IVN afdeling Leeuwarden Ledenadministratie De Kei BK Leeuwarden LEEUWENBOEKJE WINTER 2011 IVN LEEUWARDEN E.O.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "IVN afdeling Leeuwarden Ledenadministratie De Kei 262 8918 BK Leeuwarden LEEUWENBOEKJE WINTER 2011 IVN LEEUWARDEN E.O."

Transcriptie

1 IVN afdeling Leeuwarden Ledenadministratie De Kei BK Leeuwarden LEEUWENBOEKJE WINTER 2011 IVN LEEUWARDEN E.O.

2 Wat is het IVN? De Vereniging voor Natuur- en Milieueducatie is een landelijke vereniging met plaatselijke afdelingen. IVN - Leeuwarden en omgeving is zo n afdeling met als werkgebied Leeuwarden en wijde omgeving. Wat is de doelstelling? Het IVN wil door haar activiteiten de mensen laten zien wat er (nog) is aan natuur. In de hoop dat bewustmaking zal bijdragen tot bescherming van onze nog aanwezige natuur. Wat doet het IVN? Het IVN organiseert excursies, thema-avonden en cursussen. Zij beschrijft wandel- en fietsroutes en stimuleert werkgroepen. De afdeling Leeuwarden heeft inmiddels een aantal werkgroepen. Het Leeuwenboekje is ons afdelingsblad dat met de komst van elk nieuw seizoen verschijnt. Het wil informeren, stimuleren en activeren. Daarnaast is er onze website (www.ivnleeuwarden.nl). Hoe werkt het IVN? Alle activiteiten van IVN -Leeuwarden, zowel van leden als van het bestuur zijn vrijwilligers activiteiten. Alle leden zijn actieve leden. Wat kost het? Er zijn verschillende IVN- lidmaatschappen. Een landelijk lidmaatschap kost 20,- per jaar. Regionale leden (donateurs) betalen 15,-. Contributie is te betalen door middel van een machtiging (u krijgt dan 2,50 korting) of door overmaking op rekening ten name van IVN afdeling Leeuwarden. Hoe kun je lid worden? Door het formulier te downloaden van of telefonisch ( ) aan te vragen en ingevuld te sturen naar Renée Ras, de Kei 262, 8918 BK Leeuwarden. Dit is ook het adres voor adreswijzigingen. Liefs per mail Telefoonnummer (058) Sluitingsdatum kopij volgende Leeuwenboekje: 15 maart 2012 een blad ván iedereen vóór iedereen, dus stuur kopij!

3 Soms Soms heb je het gevoel van: Waarom doet men nu zo of begrijp ik het wel goed? Wie de laatste tijd het nieuws volgt over de natuur en het beleid wat men in Den Haag op dit beleidsterrein heeft of gaat ontwikkelen, zal het niet ontgaan zijn dat alles wat natuur is, op dit moment blijkbaar not done is. Of wel: we moeten maar leren leven met het gegeven dat economische belangen en de belangen van landbouw van groter belang/hogere orde zijn, dan het handhaven en beschermen van de natuur. Als IVN zijn we geen actiegroep of actieorganisatie maar willen we juist die natuur, voor de generatie die na ons komt, blijven beschermen door o.a. het stimuleren en uitvoeren van natuureducatieve activiteiten voor jong en oud. Het is bijna tegenstrijdig te noemen: de belangen die de regering tot het beleid wil maken als het om de natuur gaat en de belangen van de natuur die juist nu meer dan noodzakelijk zijn om die te handhaven. Je vraagt je soms dan ook wel eens af of de staatssecretaris die over de natuurbescherming gaat, zelf nog in zijn eigen woorden en handelen gelooft. Het klinkt misschien ook tegenstrijdig maar je zou er bijna tegendraads van worden en willen uitroepen van: Kijk nu eens verder dan de lengte van je eigen polsstok (regeerakkoord) als het om de natuur gaat. Maar ja, ook als het om de natuur gaat, zijn blijkbaar politieke afspraken belangrijker om te handhaven dan het handhaven en beschermen van die natuur. Het is maar waar je zelf de nadruk op legt of wilt leggen. En de natuur zelf? Als ik vanuit mijn werkkamer naar buiten kijk en al die verschillende soorten vogels druk in de weer zie op de voedertafel en het vogelhuisje dan denk ik soms: Krijg daar in dat Den Haag maar het heen en weer. De natuur laat zich niet dwingen. Het beschermen en handhaven van de natuur is en blijft een must en dient niet ondergeschikt te worden gemaakt aan andere belangen. Belangrijk is dat natuurorganisaties zoals het IVN zich blijven inzetten voor die natuur. Als dit dan betekent dat we met z n allen in alle redelijkheid zo nu en dan tegendraads moeten worden om die natuurbelangen te blijven beschermen dan is dat niet anders. Door mensen, jong en oud, te blijven vertellen over de onschatbare waarde en het belang van de natuur nu en in de toekomst, de mensen kennis te laten maken met de natuur en te betrekken bij de natuur. Laten we ook als IVN-ers zien dat de natuur belangrijk is, een toegevoegde waarde heeft in het dagelijks leven van een mens en meer dan de moeite waard is om je hier mede verantwoordelijk voor te voelen. Wat dat betreft is er ook vanuit en voor het IVN nog veel werk te doen! Klaas van der Heide. Leeuwenboekje winter

4 IVN Afdeling Leeuwarden e.o. Werkgroepen - Contactpersonen: Excursies: Klaske Stegenga (058) Leeuwenboekje: Linda Veeman (058) Ben Engelen (058) Renée Ras (058) Website: Renée Ras (058) Jan van der Meer Vogelwerkgroep: Durk Weijma (0514) Plantenwerkgroep Daan van Zomeren (058) Werkgroep educatie: Violet von Kruchten (058) Afdelingsbestuur: Voorzitter: Klaas van der Heide (058) Vice-voorzitter: Rinze de Vries (058) Penningmeester: Maud von Ende (06) Secretaris: Leonieke Hoste (058) De Nije Oanliz AN Goutum Contactpersoon werkgroepen: Rinze de Vries (058) Mocht u lid van IVN- Leeuwarden willen worden. Neem dan contact op met onze Ledenadministratie: Renée Ras Dit Leeuwenboekje is mede mogelijk door sponsoring van de Tuin van Leeuwarden in WC Zaailand Leeuwarden. Leeuwenboekje winter

5 Leonieke Hoste, de beheerder van het secretariaat van het bestuur van IVN Afdeling Leeuwarden e.o. Zoals jullie hebben kunnen lezen is Leonieke al weer bijna zes jaar secretaresse van ons eigen IVN Leeuwarden. De tweede ambtstermijn zit er dan op en het wordt dan tijd dat er aflossing voor in de plaats komt. Niet dat Leonieke het niet goed doet, nee integendeel, we zijn zeer blij met haar. Maar van tijd tot tijd een ander geluid laten horen in een bestuur kan geen kwaad. Ik heb, toen ik het las, snel een afspraak met haar gemaakt, omdat ik eigenlijk best nieuwsgierig was hoe zij is begonnen. Nou dat is verrassend. Ongeveer zeven jaar geleden wist Leonieke niet eens van het bestaan van het IVN af. Ze is in die tijd met de bekende Vogelcursus voor beginners begonnen en dat jaar erop door gegaan met de cursus voor gevorderden. Ze vond het jammer dat het was afgelopen en zij is toen meegegaan met allerlei excursies. Toen ze op een ledendag aanwezig was heeft Harry Valk, onze vorige voorzitter, haar gevraagd om in het bestuur te komen. Het leek hem wel iets voor Leonieke. IVN had op dat moment een paar vacatures, net als nu. Nou en wie Leonieke van toen een klein beetje kende, kan zich voorstellen hoe zij ongeveer gereageerd heeft. Ze is verpleegkundige geweest en had niet eerder secretariaatswerk gedaan, laat staan in een Bestuur gezeten. Na wikken en wegen en eens een keertje gaan kijken hoe het er in een bestuur toeging heeft ze, met veel vraagtekens voor zichzelf, toch ja gezegd en er geen dag spijt van gehad. Leeuwenboekje winter

6 Wat is het ontzettend leuk om dan nu van een enthousiaste geroutineerde secretaresse te horen wat zij doet en niet te vergeten als zij vertelt hoeveel ze hiervan heeft geleerd. Vooral in het begin heeft ze over IVN veel gevraagd aan de Bestuursleden, ze wilde weten hoe het zat. Je hebt nl. IVN Amsterdam, IVN Leeuwarden, dan weer een IVN consulentschap enzovoort. Leonieke heeft, toen ze dat allemaal wist, een organogram gemaakt. De computer was in opkomst. Leonieke kon er nauwelijks mee werken, maar nu is ze helemaal van haar angst voor computers af. Haar man Hans heeft haar in het begin geholpen met een agenda opstellen. Nu speelt ze ermee. Trouwens Leonieke was lovend over de hulp die ze in t begin van de bestuursleden heeft gekregen. Leonieke heeft tot slot verteld, wat het werk dat ze doet onder andere inhoudt: - vergaderingen voorbereiden en notuleren - het jaarverslag maken (de stukken worden aangeleverd door verschillende bestuursleden en coördinatoren van de werkgroepen) - de locatie voor de ledendag regelen en samen met Renée Ras de uitnodigingen versturen - het archief bijhouden Het bestuur komt van september tot juni 8-10 keer bij elkaar. Eén keer per jaar is er een bijeenkomst van de coördinatoren met het bestuur. Corrie Kruiswijk Leeuwenboekje winter

7 Jonkvrouw Lize Het groei- en bloeiseizoen is voorbij en de wekelijkse mail van de plantenwerkgroep, over tijd en plaats van de volgende excursie, blijft uit. Maar ik had er nog twee bewaard. Begin augustus heeft Ben Engelen de avondkoekoeksbloem gefotografeerd. Het lijkt wel een staatsieportret en dat is zeer gepast, want in dezelfde tijd stuurt Siem de Vlas een oude Friese sage rond, waarin ons wordt verteld hoe deze bloem aan haar Friese naam komt: de Juffer Lizeblom. Hij heeft het overgenomen uit een Boek met Friese Sagen uit Ten Noorden van Burgum loopt een oude zandweg die bekend staat als de Tussendijken. Wat meer naar het Zuiden staat - of stond in 1892 een klein oud boerderijtje dat tot de dag van vandaag Buitenrust heet. Op diezelfde plaats heeft in vroeger tijden een stins gestaan waar een edelman woonde, die bij laatste wil zijn enige dochter, jonkvrouw Lize, verplichtte om aan de Tussendijken een bidkapel te stichten. Toen haar vader was gestorven dacht jonkvrouw Lize: Ik kan daar nog wel een poosje mee wachten, ik doe het als ik wat ouder ben. Tot ze op een kwade dag met haar paardenkoets omsloeg op de hobbelige oude weg en terecht kwam in de dobbe, het kleine meertje dat daar nog altijd ligt. Jonkvrouw Lize werd dood uit het water gehaald en begraven zoals het hoort. Maar haar ziel heeft geen rust gevonden, omdat ze haar plicht niet had gedaan. Ze spookte rond in het bosje dat daar tegen de weg aanligt en dat nog het Juffer Lizebosk wordt genoemd. Veel mensen uit Burgum en omgeving hebben haar geest daar bij nacht tussen de bomen zien rondwaren. Maar er bestaat nog een andere herinnering aan de rampzalige slotvrouwe. Op de oude verdedigingswallen van de stins, langs de oude zandweg, groeit een plant die 's nachts, vooral bij maanlicht, prachtige witte bloemen heeft. Die plant noemen ze op de Tussendijken de Juffer Lizeblom. En hoe de Silene latifolia aan haar Nederlandse naam komt? Over de koekoek heb ik niets gevonden, wel over de avond. Leeuwenboekje winter

8 De bloem opent zich in de middag en wordt door nachtvlinders bezocht. De kroonbladen lijken overdag verwelkt maar strekken zich aan het eind van de middag en in de avond. Ze verspreiden een zwak zoete geur. Jettie Wijga 1 oktober begon het nieuwe zaterdagochtend vogelseizoen. Zoals altijd kregen we een paar dagen van tevoren een tje van Anne en Wieger. Het was die dag schitterend weer. Optrekkende, maar geen dichte mist en dan bladstil, wat ik hier in Friesland nog steeds heel bijzonder vind. Met z n veertienen trokken we erop uit. We zijn die ochtend eerst naar het Hegewiersterfjild gereden. Het pad naar de vogelhut liep langs een weide waarin prachtige paarden nieuwsgierig naar ons keken. Eenmaal in de vogelhut is het eerst even stil, iedereen kijkt of er water-/ roofen gewone vogels te zien zijn en zo ja of je ze dan ook nog een naam kunt geven. En jawel, na de stilte barst het los en roept de een na de ander wat ze zien: een grote zilverreiger, wel 3 lepelaars, een sperwer, slechtvalk, dodaars, kieviten, strandloper, wulpen, een tureluur, slobeenden, smienten en Leeuwenboekje winter

9 kuifeendjes. Ik noem ze eendjes, ik vind het net van die leuke eendjes, die kinderen hebben om in het bad mee te spelen. Verder zagen we kemphanen, watersnippen en zwarte ruiters. Durk zag zelfs een groenpootruiter. De meesten van ons gunnen zich nauwelijks de tijd om rustig een kopje koffie te drinken en een boterham te eten, maar gelukkig zijn er ook die uitgebreid genieten van het eten en drinken dat ze hebben meegenomen. En ben je vergeten iets mee te nemen? Geen probleem, er is altijd wel iemand die meer bij zich heeft dan hij op kan. Daarna zijn we doorgereden naar Kornwerderzand. Tot onze verbazing was daar weinig te zien en we reden dan ook terug richting Piaam. Een prachtige route. We zijn onderweg nog een paar keer gestopt. Net aan het begin van de Afsluitdijk, in het stille water, zagen we veel knobbelzwanen zwemmen. In de vogelhut bij Piaam hebben we ook van alles gezien, maar dat schrijf ik niet op want dan krijgen we weer veel van dezelfde vogels. Ik vond het weer een bijzondere ochtend, een combinatie van bijhouden, bijleren van nieuwe vogels en niet te vergeten het gezellig met elkaar erop uit trekken. Ik vond het erg leuk dat er weer voor mij onbekende mensen voor het eerst meegingen. Kortom, heb je zin om ook mee te gaan? Je bent van harte welkom! Het streven is om ongeveer één uur weer terug te zijn bij ons vertrekpunt in Leeuwarden Corrie Kruiswijk Leeuwenboekje winter

10 Vogelkijkhut Piaam Verslag bomenwandeling Ondanks de aanhoudende regen, die over ging in plenzen, zijn er 9 oktober toch 10 mensen komen opdagen voor de bomenwandeling. We begonnen in de Prinsentuin, waar ik beknopt wat over de cultuurhistorie vertelde, maar het ging natuurlijk vooral over bomen. Naast de vele monumentale bomen, staan hier ook veel bijzondere bomen. Het begon al bij het Pier Pandertempeltje, waar behalve de dikke Beuken ook 3 Zwarte walnoten staan. Via de monumentale Es liepen we naar de poort van de eigenlijke Prinsentuin en zagen links de forse Canadapopulier en rechts de grote Paardenkastanje. Als we naar boven lopen, staat direct bij de vijver rechts van het pad een Vaantjesboom die in mei bloeit met opvallende witte schutbladeren. Hij wordt ook wel Leeuwenboekje winter

11 Zakdoekjesboom genoemd. Links van het pad (er tegenover) staat een Okkernoot. Als we langs de muziekkoepel lopen en rechtdoor het trapje op gaan, zien we links een Moseik en een van de dikste beuken van Leeuwarden. De dikste beuk staat in de St.Anthonystraat. Weer terug, richting uitgang, zien we na het trapje eerst een Suikeresdoorn en daarna nog een Zilverlinde. Ondanks de regen vervolgen wij onze weg naar het Rengerspark. Onderweg nog even een blik op de oude Robinia (Valse acacia) bij de Infirmerie. Toen ik een paar jaar geleden de wandeling maakte had ik veel werk met het uitzoeken van de benamingen. Deze moeite had ik mij voor het Rengerspark kunnen besparen, want de gemeente heeft deze zomer veel bomen hier van een naambordje voorzien. Het formaat van de letters deed mij denken aan een oogtest. Misschien is het handig een verrekijker mee te nemen om de bordjes te kunnen lezen. In dit park staan wel 50 bijzondere bomen. Wat te denken van de Doodsbeenderenboom of de Duivelswandelstok? De laatste is moeilijk te vinden want er zit geen bordje op. Ondanks het weer hebben we toch een leuke wandeling gemaakt. Daan van Zomeren. Treurbeuk op oude begraafplaats Leeuwenboekje winter

12 Ik zie, ik zie, wat jij niet ziet. Het is een paddenstoel Zaterdag 15 oktober was het tijd voor de jaarlijkse paddenstoelexcursie in Staniastate bij Oenkerk. Het was een onbewolkte dag en dus prima weer om er op uit te gaan. Van tevoren kon ik nog even heerlijk in de tuin van de zon genieten. Om 14:00 zouden we vertrekken vanaf de parkeerplaats bij Staniastate. Het was de eerste dag van de herfstvakantie en perfect weer dus ik verwachtte een hoge opkomst. Inderdaad waren er zo n dertig belangstellenden, waaronder 6 kinderen. Voordat we paddenstoelen gingen zoeken, kregen de kinderen van Klaske Stegenga, onze IVN-gids, een paddenstoelenkaart en een spiegeltje. Met de paddenstoelenkaart konden de kinderen zelf de meest voorkomende paddenstoelen opzoeken. Deze kaart staat nu ook op de jeugdpagina van de site Het is leuk om de kaart mee te nemen als je in het bos gaat wandelen. Er komen in Nederland wel zo n 3500 soorten paddenstoelen voor dus het is soms moeilijk om vast te stellen om welke soort het gaat. Gelukkig had een aantal mensen tijdens de excursie een paddenstoelgids meegenomen zodat we af en toe wat op konden zoeken. Met de spiegeltjes konden we de onderkant van de hoed van de paddenstoel bekijken. Sommige paddenstoelen hebben plaatjes onder de hoed en anderen buisjes en ook de kleur en de vorm van de hoed kan verschillend zijn. Daarnaast is ook de vorm en kleur van de steel van belang. Soms heeft de steel een ring, die je vaak pas ziet als je onder de hoed kijkt. Natuurlijk zijn er ook paddenstoelen die zelfs helemaal geen steel hebben, bijvoorbeeld de zwammen. Een paddenstoel die we in verschillende stadia zagen staan was de gele knolamaniet. We zagen er een paar die net boven de grond uit kwamen en nog een hele bolle hoed hadden. Er stonden ook wat grotere exemplaren die hun hoed al gespreid hadden. De kleur van de hoed kan variëren van wit tot citroengeel en er zitten schubben op. Onder de hoed zie je witachtig gele plaatjes en om de steel zit een afhangende ring. In het boekje stond dat het vlees naar rauwe aardappel ruikt, maar dit hebben we niet getest. Leeuwenboekje winter

13 Bij het determineren van paddenstoelen kan dus ook de geur van belang zijn. Een paddenstoel die je soms op meters afstand al kunt ruiken is de grote stinkzwam. De geur trekt insecten aan die voor verspreiding van de sporen zorgen. Naast een paar volgroeide exemplaren vonden we ook nog een groot wit ei. Dit ei wordt ook wel een duivelsei genoemd. Hier komt na een paar dagen een grote stinkzwam uit. Op de foto zie je aan de rechterkant van de steel nog de resten van het ei waar de paddenstoel uit komt. We kwamen onderweg verschillende witte bultzwammen tegen. Deze soort heeft als belangrijk kenmerk dat een bepaalde alg de witte zwam in het centrum groen kleurt. Je kunt ook zien waaraan de zwam zijn naam te danken heeft want de bovenkant is inderdaad nogal bultig. Een soort die vorig jaar ook van de partij was, aan de voet van dezelfde beukenboom, was de reuzenzwam. Er stonden een paar prachtige exemplaren en het was indrukwekkend om te zien hoe groot ze kunnen worden. Met deze reusachtige paddenstoelen kwam er een einde aan deze mooie wandeling. Aan de reacties te horen heeft iedereen genoten en er wat van opgestoken. Klaske werd hartelijk bedankt voor deze leuke en leerzame excursie. We hebben een heleboel verschillende paddenstoelen gezien en het was lastig om alle namen te onthouden. Wat ik wel van de excursie van vorig jaar onthouden had, was dat ik deze keer een notitieblok mee moest nemen. Vorig jaar had ik dat niet en moest ik thuis nog veel namen bij de foto s zoeken. Nu heb ik meteen opgeschreven wat ik gefotografeerd heb en dat was wel zo handig. Het was leuk om in een boek nog informatie over de verschillende paddenstoelen op te zoeken, omdat je dan toch weer wat opsteekt of herkent. Hoewel we nu ongeveer dezelfde route als vorig jaar hebben gelopen, rond dezelfde datum, hebben we toch ook weer andere paddenstoelen gezien. Ik heb Leeuwenboekje winter

14 nog even het verslag van vorig jaar gelezen (dat op de site van staat onder het hoofdstuk van de plantenwerkgroep) om te kijken welke paddenstoelen daar genoemd staan. Ook heb ik de foto s van vorig jaar bekeken en allerlei soorten van vorig jaar hebben we nu niet kunnen vinden. Soorten die we zowel vorig jaar als nu hebben gezien zijn de aardappelbovist, de braakrussula, gewoon eekhoorntjesbrood, elfenbankjes, de gele knolamaniet, geweizwammetjes, de echte honingzwam, de kastanjeboleet, de gewone krulzoom, de porseleinzwam, de prachtvlamhoed, de reuzenzwam, rodekoolzwammetjes, de vliegenzwam en de gewone zwavelkop. Soorten die we vorig jaar niet hebben gevonden en nu wel waren, de gele trilzwam, de grote stinkzwam (vorig jaar hadden we de kleine stinkzwam), diverse melkzwammen, de kostgangersboleet (groeide op een aardappelbovist), de paarse korstzwam, de witte bultzwam en de vuurzwam. Zo zie je maar dat de natuur niet elk jaar hetzelfde is. Je kunt prima meerdere keren dezelfde excursie doen want je komt toch steeds weer nieuwe dingen tegen en daardoor blijft het interessant en leerzaam. Linda Veeman Vogel-/otterochtend zaterdag 5 november Even een blik op de buienradar. Gelukkig, het blijft waarschijnlijk droog. Dan snel richting het verzamelpunt voor de vogelexcursie aan de Tesselschadestraat. Als ik daar vlak voor negen uur aankom, staat er al een grote groep vogelliefhebbers te wachten. Anne Bosma stelt voor naar de vogelkijkhut in De Deelen te gaan en dat vindt iedereen een goed idee. We zoeken allemaal een plekje in de auto s en gaan op pad. Onderweg zien we al verschillende groepen ganzen in de weilanden zitten. Soms zie je ook nog wel wat reeën in de weilanden, op het laatste stuk richting de parkeerplaats van De Deelen, maar die hebben zich dit keer verstopt. Vanaf de parkeerplaats is het Leeuwenboekje winter

15 eerst een stuk lopen over het fietspad. Daarna slaan we rechtsaf en lopen via een smal pad langs de petgaten. Het is altijd heerlijk om tijdens de vogelexcursie ook een stuk door de natuur te wandelen. Deze vogelkijkhut bereik je via een steile trap en daardoor heb je een prachtig uitzicht over het gebied. Gelukkig passen we alle veertien in de hut. Om iedereen een goed uitzicht te geven, wisselen we af en toe van plaats. Er zijn niet veel wintergasten te zien, maar de luchten zijn mooi en het uitzicht is geweldig. Er zwemmen een paar knobbelzwanen met jongen. De jongen herkennen we aan hun lichtbruine kleur. In de lucht zien we een aalscholver en er vliegen kleine groepen ganzen over. Het meest opvallend zijn de diverse grote zilverreigers die langs de waterkant staan. De Deelen is in de winter een slaapgebied voor deze mooie vogels. Ik heb op internet een nieuwsbrief van de vereniging SOVON Vogelonderzoek Nederland opgezocht met watervogeltellingen in november Hierin stond dat Romke Kleefstra van deze vereniging vorig jaar november maar liefst 39 grote zilverreigers in De Deelen heeft waargenomen. Wieger Koeze maakte dit prachtige plaatje. Leeuwenboekje winter

16 Dan horen we het geluid van een vleugelslag. En ja hoor, er vliegen een paar zwanen voorbij. Altijd mooi om naar te kijken en luisteren. Wat een elegante vogels. De fototoestellen klikken maar raak. Rechts op de foto zie je een havik in de boom op zijn uitkijkpost zitten. Om de beurt kijken we even door de telescoop naar deze indrukwekkende roofvogel. Mooi dat er altijd wel iemand een vogelgids bij zich heeft, zodat we de havik van dichtbij kunnen bekijken. Hij heeft op zijn lichte borst horizontale strepen en boven zijn ogen een witte wenkbrauwstreep. Hé wat beweegt daar verderop in het water? We zien wat gespetter en dan is het weer verdwenen Kijk daar is het weer! We richten de kijkers op iets wat in de verte zwemt en af en toe weer weg is. Een otter! roept iemand. En ja, er zijn er meer die een otter herkennen in het beestje wat aan het spelen is in het water. Wow, die heb ik nog nooit in het wild gezien. Het lukt ons niet om hem in de telescoop te krijgen want hij is al snel weer verdwenen, maar we zijn ervan overtuigd dat het er één was. Een unieke waarneming omdat ze heel zeldzaam en voornamelijk s nachts actief zijn. Op internet heb ik gekeken of er nog meer waarnemingen zijn van otters in De Deelen. Op de site waarneming.nl is te vinden dat er 2 zwemmende otters in De Deelen zijn gezien op 26 maart van dit jaar. Verder is er niet veel informatie te vinden over otters in De Deelen. Wel zijn in 1988 de laatste sporen van de otters in Nederland in De Deelen aangetroffen en is het beestje daarna jarenlang uitgestorven geweest in ons land. In 2002 zijn er een paar otters uitgezet in de Weerribben en ook daarna zijn er nog een aantal keren otters uitgezet onder andere in de Rottige Meenthe en recent nog drie stuks in de Alde Feanen. Blijkbaar zijn de otters van de Rottige Meenthe al helemaal uitgezworven tot in De Deelen. Als we weer terug zijn bij de auto s, is het tijd voor een bakje koffie. Daarna rijden we door naar een vogelkijkhut bij De Veenhoop. Ook nu genieten we van een korte wandeling voor we de hut bereiken. Vanuit deze hut zijn een heleboel soorten eenden te zien zoals: smienten, wintertalingen, slobeenden, kuifeenden en krakeenden. Ik heb de verschillende soorten vluchtig met de kijker bekeken en heb me daarna op het schrift gestort, waar bezoekers van de hut iets in kunnen schrijven. Het schrift staat helemaal vol dus er is genoeg te lezen. Het is altijd leuk om te lezen wat anderen waargenomen hebben. Ook is het interessant om te weten waar mensen allemaal vandaan komen en wat ze van de hut en omgeving vinden. Als we uitgekeken zijn, lopen we naar de auto s en rijden naar Leeuwarden via allerlei binnenwegen. Onderweg zien we nog een stuk of 7 reeën in een weiland en we stoppen nog even om daar van te genieten. Een mooie afsluiting van een bijzondere excursie waarbij de vogels nu eens niet het belangrijkste waren. De waarneming van de zeldzame otter was het hoogtepunt van deze excursie. Linda Veeman Leeuwenboekje winter

Loof-en naaldbomen. Naam :

Loof-en naaldbomen. Naam : Loof-en naaldbomen Naam : Veel bomen maken een bos In een boomgaard staan soms honderden bomen, en toch is een boomgaard geen bos. Ook in een park kun je veel bomen zien, maar een park is beslist geen

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3 november 2014

Nieuwsbrief 3 november 2014 Nieuwsbrief 3 november 2014 JNC-web JNC-facebook JNC seizoen 2014/2015 In deze editie verslagen van de Open middag 27 augustus Activiteit 1: Help de ringslangen van De Wieden 10 en17 september Activiteit

Nadere informatie

IK HEB JE! Kindertour Jacht met de camera

IK HEB JE! Kindertour Jacht met de camera KLIK! IK HEB JE! Kindertour Jacht met de camera Dit avonturierspaspoort is van: Bij de opdrachten in het boekje zie je steeds een icoon (plaatje) staan. Dit plaatje komt overeen met de ruimte waar je de

Nadere informatie

Routekaart 2011. Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011. Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer

Routekaart 2011. Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011. Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011 Routekaart 2011 Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer Welkom op het Frysk Fûgelpaad 2011 Deze vogelspotwandeling wordt gehouden in Nationaal

Nadere informatie

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst Rivierenhof Handleiding Opgesteld door de domeinwachters >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst INLEIDING Het zelf -doe pakket bestaat uit een bewegwijzerde

Nadere informatie

CARRABELLA NAAR MANATEE SPRINGS S.P., 2 FEBRUARI

CARRABELLA NAAR MANATEE SPRINGS S.P., 2 FEBRUARI CARRABELLA NAAR MANATEE SPRINGS S.P., 2 FEBRUARI CARRABELLA NAAR MANATEE SPRINGS S.P., 2 FEBRUARI De rit van Carrabella naar Manatee Springs State Park is erg mooi. Veel naaldbossen, grotendeels nieuw

Nadere informatie

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet.

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet. oktober 2010 tekst: Joke de Klerck muziek: Ton Kerkhof De eekhoorn Refrein Intro Ó Œ œ œ J œ œ œ œ eek stapelen: œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ Al - hoorn, de eek - hoorn eet zich vol en rond. œ œ œ œ

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. De Specht Er zijn verschillende soorten spechten: de groene, de zwarte en

Nadere informatie

Donderdag 19 mei 2016: Avondexcursie Oostvaardersplassen. Gids: Pim

Donderdag 19 mei 2016: Avondexcursie Oostvaardersplassen. Gids: Pim Donderdag 19 mei 2016: Avondexcursie Oostvaardersplassen. Gids: Pim Om 18.15 uur trof ik mijn enthousiaste excursiedeelnemers uit het Nood Hollandse Uitgeest. We reden allereerst naar de Grote praambult

Nadere informatie

Lotte is er erg blij mee. Ik wilde altijd al een huisdier voor mezelf, zegt ze tegen opa. En nu heb ik er opeens een heleboel.

Lotte is er erg blij mee. Ik wilde altijd al een huisdier voor mezelf, zegt ze tegen opa. En nu heb ik er opeens een heleboel. Lotte heeft Luizen Buiten is het koud. Er vallen dikke druppels uit de bomen en de wind blaast hard door de straat. Lotte loopt hand in hand met opa Generaal over het schoolplein. Ze moest eerder van school

Nadere informatie

Paddenstoelen De herfst is echt paddenstoelentijd. Vooral als het buiten lekker vochtig is schieten de paddenstoelen als paddenstoelen uit de grond!

Paddenstoelen De herfst is echt paddenstoelentijd. Vooral als het buiten lekker vochtig is schieten de paddenstoelen als paddenstoelen uit de grond! Paddenstoelen De herfst is echt paddenstoelentijd. Vooral als het buiten lekker vochtig is schieten de paddenstoelen als paddenstoelen uit de grond! Raadseltje: Een stoel in een bakje zie ik in de koelkast

Nadere informatie

Steun uw IJsvereniging in Tiel, wordt lid of donateur!

Steun uw IJsvereniging in Tiel, wordt lid of donateur! Seizoen 2003-2004 PINGUÏN NIEUWS Hierbij ontvangt u onze alweer onze 3 e nieuwsbrief. Deze verspreiden we dit jaar onder alle leden, de vrijwilligers, donateurs (en onze oud leden). Vorig jaar was de nieuwsbrief

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2014. IVN Leeuwarden e.o.

JAARVERSLAG 2014. IVN Leeuwarden e.o. JAARVERSLAG 2014 IVN Leeuwarden e.o. Samengesteld door: Met dank aan: Cor de Vries, (secretaris) Rinze de Vries, Pieter Willem Louwsma, Renee Ras, Corry van der Meer, Klaske Stegenga, Tineke Vernhout en

Nadere informatie

Deelnemers in de najaarszon tijdens de wandeling in de Amsterdamse Waterleidingduinen

Deelnemers in de najaarszon tijdens de wandeling in de Amsterdamse Waterleidingduinen Vogelenzang - 25 oktober 2014 Paul Venderbosch Sjamanen, lensgallen en vooral veel paddestoelen Zouden er nog vlinders of libellen te zien zijn? Dat vroegen we ons af tijdens de start van de najaarswandeling

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Nieuwsbrief, 8 januari 2013. Pyr s naar de Zoo

Nieuwsbrief, 8 januari 2013. Pyr s naar de Zoo Nieuwsbrief, 8 januari 2013 Beste PyrPlezier vrienden en vriendinnetjes, Allemaal natuurlijk de beste wensen voor 2013! Dat het maar een Pyr-gezellig jaar mag worden! In ieder geval gaan wij hiervoor ons

Nadere informatie

Ontdekkingstocht voor gezinnen

Ontdekkingstocht voor gezinnen Rivierenhof Ontdekkingstocht voor gezinnen Tjakkie de specht ontdekt de herfst INLEIDING TJAKKIE HERFST Tjakkie de specht voor gezinnen is een ontdekkingstocht met een bewegwijzerde route doorheen het

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Schema groepjes en opdrachten bij vorm 2: elke opdracht vaste begeleider Groepje 1: spechten Groepje 2: muizen Groepje 3: vossen Groepje 4: eekhoorns Groepje 5: egels Kleine beestjes + voedselketens

Nadere informatie

Aan de wand hangen woordkaarten met betrekking tot de herfst.

Aan de wand hangen woordkaarten met betrekking tot de herfst. Herfst Nog niet zolang geleden liepen we in korte broek, kon de jas thuis blijven en was de temperatuur zelfs hoog, te hoog voor dit seizoen. Maar nu waait het, het regent en vallen de blaadjes van de

Nadere informatie

NME-leerroute Vogels in het Wandelbos

NME-leerroute Vogels in het Wandelbos NME-leerroute Vogels in het Wandelbos 7 Groep 1 Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen Rinze de Wereldreiziger Rinze weet onwaarschijnlijk veel over vogels. Rinze is ook dol op het Wandelbos

Nadere informatie

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Weer een dag dat ik vroeg moet op staan, de ellende weer begint. De dagen worden steeds langer en vermoeiender. De dingen waaraan ik gedacht heb om het

Nadere informatie

Van ouverture (lente) naar symfonie (zomer).

Van ouverture (lente) naar symfonie (zomer). IVN afdeling Leeuwarden ledenadministratie De Kei 262 8918 BK Leeuwarden LEEUWENBOEKJE ZOMER 2010 IVN LEEUWARDEN E.O. Wat is het IVN? De Vereniging voor Natuur- en Milieueducatie is een landelijke vereniging

Nadere informatie

Brandganzen in de Workumerwaard

Brandganzen in de Workumerwaard Brandganzen in de Workumerwaard foto Sieds Waarnemingen: GEBIED: Zuidwest Friesland DATUM: 22-11-2014 TIJD: WEER: hele dag Eerst bewolkt met wat regen, later lichter met zon; eerst vrij strakke ZO-wind,

Nadere informatie

3. Financieel jaarverslag

3. Financieel jaarverslag 3. Financieel jaarverslag 3.1. Algemeen Zoals zich al liet aankondigen is er in het afgelopen jaar een verlies gemaakt. Het resultaat over afgelopen boekjaar is - 1.614,14,-. Dit bedrag is gecorrigeerd

Nadere informatie

Kinderen zullen zich graag herkennen in de grappige kleine Bever. En wie wil er niet zo n lieve, grote Beer als vriend?

Kinderen zullen zich graag herkennen in de grappige kleine Bever. En wie wil er niet zo n lieve, grote Beer als vriend? Achttien knusse voorleesverhalen over de vriendschap tussen Beer en Bever. Ideaal om voor te lezen voor het slapengaan: met humor en soms een beetje filosofisch. Beer en Bever zien elkaar elke dag. Beer

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES KRIEBELENDE KRUIPERTJES Een insectenwandeling over het dreuzelpad door natuurtuin 't Loo voor kinderen van groep 1-4 onder leiding van een volwassene. 2 Een insectentocht over het dreuzelpad door natuurtuin

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES 13 Plattegrond dreuzelpad KRIEBELENDE KRUIPERTJES Dit boekje is onderdeel van het eindproject van de IVN natuurgidsencursus van Henriëtte Beers, Fred van Hoof en Afke Schoo. Maart 2003. IVN afd. Bergeijk-Eersel

Nadere informatie

De Leemvallei, ga je mee op onderzoek?

De Leemvallei, ga je mee op onderzoek? De Leemvallei, ga je mee op onderzoek? Hallo allemaal, welkom in dit waanzinnige park voor jong en oud! Vandaag krijgen jullie de kans om dit park in het echt te openen met elkaar. Dit gaan we doen op

Nadere informatie

Activiteiten bij De Helderse Vallei - maart 2016

Activiteiten bij De Helderse Vallei - maart 2016 dinsdag 1 maart en donderdag 3 maart: Aan de slag op de kinderboerderij 14.30-16.00 uur Kom kijken welke dieren er allemaal op de kinderboerderij leven! Je ontdekt hoe de dieren heten, wat ze eten, welk

Nadere informatie

Met vogels op trektocht

Met vogels op trektocht Met vogels op trektocht Leerdagboek van:... Een (on)bekend geluid Wat voor geluid hoor je? Waar komt het geluid vandaan? Dit wil ik opschrijven over de vogel: Denk aan vragen als: Hoe ziet de vogel eruit?

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort.

Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort. Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort. Het is een mooie zondag middag. De zon schijnt volop, en het is niet koud. Een fijne dag om lekker te gaan wandelen met het IVN. Om 13.00u hebben we samen

Nadere informatie

Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de jeugdnatuurgroep De Biesboschonderzoekers

Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de jeugdnatuurgroep De Biesboschonderzoekers Nieuws brief Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de De Biesboschonderzoekers De laatste paar maanden hebben we weer interessante activiteiten ondernomen. Hiervan eerst weer wat korte verslagen.

Nadere informatie

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit.

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Wat is dat dan precies, een ecoduct? Zo vroeg een jonge

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Op stap met Wim en Loes (aflevering 21)

Op stap met Wim en Loes (aflevering 21) Op stap met Wim en Loes (aflevering 21) De zon schijnt en bij een temperatuur van 22 is het prima wandelweer. Op deze prachtige dag gaan Wim en ik wandelen vanaf Lennisheuvel. Bij de kerk staat een overzichtsbord

Nadere informatie

Limburgs Landschap. natuurboekje van

Limburgs Landschap. natuurboekje van Limburgs Landschap natuurboekje van herfst 2011 Hoi! Vroeger schreven de mensen brieven en boeken met een grote ganzenveer. Daar sneden ze met een mesje een scherpe punt aan. Die doopten ze dan in een

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Vlinders in de tuin Vooral op warme dagen kun je veel vlinders zien in allerlei

Nadere informatie

Spreekbeurtpakket. Dierenambulance NHZ. Colofon SPOEDNUMMERS. Bezoek ons ook eens op www.dierenambulancehaarlem.dierenbescherming.nl.

Spreekbeurtpakket. Dierenambulance NHZ. Colofon SPOEDNUMMERS. Bezoek ons ook eens op www.dierenambulancehaarlem.dierenbescherming.nl. Colofon Deze brochure wordt aangeboden door: Dierenambulance Noord- Holland Zuid Generaal Spoorlaan 16 2025 NB Haarlem Kantoor 023-549 14 00 SPOED 023-524 68 99 Website www.dierenambulancehaarlem. dierenbescherming.nl

Nadere informatie

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?"

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent? Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer "Welkom:..." Introductiefase: 1. "We gaan vandaag proberen te voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?" 3. Discussie:...

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Enquête Vogelwerkgroep Zuid-Kennemerland

Enquête Vogelwerkgroep Zuid-Kennemerland Samenvatting en conclusies Respons Op 4 maart 2014 is een digitale enquête verstuurd naar 342 leden van de VWG Zuid- Kennemerland. Alleen de leden waarvan het e-mailadres bekend is bij de VWG, jeugd en

Nadere informatie

Raar, maar waar! deel 1. groep 3 en 4

Raar, maar waar! deel 1. groep 3 en 4 Raar, maar waar! deel 1 Natuur groep 3 en 4 Inhoud 1 Raar, maar waar! 3 2 Een vreemd ei 4 3 Spring er maar uit 5 4 Verstopt 6 5 Slim 7 6 Vlieg er niet in 8 7 Een kever met een luchtje 9 8 Een zware hap

Nadere informatie

7.5 Script en plaatjes post-test

7.5 Script en plaatjes post-test 7.5 Script en plaatjes post-test De vorige keer waren we hier om Drakie wat beter te leren praten en Drakie heeft toen een heleboel van jou geleerd. Dat vond ie heel leuk. Vandaag gaan we wat dingen die

Nadere informatie

Jubileum uitgave 50 jaar IVN-Oisterwijk

Jubileum uitgave 50 jaar IVN-Oisterwijk 50 Jubileum uitgave 50 jaar IVN-Oisterwijk Inhoudsopgave Voorwoord Voorzitter.pag 1 Felicitaties pag 2 IVN landelijk NME IVN Boxtel Heemkundekring Natuurmonumenten LNMH Brabants Landschap Werkgroepen pag

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen Dassenwerk WERKBLAD OPDRACHTEN Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen 1. Waar ben je? Je gaat een onderzoek doen in een klein gebied van Nationaal

Nadere informatie

Mijn tuin. Janni Meedendorp. Meditaties voor kinderen. 2013 Uitgeverij ACT on Virtues

Mijn tuin. Janni Meedendorp. Meditaties voor kinderen. 2013 Uitgeverij ACT on Virtues Mijn tuin Meditaties voor kinderen Janni Meedendorp 2013 Uitgeverij ACT on Virtues Na een intensieve yogales vindt Noah het heerlijk om op zijn matje te liggen. De spieren in zijn lichaam ontspannen zich,

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Paddenstoelen kweken in de klas

Paddenstoelen kweken in de klas Paddenstoelen kweken in de klas Werkbladen 1. Woordweb 2. Hoe groeien onze paddenstoelen? Werkbladen groep 5 t/m 8 3. Hoe ziet mijn paddenstoel eruit? Versie: groep 5/6 en versie: groep 7/8 4. Recept:

Nadere informatie

Verslag van Cobi en Richard Tol. Zij waren in Mhofu van 9-9 t/m 26-9-2013.

Verslag van Cobi en Richard Tol. Zij waren in Mhofu van 9-9 t/m 26-9-2013. Verslag van Cobi en Richard Tol. Zij waren in Mhofu van 9-9 t/m 26-9-2013. We werden heel vriendelijk door Sandra, de vrouw die voor het huis zorgt ontvangen met een fles wijn. Mhofu, het huis is heel

Nadere informatie

Namibië. 25 augustus 2015

Namibië. 25 augustus 2015 Namibië 25 augustus 2015 Verslag Namibië 27-6 tm 9-7- 2015 27-6 Vertrek vanaf Frankfurt om 20.10 uur. 28-6 Na een vlucht van 10 uur zijn wij aangekomen op Windhoek. Wat was het koud s,morgens vroeg om

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

THEMA LENTE Auditieve oefeningen

THEMA LENTE Auditieve oefeningen THEMA LENTE Auditieve oefeningen Auditieve synthese Lettergrepen samenvoegen tot een woord Tulp Gras Wei Letters samenvoegen tot een woord Kalfje Krokus Lente Narcis Zaaien Veulen Groeien Paashaas je Poesje

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Wandeling rond Tanthof

Wandeling rond Tanthof Wandeling rond Tanthof Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging KNNV afdeling Delfland Postbus 133 2600 AC DELFT afdelingdelfland@knnv.nl www.knnv.nl/afdelingdelfland http://twitter.com/#!/knnvafddelfland

Nadere informatie

Schwäbische Alb. 24 oktober t/m 1 november 2009

Schwäbische Alb. 24 oktober t/m 1 november 2009 Schwäbische Alb 24 oktober t/m 1 november 2009 Zaterdag 24 oktober Heel - Tuttlingen 560 km Na het ontbijt vertrekken we richting de Schwäbische Alb, een gebied waar we nog nooit zijn geweest. Het is rustig

Nadere informatie

Bomenpad Park Vredeoord. Antwoordenblad. Vul hier eerst jullie namen in:

Bomenpad Park Vredeoord. Antwoordenblad. Vul hier eerst jullie namen in: Antwoordenblad Vul hier eerst jullie namen in: 1......................................................................................... 3.........................................................................................

Nadere informatie

Mooie route door Friesland en veel gezien, maar weinig andere A112 onderweg

Mooie route door Friesland en veel gezien, maar weinig andere A112 onderweg De Elfstedentocht Nou daar gaan we dan, onze eerste automeeting met de A112. We hadden er veel zin in en natuurlijk veel te vroeg wakker. Dus door de polder scheuren in de vroegte met de net gepoetste

Nadere informatie

Nieuwsbrief Week 44 Vrijdag 30 oktober 2015

Nieuwsbrief Week 44 Vrijdag 30 oktober 2015 Nieuwsbrief Week 44 Vrijdag 30 oktober 2015 OBS Het Palet Dorpsweg 33 8051 XS Hattem Tel. 444 1924 www.hetpalethattem.nl Contact: brieven@hetpalethattem.nl Sociaal emotionele vaardigheden De aankomende

Nadere informatie

Bestuur van de vogelvereniging Zang & Kleur Woudenberg

Bestuur van de vogelvereniging Zang & Kleur Woudenberg December 2010 Bestuur van de vogelvereniging Zang & Kleur Woudenberg Voorzitter: Erik-Jan Huisman de Heuvel 5 3931 RH Woudenberg tel. 033-2866901 1 e Secretaris: Daan Huisman Henschoterlaan 28 3931 DB

Nadere informatie

Paddenstoelenexcursie in het Warmonderbos

Paddenstoelenexcursie in het Warmonderbos Paddenstoelenexcursie in het Warmonderbos Door: Maddi Ferket en Paul Venderbosch Als we op zaterdag 4 oktober verzamelen bij de ingang verzorgt Co Mesman eerst een inleiding. Hij vertelt de niet-leden

Nadere informatie

Adam en Eva eten van de boom

Adam en Eva eten van de boom Adam en Eva eten van de boom God maakt een prachtig paradijs. Hij zegt: Het is heel goed. Maar God heeft ook een vijand, En weet jij wel wat hij doet? Het mooie wat God heeft gemaakt, maakt hij juist graag

Nadere informatie

Ontdekkingstocht duin, bos en strand

Ontdekkingstocht duin, bos en strand Ontdekkingstocht duin, bos en strand Opdracht 1 Het noorden van de kaart Start deze ontdekkingstocht op de parkeerplaats van Ecomare. Om te weten of je goed loopt, is het belangrijk dat je de kaart goed

Nadere informatie

Heer, U kent mij als geen ander U weet of ik zit of sta en U kent ook mijn gedachten voordat ik iets zeggen ga

Heer, U kent mij als geen ander U weet of ik zit of sta en U kent ook mijn gedachten voordat ik iets zeggen ga Hieronder staan de teksten van nieuwe liedjes, zodat jullie ze thuis ook kunnen oefenen: 'k Heb Jezus nodig heel mijn leven 'k Heb Jezus nodig, heel mijn leven. 'k Heb Jezus nodig, dag aan dag, in m'n

Nadere informatie

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Van de voorzitter Ik heb in de eerste nieuwsbrief van dit jaar gezegd dat er nieuws moet zijn voor een nieuwe nieuwsbrief En nieuws hebben we zeker weer. Nieuwe bestuursleden

Nadere informatie

IVN afdeling Leeuwarden Ledenadministratie De Kei 262 8918 BK Leeuwarden LEEUWENBOEKJE

IVN afdeling Leeuwarden Ledenadministratie De Kei 262 8918 BK Leeuwarden LEEUWENBOEKJE IVN afdeling Leeuwarden Ledenadministratie De Kei 262 8918 BK Leeuwarden LEEUWENBOEKJE LENTE 2011 IVN LEEUWARDEN E.O. Wat is het IVN? De Vereniging voor Natuur- en Milieueducatie is een landelijke vereniging

Nadere informatie

Nieuws uit CBS Het Kompas

Nieuws uit CBS Het Kompas Nieuws uit CBS Het Kompas Er zijn weer zoveel leuke dingen gedaan deze periode, naast de vaste werkzaamheden. U leest er meer over in deze nieuwsbrief. Vergeet niet te kijken en te luisteren naar de libdub!

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Jouw avontuur met de Bijbel

Jouw avontuur met de Bijbel Nieske Selles-ten Brinke Jouw avontuur met de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Uitgeverij Jes! is een samenwerking tussen Uitgeverij Boekencentrum en de HGJB. Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Planten en dieren in de duinen. Interactief verhaal

Planten en dieren in de duinen. Interactief verhaal Interactief verhaal Doel: Leerlingen kennen na de les een aantal belangrijke eigenschappen van planten en dieren. Konijnen leven, hazen niet. Konijnen zijn sprinters, hazen zijn lange afstand renners.

Nadere informatie

Leven vanuit Overvloed of Tekort?

Leven vanuit Overvloed of Tekort? Leven vanuit Overvloed of Tekort? Dank allereerst aan de Dijken van Wijven. Zonder jullie vrouwenhadden we hier nu niet met elkaar gestaan. Wat een prachtige traditie: om in het Zeeuwse landschap natuur

Nadere informatie

Les 1 Vragen stellen Leestekst: De tandarts

Les 1 Vragen stellen Leestekst: De tandarts Les 1 Vragen stellen Leestekst: De tandarts "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vandaag gaan we weer een tekst lezen. Daarbij gaan we een nieuwe strategie leren. Deze strategie heet vragen stellen. We gaan

Nadere informatie

ASJEMENOU 8 t/m 15 april 2016. PROJECTWEEK Ter land, ter zee en in de lucht

ASJEMENOU 8 t/m 15 april 2016. PROJECTWEEK Ter land, ter zee en in de lucht ASJEMENOU 8 t/m 15 april 2016 PROJECTWEEK Ter land, ter zee en in de lucht A.s. maandag 11 april is het weer zover!! Om kwart voor negen wordt de projectweek, 'Ter land, ter zee en in de lucht' energiek

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

Nelleke en Kees waren onze gasten van 31 maart t/m 4 april 2007. Dank voor de foto's en jullie verslag!

Nelleke en Kees waren onze gasten van 31 maart t/m 4 april 2007. Dank voor de foto's en jullie verslag! Nelleke en Kees waren onze gasten van 31 maart t/m 4 april 2007. Dank voor de foto's en jullie verslag! We hebben de meest geweldige tijd gehad in Mhofu en het Marloth Park. We zijn vrij veel weggeweest,

Nadere informatie

www.dobbemuziek.nl Sint ruimt op

www.dobbemuziek.nl Sint ruimt op Sint ruimt op Een Sinterklaasmusical voor de middenbouw ( vanaf een jaar of 8) Duur: ongeveer een half uur met 5 liedjes. 18 uitgeschreven rollen waarvan het aantal eenvoudig te variëren is. Sinterklaas

Nadere informatie

NME-leerroute Kabouters in het Westerpark

NME-leerroute Kabouters in het Westerpark NME-leerroute Kabouters in het Westerpark 1 Groep Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen In het Westerpark woont een kaboutervolk. Dat weten niet zoveel mensen, maar voor deze ene keer hebben

Nadere informatie

De familie Dolfing waren in Mhofu voor de 2e keer van 10 juli tot 31 juli 2010.

De familie Dolfing waren in Mhofu voor de 2e keer van 10 juli tot 31 juli 2010. De familie Dolfing waren in Mhofu voor de 2e keer van 10 juli tot 31 juli 2010. We kwamen 10 juli aan in Johannesburg vanwaar we direct naar Pretoria zijn gereden. Daar hadden Roelie en Frits een heerlijk

Nadere informatie

Werkblad: Vind me dan

Werkblad: Vind me dan Werkblad: Vind me dan Stap 1 Stap 2 Wat is het probleem? Vraag het de natuur! Hoe lost de natuur dit probleem op? Hoe zorgen planten en dieren ervoor dat ze niet opvallen? Kennen jullie voorbeelden? Schrijf

Nadere informatie

Week 28. Week 28. week 27

Week 28. Week 28. week 27 Het natuurnetwerk is geïnspireerd door een citaat van Marcel Proust: De ware ontdekkingsreis ligt niet in het verkennen van nieuwe streken maar in het kijken met nieuwe ogen. Het is tevens verbonden met

Nadere informatie

1. Geheimen. 2. Zwammen

1. Geheimen. 2. Zwammen 1. Geheimen 'Geen plant en geen dier' Een paddestoel is zeker geen dier, maar een plant is het ook niet. Ze hebben geen groene bladeren om zonlicht op te vangen. Bovendien groeien paddestoelen in het donker.

Nadere informatie

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam.

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam. Opdracht 1. Gebruik je ogen goed. In het bos kun je van alles ontdekken! Komen er onder de bomen verschillende soorten insecten en of bodemdiertjes voor? Het beste bos 1. Materiaal tas 1: zoekraam, 1 schepje,

Nadere informatie

Aanbod NME voorjaar 2014

Aanbod NME voorjaar 2014 Aanbod NME voorjaar 2014 Natuur- en milieueducatie (NME) Heemtuin Muntendam biedt een aanvulling op het reguliere schoolprogramma. We richten ons in de lessen vooral op zaken die in de klas minder snel

Nadere informatie

Computer Club Weesp. Zomer

Computer Club Weesp. Zomer Zomer Computer Club Weesp 2011 De Computer Club Weesp is een Vereniging die is opgericht door vijf enthousiaste vrijwilligers die veel vrije tijd hebben gestoken in het op zetten van een club voor de minder

Nadere informatie

St. Pourçain-s-Sioule - Puy de Dôme.

St. Pourçain-s-Sioule - Puy de Dôme. St. Pourçain-s-Sioule - Puy de Dôme. 24-10-2012. St.Pourçain-s-Sioule - Puy de Dôme. We zijn er laat uit vandaag. Na 798 km rijden we om 9.50 van de camperplaats weg. 10.10 le Mayet d'ecole. Via Gannat

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen Hoofdstuk 2 Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen 48 Gangbare uitdrukkingen bij contact maken en onderhandelen De meeste zinnen die in dit overzicht staan, zijn formeel. U kunt deze

Nadere informatie

OWG - NIEUWS. Jubbega - Hoornsterzwaag. Herfst 2014. Website: www.overwelzijngesproken.nl Kamer van Koophandel 56415001 Jaargang 2 nummer 1

OWG - NIEUWS. Jubbega - Hoornsterzwaag. Herfst 2014. Website: www.overwelzijngesproken.nl Kamer van Koophandel 56415001 Jaargang 2 nummer 1 Herfst 2014 OWG - NIEUWS Jubbega - Hoornsterzwaag Website: www.overwelzijngesproken.nl Kamer van Koophandel 56415001 Jaargang 2 nummer 1 0516-461228 0516-462580 2 Voorwoord t Is weer voorbij die mooie

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3 juni 2013

Nieuwsbrief 3 juni 2013 Nieuwsbrief 3 juni 2013 www.np-weerribbenwieden.nl/jeugdnatuurclub-de-wieden Oranjetipjes zien de Paashaas Marian, begeleidster, 20 maart 2013 Verslag oranjetipjes van 20 maart 2013 Deze middag waren wij

Nadere informatie

Verslag gehandicaptenplatform van: Lisa de Vente & Tamara van der Stouwe.

Verslag gehandicaptenplatform van: Lisa de Vente & Tamara van der Stouwe. Verslag gehandicaptenplatform van: Lisa de Vente & Tamara van der Stouwe. Toen jullie in de klas kwamen wisten we nog niet wat voor handicap jullie eigenlijk hadden! Maar later kwamen we er dus achter

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Voorjaar 2011. Midden-Frankrijk. 21 april t/m 7 mei

Voorjaar 2011. Midden-Frankrijk. 21 april t/m 7 mei Voorjaar 2011 Midden-Frankrijk 21 april t/m 7 mei Donderdag 21 april 2011 191 km Na het avondeten op weg. Even voorbij Vianen ontdekten we dat we de autopapieren vergeten waren. Teruggereden en weer opnieuw

Nadere informatie

De dieren in de dierentuin bereiden zich voor op het Kerstfeest. Mevrouw Nijlpaard neem nog even een bad voordat ze aan het kerstdiner gaat en meneer

De dieren in de dierentuin bereiden zich voor op het Kerstfeest. Mevrouw Nijlpaard neem nog even een bad voordat ze aan het kerstdiner gaat en meneer 1 De dieren in de dierentuin bereiden zich voor op het Kerstfeest. Mevrouw Nijlpaard neem nog even een bad voordat ze aan het kerstdiner gaat en meneer Giraffe hangt de laatste ballen in de boom. Reiger

Nadere informatie

Willen de inschrijvers die automatische incasso hebben ingevuld alsnog zelf de betaling verrichten?

Willen de inschrijvers die automatische incasso hebben ingevuld alsnog zelf de betaling verrichten? Belangrijk: Willen de inschrijvers die automatische incasso hebben ingevuld alsnog zelf de betaling verrichten? We beginnen natuurlijk met de sponsors: dringend advies: kijk er even goed naar want áls

Nadere informatie