getuigenis van een medicus, geen alcoholist, 6

9 op eigen ervaring gegrond, schijnt mij zoo afdoende mogelijk toe, en zal waarschijnlijk geen ernstige tegenspraak ontmoeten. Doch wat we er uit leeren is dit: dat de drankellende onder het lompen-proletariaat niet maar afdoende te bestrijden is door geheelonthouders-propaganda alleen, zelfs niet door 't opzenden van de meest verslaafde dronkaards naar asylen; en evenmin alleen door de macht der religieuze opwekking zooals het Leger des Heils met zooveel toewijding tracht te bewerken. De tegenwerkende kracht is voor hen bij wie de drankzucht reeds te diep geworteld is, te groot; de verleiding loert eiken dag, elk uur, en vindt in het zwakke, onvoldoend gevoede vleesch een te machtigen bondgenoot. Behalve zedelijke verheffing moet men zulke menschen brengen een gezonde, voldoende voeding; dan eerst bestrijdt men hun alcoholisme met kans op duurzaam succes. Dit is echter een raad, die gemakkelijker te geven dan te volbrengen is; zij wijst er echter op dat het drankvraagstuk onafscheidelijk samenhangt met de vraagstukken van den arbeid en het pauperisme; en dat de waarachtige drankbestrijder behoort mede te arbeiden aan het tot stand brengen van een betere, rechtvaardiger samenleving, waar geen klasse van hongerlijders meer zal zijn. De tweede oorzaak van drankzucht is vleesch- 7

10 voeding. Ik vermoed dat deze stelling meer tegenspraak zal uitlokken dan de vorige; ik zal er daarom uitvoeriger bij stilstaan en meer argumenten ervoor aanvoeren. Vooraf wil ik de opmerking maken, dat ongeloovig schouderophalen van leeken of zelfs van geneesheeren niet de minste waarde heeft. Wie op dit punt nooit heeft nagedacht, niet heeft gestudeerd of geen ervaring heeft opgedaan en verzameld, heeft geen recht van meespreken, en zijn ongeloovigheid heeft geen waarde, onafhankelijk van den titel dien hij voor zijn naam schrijft. Wil men weten wat er van deze bewering waar is, dan moet men te rade gaan of bij medici die dit punt ernstig hebben bestudeerd en onderzocht en krachtens hun lijn van studie en hun ervaring tot gezaghebbende conclusies zijn gekomen; óf wel bij intelligente leeken, die aan eigen gestel, of door 't waarnemen van anderen een bepaalde ervaring dienaangaande hebben opgedaan. Vooral is van waarde het oordeel van leiders van dronkaards-asylen, die in deze richting ondervinding hebben verkregen. In de desbetreffende literatuur heb ik nooit een uitspraak van deskundige of ervaringrijke personen ontmoet, die beweerden dat ten opzichte van drankzucht het vleeschgebruik een onverschillige zaak was; maar talrijk zijn de getuigenissen dat vleeschgebruik den trek naar alcohol in de hand werkt en 8

11 dat omgekeerd onthouding van vleeschspijzen het vegetarisch dieet zeer gunstig is om de drankzucht te verminderen en weg te nemen. Alvorens eenige van deze getuigenissen aan te voeren, wil ik met enkele woorden een bedenking wegnemen, die mogelijk bij sommigen zou kunnen oprijzen, n.l. deze: of onthouding van vleesch geen middel is dat even erg is als de kwaal. Of de mensch inderdaad op den duur zonder vleeschspijzen kan leven, en of het ontberen van dit smakelijke voedingsmiddel niet een te harde eisch is om aan de patiënten te mogen stellen. Het antwoord kan kort zijn. Vleesch is een voedingsartikel dat zonder eenig bezwaar voor gezondheid of levensgenot kan gemist worden. Tal van personen in de beschaafde wereld, van de oudste tijden tot op heden, die vegetariër geworden zijn, hebben getuigd en getuigen nog dagelijks, dat door het weglaten van vleesch uit hun dieet hun gezondheid niet geleden heeft, doch veeleer verbeterd is; dat hun leven niet armer, maar veeleer rijker geworden is. Tal van volken, volkstammen en klassen, overal, in alle landen en klimaten over de wereld verspreid, leveren 't onweerlegbaar bewijs dat de mensch physiologisch geen behoefte heeft aan vleeschvoedsel om gezond, sterk en volhardend te zijn. En de nieuwere medische en physiologische wetenschap, die zich op 't punt van een zuivere plantenvoeding 9

12 nog aarzelend uitlaat, erkent in ieder geval algemeen, r bij monde van haar meest uitstekende vertegen- } woordigers, dat een lacto-vegetabiel dieet een 1 voeding bestaande uit producten van het plantenrijk, vermeerderd met zuivelproducten (melk, boter, kaas), eieren en honig in geen enkel opzicht voor een vleesch-bevattend dieet behoeft onder te doen. Bovendien is vleesch een duur voedingsmiddel; vervanging van het vleesch door passende zuivelproducten en plantaardige voedingsstoffen geeft, bij A een volkomen gelijke voedingswaarde, een belangrijke besparing aan kosten (volgens mijn berekening en ervaring een besparing van ruim 15%).*) Zoo mogen dan de onkundigen of twijfelmoedigen verzekerd zijn dat er tegen een vervanging van het gewone vleeschhoudende door een lacto-vegetabiel j dieet geen enkel wetenschappelijk of redelijk argument ' is aan te voeren een waarheid waarvan men zich in de talrijke nieuwere lectuur over 't vegetarisme desverkiezend verder kan doordringen, zoodat ^ daarmee ook de bedenking vervallen is als zou het weglaten van 't vleesch tot vermindering of opheffing der drankzucht in eenig opzicht gevaarlijk of nadeelig kunnen zijn. Het groote voordeel eraan verbonden, moge uit de volgende getuigenissen blijken : *) Zie F. Ortt. Het vegetarisme bezien van de economische en de ethische zijde Prijs 5 cents. 10

13 Allereerst dan dat van Dr. James C. Jackson, oudste geneesheer van een asyl voor drankzuchtigen te Dansville, Livingston County, New-York. Dit getuigenis is niet van recenten datum (uit de 2e helft der 19e eeuw), maar omdat het oud is is het allerminst waardeloos; integendeel zijn waarde stijgt nu het door vele anderen in den loop der jaren een stellige bevestiging gevonden heeft. Het is derhalve passend met het getuigenis van dezen baanbreker, in,the Laws of Life'' gegeven, te beginnen : Tallooze onderzoekingen heb ik gedaan" zoo schrijft hij waartoe ik speciaal in de gelegenheid was, en ik heb nooit iemand ontmoet, die aan den drank verslaafd was, of hij was min of meer een gulzigaard; en nooit heb ik vaneen dronkaard gehoord, die zorgvuldig een goede voedingswijze in acht nam. Wanneer iemand zich gulzig en overdadig begint te voeden, ontstaat bij hem een bijna of dikwijls een geheel-onoverkomelijke zucht naar prikkelende dranken. Het komt er daarom zeer op aan voor degenen, die de matigtigheid in drinken willen bevorderen, dat zij ook letten op matigheid in 't eten. Onze dronkaards worden niet gevormd in de kroegen, zij worden daar alleen maar ingewijd in 't gild der dronkaards. De ware opleiding tot dronkaards ontvangen zij aan hun tafel tehuis." Het eten van prikkelend voedsel werkt op de zenuwen van de maag, en door deze worden de smaakzenuwen wederkeerig geprikkeld, wat de behoefte doet geboren worden om het gevoel van uitputting, dat ontstaat, tegen te gaan en aldus tot drankgebruik leidt." Evenwel is volgens Dr. Jackson het gebruik van prikkelend voedsel niet de eenige reden voor de drankzucht. 11

14 Deze ontstaat ook als ons voedsel niet die bestanddeelen bevat, die noodig zijn om in het verbruik van zenuwweefsel te voorzien. Onze zenuwen moeten evenzeer gevoed worden als onze spieren; ze slijten evenzeer af door gebruik en moeten door geschikt voedsel weer worden aangevuld en versterkt. Nu is 't opmerkelijk dat de zucht naar prikkelende stoffen en dranken juist ontstaat doordat de zenuwen niet genoeg gevoed zijn. Krijgen zij deze prikkels, dan is het gevoel van uitputting tijdelijk verbeterd; maar 't is maar voor korten tijd; dan hebben die prikkels uitgewerkt en wordt de uitputting erger dan te voren. Maar geeft men aan dit uitgeputte lichaam het voedsel, noodig om het zenuwweefsel weer te versterken, dan houdt de zucht naar die prikkels van zelf op. Dit is bij dronkaards ook het geval. Elke verslaafde dronkaard verkeert in dezen toestand, doordat zijn zenuwweefsel niet genoeg gevoed is en als 't ware uitgehongerd is. Dit geldt zoowel voor dronkaards, die aan den drank verslaafd zijn uit ondeugd, uit boosheid, als voor hen, die 't zijn uit zwakheid; zoowel dus voor hen bij wie 't in de eerste plaats een kwaad is als bij degenen, bij wie het meer een ziekte is." Dit inleidend betoog geeft Dr. Jackson om begrijpelijk te maken wat hij verder aanvoert..sedert 25 jaar kwam ik," zoo schrijft hij,.tot de overtuiging dat dronkenschap een ziekte is, die ontstaat door 't verbruik van 't zenuwweefsel, en die gewoonlijk haar hoofdzetel heeft in het netwerk van zenuwen dat achter de maag ligt. Sedert dien tijd heb ik niet minder dan een honderdtal verslaafde dronkaards onder behandeling gehad, waarvan sommigen zoo'n neiging tot drank hadden dat zij altijd-door dronken zouden geweest zijn als 't hun maar mogelijk was geweest; anderen hadden bij buien 12

15 regelmatig terugkeerende aanvallen van dronkenschap, en bleven dan een week of 14 dagen in dien toestand.".elk van deze ong elukkigen had de achting voor zichzelf, zijn betrekking en zijn karakter verloren, en sommigen hunner zelfs aanzienlijke bezittingen. Alleen maar in twee gevallen van allen, die onder mijne behandeling waren, is het mij niet gelukt hun de lichamelijke gezondheid terug te geven; en onder alle middelen die aan hen beproefd zijn, zijn er (behalve de psychologische) geene, die zulk een krachtige uitwerking hadden als een vegetarische levenswijze en baden." Het is onmogelijk dat iemand een dronkaard kan blijven, wanneer hij er toe kan besluiten om het gebruik van tabak, thee, koffie, specerijen, keukenzout, vleeschspijzen en medicijnen na te laten. Indien hij zijn voeding beperkt tot granen, vruchten en groenten, zoo eenvoudig mogelijk gekookt, en indien hij zijn huid rein houdt, kan hij op den duur zijn neiging tot drank niet behouden, maar moet hij die van lieverlede verliezen. In plaats van die neiging ontstaat een afkeer; zoowel zedelijk als wat zijn smaak betreft. Van de waarheid van deze bewering kan men zich in ons gesticht overtuigen, waar wij altijd personen onder behandeling hebben, die de slachtoffers zijn geworden van hunne onmatigheid.",de patiënten zelve erkennen, dat de eerste aanleiding van hun terugkeer tot de matigheid niet moet gezocht worden in overwegingen van zedelijken aard, maar dat door hunne levenswijze die neiging hare kracht verloor en eindelijk uitstierf. Hieruit blijkt ten duidelijkste, dat wij in ons dagelijksch leven zeer kunnen meewerken om de neiging tot drankgebruik tegen te gaan." Kinderen, die alleen opgevoed worden met melk en brood, vruchten en groenten, en die geen gebruik maken van vleeschspijzen, specerijen als peper en mosterd, en 13

16 van de prikkelende dranken als wijn en bier, die men gewoonlijk onder 't eten drinkt, worden nooit dronkaards. Wat een kind aldus smakelijk leert vinden blijit hem zijn verder leven bij. Die eenvoudige gezonde kost zal zijne zenuwen zoo gezond houden, dat hij nooit neiging zal krijgen tot bedwelmende of prikkelende dranken. Ik geloof niet, dat het mogelijk is den lust daarin op te wekken bij een kind, een jongen of een man^ die altijd voedzaam brood gegeten heeft en zich onthouden heeft van vleesch en specerijen. Houdt men deze van hem verwijderd, dan zal hij nooit naar drank talen. Als hij vermoeid en uitgeput is, zal hij vragen naar voedsel, niet naar prikkeling. Als hij dorst heeft verlangt hij water, geen bedwelmende dranken. En wanneer men daarbij rekent dat een der beste middelen om den dorst weg te nemen het vrije gebruik van vruchten is, dan zal men zien, dat in brood en vruchten het beste voorbehoedmiddel is. Een dronkaard, die dat een half jaar volhoudt, heeft zijn smaak voor drank verloren: mits hij in dien tijd ook niet rookt, geen medicijnen of specerijen gebruikt. Hoe jammer is het, dat wij integendeel door onze verkeerde voeding aan onze kinderen de neiging tot drank opwekken; dat we onze jongelieden leeren steunen op opwekkende en prikkelende dranken, waarvan het einde zoo dikwijls dronkenschap is wanneer men dit zoo gemakkelijk zou kunnen voorkomen. Het is mij onmogelijk gebleken dronkaards te genezen als ik hen toestond vleeschspijzen te gebruiken. Het vleeschgebruik houd ik voor een der grootste hinderpalen voor de genezing. Behalve de voedende bestanddeelen bevat het eenige stoffen of zelfstandigheden, die het zenuwstelsel zeer sterk aangrijpen, zoodat het op den langen duur daardoor wordt uitgeput, het weefsel verbruikt wordt en het niet meer in staat is zijn natuurlijke werkzaamheden te vervullen. Op 14

17 dezen toestand volgt een reactie, een terugwerking, die abnormaal is en zich openbaart in het hunkeren naar bedwelmend vocht, welke begeerte zoo sterk wordt, dat zij alle zedelijke banden verscheurt, het oordeel verduistert, den wil verzwakt en den mensch verlaagt tot een wezen met overprikkelde hartstochten, zonder eenige macht tot zelfbeheersching." Daarom moet elke dronkaard, die zich aan onze behandeling toevertrouwt en in onze geneesinrichting wordt opgenomen, er in toestemmen het gebruik na te laten van tabak, thee, koffie, vleeschspijzen van welken aard ook en keukenzout echter niet dadelijk den eersten dag van zijn aankomst en welke ziekte heiri ook treffe afstand doen van gebruik van medicijnen ; volgt hij eenmaal deze bepalingen dan geschiedt zijn genezing langs den natuurlijken weg." Tot zoover Dr. Jackson. Een andere bekende persoonlijkheid, die het verband tusschen het vegetarisme en de onthouding heeft uitgesproken, is Dr. J. Clark, in een voordracht, gehouden te Manchester 9 Februari 1887, die, toen hij zijn voordracht hield, elf jaar lang vegetariër en tevens geheel-onthouder was. Wel had het hem eerst moeite gekost, het vegetarisme vol te houden en het had een jaar geduurd voordat hij er goed aan gewend was; doch nu betreurde hij dat hij het niet zijn geheele leven lang gedaan had. Hij beschouwt vegetarisme en geheel-onthouding als de twee rails van een spoorweg, die naast elkaar loopen en bij elkaar hooren, en betoogt dat zij die zoowel onthouders als vegetariërs zijn, in veel veiliger omstandigheden 15

18 zijn wat betreft hun zedelijke en lichamelijke kracht dan hun broeders die maar één van de beide paden volgen. Wanneer onze vrienden de vraag stellen Wat is de beste manier om menschen tot geheel-onthouders te maken en ze er bij te houden" antwoordt hij: maak hen vegetariërs en zij zullen onthouders worden." Ook Dr. Clark wijst erop, dat door 't eten van vleesch dorst ontstaat, niet alleen naar alcoholische, maar naar alle dranken. Vergelijkt hij de menschen, die dierlijk voedsel gebruiken met zichzelf, dan ziet hij dat de eersten veel meer drinken dan hij, zoowel onder 't eten als tusschen de maaltijden. Voorts spreekt hij over de wijze, waarop vegetariërs staan tegenover het drankgebruik. Ik heb een groote ondervinding gehad omtrent vegetariërs" zegt hij, zoo groot misschien als die van één uwer in de zaal (waar hij zijn redevoering hield) en ik heb er maar drie gekend die alcoholischen drank gebruikten. Van deze drie hield één het een tijdje vol, en gaf toen het drinken op, omdat hij 't onmogelijk vol kon houden; het smaakte hem niet meer. De tweede gebruikte alleen nu en dan voor den vorm een glas wijn, en de derde gaf er zijn vegetarisme aan." Van hen, die zoowel vegetariërs waren als geheelonthouders, breken volgens Dr. Clark slechts zeer enkelen hunne belofte; maar wanneer iemand weder vleesch gaat eten, keert hij ook bijna altijd tot den drank terug. Daarom bestaat er geen vegetariër-dronkaard. Hij heeft vegetariërs gekend die in maanden lang niet gedronken hadden. Vegetariërs behoeven niet te vreezen voor de verieiding om te drinken, behalve misschien als de keukenmeid bij vergissing te veel zout in hun eten heeft gedaan. In haar werkje, Vegetarianism the radical cure for intemperance" New-York 1890, haalt Harriet P. 16

19 Fowler den inhoud aan van een voorlezing door Ch. O. Groom Napier, F. G. S. gehouden voor de sub-sectie Physiologie van de British Association te Bristol, over de toepassing van een vegetarisch dieet bij drankzuchtigen. Hij heeft dit met succes in 27 gevallen toegepast, waarvan hij in zijn voordracht de beschrijving geeft (in genoemd boekje ook te vinden). Het voedsel dat hij vooral antagonistisch ten opzichte van alcohol beschouwt, is macaroni en verschillende soorten van boonen en linzen; verder niet-zuur brood met hoog gluten-gehalte. Hij verklaart opgemerkt te hebben dat de smaak voor specerijen, vleesch en alcoholische dranken samengaat, evenals daartegenover die van groenten, vetten en oliën te zamen behoort. Dat vleesch een prikkelende werking op het zenuwstelsel heeft en den weg bereidt voor onmatigheid, wordt in ditzelfde boekje o.a. gesteund door een mededeeling van Dr. Dundas Thomson in zijn geschrift Experimental Researches on the Food of Animals", waarin hij de uitwerking verhaalt van een vleeschmaaltijd op Indiaansche inboorlingen welke gewoonlijk alleen plantaardig voedsel nuttigden. Zij aten in volle weelde en propten zich vol alsof zij nooit meer eten zouden krijgen. Na een paar uur toonde, tot zijn (des reizigers) groote verrassing en vermaak, de uitdrukking van hun gezichten, hun gebabbel en gezwaai, duidelijk dat het feestmaal dezelfde uitwerking had als een bedwelmende drank of medicijn. De tweede tractatie werd door hetzelfde resultaat gevolgd." 17

20 Nog een argument voert Harriet Fowler aan, n.l. dat dronkaards bijna altijd aan gastritis (ontsteking van het maagslijmvlies) lijden, en dat vleeschvoedlng volgens Dr. Austin Flint {Practice of Medicine) bij chronische gastritis niet goed verdragen wordt en verboden behoort te worden. Vleesch verergert die kwaal en veroorzaakt ergen dorst, wat natuurlijk de drankverleiding tot het hoogste punt opvoert. In zijn rede gehouden bij gelegenheid van het 2e Nationaal Congres voor geheelonthouding te Amsterdam op 23 en 24 Mei 1899 herinnerde D. de Clercq aan de uitspraak van den bekenden drankbestrijder Dr. Richardson (2 Maart 1890): De vegetariërs hebben groote diensten aan de zaak der geheelonthouding bewezen. Ook ik heb nog geen vegetariër ontmoet die sterken drank dronk." Verder aan den zin in het niet-vegetarische tijdschrift Medical Visitor (Dec. 1898): Het gebruik van vruchten doet de behoefte aan alcoholische dranken verdwijnen. Sinaas- en gewone appelen vormen de krachtigste bestrijdingsmiddelen van de drankzucht; hoe meer de dronkaards er toe gebracht kunnen worden deze vruchten te gebruiken, hoe minder behoefte ze aan iets anders zullen gevoelen." Ook haalde hij de woorden aan van Dr. Dujardin Beaumetz (geen vegetariër-uit-beginsel) die in zijn Lessen in klinische Therapie" zegt: Indien men veel vleesch eet, moet men er voor zorgen, dat het maagsap in overvloed aanwezig en behoorlijk zuur 18

21 is. Indien men bij het vleesch wijn drinkt, is dit logisch. Gij weet dat de alcoholische dranken het maagsap zuurder maken, dus moeten de zware eters ook drinkers zijn, dat verlangt de physiologie. Dit hebben zij, die zich minder uitsluitend met stikstofhoudende stoffen voeden, niet noodig. Uit dit oogpunt heeft dus de geheelonthouderssecte in Amerika, die zich legumisten" (vrucht- en groenteneters) noemen en die zoowel alcohol als vleesch in den ban gedaan hebben, getoond een juist inzicht te bezitten." Het is 12 jaar geleden sinds De Clercq een en ander onder de aandacht der geheelonthouders bracht, maar zijn woorden schijnen weinig blijvenden indruk gemaakt te hebben; nergens blijkt uit, dat onze Nederlandsche drankbestrijders zich meer dan vroeger hebben toegelegd op bestrijding der drankzucht met behulp van een vegetarische voedingswijze. Het is dus noodig deze getuigenissen te herhalen en met nieuwe te versterken, opdat er aan dit betreurenswaardig verzuim een eind kome. Dr. Jules Grand schrijft in zijn ^Philosophie de r Alimentation:' 1901 blz. 36, dat het ingewortelde alcoholisme zeer moeilijk te genezen is. De geneesheeren die zich in 't bizonder met de genezing van 't alcoholisme bezig houden weten het wel; eenige dier specialisten die de leiding hebben van inrichtingen waar deze ongelukkigen aan hun toezicht onderworpen zijn hebben erkend dat, om hen op een duurzame en beslissende wijze te genezen, allereerst het vleesch en alle prikkelende spijzen of toevoegsels uit hun voeding ver- 19

22 wijderd moeten worden. Ziedaar een bemoedigend feit, een zwakke blauwe schemering in den somberen nacht dier hel welke drankzucht heet. Waarom dan, nu hun statistieken zoo ontmoedigend zijn, hebben de directeuren van alle inrichtingen ter genezing van alcoholisten niet eenparig een zoo eenvoudigen maatregel beproefd, welke reeds in de handen van sommigen hunner zoodanige resultaten heeft afgeworpen dat zij haar zijn gaan beschouwen als een onmisbaar en onafscheidelijk deel der behandeling?" Aldus vraagt Dr. Jules Grand terecht, die in zijn zelfde werk op een andere plaats opmerkt: het alcoholisme is onder de vegetariërs onbekend." Een waarheid waarvan ieder zich door navraag bij vegetariërs gemakkelijk overtuigen kan, en die toch tot nadenken behoorde te stemmen, waar 't te doen is, niet alleen om enkele personen tot onthouders te maken, maar om het alcoholisme als maatschappelijk verschijnsel uit te roeien. Volkomen hetzelfde, in andere woorden, zegt zijn nog meer bekende landgenoot Dr. Huchard, lid van de Académie de Médecine de France, een klinicus van Europeesche vermaardheid, die in het openingswoord bij gelegenheid van het vegetarisch congres te Brussel (1910) verklaarde: het vleesch is geen opwekkend middel (tonique) maar een prikkelend middel (excitant)"; en ook:,de strijd voor het vegetarisme is ook de strijd tegen 20

23 het alcoholisme, dien geesel der moderne tijden; en in een werk van Eduward Raoux dat niet genoeg wordt aangehaald {Manuel d' hygiene et de Vegetarisme; dajigers de la zoophagie, Lausanne 1881) is gezegd en bewezen dat de onmatigheid in vleescheten tot de onmatigheid in alcoholgebruik en allerlei buitensporigheden leidt." Gaan we over tot andere autoriteiten. Dr. Jos. Oldfield zegt in de Herald of the Golden Age Jan kort maar kernachtig: Vleescheten en dronkenschap gaan hand aan hand." Dr. H. C. Menkel verklaart in de Oriental Watchmann, Maart 1909:,Het Tehuis voor Werklieden te Chicago, een inrichting waar jaarlijks duizenden dronken menschen komen, volgt een streng vegetarisch dieet." Dezelfde Dr. Menkel, superintendent van het Mussoorie Sanatorium, schreef in een brief (opgenomen Veg. Bode 1909 blz. 376): Er is geen twijfel aan de innige betrekking tusschen vleescheten en de drankgewoonte. Dit is herhaaldelijk in ons Sanatorium aangetoond. Wij vinden dat er maar één weg is, om duurzaam het lichaam te bevrijden van de zucht naar drank, en dat is door uit het dieet al zoodanige zelfstandigheden te verwijderen die een koortsigen toestand van het bloed in de spijsverteringsorganen teweegbrengen, welke toestand alleen door alcohol gestild kan worden. Vleesch is een der meest werkzame middelen om deze zucht in het gestel te voorschijn te roepen. Ik heb tal 21

24 van ervaringen met patiënten gehad die voor dit doel aan mijn zorg waren toevertrouwd." Dr. med. Alfr. Pfleiderer te Ulm schrijft in zijn opstel De principieele voorwaarden der geheelonthouding" {Zur Sonnenseite des Lebens):.Anderzijds geeft echter de vegetarische leefwijze een vergemakkelijking voor de geheelonthouding, welke niet naar waarde te schatten is. Niets geeft meer dorst dan vleeschkost.doorde zoogenaamde.vleeschbasen" (alcalische stoffen welke het vleesch bevat) en die verwant zijn met het urinezuur, wordt het bloed van den vleescheter rijk aan urinezuur en scherp. Dat wekt het verlangen om deze stoffen door grootere hoeveelheden vloeistof te verdunnen, bij hem op. Nog erger wordt de behoefte aan geestrijke dranken daardoor, dat vleeschspijzen met zout en specerijen moeten toebereid worden, opdat zij niet laf zullen smaken. De door zout, peper en kruiden veroorzaakte scherpte verlangt nu door overvloedige hoeveelheid vloeistof weer uit het organisme weggespoeld te worden." De uitspraak, waarmee hij zijn opstel begint, is de samenvatting van alle daarin voorkomende argumenten. Zij luidt: Tusschen de beide strevingen eener hoogere beschaving: vegetarisme en onthouding van alcohol, bestaat de nauwste verwantschap." Dr. Alex. Haig, de vermaarde Engelsche onderzoeker op 't gebied van voeding en aangaande den invloed van urinezuur op het gestel, schreef dd. 18 Dec het volgende: Het is de grondtoon van mijn onderzoekingen en erva- 22

mensch in het bereiden van zijn voedsel, hij doet dat nog bijna op is. Zout gebruiken wij om ons een voedingsmiddel goed te kunnen

mensch in het bereiden van zijn voedsel, hij doet dat nog bijna op is. Zout gebruiken wij om ons een voedingsmiddel goed te kunnen Keukenzout als voedings- en genotmiddeḷ Is ons zout een voedings- en genotmiddel is het een van beide of geen van beide? Allerminst wensch ik beschouwd te worden als een deskundige in deze bekwaam om die

Nadere informatie

Lyy^j^s, In het Algemeen Handelsblad van den 5 December 187G ko7nt het navolgend opstel voor:

Lyy^j^s, In het Algemeen Handelsblad van den 5 December 187G ko7nt het navolgend opstel voor: Lyy^j^s,. ^ «In het Algemeen Handelsblad van den 5 December 187G ko7nt het navolgend opstel voor: Er zijn er in den lande, vooral onder de rechterlijke ambtenaren en jongere rechtsgeleerden, die het der

Nadere informatie

Bezinningsbijeenkomst H.A.: 15 sept. 2015. We zingen: Ps. 63 : 1 en Ps. 63 : 2 en 3 We lezen: Jes. 55:1 6 en vr. en antw. 79 HC

Bezinningsbijeenkomst H.A.: 15 sept. 2015. We zingen: Ps. 63 : 1 en Ps. 63 : 2 en 3 We lezen: Jes. 55:1 6 en vr. en antw. 79 HC Bezinningsbijeenkomst H.A.: 15 sept. 2015 We zingen: Ps. 63 : 1 en Ps. 63 : 2 en 3 We lezen: Jes. 55:1 6 en vr. en antw. 79 HC Beste mensen, hier en thuis: Vanavond gaan we met elkaar nadenken over wat

Nadere informatie

Een woord (wer e^'»^ keeraiide der ont?el"tins^ uil clr

Een woord (wer e^'»^ keeraiide der ont?eltins^ uil clr Een woord (wer e^'»^ keeraiide der ont?el"tins^ uil clr OUüFiRiJJKI. i'fk/i.«^ 1 i 1 DOOR MEVROUW VLIELANDER HEIN COUPERUS. 'S-GRAVENHAGE, W. P. VAN STOCKUM & ZOON 1908 Prijs 25 cent. Een woord over eene

Nadere informatie

Or, W. J, LEYDn /!Nnl«msJag 8J7. ,...c F \ '- EEN TEHUIS VOOR WEEZEN IN ZUID-AFRIKA 1!.

Or, W. J, LEYDn /!Nnl«msJag 8J7. ,...c F \ '- EEN TEHUIS VOOR WEEZEN IN ZUID-AFRIKA 1!. Or, W. J, LEYDn /!Nnl«msJag 8J7,...c F \ '- EEN TEHUIS VOOR WEEZEN IN ZUID-AFRIKA 1!. L. S. Het is velen in Holland wellicht bekend, hoe ik, eerst onlangs uit Zuid-Afrika teruggekeerd, den langen en b'!ngen

Nadere informatie

Thema: Waar religie en wetenschap elkaar ontmoeten, deel 2: de Bijbel als medicijn.

Thema: Waar religie en wetenschap elkaar ontmoeten, deel 2: de Bijbel als medicijn. Thema: Waar religie en wetenschap elkaar ontmoeten, deel 2: de Bijbel als medicijn. Spreuken 4:20-22 20 Mijn zoon, sla acht op mijn woorden, neig uw oor tot mijn uitspraken; 21 laat ze niet wijken uit

Nadere informatie

Keuzeteksten. Voor de maaltijd zie Dienstboek een proeve, deel I blz. 1136v.

Keuzeteksten. Voor de maaltijd zie Dienstboek een proeve, deel I blz. 1136v. Keuzeteksten Voor de maaltijd zie Dienstboek een proeve, deel I blz. 1136v. opening 1. Allen zien ernaar uit dat u brood geeft, op de juiste tijd. Geeft u het, dan doen zij zich te goed, opent zich uw

Nadere informatie

WAAHDMIER BET m DOOR G4SBH\\I)EHS

WAAHDMIER BET m DOOR G4SBH\\I)EHS * - J!" 3^ Ö. "y&s ^ j OVER I)E DRUKKnC WAAHDMIER BET m DOOR G4SBH\\I)EHS GEVOERD MOET WOKÜEN. ö^ I>^)Oil p. L. K IJ K E. ia Overgediukt uit Je Veislagtu eu Medeileehugeü dei K.üuiiiklijke Akademie vrtii

Nadere informatie

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Prediking Geloofsbelijdenis Onderwijzing bij het Avondmaal De apostel Paulus beschrijft hoe onze Heer Jezus Christus het heilig Avondmaal heeft ingesteld:

Nadere informatie

EEN NIEUWE KANS. ///y^^mmm DE NIEUWE WET INZAKE DE ONDER-CURATEELESTELLING EN GEDWONGEN VERPLEGING VAN DRANKZUCHTIGEN

EEN NIEUWE KANS. ///y^^mmm DE NIEUWE WET INZAKE DE ONDER-CURATEELESTELLING EN GEDWONGEN VERPLEGING VAN DRANKZUCHTIGEN ///y^^mmm Q^^V^^^^^ EEN NIEUWE KANS DE NIEUWE WET INZAKE DE ONDER-CURATEELESTELLING EN GEDWONGEN VERPLEGING VAN DRANKZUCHTIGEN DOOR A, VAN DER HEIDE LID VAN DE TWEEDE KAMER DER S, G, n UITGAVE DER NEDERLANDSCHE

Nadere informatie

(Gelden voor de Kweekschool van Militaire Geneeskundigen).

(Gelden voor de Kweekschool van Militaire Geneeskundigen). ^ 1 i>l Caveant consules, ne quid detrimenti res publica capiat!" (Gelden voor de Kweekschool van Militaire Geneeskundigen). Aan de HH. Leden van de Staten-Generaal worden hij al de vorigen nog de volgende

Nadere informatie

Sexualiteit en de Bijbel

Sexualiteit en de Bijbel Sexualiteit en de Bijbel Ma#eüs 1:25 En hij had geen gemeenschap met haar, voordat zij een zoon gebaard had. En hij gaf Hem de naam Jezus. 1 KorinCërs 7:12-13 12 Maar tot de overigen zeg ik, niet de Here:

Nadere informatie

Is AA wat voor u? U beslist!

Is AA wat voor u? U beslist! Is AA wat voor u? U beslist! U alleen kunt beslissen of het AA-programma, de manier van leven in AA, zin voor u heeft en of het u kan helpen. Het is een beslissing die u zelf moet nemen. Wij kwamen bij

Nadere informatie

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten?

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? Alles wat je eet en drinkt noemen we voedingsmiddelen. Voorbeelden hiervan zijn: brood, boter, groenten en vlees. In voedingsmiddelen zitten voedingsstoffen:

Nadere informatie

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3)

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Instelling Het avondmaal is door onze verlosser zelf ingesteld. Want de apostel Paulus verklaart: Wat ik heb ontvangen

Nadere informatie

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het Hartfalen Wat is het en hoe herken je het Hartfalen, onbekend en onderschat Hartfalen is de grote onbekende onder de hartziekten. Hartfalen klinkt misschien bekend in de oren. Het woord doet denken aan

Nadere informatie

Rederlandschlndisde laatschappij

Rederlandschlndisde laatschappij J VAN-PE Rederlandschlndisde laatschappij VAN NIJVERHEID en LANDBOUW. i:, o-i, Handel enz. JK ^f ",. 'T 4 STATUTEN VAN DE Rederlandsch-Indische Maatschappij VAN NIJVERHEID en LANDBOUW. OGILVIE & Co. 1885.

Nadere informatie

Inleiding. We vinden het fijn dat je aan een periode van gebed, vasten en persoonlijke toewijding wilt beginnen.

Inleiding. We vinden het fijn dat je aan een periode van gebed, vasten en persoonlijke toewijding wilt beginnen. Inleiding We vinden het fijn dat je aan een periode van gebed, vasten en persoonlijke toewijding wilt beginnen. Graag geven we je wat praktische tips en richtlijnen om je te helpen bij jouw persoonlijke

Nadere informatie

N 54. 'SGRAVENHAGE, den 10 October 1876.

N 54. 'SGRAVENHAGE, den 10 October 1876. A A (Extract). EXTRACT nit het Register der Resolutien van den Minister van Financien. In- en uitgaande regteu en accijnsen. N 54. 'SGRAVENHAGE, den 10 October 1876. Dc Minister, enz. Heeft goedgevonden

Nadere informatie

Hoofdstuk. Gezonde voeding.

Hoofdstuk. Gezonde voeding. Hoofdstuk 6 Gezonde voeding 1 Vijf reden opsommen waarom we voedsel nodig hebben 2 Vijf fouten in onze voedingsgewoonten opsommen 3 Een voorbeeld geven om het gebruik van groenten en fruit te bevorderen

Nadere informatie

De Burg te Wassenaar.

De Burg te Wassenaar. De Burg te Wassenaar. hierboven reeds door Dr. Holwerda in herinnering werd gebracht, deelde de heer W. J. J. C. Bijleveld in jaargang van ons Jaarboekje het een en ander aangaande den zoogenaamden burg

Nadere informatie

W O O R D E N B O E K V A N D E V L A A M S E D I A L E C T E N

W O O R D E N B O E K V A N D E V L A A M S E D I A L E C T E N W O O R D E N B O E K V A N D E V L A A M S E D I A L E C T E N UNIVERSITEIT GENT Vragenlijst 126 Vakgroep Nederlandse Taalkunde DECEMBER 2000 Blandijnberg 2 9000 Gent VOEDSEL 1 Dialect van :..................................................(stad,

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Kingdom Faith Cursus KF09 ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

1. Priester: Licht en leven vinden we bij God, want Hij wil niet dat de mens

1. Priester: Licht en leven vinden we bij God, want Hij wil niet dat de mens Voorbede Na de homilie van de diaken of de priester volgt de Voorbede. In de Voorbede bidden we als geloofsgemeenschap voor de intenties die in ons hart zijn. Uiteraard gaan de beden in het geval van een

Nadere informatie

Hoofdpijn. Hoofdpijn MIGRAINE

Hoofdpijn. Hoofdpijn MIGRAINE Hoofdpijn Hoofdpijn is een van de meest voorkomende pijnklachten. Het overgrote deel van de Nederlandse bevolking (naar schatting 90 procent) heeft af en toe hoofdpijn. Hoofdpijn is in de meeste gevallen

Nadere informatie

Welke angst leefde bij Mozes toen hij alle wetten, regelingen en verordeningen had opgeschreven?

Welke angst leefde bij Mozes toen hij alle wetten, regelingen en verordeningen had opgeschreven? Israël opgeroepen tot gehoorzaamheid. Welke angst leefde bij Mozes toen hij alle wetten, regelingen en verordeningen had opgeschreven? Zie Deuteronomium 4, 5, 6 en 7 Nadat Mozes de wet in het openbaar

Nadere informatie

10 redenen voor de komst van de Heere Jezus

10 redenen voor de komst van de Heere Jezus 10 redenen voor de komst van de Heere Jezus 1. Als vervulling van Gods beloften En Ik zal vijandschap teweegbrengen tussen u en de vrouw, en tussen uw nageslacht en haar Nageslacht; Dat zal u de kop vermorzelen,

Nadere informatie

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN Een leerling van Hazrat Inayat Khan (Een kopie van de uitgave van) The Sufi International Headquarters Publishing Society 1 Liefde ontwikkelt zich tot harmonie en uit harmonie

Nadere informatie

Wet voor het Natuurkundig Gezelschap te Middelburg. Vastgesteld den 13 december 1869. Artikel 1.

Wet voor het Natuurkundig Gezelschap te Middelburg. Vastgesteld den 13 december 1869. Artikel 1. De oudste nog bewaard gebleven statuten, toen nog wetten, van de vereniging dateren van 1869. Het Gezelschap was nog eigenaar van het Musæum Medioburgense, dat om die reden ook in deze wetten wordt vermeld.

Nadere informatie

(Deel van) Zijn Lichaam

(Deel van) Zijn Lichaam (Deel van) Zijn Lichaam 1 December 2013 I. Wedergeboren Leven II. Levende stenen 1 Petrus 2:4-5 Voeg u bij hem, bij de levende steen die door de mensen werd afgekeurd maar door God werd uitgekozen om zijn

Nadere informatie

Infofiche 1. De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen

Infofiche 1. De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen Infofiche 1 Doelstellingen De leerlingen leren de actieve voedingsdriehoek kennen en begrijpen de indeling ervan. De leerlingen kunnen zelf voedingsmiddelen indelen bij de passende voedselgroep. geeft

Nadere informatie

Ume. umeboshi pruim. umeboshi boom

Ume. umeboshi pruim. umeboshi boom Ume umeboshi pruim Hoewel er altijd over umeboshi pruimen wordt gesproken zijn het in wezen abrikozen. De umeboshi geldt in China al sinds de oertijd als een krachtig genees- en voedingsmiddel. Het oudst

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING MET BETABLOKKERS 5

INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING MET BETABLOKKERS 5 WAT IS HARTFALEN? 3 WAT VOELT U ALS U AAN HARTFALEN LIJDT? 3 WAT DOET UW ARTS OM UW ZIEKTE TE BEHANDELEN? 4 Controle van de symptomen4 De verdere evolutie van de ziekte voorkomen 4 INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING

Nadere informatie

Het boek voor Moeder en Dochter

Het boek voor Moeder en Dochter Het boek voor Moeder en Dochter Volledig onderricht in alles wat eene vrouw, als huishoudster en moeder, dient te weten; met kerkelijke goedkeuring. Het lukt niet om dit boek, uitgegeven in 1906, zonder

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie

We zingen: Ps. 42 : 1; Ps. 23 : 3 We lezen: Mattheus 26 : 26-30 We bespreken: zondag 28 H.C., vr. en antw. 76 en 77.

We zingen: Ps. 42 : 1; Ps. 23 : 3 We lezen: Mattheus 26 : 26-30 We bespreken: zondag 28 H.C., vr. en antw. 76 en 77. Bezinningsijeenkomst d.d. 5 maart 2015. We zingen: Ps. 42 : 1; Ps. 23 : 3 We lezen: Mattheus 26 : 26-30 We bespreken: zondag 28 H.C., vr. en antw. 76 en 77. We willen vanavond aan de hand van vraag en

Nadere informatie

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Is er een verband

Nadere informatie

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente Bijbelstudie 1 Korintiërs Diversiteit in de kerk is van alle tijden. En nu onze cultuur en de kerk minder goed op elkaar aansluiten dan wel eens gedacht, worden we vaker bepaald bij de verschillen tussen

Nadere informatie

Functionele dyspepsie

Functionele dyspepsie Functionele dyspepsie Maag-, darm- en leverziekten Beter voor elkaar 2 Van uw MDL-arts heeft u te horen gekregen dat u een (functionele) dyspepsie heeft. Om te begrijpen wat deze term precies inhoud en

Nadere informatie

Romeinen 3:1-31 1 Wat is dan het voorrecht van de Jood, of wat is het nut van de besnijdenis? 2 Velerlei in elk opzicht. In de eerste plaats [toch]

Romeinen 3:1-31 1 Wat is dan het voorrecht van de Jood, of wat is het nut van de besnijdenis? 2 Velerlei in elk opzicht. In de eerste plaats [toch] Romeinen 3:1-31 1 Wat is dan het voorrecht van de Jood, of wat is het nut van de besnijdenis? 2 Velerlei in elk opzicht. In de eerste plaats [toch] dit, dat hun de woorden Gods zijn toevertrouwd. 3 Wat

Nadere informatie

Bij den Vijf-en-Twintigsten Jaargang

Bij den Vijf-en-Twintigsten Jaargang 1882. 1907 Bij den Vijf-en-Twintigsten Jaargang van DE VRIEND DES HUIZES" IT verwacht geen poëtische ont- U boezeming van mij en dat is maar goed ook, want in den hoofdredacteur zit geen dichter. U verwacht

Nadere informatie

In deze folder leest u algemene informatie. De uroloog geeft u aanvullende informatie over uw persoonlijke situatie.

In deze folder leest u algemene informatie. De uroloog geeft u aanvullende informatie over uw persoonlijke situatie. Een niersteen Inleiding U heeft een niersteen uitgeplast of deze is door de uroloog verwijderd. In deze folder leest u meer over nierstenen. U krijgt antwoord op vragen als: Hoe komt het dat ik een steen

Nadere informatie

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR?

Gezond genieten. Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? Gezond genieten Stellingen 55-plussers en alcohol: WAAR OF NIET WAAR? 1. Op oudere leeftijd kun je lichamelijk beter tegen alcohol. 2. Vanaf het vijfenveertigste jaar heeft alcohol een gunstig effect op

Nadere informatie

De leiding van de Heilige Geest, en de misleiding

De leiding van de Heilige Geest, en de misleiding De leiding van de Heilige Geest, en de misleiding Leiding van de Heilige Geest is essen3eel, fundamenteel en onmisbaar! Romeinen 8:14 Want allen, die door de Geest Gods geleid worden, zijn zonen Gods.

Nadere informatie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie Een gezonde lunch Een gezonde lunch Ga met folders van het Voorlichtingsbureau voor de Voeding een gezonde lunch voor jezelf maken. Zoek daarvoor eerst uit wat er precies in een gezonde lunch moet zitten.

Nadere informatie

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over gezonde voeding. Nu vraag je je misschien af wat dit met de horeca te maken heeft. Gasten komen toch naar een horecabedrijf om lekker te eten en toch niet

Nadere informatie

De eerste zonde - ongehoorzaamheid

De eerste zonde - ongehoorzaamheid In de vorige studie is ingegaan op de rebellie in de hemel 1. De Bijbel openbaart niet wanneer deze rebellie heeft plaatsgevonden, maar die had wel zijn invloed op het leven van Adam en Eva in het paradijs

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

Wat zegt Hij nu!?! Voor wat, hoort wat!? Is God nu ook al zo!?

Wat zegt Hij nu!?! Voor wat, hoort wat!? Is God nu ook al zo!? Wat zegt Hij nu!?! Voor wat, hoort wat!? Is God nu ook al zo!? Ma$eüs 6:14-15 14 Want indien gij de mensen hun overtredingen vergee;, zal uw hemelse Vader ook u vergeven; 15 maar indien gij de mensen niet

Nadere informatie

een bepaalde ziekte, zoals een darmontsteking, het prikkelbare darmsyndroom (IBS), diabetes of een kwaadaardige aandoening.

een bepaalde ziekte, zoals een darmontsteking, het prikkelbare darmsyndroom (IBS), diabetes of een kwaadaardige aandoening. Verstopping Regelmatig ontlasting hebben, is voor veel mensen een teken van goede gezondheid. De regelmaat verschilt van mens tot mens: de een heeft drie keer per dag ontlasting, de ander drie keer per

Nadere informatie

Zwangerschapsbraken. gevoelige slokdarm door het braken waardoor slikken moeizaam gaat

Zwangerschapsbraken. gevoelige slokdarm door het braken waardoor slikken moeizaam gaat Zwangerschapsbraken Zwangerschapsbraken wordt ook wel hyperemesis gravidarum genoemd. Het is een term die wordt gebruikt voor overmatig braken tijdens de eerste helft van de zwangerschap. Veel vrouwen

Nadere informatie

Ziek zijn en voeding Informatie voor de ondervoede patiënt met een natrium- en/of vochtbeperkt dieet

Ziek zijn en voeding Informatie voor de ondervoede patiënt met een natrium- en/of vochtbeperkt dieet Ziek zijn en voeding Informatie voor de ondervoede patiënt met een natrium- en/of vochtbeperkt dieet Deze folder is bedoeld voor patiënten met een natrium en/of vochtbeperkt dieet waarbij ondervoeding

Nadere informatie

Zorg bij maagklachten en misselijkheid

Zorg bij maagklachten en misselijkheid Zorg bij maagklachten en misselijkheid Inhoud Maagklachten 3 Klachten en symptomen 3 Oorzaken 4 Wanneer moet je een arts raadplegen 5 Voorkomen van maagklachten 6 Wat kun je er zelf aan doen 6 Geneesmiddelen

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 34 (31-08)

De Bijbel open 2013 34 (31-08) 1 De Bijbel open 2013 34 (31-08) Onlangs kreeg ik voor ons programma de Bijbel open een vraag over de onvruchtbare vijgenboom in Mattheus 21. Je kunt deze geschiedenis ook in andere evangeliën lezen. We

Nadere informatie

H. Correia tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen

H. Correia tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen ARREST VAN HET GERECHT (Vierde kamer) 30 november 1994 Zaak T-568/93 H. Correia tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen Tijdelijke functionarissen op proef - Onvoldoende geschiktheid voor ambt -

Nadere informatie

Maag-, darm- en leverziekten. Functionele dyspepsie

Maag-, darm- en leverziekten. Functionele dyspepsie Afdeling: Onderwerp: Maag-, darm- en leverziekten 1 Van uw MDL-arts heeft u te horen gekregen dat u een (functionele) dyspepsie heeft. Om te begrijpen wat deze term precies inhoud en hoe hiermee om te

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus. ------------------------------------------------------------------------------------------------ Het Woord van God

Kingdom Faith Cursus. ------------------------------------------------------------------------------------------------ Het Woord van God Kingdom Faith Cursus KF03 ------------------------------------------------------------------------------------------------ Het Woord van God Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Maagklachten en misselijkheid. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Maagklachten en misselijkheid. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Maagklachten en misselijkheid Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Maagklachten 3 Klachten en symptomen 3 Oorzaken 4 Wanneer arts raadplegen 5 Voorkomen

Nadere informatie

De Ramadan en de Geneeskunde

De Ramadan en de Geneeskunde De Ramadan en de Geneeskunde ] لونلدية - dutch [ nederlands - revisie: Yassien Abo Abdillah Kantoor voor da'wa Rabwah (Riyad) 2013-1434 Islam voor iedereen الصيام و الطب» بة ال اهلونلدية «مراجعة: ياس أبو

Nadere informatie

Les 29. Behoudenis, zaligheid alleen in Jezus Christus.

Les 29. Behoudenis, zaligheid alleen in Jezus Christus. Les 29. Behoudenis, zaligheid alleen in Jezus Christus. De mensheid is sinds de zondeval (Genesis 3) belast met de erfzonde. Dit wil zeggen dat elk mens geboren wordt met een verloren relatie, zonder enige

Nadere informatie

Hoofdbedekking nog nodig vandaag?

Hoofdbedekking nog nodig vandaag? Hoofdbedekking nog nodig vandaag? Het dragen van een hoofdbedekking kan een schande zijn, maar het dragen van een hoofdbedekking kan ook een eer zijn. Paulus wil ons allen aanmoedigen en niet afbreken

Nadere informatie

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (1)

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (1) Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (1) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Over de doop Bij de doop word je in water ondergedompeld of ermee besprenkeld.

Nadere informatie

Zelfsuggestie DE DERDE STAP OP WEG NAAR RIJKDOM. Het middel om het onbewustzijn te beïnvloeden

Zelfsuggestie DE DERDE STAP OP WEG NAAR RIJKDOM. Het middel om het onbewustzijn te beïnvloeden Zelfsuggestie Het middel om het onbewustzijn te beïnvloeden DE DERDE STAP OP WEG NAAR RIJKDOM Met zelfsuggestie bedoelen we alle suggesties en opzettelijke prikkels die de geest via de vijf zintuigen bereiken.

Nadere informatie

"Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen."

Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen. Dagelijkse voeding Als je wat meer op je voeding wilt gaan letten, dan sta je vast stil bij wat je allemaal op een dag eet. En je vraagt je vast af wat heb je nu direct nodig en wat niet? Wat voor effect

Nadere informatie

PRIJSBEHEERSCHING IS ZELFBEHEERSCHING

PRIJSBEHEERSCHING IS ZELFBEHEERSCHING PRIJSBEHEERSCHING IS ZELFBEHEERSCHING Er is een dringend tekort aan grondstoffen voor de Nederlandsche industrie en het Nederlandsche ambacht. Voor het herstellen van beschadigde huizen is hout, glas,

Nadere informatie

Mondverzorging na verwijdering van een kies, tand of wortelrest

Mondverzorging na verwijdering van een kies, tand of wortelrest Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie Behandeling Mondverzorging na verwijdering van een kies, tand of wortelrest 2 Patiëntenvoorlichting 040 239 8413 patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl

Nadere informatie

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL

Verstopping VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL Verstopping WAT IS VERSTOPPING WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WANNEER KUNT U BETER NAAR UW HUISARTS GAAN VRIJ VERKRIJGBARE MEDICIJNEN VRAAG OVER UW MEDICIJNEN! WWW.APOTHEEK.NL VERSTOPPING

Nadere informatie

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken:

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken: Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 95 d.d. 27 oktober 2009 (mr. B. Sluijters, voorzitter, mr. P.A. Offers en dr. D.F. Rijkels, arts) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

Gezien het overlegde vertoogschrift en de uitgebrachte berichten,

Gezien het overlegde vertoogschrift en de uitgebrachte berichten, 2714 De Raad van Beroep voor de Directe Belastingen te Assen, Gezien het beroepschrift, ingediend door X te Z, d.d. 6 November 1925 tegen de uitspraak van den Inspecteur der directe belastingen te Y op

Nadere informatie

Jeugd en alcohol. Oefeningen

Jeugd en alcohol. Oefeningen 2009-16 tekst 1 Delft, 16 april 2009 Jongeren drinken steeds meer alcohol. En ze drinken vaker. Ook zijn ze jonger als ze beginnen. Het is een groeiend probleem. Cijfers van 2008 337 jongeren kwamen in

Nadere informatie

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 DE GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 De bovenvermelde Bijbelteksten spreken van het geheimenis dat eeuwen en geslachten lang verborgen is ge weest en verborgen is gebleven in God. Dit geheimenis

Nadere informatie

Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding

Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding Geneesmiddelen en zwangerschap Enige tientallen jaren geleden dacht men nog dat ongeboren kinderen in de baarmoeder goed beschermd waren tegen schadelijke

Nadere informatie

Orde voor de voortzetting van het heilig Avondmaal

Orde voor de voortzetting van het heilig Avondmaal Orde voor de voortzetting van het heilig Avondmaal Na Lied of Klein Gloria verloopt de dienst als volgt: Apostolische geloofsbelijdenis (gezongen, of gelezen en beantwoord met een lied) Nodiging De Heer

Nadere informatie

Zondag 28 gaat over het Heilig Avondmaal (1)

Zondag 28 gaat over het Heilig Avondmaal (1) Zondag 28 Zondag 28 gaat over het Heilig Avondmaal (1) Lees de tekst van Zondag 28 Vraag 75 : Hoe wordt gij in het Heilig Avondmaal vermaand en verzekerd, dat gij aan de enige offerande van Christus, aan

Nadere informatie

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt. Huwelijk Eucharistische gebeden 2. Eucharistisch Gebed XII-b Jezus, onze Weg. Brengen wij dank aan de Heer, onze God. Heilige Vader, machtige eeuwige God, om recht te doen aan uw heerlijkheid, om heil

Nadere informatie

LES VOOR G-KRACHT. Drinkwater Dit water is gebotteld leidingwater waar koolzuurgas al dan niet wordt aan toegevoegd en chloor wordt uitgefilterd.

LES VOOR G-KRACHT. Drinkwater Dit water is gebotteld leidingwater waar koolzuurgas al dan niet wordt aan toegevoegd en chloor wordt uitgefilterd. LES VOOR G-KRACHT DRINKWATERS Ons lichaam bestaat voor 70% uit water. Dagelijks scheiden we 2,5 liter uit langs de gekende wegen. We zouden ongeveer 1,5 l water moeten drinken per dag en daarbij nemen

Nadere informatie

INFORMATIE CURSUS WIJN EN GEZONDHEID

INFORMATIE CURSUS WIJN EN GEZONDHEID APERITIEF DOCUMENT INFORMATIE CURSUS WIJN EN GEZONDHEID ALGEMENE INFORMATIE De cursus WIJN EN GEZONDHEID laat in de eerste plaats de genezende vermogens van het natuurproduct wijn zien, iets wat niet alleen

Nadere informatie

ontladingsverschijnselen. Bij den Heer P. Noordhoff te Groningen is een boekje uitgekomen samengesteld

ontladingsverschijnselen. Bij den Heer P. Noordhoff te Groningen is een boekje uitgekomen samengesteld 180 TIJD EN KALENDER Boekbeoordeeling. samengesteld Bij den Heer P. Noordhoff te Groningen is een boekje uitgekomen»beveiliging tegen bliksemschade door Dr. D. van Gulik maatschappij van en uitgegeven

Nadere informatie

Liefde. De sociale leer van de Kerk

Liefde. De sociale leer van de Kerk Liefde De sociale leer van de Kerk De sociale leer van de Kerk Over de liefde Het evangelie roept ons op om ons in te zetten voor onze naasten. Maar hoe weet je nu wat er gedaan moet worden, zeker in een

Nadere informatie

Samen eenzaam. Frida den Hollander

Samen eenzaam. Frida den Hollander Samen eenzaam Samen eenzaam Frida den Hollander Tweede editie Schrijver: Frida den Hollander Coverontwerp: Koos den Hollander Correctie: Koos den Hollander ISBN:9789402122442 Inhoud Inleiding 1 Ik ben

Nadere informatie

MENORAH BEELD VAN DE ZEVENVOUDIGE GEEST VAN GOD EXODUS 37 EXODUS 37:17-22

MENORAH BEELD VAN DE ZEVENVOUDIGE GEEST VAN GOD EXODUS 37 EXODUS 37:17-22 DE MENORAH BEELD VAN DE ZEVENVOUDIGE GEEST VAN GOD EXODUS 37 EXODUS 37:17-22 17. Hij maakte de kandelaar van louter goud; van gedreven werk maakte hij de kandelaar, het voetstuk zowel als de schacht, de

Nadere informatie

Avondmaal vieren. Avondmaalsformulier 2. Viering op 4 e zondag voor Pasen :

Avondmaal vieren. Avondmaalsformulier 2. Viering op 4 e zondag voor Pasen : Avondmaal vieren - Psalmen en Gezangen uit Geref Kerkboek van de Gz zijn de 1 e regels 1 e couplet weergegeven Viering op 4 e zondag voor Pasen : Thema 4 e zondag : oculi meï Mijn ogen (oculi meï) zijn

Nadere informatie

De rijkdom van het evangelie

De rijkdom van het evangelie 22 sep 07 20 okt 07 17 nov 07 15 dec 07 12 jan 08 23 feb 08 22 mrt 08 10 mei 08 De rijkdom van het evangelie De gerechtigheid van God God maakt levend Ik ervaar meer dood dan leven Gods Geest en het echte

Nadere informatie

HET BEROEPSGEHEIM VAN DEN MEDICUS

HET BEROEPSGEHEIM VAN DEN MEDICUS HET BEROEPSGEHEIM VAN DEN MEDICUS d o o r M. P. VRIJ. Niet zoozeer een medische kwestie en niet zoozeer een recht tot zwijgen, doch veeleer een m oreel-m aatschappelijk probleem. Krachtens de functie van

Nadere informatie

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS)

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS) Prikkelbare Darm Syndroom (PDS/IBS) MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl U heeft van uw arts gehoord dat u een Prikkelbare Darm heeft. Een andere benaming voor Prikkelbare Darm Syndroom

Nadere informatie

Protestantse gemeente Haaksbergen Buurse Dienst van Schrift en Tafel

Protestantse gemeente Haaksbergen Buurse Dienst van Schrift en Tafel Protestantse gemeente Haaksbergen Buurse Dienst van Schrift en Tafel Zondag van de Drie-Eenheid 31 mei 2015 voorganger: ds. H.J.Elzenga ouderling: J.J. de Greef organist : L. Vilmane-Fioreze koster: M.Slomp

Nadere informatie

Drinkwaters. De les ná G-kracht. In deze les gaat het over:

Drinkwaters. De les ná G-kracht. In deze les gaat het over: De les ná G-kracht Drinkwaters In deze les gaat het over: Welke rol water speelt voor onze gezondheid Welke soorten drinkwater er zijn Hoe je water het best kunt drinken en serveren Opdracht 1: Ben jij

Nadere informatie

Openluchtdienst! speelruimte om te leven!

Openluchtdienst! speelruimte om te leven! Openluchtdienst speelruimte om te leven liturgie bij de openluchtdienst op zondag 15 juni 2014 in de tuin van het Wooldhuis uitgaande van de Protestantse Gemeente Heino-Laag Zuthem voorganger: ds. Hans

Nadere informatie

I y i GROENTEN EN FRUIT, OOK GOED VOOR ONZE OGEN EET ER ELKE DAG VAN, EEN ADVIES VAN DE BRAILLELIGA, Lunch Garden. Week van de Brailleliga

I y i GROENTEN EN FRUIT, OOK GOED VOOR ONZE OGEN EET ER ELKE DAG VAN, EEN ADVIES VAN DE BRAILLELIGA, Lunch Garden. Week van de Brailleliga _ - 4 - I y i GROENTEN EN FRUIT, OOK GOED VOOR ONZE OGEN EET ER ELKE DAG VAN, EEN ADVIES VAN DE BRAILLELIGA, MET DE STEUN VAN V Lunch Garden RESTAU R A NT Week van de Brailleliga Het is algemeen geweten

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Proefdieren, overbodig of hoognodig?

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Proefdieren, overbodig of hoognodig? Afsluitende les Leerlingenhandleiding Proefdieren, overbodig of hoognodig? Inleiding Hoewel bijna iedereen wel een beeld heeft van proefdieren en wat er in het verleden wellicht mee gedaan is, weet bijna

Nadere informatie

Voor u persoonlijk! SAMPLE. Evangelie-nieuws voor eeuwige redding

Voor u persoonlijk! SAMPLE. Evangelie-nieuws voor eeuwige redding Voor u persoonlijk! Evangelie-nieuws voor eeuwige redding Voor u persoonlijk! Zo is het: Gods hart gaat naar de mens uit, naar alle mensen, want het evangelie is voor alle mensen op de gehele aarde, en

Nadere informatie

Remonstranten en Vrijzinnige Protestanten

Remonstranten en Vrijzinnige Protestanten ! Remonstranten en Vrijzinnige Protestanten zondag 8 februari 2015 voorganger: ds Jessa van der Vaart organist: Erik Visser lector: Joan Roos ! Orde van de dienst. orgelspel, Georg Böhm. Preludium in F.

Nadere informatie

Is levensverzekering tegen den halven prijs levensvatbaar?

Is levensverzekering tegen den halven prijs levensvatbaar? Is levensverzekering tegen den halven prijs levensvatbaar? EBKE UITEENZETTING TEN DIENSTE YAN HEN DIB ZICH DOOR DE GOEDKOOPE AANBIEDINGEN YAN AsSESSlIENT- OF OMSLAGYERZEKBiUNGJIAATSCHAPPIJEN AANGETROKKEN

Nadere informatie

WAT HOUDT U NOG TEGEN?

WAT HOUDT U NOG TEGEN? WAT HOUDT U NOG TEGEN? 2 Tussenoplossingen bestaan niet Rokers die voor het eerst nadenken over stoppen, proberen nog wel eens een tussenoplossing te vinden. Helaas bestaan er geen succesvolle tussenoplossingen.

Nadere informatie

niveau 2, 3, 4 thema 5.5

niveau 2, 3, 4 thema 5.5 niveau 2, 3, 4 thema 5.5 Gezonde voeding Inleiding Wanneer eet je gezond? Hoeveel moet ik dagelijks eten? Wat is een goed lichaamsgewicht? Onder- en overgewicht Inleiding Goede voeding levert de dagelijks

Nadere informatie

Relatie <> Religie. Beste Galsem,

Relatie <> Religie. Beste Galsem, RelatieReligie BesteGalsem, Hetfeitdatjouwpatientnuopeenchristelijkevenementisisnietongevaarlijk.Hetgeestelijke levenvanjouwpatientzalgrotesprongenmakennaarhetkampvandevijandtoe.watikjou aanraadisomditnietafteremmen,maaromdittebederven.brengjouwpatientincontactmet

Nadere informatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Albert Schweitzer ziekenhuis september 2014 pavo 1127 Inleiding U heeft een Whipple-operatie gehad waarbij (een deel van) uw alvleesklier is verwijderd. Na de operatie

Nadere informatie