WAARDECREATIE VIA FINANCIËLE FUNCTIE EN ACCOUNTANT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "WAARDECREATIE VIA FINANCIËLE FUNCTIE EN ACCOUNTANT"

Transcriptie

1 Management accounting control Belang van accountantscontrole WAARDECREATIE VIA FINANCIËLE FUNCTIE EN ACCOUNTANT Medewerkers van de financiële functie binnen organisaties dragen verschillende titels en vervullen verschillende rollen. Wat zij met elkaar gemeen hebben is dat ze vaak een centrale rol spelen in het spanningsveld tussen de organisatie en het maatschappelijk verkeer. Daarbij kan de controlerend accountant, mits deskundig en professioneel kritisch, een belangrijke ondersteunende rol spelen. DOOR EDDY VAASSEN Management De moderne financiële functie begeeft zich regelmatig buiten de grenzen van een adviseurschap Accountant Financiële functie Maatschappelijk verkeer Figuur 1 De financiële functie ondersteund door de accountant in het spanningsveld tussen management en maatschappelijk verkeer De financiële functie is de verzamelnaam voor alle functionarissen die als kerntaak in een organisatie accounting en financial control hebben. Typische functieaanduidingen zijn de CFO, de controller, de administrateur of de financieel directeur. Deze functie is ondersteunend aan het management van de organisatie, maar heeft ook directe relaties met het maatschappelijk verkeer. Daarnaast heeft zij ook een meer of minder hechte band met de controlerend accountant. In dit artikel beargumenteer ik dat de financiële functie een waardecreërende factor in organisaties kan zijn en dat de controlerend accountant daarin een belangrijke ondersteunende rol kan spelen. Figuur 1 geeft de genoemde relaties schematisch weer. Zoals de titel al aangeeft spitst dit artikel zich toe op de directe relatie tussen de financiële functie en de accountant. De stelling is daarbij dat de financiële functie die een goede modus vindt tot samenwerking en vooral kennisdeling met de accountant het management beter ondersteunt, daardoor een betere governancestructuur creëert en het maatschappelijk verkeer beter bedient. Het maatschappelijk verkeer zal de organisatie daarvoor belonen door haar een betere toegang tot de kapitaalmarkt te verschaffen en kapitaalverschaffing tegen gunstigere voorwaarden te doen plaatsvinden. Factoren die de samenwerking tussen de financiële functie en de accountant verstoren moeten derhalve waar mogelijk worden geëlimineerd. 32 AUGUSTUS 2013

2 Financiële functie Er zijn verschillende classificaties van de invulling die organisaties aan de financiële functie geven. Zo zien we het onderscheid tussen de business advocate, de corporate policeman en de financieel adviseur. De business advocate is sterk gericht op het ondersteunen van het management op alle niveaus en minder op de financiële administratie en de betrouwbaarheid van de financiële informatieverzorging. Deze financial heeft een sterk prospectieve blik en is nauw betrokken bij de bedrijfsvoering. De corporate policeman ziet zijn rol, daarentegen, veel meer als een buitenstaander die slechts verantwoordelijk is voor de betrouwbaarheid van de financiële informatieverzorging. Deze financial vervult vooral een controlerende rol, heeft een retrospectieve blik en treedt onafhankelijk van het management op. De financieel adviseur kiest het beste van twee werelden door mee te denken met het management, maar dat te doen vanuit zijn kerncompetentie, die op het financiële vlak ligt. Een andere classificatie plaatst de financial in verschillende ontwikkelingsstadia en zet die af tegen de toegevoegde waarde die hij heeft voor de bedrijfsvoering. De scorekeeper beperkt zich tot het bijhouden van de uitkomsten van financiële transacties. De financial controller levert daarenboven een bijdrage aan de efficiëntieverbetering in het bijhouden van de financiële cijfers. De management controller maakt de vertaalslag van de door hem opgeleverde financiële en niet-financiële informatie naar de te nemen beslissingen en adviseert het management daar ook daadwerkelijk over. Een moderne en brede opvatting van de financiële functie wordt gekenmerkt door een palet van aandachtsgebieden op zowel operationeel als strategisch terrein, met meer of minder vergaande vormen van specialisatie op financieel management. Een dergelijke financial begeeft zich regelmatig buiten de grenzen van een adviseurschap, om plaats te nemen op de stoel van de manager. Hierdoor ontstaat ook een rol voor de financial als verandermanager. De mate waarin een bepaalde stereotypering van de financiële De deskundigheid van de accountant wordt zelden of nooit in twijfel getrokken functie opgang doet, is afhankelijk van een groot aantal factoren, waaronder de fase in de levenscyclus van de organisatie, de omvang van de organisatie, de vermogensstructuur, het type organisatie, persoonlijke kenmerken van de financial, de adviesbehoefte van de organisatie, de leiderschapsstijl van het management, de veranderbereidheid van de organisatie, het niveau in de organisatie waarop de financial werkzaam is, de lijn-stafverhoudingen en de rol van de controlerend accoun- AUGUSTUS

3 tant. Onder invloed van deze factoren is de invulling van de financiële functie de afgelopen decennia meer gediversifieerd, wat in een veel gevallen tot een verbreding in de richting van managementactiviteiten heeft geleid. Controlerend accountant Er is de laatste decennia steeds meer discussie ontstaan, vaak geïnitieerd door de politiek of zelfbenoemde aanklagers, over de rol van de controlerend accountant in het maatschappelijk verkeer. Het maatschappelijk verkeer bestaat in deze context uit allerlei belanghebbenden van organisaties, waaronder klanten, banken, toeleveranciers en beleggers. In theorie is de rol van de controlerend accountant helder. Organisaties leveren producten en diensten. Over de wijze waarop ze dat doen leggen ze verantwoording af aan belanghebbenden, en de controlerend accountant stelt vast dat die verantwoording in overeenstemming is met de werkelijkheid. De accountant is daarmee de representant van het maatschappelijk verkeer, want om te voorkomen dat grote aantallen belanghebbenden een kijkje willen komen nemen in de keuken van de desbetreffende organisatie wordt hij gevraagd een onderzoek te doen bij die organisatie dat gericht is op het afgeven van een De financiële functie en de controlerend accountant zijn sterk met elkaar verweven verklaring over de mate waarin de verantwoording in overeenstemming is met de werkelijkheid. Als het gaat om de financiële verantwoording door organisaties is de controlerend accountant de wettelijk aangewezen deskundige die dergelijke verklaringen mag afgeven. Hierdoor zijn de financiële verslaggeving en de accountantscontrole sterk met elkaar verweven. De financiële functie en de controlerend accountant zijn dat derhalve ook. De kritiek op het accountantsberoep spitst zich vooral toe op die hechte relatie tussen de organisatie en de controlerend accountant (hierna kortweg de accountant). Het is gebruikelijk in de praktijk en literatuur (DeAngelo, 1981) om de kwaliteit van de accountantscontrole te splitsen in een component deskundigheid (de mate waarin de accountant fouten ontdekt) en onafhankelijkheid (de mate waarin de accountant ontdekte fouten rapporteert). Diverse audit failures zijn breed uitgemeten in de pers en de natuurlijke reactie daarop is meestal dat er maatregelen moeten worden getroffen om ervoor te zorgen dat de accountant zich niet al te zeer vereenzelvigt met de cliënt, waardoor hij onafhankelijk van de wensen van de cliënt zijn controle kan doen. Daarbij wordt de deskundigheid van de accountant zelden of nooit in twijfel getrokken. Ofschoon er net zoals in elke professie behoorlijke deskundigheidsverschillen kunnen bestaan tussen accountants, is er onder hen wél een bepaald minimumdeskundigheidsniveau aanwezig door zware en formele opleidings- en exameneisen waarop intensief toezicht plaatsvindt. Begripsafbakening Als we willen onderzoeken op welke wijze de financiële functie ondersteund door de accountantscontrole bijdraagt aan waardecreatie door de organisatie, moeten de begrippen waarde en accountantscontrole uiteraard eerst goed worden afgebakend. De boekhoudkundige waardeopvatting ligt voor de accountant en de financiële functie op bekend terrein. Het gaat hier om de waardering van balansposten. De diverse van toepassing zijnde stelsels inzake financiële verslaggeving geven hiervoor uitgebreide richtlijnen. Hiermee lijkt de boekhoudkundige waardeopvatting eenduidig te zijn, maar de praktijk leert dat er bij toepassing behoorlijke verschillen van inzicht kunnen bestaan. Vragen die hierbij opkomen hebben vooral te maken met het toekennen van een getal aan begrippen als marktwaarde, reële waarde, bedrijfswaarde, opbrengstwaarde en het vaststellen van een impairment als er hiervoor indicatoren zijn. Is de boekhoudkundige waardeopvatting tot op zekere hoogte helder gedefinieerd, de bedrijfskundige waardeopvatting is dat veel minder. Een voorbeeld, ontleend aan onderzoek van INSEAD-professor Kevin Kaiser, kan dit verduidelijken. Stel, er zijn twee businessunitmanagers (A en B) die even competent zijn in het managen van hun businessunit. Beiden zien zich op een gegeven moment gesteld voor een investeringsbeslissing waarbij er twee mogelijke scenario s zijn: er is 50 procent kans op een cashflow van 50 euro en 50 procent kans op een cashflow van 150 euro. Manager A onderhandelt een investeringsbedrag van 80 euro, terwijl manager B een investeringsbedrag onderhandelt van 120 euro. Nu blijkt dat op een bepaald moment voor A het scenario met een cashflow van 50 euro realiteit wordt en voor manager B het scenario met een cashflow van 150 euro. De oorzaak van het realiseren van een cashflow van 50 euro of 150 euro ligt geheel buiten de beïnvloedingssfeer van de desbetreffende manager. De vraag is nu wie van de twee managers waarde heeft gecreeerd. Manager A heeft 80 euro uitgegeven bij een gerealiseerde cashflow van 50 euro, waaruit een negatieve netto cashflow van 30 euro resulteert. Manager B heeft 120 euro uitgegeven bij een gerealiseerde cashflow van 150 euro, waaruit een positieve netto cashflow van 30 euro resulteert. We zouden dan kunnen concluderen dat manager B waarde heeft toegevoegd. Echter, als de verwachte cashflow van de genoemde investeringen wordt berekend (0,5 x ,5 x 150 = 100), dan valt op dat manager A 80 euro heeft betaald voor een scenario met een verwachte cashflow van 100 euro en manager B 120 euro 34 AUGUSTUS 2013

4 Een accountant die zijn kennis niet op peil houdt en nalaat voortdurend professioneel kritisch te zijn vernietigt waarde heeft betaald voor een scenario met een verwachte cashflow van 100 euro. De waardecreatie (berekend als de netto contante waarde) door manager A is derhalve 20 euro en de waardevernietiging door manager B is 20 euro. Conclusie: manager A heeft waarde gecreëerd, maar heeft even pech gehad, waar manager B waarde heeft vernietigd, maar even geluk heeft gehad. Uit de twee hier genoemde opvattingen van het begrip waarde blijkt dat we bij het onderzoeken van de waarde van de accountantscontrole niet naar de boekhoudkundige betekenis op zoek zijn, maar naar de bedrijfskundige betekenis. Binnen de bedrijfskundige benadering wordt dan waarde gecreëerd als toevalligheden (geluk of pech) worden geëlimineerd, waarna de beslissingen die het gevolg zijn van echte competentie overblijven. Dat dit moeilijk te kwantificeren is, lijkt evident. De accountantscontrole zoals bedoeld in de Wet Toezicht Accountantsorganisaties is altijd gericht op het geven van een redelijke mate van zekerheid aan belanghebbenden over de mate waarin een financiële verantwoording van een organisatie voldoet aan daartoe meer of minder expliciet gestelde criteria. Aldus kan de accountantscontrole heel beperkt worden opgevat als een proces dat gericht is op het verstrekken van een controleverklaring bij een financiële verantwoording. Zij kan echter ook worden verbreed tot een proces dat niet alleen een controleverklaring moet opleveren, maar dat tevens moet bijdragen aan organisatieverbeteringen. We kunnen hier een parallel trekken met terminologie uit de onderwijskunde. De functie van toetsing is enerzijds dat wordt vastgesteld dat een student de leerdoelen van het desbetreffende vak heeft gehaald. Als hij een onvoldoende heeft voor het examen, dan is zijn kennis nog niet toereikend; heeft hij een voldoende, dan is zijn kennis wél toereikend. Dit is het summatieve element in toetsing. Maar het afnemen van een examen kan er ook toe leiden dat de student bijvoorbeeld harder gaat werken tijdens het onderwijs dat voorafgaat aan het examen, dat hij kritischer wordt op de aangeboden leerstof of dat hij op zoek gaat naar efficiëntere manieren om te studeren. Aldus verliest het summatieve element in toetsing niet zijn betekenis, maar wordt er een formatief element aan toegevoegd. Toegepast op de accountantscontrole is de controleverklaring het summatieve element en is het proces van accountantscontrole dat allerlei voordelen kan opleveren voor het maatschappelijk verkeer het formatieve element. Theorieën Er zijn verschillende theorieën die de waarde van de accountantscontrole voor het maatschappelijk verkeer proberen te verklaren. Omdat de toegevoegde waarde van de accountant voor het maatschappelijk verkeer via de organisatie en haar organen (waaronder het management en de financiële functie) loopt, vormen deze theorieën een goede basis voor theorievorming voor de waardecreatie door de financiële functie. Ik zal daarom eerst de waardebepalende factoren behandelen die uit deze theorieën kunnen worden afgeleid. Die theorieën combineren formatieve en summatieve elementen en onderkennen aldus onder andere de volgende waardebepalende factoren: ~ de mate waarin de accountant fraude kan tegengaan en ontdekken (Wallace, 2004; Abdel-Khalik, 1993). Doordat in het proces van de accountantscontrole risico s worden ingeschat op het terrein van integriteit van het management, controleerbaarheid van de organisatie, en mogelijkheden tot fraude leidt een accountantscontrole tot een beter inzicht in zwakke plekken in de organisatie waar fraude mogelijk een rol speelt, en tevens tot het signaleren van leemten in de interne beheersing met dienovereenkomstige verbetervoorstellen; ~ de mate waarin de accountant aan belanghebbenden kan laten zien dat het management er alles aan heeft gedaan om de organisatie goed te besturen en te beheersen (Carey e.a., 2000; Chow, 1982). Het gaat hierbij om mogelijke belangenconflicten tussen het management, aandeelhouders en obligatiehouders. De accountantscontrole kan een mitigerende rol spelen in dergelijke belangenconflicten. Hoe meer vreemd vermogen, hoe groter de organisatie, en hoe meer schuldcontracten die gebaseerd zijn op financiële rapportages, hoe zinvoller het is om een accountantscontrole te laten uitvoeren; ~ de mate waarin de accountant kan bijdragen aan het door het management verstrekken van betrouwbare informatie aan belanghebbenden (Wallace, 2004; Willenborg, 1999). Dit betreft de informatiewaarde van de accountantscontrole. Door zich sterk te richten op de kwaliteit van de interne beheersingssystemen en de daaruit voortkomende informatie zal de organisatie uiteindelijk betere relaties onderhouden met de gebruikers van die informatie en zullen zowel intern als extern betere beslissingen worden genomen; ~ de mate waarin de accountant de contractvoorwaarden van de diverse (formele en informele) contracten die de organisatie met haar belanghebbenden heeft helpt verbeteren (Bertrand e.a., 2013; Minnis, 2011; Duréndez, 2003; Soltani, AUGUSTUS

5 2000). Dit kan zich bijvoorbeeld vertalen in lagere transactiekosten bij het opstellen van inkoop- of verkoopcontracten, hogere beurskoersen, betere toegang tot de markt voor risicodragend kapitaal, lagere rente, of meer kredietruimte bij de bank; ~ de mate waarin de accountant de eigenaren en het management ondersteunt bij het in control brengen en houden van de organisatie, en aldus bijdraagt aan het managementcontrolsysteem van organisaties (Fan en Wong, 2005; Abdel- Khalik, 1993). De accountant kan in het kader van zijn jaarrekeningcontrole aanvullend (maar meestal is dit een onderdeel van de zogenaamde integrated audit) de beheersings- en risicomanagementsystemen van de organisatie onderzoeken en beoordelen. Het gaat hierbij om de efficientie en effectiviteit van de bedrijfsvoering die kan verbeteren door inzet van de accountant; ~ de mate waarin de accountant door belanghebbenden kan worden aangesproken als hij ten onrechte een goedkeurende verklaring heeft afgegeven (Willenborg, 1999). Als de accountant een controleverklaring afgeeft, dan mogen belanghebbenden erop vertrouwen dat de accountant deze niet ten onrechte heeft afgegeven. Als achteraf blijkt dat de accountant een fout heeft gemaakt en er komt fraude aan het licht of er moet een re-statement plaatsvinden, dan kunnen belanghebbenden de accountant daarop aanspreken door middel van een rechtszaak. De mogelijkheid tot het delen van risico met de accountant maakt het voor belanghebbenden aantrekkelijk om een accountantscontrole te verlangen, ook al kost dat geld. Het honorarium van de accountant is in dit geval als het ware een verzekeringspremie. Uit de voorgaande opsomming blijkt dat er duidelijk waardetoevoegende elementen in de accountantscontrole aanwezig zijn. De vraag komt dan op waarom er zo veel stemmen opgaan om de honoraria van accountants te verlagen met dienovereenkomstige inperking van de controlewerkzaamheden en zelfs om de accountantscontrole maar helemaal af te schaffen. Het antwoord op deze vraag moet worden gezocht in de wijze waarop accountants de controle uitvoeren en waarbij allerlei drukfactoren tot kwaliteitsproblemen kunnen leiden. Drukfactoren Er zijn diverse drukfactoren die ertoe kunnen leiden dat de accountant zijn controletaak niet op correcte wijze uitvoert, waaronder tijdsdruk, een cliënt die dreigt het contract op te zeggen, eerder gewekte verwachtingen, gezichtsverlies of capaciteitsbeperkingen. Het is uiteraard zaak dat de accountant niet toegeeft aan die druk en de controle uitvoert volgens de daartoe geldende standaarden. In Nederland gelden daarvoor de Nadere Voorschriften inzake Controle en Overige Standaarden die direct zijn afgeleid van, en grotendeels dezelfde nummering heb- ben als de International Standards on Auditing van de IAASB. Een eerste vereiste voor een accountant is dan ook dat hij een gedegen kennis heeft van deze standaarden. Aangezien accountantscontrole als object van onderzoek de jaarrekening heeft, moet de accountant ook een gedegen kennis hebben van de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving, de International Financial Reporting Standards (IFRS) of enige andere van toepassing zijnde verslaggevingstandaarden. De auditing- en de accountingstandaarden vormen de basis van de theoretische kennis van de accountant. Daarbij geldt dat kennis van de relevante standaarden niet toereikend is, aangezien de standaarden jargon hanteren en uitgaan van kennis en kunde binnen de kerncompetenties van de financiële functie en de accountant. Hiertoe behoren onder andere de vakgebieden Finance, Management Accounting, Strategie en Recht. De accountant brengt die kennis vervolgens in de praktijk op een zodanige manier, dat hij voortdurend alert is op ongewenste beïnvloeding door personen of omstandigheden (de drukfactoren). De accountant moet daartoe een professioneel kritische houding aannemen. Met die professioneel kritische houding zet hij zijn deskundigheid op de juiste wijze in. Een accountant die zijn kennis niet op peil houdt en nalaat voortdurend professioneel kritisch te zijn, vernietigt waarde. Het probleem hierbij is dat dit op de korte termijn niet snel merkbaar zal zijn als zich bij een cliënt geen ernstige problemen voordoen, en de accountant enkel en alleen door geluksfactoren niet ten onrechte een goedkeurende verklaring afgeeft. Op de langere termijn zullen de geluksfactoren geleidelijk aan worden gecompenseerd door pechfactoren en zal de desbetreffende accountant worden ontmaskerd. Dit klinkt heel dramatisch, maar gezien het belang van de accountant in het maatschappelijk verkeer moeten we uitermate alert zijn op accountants die hun vak niet bijhouden en daarnaast ook nog eens nalaten een professioneel kritische houding aan te nemen. Waardeoptimalisatie accountantscontrole Gegeven de waardeopvatting zoals hiervoor beschreven, de factoren die in theorie waardebepalend zijn voor de accountantscontrole en de drukfactoren die ertoe kunnen leiden dat de accountant niet doet wat van hem wordt verwacht is een legitieme vraag die organisaties en hun belanghebbenden kunnen stellen hoe de waarde van de accountantscontrole kan worden geoptimaliseerd binnen de onzichtbare marges van wat het maatschappelijk verkeer acceptabel vindt. Het spanningsveld tussen de financiële functie, de accountant, het management en het maatschappelijk verkeer kenmerkt zich door een grote mate van verwevenheid van de activiteiten van de partijen, waardoor het oplossen van dit vraagstuk niet slechts een kwestie is van een eenvoudig rekenkundig optimalisatieprobleem. Gegeven de voorgaande theoretische beschouwingen zijn de 36 AUGUSTUS 2013

6 uitgangspunten voor een analyse van de waardecreatie door de financiële functie ondersteund door de accountant: ~ Elk van de partijen in het spanningsveld moet een bepaalde minimumwaardecreatie realiseren om de relatie op de lange termijn in stand te houden. Er moeten, met andere woorden, voordelen voor alle partijen te behalen zijn, die ook als zodanig door de partijen worden gepercipieerd. ~ Er moet naar gemeenschappelijke voordelen worden gezocht op een wijze die recht doet aan de zogenaamde Pareto-optimaliteit. Dit houdt in dat een waarde optimaal is als een verbetering voor de ene partij alleen maar tot een verslechtering voor ten minste een van de andere partijen kan leiden die in absolute zin groter is dan de door de eerste partij gerealiseerde verbetering. ~ De door de partijen te maken kosten om de accountantscontrole uit te (doen) voeren zijn gemaximeerd tot het niveau waarop het economisch verantwoord is deze uit te (doen) voeren. ~ De financiële functie en de accountant moeten hun deskundigheid op peil houden en een professioneel kritische instelling hebben. ~ De financiële functie en de accountant delen hun kennis, werken samen, en vormen een tandem richting het management en het maatschappelijk verkeer. De realiteit is dat in de meeste organisaties met een verbijzonderde financiële functie, de relatie tussen deze functie en de accountant voldoet aan deze uitgangspunten. Wet- en regelgeving die het primaat legt bij het waarborgen van onafhankelijkheid en minder bij het realiseren van synergie tussen beide partijen, gaat voorbij aan het belang van de organisatie, de accountant, en het maatschappelijk verkeer en is niet meer dan een noodmaatregel. Dit is een verstorende factor die uiteindelijk tot waardevernietiging leidt. Het is de taak van de financiële functie om in samenwerking met de accountant op zichtbare wijze bij te dragen aan waardecreatie voor de organisatie en het maatschappelijk verkeer opdat de wetgever de genoemde noodmaatregelen inzake onafhankelijkheid niet hoeft te nemen. Literatuur ~ R. Abdel-Khalik (1993) Why Do Private Companies Demand Auditing? A Case for Organizational Loss of Control, 8 (1) Journal of Accounting, Auditing and Finance, p ~ R.M.M. Bertrand, A.J.H.C. Schram en E.H.J. Vaassen (2013) Understanding Contract Audits: An Experimental Approach, 32 (1) Auditing: A Journal of Practice and Theory, p ~ P. Carey, R. Simnett en G. Tanewski (2000) Voluntary Demand for Internal and External Auditing by Family Businesses, 19 (1) Auditing: A Journal of Practice and Theory, p ~ C. Chow (1982) The Demand for External Auditing: Size, Debt and Ownership Influences, 57 (2) The Accounting Review, p ~ L.E. DeAngelo (1981) Auditor Independence, Low Balling, and Disclosure Regulation, 3 Journal of Accounting and Economics, p ~ A. Duréndez Gómez-Guillamón (2003) The Usefulness of the Audit Report in Investment and Financing Decisions, 18 (6/7) Managerial Auditing Journal, p ~ J. Fan en T. Wong (2005) Do External Auditors Perform a Corporate Governance Role in Emerging Markets? Evidence from East Asia, 43 (1) Journal of Accounting Research, p ~ F.J. de Graaf en H. van der Wal (2012) Controller moet eigen rol en positie herdefiniëren, Finance Control, p ~ M. Minnis (2011) The Value of Financial Statement Verification in Debt Financing: Evidence from Private U.S. Firms, 49 (2) Journal of Accounting Research, p ~ B. Soltani (2000) Some Empirical Evidence to Support the Relationship between Audit Reports and Stock Prices The French Case, 4 (3) International Journal of Auditing, p ~ E.H.J. Vaassen (2003) Control en de controllerfunctie, MAB, p ~ W. Wallace (2004) The Economic Role of the Audit in Free and Regulated Markets: A Look Back and a Look Forward, 17 Research in Accounting Regulation, p ~ M. Willenborg (1999) Empirical Analysis of the Economic Demand for Auditing in the Initial Public Offerings Market, 37 (1) Journal of Accounting Research, p Prof.dr. E.H.J. Vaassen RA, is Directeur Bureau Vaktechniek Accountants bij Baker Tilly Berk en hoogleraar Accountancy, tevens directeur van de Post-Master Accountancy-opleiding van Tilburg University. AUGUSTUS

Financial accounting: DE VERWACHTINGSKLOOF TUSSEN ACCOUNTANT EN FINANCIËLE FUNCTIE

Financial accounting: DE VERWACHTINGSKLOOF TUSSEN ACCOUNTANT EN FINANCIËLE FUNCTIE Financial accounting: DE VERWACHTINGSKLOOF TUSSEN ACCOUNTANT EN FINANCIËLE FUNCTIE De financiële functie, of dat nu de controller, de administrateur, de financieel directeur of de CFO is, zit regelmatig

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 Principles of Fund Governance Pag. 1/5 1. INLEIDING Commodity Discovery Management B.V. (de Beheerder ) is de beheerder

Nadere informatie

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE

COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE COMPLIANCE MET DE NEDERLANDSE CORPORATE GOVERNANCE CODE Corporate Governance Novisource streeft naar een organisatiestructuur die onder meer recht doet aan de belangen van de onderneming, haar klanten,

Nadere informatie

Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000

Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000 Controleprotocol subsidies gemeente Alkmaar voor verantwoording subsidies > 250.000 1 Algemeen Op grond van de Kaderverordening Subsidieverstrekking van de gemeente Alkmaar kunnen subsidies worden verstrekt.

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Waardering van staatsobligaties

Waardering van staatsobligaties Controle van banken Waardering van staatsobligaties Wat mag van de accountant worden verwacht? December 2011 1 Het NIVRA en de NOvAA gaan fuseren en worden samen de NBA: De leden van de NBA vormen een

Nadere informatie

Gemeenschappelijke Regeling Maasveren Limburg Noord. Accountantsverslag 2014 april 2015

Gemeenschappelijke Regeling Maasveren Limburg Noord. Accountantsverslag 2014 april 2015 Gemeenschappelijke Regeling Maasveren Limburg Noord Accountantsverslag 2014 april 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Aard en reikwijdte van de werkzaamheden 3. Bevindingen naar aanleiding van de eindejaarscontrole

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Controlling & Accounting De cursus Controlling & Accounting duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Master Accounting en Control in deeltijd

Master Accounting en Control in deeltijd Master Accounting en Control in deeltijd www.vu.nl/opleidingen Meer perspectief Meer dan cijfers en balansen: de dynamiek en uitdaging van complexe financiële processen. Meer perspectief Boekhoudschandalen:

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V.

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE TELEGRAAF MEDIA GROEP N.V. Dit Reglement is goedgekeurd door de Raad van Commissarissen van Telegraaf Media Groep N.V. op 17 september 2013. 1. Inleiding De Auditcommissie is een

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V.

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. I Inleiding Keijser Capital Asset Management B.V. (de Directie ) voert de directie over Add Value Fund N.V. (hierna ook Add Value Fund of Fonds ). De Directie

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015 Algemeen Mede naar aanleiding van de kredietcrisis en de Europese schuldencrisis in 2011 is een groot aantal codes,

Nadere informatie

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief.

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. In de Code van Commissie Peters De Veertig Aanbevelingen (juni 1997) staat in zeer algemene termen iets over risicobeheersing.

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Controleprotocol Jaarrekening Gemeente De Bilt 2014

Controleprotocol Jaarrekening Gemeente De Bilt 2014 Behoort bij raadsbesluit d.d. 29 januari 2015 tot vaststelling van het 'Controleprotocol 2014'. Controleprotocol Jaarrekening 2014 Inhoudsopgave 1. Samenvatting... 3 2. Inleiding... 3 2.1 Doelstelling...

Nadere informatie

Verplichte Audit-Firm Rotatie: de effecten op de kwaliteit van de accountantscontrole

Verplichte Audit-Firm Rotatie: de effecten op de kwaliteit van de accountantscontrole Verplichte Audit-Firm Rotatie: de effecten op de kwaliteit van de accountantscontrole Door: Marinka Karsemeijer Collegekaartnummer: 5876699 Datum: 21 juli 2011 Universiteit van Amsterdam (FEB) Supervisor:

Nadere informatie

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics De controller als choice architect Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics Wat doet een controller? Hoofd administratie Boekhoudsysteem/grootboek/accountingregels

Nadere informatie

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvoverslagen

Dit document maakt gebruik van bladwijzers. NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvoverslagen Dit document maakt gebruik van bladwijzers NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvoverslagen 31 januari 2014 NBA-handreiking 1123 Gecombineerde verklaring bij financiële en mvo-verslagen

Nadere informatie

Realiseerbare waarde als grondslag

Realiseerbare waarde als grondslag 24 Realiseerbare waarde als grondslag IFRS 3 heeft een impact op de wijze waarop ondernemingen de activa en passiva bij acquisities meten en waarderen. Dat in lijn met de regelgeving die zich steeds meer

Nadere informatie

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Toegevoegde waarde vanuit inhoud

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Toegevoegde waarde vanuit inhoud Toegevoegde waarde vanuit inhoud De Organisatie 1 De Organisatie Bluefield Finance is als onderdeel van Bluefield Partners in 2007 opgericht door 2 ervaren financials met een uitgebreide expertise in business-

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE AMERICAN VALUE FUND

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE AMERICAN VALUE FUND PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE AMERICAN VALUE FUND I. INLEIDING Safe Harbour Fund Management B.V. (de Beheerder ) is de beheerder van American Value Fund (het Fonds ). De bewaarder van het Fonds is Stichting

Nadere informatie

Naar een nieuw opleidingsmodel voor de Bachelor Accountancy

Naar een nieuw opleidingsmodel voor de Bachelor Accountancy Naar een nieuw opleidingsmodel voor de Bachelor Accountancy Inleiding Op 9 maart 2015 zijn, tijdens het middagprogramma van de tweedaagse, 3 verschillende scenario s besproken voor de gemeenschappelijke

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Materieel belang in de jaarrekening Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Agenda Inleiding Doel van de jaarrekening Wat is materieel belang Wat

Nadere informatie

Corporate governance code Caparis NV

Corporate governance code Caparis NV Corporate governance code Caparis NV De brancheorganisatie sociale werkgelegenheid en arbeidsintegratie Cedris heeft in het voorjaar van 2010 een branchecode aangenomen. In de inleiding van deze branchecode

Nadere informatie

Audit Alert 22 De controle van staatsobligaties met landenrisico

Audit Alert 22 De controle van staatsobligaties met landenrisico Audit Alert 22 De controle van staatsobligaties met landenrisico december 2011 Audit Alert 22 De controle van staatsobligaties met landenrisico 1 Inleiding Binnen de Europese Unie wordt gezocht naar oplossingen

Nadere informatie

Wij hebben kennis genomen van het Ontwerp Wet op het accountantsberoep (Ontwerp) en de Memorie van toelichting (MvT) hierop.

Wij hebben kennis genomen van het Ontwerp Wet op het accountantsberoep (Ontwerp) en de Memorie van toelichting (MvT) hierop. Ministerie van Financiën T.a.v. de Minister van Financiën Mr. drs. J.C. de Jager Postbus 20201 2500 EE Den Haag Breukelen, 4 september 2010 Onderwerp: Ontwerp Wet op het accountantsberoep Geachte heer

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM 25 april 2012 pagina 2 Artikel 1 Doelstelling De Auditcommissie maakt onderdeel uit van de Raad van Commissarissen van de Stichting

Nadere informatie

Algemeen. 6. Publicatie Priciples De meest actuele versie van deze Principles of Fund Governance is te vinden op www.gilissen.nl.

Algemeen. 6. Publicatie Priciples De meest actuele versie van deze Principles of Fund Governance is te vinden op www.gilissen.nl. FUND GOVERNANCE Algemeen 1. Compliance functie Een directielid van de Beheerder is aangesteld als Compliance Officer. Deze ziet toe op de correcte naleving van: (i) de Prospectussen van de TG Fondsen;

Nadere informatie

De remuneratie disclosure is conform artikel 25 van de RBB.

De remuneratie disclosure is conform artikel 25 van de RBB. Remuneratie disclosure 2013 De remuneratie disclosure betreft de remuneratie van de leden van de Raad van Bestuur, de leden van de Raad van Commissarissen en de groep functionarissen die in het nieuwe

Nadere informatie

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes

Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Continuous auditing and continuous monitoring: continuous solutions? J. Jacobs en M. Hoetjes Introductie Jacco Jacobs E-mail: jacco.jacobs@nl.ey.com Internet: www.ey.com Meta Hoetjes E-mail: meta.hoetjes@csi4grc.com

Nadere informatie

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE INHOUDSOPGAVE Paragraaf Inleiding... 1-3 Definities... 4 Gebeurtenissen die zich vóór de datum van de controleverklaring

Nadere informatie

Toepassing van Fiscale Grondslagen door Kleine Rechtspersonen in Nederland

Toepassing van Fiscale Grondslagen door Kleine Rechtspersonen in Nederland Toepassing van Fiscale Grondslagen door Kleine Rechtspersonen in Nederland Sanjay Bissessur Universiteit van Amsterdam Amsterdam Business School Postbus 310, 1018 TV Amsterdam s.w.bissessur@uva.nl Monique

Nadere informatie

BROCHURE 2012- POSTBACHELOR OPLEIDING ACCOUNTANT- ADMINISTRATIECONSULENT

BROCHURE 2012- POSTBACHELOR OPLEIDING ACCOUNTANT- ADMINISTRATIECONSULENT BROCHURE 2012-2013 POSTBACHELOR OPLEIDING ACCOUNTANT- ADMINISTRATIECONSULENT Deficiëntieprogramma voor bachelors Bedrijfseconomie Hoofdprogramma voor bachelors Accountancy H. Verheggen Hogeschool Zuyd

Nadere informatie

indien ten behoeve van het getrouwe beeld een nadere toelichting noodzakelijk is in een jaarrekening die voldoet aan de Regeling Verslaggeving WTZi

indien ten behoeve van het getrouwe beeld een nadere toelichting noodzakelijk is in een jaarrekening die voldoet aan de Regeling Verslaggeving WTZi Audit Alert 25 Verklaringen bij jaarrekeningen van AWBZ- en GGZ-instellingen indien ten behoeve van het getrouwe beeld een nadere toelichting noodzakelijk is in een jaarrekening die voldoet aan de Regeling

Nadere informatie

intensieve traject wordt niets aan het toeval overgelaten. Bij de opdrachtgever begint dit met diepgaand

intensieve traject wordt niets aan het toeval overgelaten. Bij de opdrachtgever begint dit met diepgaand Profiel FenterDaniëls bemiddelt sinds 1999 in personeel voor FINANCE posities. Dat doen wij voor vaste functies. Daarnaast ondersteunen wij organisaties met tijdelijk personeel. Onze wervings- en selectieprocedure

Nadere informatie

NBA T.a.v. de heer J. Scheffe RA RO CIA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM. Per email: j.scheffe@nba.nl. Geachte heer Scheffe,

NBA T.a.v. de heer J. Scheffe RA RO CIA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM. Per email: j.scheffe@nba.nl. Geachte heer Scheffe, NBA T.a.v. de heer J. Scheffe RA RO CIA Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM Per email: j.scheffe@nba.nl Den Haag 3 december 2012 Referentie: 2012078 GK / DT Betreft: Reactie VEB op Discussierapport NBA Het

Nadere informatie

Herziening van ISA 580 Schriftelijke bevestigingen: Ondersteuning van andere controle-informatie

Herziening van ISA 580 Schriftelijke bevestigingen: Ondersteuning van andere controle-informatie Josef Ferlings, Lid van de IAASB, Lid van de IAASB Representations Task Force en Voorzitter van de Auditafdeling IDW Hauptfachausschuss Herziening van ISA 580 Schriftelijke bevestigingen: Ondersteuning

Nadere informatie

World Class Finance in de Retail

World Class Finance in de Retail World Class Finance in de Retail Jaarcongres Controlling 24 april 2008 Hans Strikwerda Copyright 2008 by Nolan, Norton & Co. Private for the client. This report nor any part of it may not be copied, circulated,

Nadere informatie

Een kwestie van principes

Een kwestie van principes Een kwestie van principes De Verordening Gedragscode voor registeraccountants in het kort Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Hoofdlijnen van de Verordening Gedragscode Op 1 januari

Nadere informatie

BCE. Subsidie- fondsenservice. Santé Finance. Administration Financial Management Strategy. Funding. Quick scan. Performance.

BCE. Subsidie- fondsenservice. Santé Finance. Administration Financial Management Strategy. Funding. Quick scan. Performance. Administration Financial Management Strategy Funding Santé Finance Quick scan Performance Business Support Annual reporting Audit BCE Subsidie- fondsenservice Filosofie Er worden steeds meer strengere

Nadere informatie

Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410

Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410 Spotlight Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410 Robert van der Glas - Statutaire compliance, Tax Reporting & Strategy De NBA heeft onlangs de herziene standaard uitgebracht

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

Post-Master Accountancy opleiding Tilburg University School of Economics and Management. ALGEMENE INFORMATIE 2012/2013 (versie 22 augustus 2012)

Post-Master Accountancy opleiding Tilburg University School of Economics and Management. ALGEMENE INFORMATIE 2012/2013 (versie 22 augustus 2012) Post-Master Accountancy opleiding Tilburg University School of Economics and Management ALGEMENE INFORMATIE 2012/2013 (versie 22 augustus 2012) COLLEGEGELD Het tarief voor het cursusjaar 2012/2013 van

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE HAVEN EUROPEAN VALUE FUND ASIAN VALUE FUND AMERICAN VALUE FUND FUNDAMENT BOND FUND

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE HAVEN EUROPEAN VALUE FUND ASIAN VALUE FUND AMERICAN VALUE FUND FUNDAMENT BOND FUND PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE HAVEN EUROPEAN VALUE FUND ASIAN VALUE FUND AMERICAN VALUE FUND FUNDAMENT BOND FUND I. INLEIDING Safe Harbour Fund Management B.V. (de Beheerder ) is de beheerder van Haven

Nadere informatie

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014.

Deloitte. Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland. Rapport van bevindingen voor het boekjaar eindigend op 31 december 2014. Deloitte Accountants B.V. Park Veidzigt 25 4336 DR Middelburg Postbus 7056 4330 GB Middelburg Nederland Tel: 088 288 2888 Fax 088 288 9895 www.deloitte.n1 Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

LANDELIJK EXAMEN OAT

LANDELIJK EXAMEN OAT Overlegorgaan van HBO-scholen met een accountancy-opleiding LANDELIJK EXAMEN OAT Vragen Congres en Evenementen Groep BV Middagzitting 14.00 16.30 uur Samenstellers : Redactiecommissie OAT Datum : 12 januari

Nadere informatie

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Sense Template. Toegevoegde waarde vanuit inhoud

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Sense Template. Toegevoegde waarde vanuit inhoud Sense Template BluefieldFinance Toegevoegde waarde vanuit inhoud De Organisatie Opgericht 2007 Bluefield Finance is als onderdeel van Bluefield Partners in 2007 opgericht door 2 ervaren financials met

Nadere informatie

SiSa cursus 2013. Gemeente en accountant. 21 november 2013

SiSa cursus 2013. Gemeente en accountant. 21 november 2013 SiSa cursus 2013 Gemeente en Welkom Even voorstellen EY: Stefan Tetteroo RA Page 1 Agenda Doelstelling Accountant en gemeente Onze visie inzake de betrokken actoren Coördinatie- en controlefunctie binnen

Nadere informatie

Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma. In gesprek met stakeholders

Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma. In gesprek met stakeholders In gesprek met stakeholders Arjan Brouwer in gesprek met Rients Abma Rients Abma (l.) is directeur bij Eumedion, platform voor institutionele beleggers. Arjan Brouwer (r.) is partner bij PwC en was lid

Nadere informatie

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE ACHMEA BELEGGINGSFONDSEN BEHEER B.V. Inleiding, statutair gevestigd te s-gravenhage (KvK nr. 8062738), beschikt over een vergunning als beheerder van beleggingsinstellingen,

Nadere informatie

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance FINANCE consulting interim management professionals over sis... duurzame relaties met onze opdrachtgevers gebaseerd op kennis van zaken, commitment en oplossingsgerichtheid. Finance is een middelgroot

Nadere informatie

BROCHURE 2015- POSTBACHELOR OPLEIDING ACCOUNTANT- ADMINISTRATIECONSULENT

BROCHURE 2015- POSTBACHELOR OPLEIDING ACCOUNTANT- ADMINISTRATIECONSULENT BROCHURE 2015-2016 POSTBACHELOR OPLEIDING ACCOUNTANT- ADMINISTRATIECONSULENT Deficiëntieprogramma voor bachelors Bedrijfseconomie Hoofdprogramma voor bachelors Accountancy H. Verheggen Zuyd Hogeschool

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Stichting Bewaarder Robeco

Stichting Bewaarder Robeco Stichting Bewaarder Robeco Jaarrekening over het boekjaar 2013 Stichting Bewaarder Robeco INHOUDSOPGAVE Pagina Algemene informatie 1 Verslag van het Bestuur 2 Algemeen 2 Ontwikkelingen gedurende het verslagjaar

Nadere informatie

Advies commissie BBV aan ministerie van BZK mei 2013. Van een rechtmatigheidsoordeel naar een rechtmatigheidsverantwoording

Advies commissie BBV aan ministerie van BZK mei 2013. Van een rechtmatigheidsoordeel naar een rechtmatigheidsverantwoording Van een rechtmatigheidsoordeel naar een rechtmatigheidsverantwoording Samenvatting Mede op verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft de commissie BBV een onderzoek

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

SAS 70 maakt plaats voor ISAE 3402

SAS 70 maakt plaats voor ISAE 3402 SAS 70 maakt plaats voor ISAE 3402 Sinds enkele jaren is een SAS 70-rapportage gemeengoed voor serviceorganisaties om verantwoording af te leggen over de interne beheersing. Inmiddels is SAS 70 verouderd

Nadere informatie

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2011

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2011 Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL te Amsterdam Jaarrekening 2011 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 3 Balans per 31 december 2011 4 Staat van baten en lasten over 2011 5 Toelichting 6 Overige

Nadere informatie

HUISHOUDELIJK REGLEMENT ASCO 2

HUISHOUDELIJK REGLEMENT ASCO 2 HUISHOUDELIJK REGLEMENT ASCO 2 ARTIKEL 1. BEGRIPSBEPALINGEN De begripsbepalingen van het examenreglement van ASCO 2 zijn mede van toepassing op dit huishoudelijk reglement. ARTIKEL 2. EINDTERMEN 1. De

Nadere informatie

Amsterdam, 3 juli 2015. Betreft: Reactie VV&A aan MinFin inzake MiFiD II. Geachte heer, mevrouw,

Amsterdam, 3 juli 2015. Betreft: Reactie VV&A aan MinFin inzake MiFiD II. Geachte heer, mevrouw, Amsterdam, 3 juli 2015 Betreft: Reactie VV&A aan MinFin inzake MiFiD II Geachte heer, mevrouw, Namens de Vereniging van Vermogensbeheerders & Adviseurs (hierna: VV&A ) willen wij graag van de gelegenheid

Nadere informatie

Vast te stellen het volgende in artikel 14 van de Subsidieverordening Rotterdam 2014 bedoelde SVR2014-subsidiecontroleprotocol.

Vast te stellen het volgende in artikel 14 van de Subsidieverordening Rotterdam 2014 bedoelde SVR2014-subsidiecontroleprotocol. Bijlage bij Subsidieverordening Rotterdam 2014 Het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Rotterdam, Gelet op artikel 14 van de Subsidieverordening Rotterdam 2014; Besluiten: Vast te stellen

Nadere informatie

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S Algemeen Het beleid van Imtech N.V. is gericht op de continuïteit van de onderneming als een winstgevende organisatie, die met haar bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

De rol van de waarde van vastgoed in crisistijd op de verslaggeving van vastgoed ondernemingen

De rol van de waarde van vastgoed in crisistijd op de verslaggeving van vastgoed ondernemingen De rol van de waarde van vastgoed in crisistijd op de verslaggeving van vastgoed ondernemingen VBA - Seminar Jef Holland Head of Real Estate Audit Amsterdam Tel. : +31 (0)20-582 4504 E-Mail: jholland@deloitte.nl

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem In dit artikel wordt de logica van de ISA s besproken in relatie met het interne controlesysteem. Hieronder worden de componenten van het interne

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu!

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! 18 Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! Belang van snelle en betrouwbare informatie groter dan ooit Drs. Wim Kouwenhoven en drs. Maarten van Delft Westerhof Drs. W.P. Kouwenhoven is manager

Nadere informatie

Aan: het Bestuur en de Raad van Toezicht van Stichting STBN Postbus 8124 3503 RC UTRECHT CONTROLEVERKLARING VAN DE ONAFHANKELIJKE ACCOUNTANT Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in het

Nadere informatie

Concept NBA-handreiking Publicatie kwaliteitsfactoren 17 april 2015

Concept NBA-handreiking Publicatie kwaliteitsfactoren 17 april 2015 Dit document maakt gebruik van bladwijzers. Concept NBA-handreiking 17 april 2015 Consultatieperiode loopt tot 29 mei 2015 Concept NBA-handreiking NBA-handreiking Van toepassing op: xx Onderwerp xx Datum:

Nadere informatie

ConQuaestor Summer Game Week

ConQuaestor Summer Game Week ConQuaestor Summer Game Week Glue It: lean management bij productiebedrijven Alles moet snel én alles moet goed. U heeft te maken met (toenemende) eisen en wensen van klanten op het gebied van kwaliteit,

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de directie en de raad van toezicht van Stichting Paradiso Amsterdam Verklaring betreffende de jaarrekening Wij hebben de in dit rapport opgenomen

Nadere informatie

4. Bij voorkeur zal de raad van toezicht van Stichting P60 bij de werving van nieuwe toezichthouders buiten het eigen netwerk zoeken.

4. Bij voorkeur zal de raad van toezicht van Stichting P60 bij de werving van nieuwe toezichthouders buiten het eigen netwerk zoeken. REGLEMENT RAAD VAN TOEZICHT Opgesteld door de voorzitter op 25.03.2013 Vastgesteld door de raad van toezicht op: 27.05.2013 te Amstelveen HOOFDSTUK I. ALGEMEEN Artikel 1. Begrippen en terminologie Dit

Nadere informatie

Dr. Projects Management B.V.

Dr. Projects Management B.V. --009 Dr. Projects Management B.V. Printversie van gepresenteerde beelden van de website www.drprojects.nl Dr. Projects Management Dit is de bundeling van de website presentaties per onderdeel. De diensten

Nadere informatie

Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V.

Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V. Remuneratierapport 2014 Loyalis N.V. Voorwoord Dit remuneratierapport geeft inzicht in de belangrijkste ontwikkelingen in het beloningsbeleid van Loyalis N.V. over het jaar 2014. Met dit rapport wil Loyalis

Nadere informatie

MKB Cloudpartner Informatie TPM & ISAE 3402 2016

MKB Cloudpartner Informatie TPM & ISAE 3402 2016 Third Party Memorandum (TPM) Een Derde verklaring of Third Party Mededeling (TPM) is een verklaring die afgegeven wordt door een onafhankelijk audit partij over de kwaliteit van een ICT-dienstverlening

Nadere informatie

Accountancy in deeltijd

Accountancy in deeltijd Amsterdam Business School Accountancy in deeltijd (MSc en RA) Accountancy in deeltijd samengevat Kernbegrippen: n Kortste route naar de RA-titel van Nederland n Goede combinatie van docenten uit wetenschap

Nadere informatie

Controletechnische functiescheiding

Controletechnische functiescheiding Controletechnische functiescheiding A3040^1. Controletechnische functiescheiding drs. A.J.A. Hassing RE RA 1 1 Inleiding A3040 ^ 3 2 Functies A3040 ^ 4 2.1 Beschikken A3040 ^ 4 2.2 Bewaren A3040 ^ 4 2.3

Nadere informatie

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2012

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2012 Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL te Amsterdam Jaarrekening 2012 Inhoudsopgave Blad Verslag van het Bestuur 2 Jaarrekening Balans per 31 december 2012 4 Staat van baten en lasten over

Nadere informatie

NOREA Visie 2020. - Brigitte Beugelaar. 14 september 2015

NOREA Visie 2020. - Brigitte Beugelaar. 14 september 2015 NOREA Visie 2020 - Brigitte Beugelaar 14 september 2015 NOREA, de beroepsorganisatie van IT-auditors Opgericht in 1992 1635 registerleden 253 aspirant-leden, d.w.z. in opleiding 123 geassocieerde leden,

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Interim Controller Manager Consolidatie RA

Curriculum Vitae. Interim Controller Manager Consolidatie RA Curriculum Vitae Interim Controller Manager Consolidatie RA Delfin Finance Contactpersoon: Mark Simons Telefoonnummer: +31 (0)6 523 76 775 E-mail: m.simons@delfin.eu Algemeen Kandidaatnummer Jaren ervaring

Nadere informatie

Reglement Auditcommissie WormerWonen

Reglement Auditcommissie WormerWonen Reglement Auditcommissie WormerWonen Vastgesteld in de Auditcommissie van WormerWonen Ter goedkeuring voorgelegd aan de Raad van Toezicht op 29 oktober 2014 14 oktober 2014 1 1. INHOUD 1. Doelstelling

Nadere informatie

Nieuwe controleverklaring voor oob s. Uitgebreider met meer informatie over werkzaamheden accountant

Nieuwe controleverklaring voor oob s. Uitgebreider met meer informatie over werkzaamheden accountant Nieuwe controleverklaring voor oob s Uitgebreider met meer informatie over werkzaamheden accountant Versie oktober 2014 2014 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN

Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN Reglement Auditcommissie Raad van Commissarissen MN Dit reglement is op grond van artikel 8.3 het reglement van de Raad van Commissarissen vastgesteld door middel van een besluit van de Raad van Commissarissen

Nadere informatie

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

Assurance rapport van de onafhankelijke accountant

Assurance rapport van de onafhankelijke accountant Assurance rapport van de onafhankelijke accountant Rapportage aan: Achmea Divisie Pensioen & Leven De heer A. Aalbers 1 Achmea Divisie Pensioen & Leven De heer A. Aalbers Postbus 700 APELDOORN Opdracht

Nadere informatie

Controleprotocol subsidies gemeente Amersfoort

Controleprotocol subsidies gemeente Amersfoort Controleprotocol subsidies gemeente Amersfoort Controleprotocol voor de accountantscontrole bij door de gemeente Amersfoort gesubsidieerde organisaties November 2014 # 4174019 Algemeen Op grond van de

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

CONTROLEPROTOCOL VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OBJECT VAN CONTROLE: JAARREKENING 2014 EN 2015

CONTROLEPROTOCOL VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OBJECT VAN CONTROLE: JAARREKENING 2014 EN 2015 CONTROLEPROTOCOL VOOR DE ACCOUNTANTSCONTROLE OBJECT VAN CONTROLE: JAARREKENING 2014 EN 2015 Voor de gemeenten Tubbergen, Dinkelland en het Openbaar lichaam Noaberkracht Dinkelland Tubbergen September 2014

Nadere informatie

1. Verschillende invalshoeken

1. Verschillende invalshoeken GITP Follow the Money Geertebolwerk 1 3511 XA in Utrecht 15.15 16.30 u Vergroot de OR-invloed op de financiële beleidscyclus? 23 juni 2014 drs. ing. Rob Latten MBA Rob.Latten@GITP.NL GITP Wilhelminapark

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-4 Reikwijdte en doelstellingen van de interne audit... 5 Verhouding

Nadere informatie