IVN afdeling Leeuwarden Ledenadministratie De Kei BK Leeuwarden LEEUWENBOEKJE WINTER 2011 IVN LEEUWARDEN E.O.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "IVN afdeling Leeuwarden Ledenadministratie De Kei 262 8918 BK Leeuwarden LEEUWENBOEKJE WINTER 2011 IVN LEEUWARDEN E.O."

Transcriptie

1 IVN afdeling Leeuwarden Ledenadministratie De Kei BK Leeuwarden LEEUWENBOEKJE WINTER 2011 IVN LEEUWARDEN E.O.

2 Wat is het IVN? De Vereniging voor Natuur- en Milieueducatie is een landelijke vereniging met plaatselijke afdelingen. IVN - Leeuwarden en omgeving is zo n afdeling met als werkgebied Leeuwarden en wijde omgeving. Wat is de doelstelling? Het IVN wil door haar activiteiten de mensen laten zien wat er (nog) is aan natuur. In de hoop dat bewustmaking zal bijdragen tot bescherming van onze nog aanwezige natuur. Wat doet het IVN? Het IVN organiseert excursies, thema-avonden en cursussen. Zij beschrijft wandel- en fietsroutes en stimuleert werkgroepen. De afdeling Leeuwarden heeft inmiddels een aantal werkgroepen. Het Leeuwenboekje is ons afdelingsblad dat met de komst van elk nieuw seizoen verschijnt. Het wil informeren, stimuleren en activeren. Daarnaast is er onze website (www.ivnleeuwarden.nl). Hoe werkt het IVN? Alle activiteiten van IVN -Leeuwarden, zowel van leden als van het bestuur zijn vrijwilligers activiteiten. Alle leden zijn actieve leden. Wat kost het? Er zijn verschillende IVN- lidmaatschappen. Een landelijk lidmaatschap kost 20,- per jaar. Regionale leden (donateurs) betalen 15,-. Contributie is te betalen door middel van een machtiging (u krijgt dan 2,50 korting) of door overmaking op rekening ten name van IVN afdeling Leeuwarden. Hoe kun je lid worden? Door het formulier te downloaden van of telefonisch ( ) aan te vragen en ingevuld te sturen naar Renée Ras, de Kei 262, 8918 BK Leeuwarden. Dit is ook het adres voor adreswijzigingen. Liefs per mail Telefoonnummer (058) Sluitingsdatum kopij volgende Leeuwenboekje: 15 maart 2012 een blad ván iedereen vóór iedereen, dus stuur kopij!

3 Soms Soms heb je het gevoel van: Waarom doet men nu zo of begrijp ik het wel goed? Wie de laatste tijd het nieuws volgt over de natuur en het beleid wat men in Den Haag op dit beleidsterrein heeft of gaat ontwikkelen, zal het niet ontgaan zijn dat alles wat natuur is, op dit moment blijkbaar not done is. Of wel: we moeten maar leren leven met het gegeven dat economische belangen en de belangen van landbouw van groter belang/hogere orde zijn, dan het handhaven en beschermen van de natuur. Als IVN zijn we geen actiegroep of actieorganisatie maar willen we juist die natuur, voor de generatie die na ons komt, blijven beschermen door o.a. het stimuleren en uitvoeren van natuureducatieve activiteiten voor jong en oud. Het is bijna tegenstrijdig te noemen: de belangen die de regering tot het beleid wil maken als het om de natuur gaat en de belangen van de natuur die juist nu meer dan noodzakelijk zijn om die te handhaven. Je vraagt je soms dan ook wel eens af of de staatssecretaris die over de natuurbescherming gaat, zelf nog in zijn eigen woorden en handelen gelooft. Het klinkt misschien ook tegenstrijdig maar je zou er bijna tegendraads van worden en willen uitroepen van: Kijk nu eens verder dan de lengte van je eigen polsstok (regeerakkoord) als het om de natuur gaat. Maar ja, ook als het om de natuur gaat, zijn blijkbaar politieke afspraken belangrijker om te handhaven dan het handhaven en beschermen van die natuur. Het is maar waar je zelf de nadruk op legt of wilt leggen. En de natuur zelf? Als ik vanuit mijn werkkamer naar buiten kijk en al die verschillende soorten vogels druk in de weer zie op de voedertafel en het vogelhuisje dan denk ik soms: Krijg daar in dat Den Haag maar het heen en weer. De natuur laat zich niet dwingen. Het beschermen en handhaven van de natuur is en blijft een must en dient niet ondergeschikt te worden gemaakt aan andere belangen. Belangrijk is dat natuurorganisaties zoals het IVN zich blijven inzetten voor die natuur. Als dit dan betekent dat we met z n allen in alle redelijkheid zo nu en dan tegendraads moeten worden om die natuurbelangen te blijven beschermen dan is dat niet anders. Door mensen, jong en oud, te blijven vertellen over de onschatbare waarde en het belang van de natuur nu en in de toekomst, de mensen kennis te laten maken met de natuur en te betrekken bij de natuur. Laten we ook als IVN-ers zien dat de natuur belangrijk is, een toegevoegde waarde heeft in het dagelijks leven van een mens en meer dan de moeite waard is om je hier mede verantwoordelijk voor te voelen. Wat dat betreft is er ook vanuit en voor het IVN nog veel werk te doen! Klaas van der Heide. Leeuwenboekje winter

4 IVN Afdeling Leeuwarden e.o. Werkgroepen - Contactpersonen: Excursies: Klaske Stegenga (058) Leeuwenboekje: Linda Veeman (058) Ben Engelen (058) Renée Ras (058) Website: Renée Ras (058) Jan van der Meer Vogelwerkgroep: Durk Weijma (0514) Plantenwerkgroep Daan van Zomeren (058) Werkgroep educatie: Violet von Kruchten (058) Afdelingsbestuur: Voorzitter: Klaas van der Heide (058) Vice-voorzitter: Rinze de Vries (058) Penningmeester: Maud von Ende (06) Secretaris: Leonieke Hoste (058) De Nije Oanliz AN Goutum Contactpersoon werkgroepen: Rinze de Vries (058) Mocht u lid van IVN- Leeuwarden willen worden. Neem dan contact op met onze Ledenadministratie: Renée Ras Dit Leeuwenboekje is mede mogelijk door sponsoring van de Tuin van Leeuwarden in WC Zaailand Leeuwarden. Leeuwenboekje winter

5 Leonieke Hoste, de beheerder van het secretariaat van het bestuur van IVN Afdeling Leeuwarden e.o. Zoals jullie hebben kunnen lezen is Leonieke al weer bijna zes jaar secretaresse van ons eigen IVN Leeuwarden. De tweede ambtstermijn zit er dan op en het wordt dan tijd dat er aflossing voor in de plaats komt. Niet dat Leonieke het niet goed doet, nee integendeel, we zijn zeer blij met haar. Maar van tijd tot tijd een ander geluid laten horen in een bestuur kan geen kwaad. Ik heb, toen ik het las, snel een afspraak met haar gemaakt, omdat ik eigenlijk best nieuwsgierig was hoe zij is begonnen. Nou dat is verrassend. Ongeveer zeven jaar geleden wist Leonieke niet eens van het bestaan van het IVN af. Ze is in die tijd met de bekende Vogelcursus voor beginners begonnen en dat jaar erop door gegaan met de cursus voor gevorderden. Ze vond het jammer dat het was afgelopen en zij is toen meegegaan met allerlei excursies. Toen ze op een ledendag aanwezig was heeft Harry Valk, onze vorige voorzitter, haar gevraagd om in het bestuur te komen. Het leek hem wel iets voor Leonieke. IVN had op dat moment een paar vacatures, net als nu. Nou en wie Leonieke van toen een klein beetje kende, kan zich voorstellen hoe zij ongeveer gereageerd heeft. Ze is verpleegkundige geweest en had niet eerder secretariaatswerk gedaan, laat staan in een Bestuur gezeten. Na wikken en wegen en eens een keertje gaan kijken hoe het er in een bestuur toeging heeft ze, met veel vraagtekens voor zichzelf, toch ja gezegd en er geen dag spijt van gehad. Leeuwenboekje winter

6 Wat is het ontzettend leuk om dan nu van een enthousiaste geroutineerde secretaresse te horen wat zij doet en niet te vergeten als zij vertelt hoeveel ze hiervan heeft geleerd. Vooral in het begin heeft ze over IVN veel gevraagd aan de Bestuursleden, ze wilde weten hoe het zat. Je hebt nl. IVN Amsterdam, IVN Leeuwarden, dan weer een IVN consulentschap enzovoort. Leonieke heeft, toen ze dat allemaal wist, een organogram gemaakt. De computer was in opkomst. Leonieke kon er nauwelijks mee werken, maar nu is ze helemaal van haar angst voor computers af. Haar man Hans heeft haar in het begin geholpen met een agenda opstellen. Nu speelt ze ermee. Trouwens Leonieke was lovend over de hulp die ze in t begin van de bestuursleden heeft gekregen. Leonieke heeft tot slot verteld, wat het werk dat ze doet onder andere inhoudt: - vergaderingen voorbereiden en notuleren - het jaarverslag maken (de stukken worden aangeleverd door verschillende bestuursleden en coördinatoren van de werkgroepen) - de locatie voor de ledendag regelen en samen met Renée Ras de uitnodigingen versturen - het archief bijhouden Het bestuur komt van september tot juni 8-10 keer bij elkaar. Eén keer per jaar is er een bijeenkomst van de coördinatoren met het bestuur. Corrie Kruiswijk Leeuwenboekje winter

7 Jonkvrouw Lize Het groei- en bloeiseizoen is voorbij en de wekelijkse mail van de plantenwerkgroep, over tijd en plaats van de volgende excursie, blijft uit. Maar ik had er nog twee bewaard. Begin augustus heeft Ben Engelen de avondkoekoeksbloem gefotografeerd. Het lijkt wel een staatsieportret en dat is zeer gepast, want in dezelfde tijd stuurt Siem de Vlas een oude Friese sage rond, waarin ons wordt verteld hoe deze bloem aan haar Friese naam komt: de Juffer Lizeblom. Hij heeft het overgenomen uit een Boek met Friese Sagen uit Ten Noorden van Burgum loopt een oude zandweg die bekend staat als de Tussendijken. Wat meer naar het Zuiden staat - of stond in 1892 een klein oud boerderijtje dat tot de dag van vandaag Buitenrust heet. Op diezelfde plaats heeft in vroeger tijden een stins gestaan waar een edelman woonde, die bij laatste wil zijn enige dochter, jonkvrouw Lize, verplichtte om aan de Tussendijken een bidkapel te stichten. Toen haar vader was gestorven dacht jonkvrouw Lize: Ik kan daar nog wel een poosje mee wachten, ik doe het als ik wat ouder ben. Tot ze op een kwade dag met haar paardenkoets omsloeg op de hobbelige oude weg en terecht kwam in de dobbe, het kleine meertje dat daar nog altijd ligt. Jonkvrouw Lize werd dood uit het water gehaald en begraven zoals het hoort. Maar haar ziel heeft geen rust gevonden, omdat ze haar plicht niet had gedaan. Ze spookte rond in het bosje dat daar tegen de weg aanligt en dat nog het Juffer Lizebosk wordt genoemd. Veel mensen uit Burgum en omgeving hebben haar geest daar bij nacht tussen de bomen zien rondwaren. Maar er bestaat nog een andere herinnering aan de rampzalige slotvrouwe. Op de oude verdedigingswallen van de stins, langs de oude zandweg, groeit een plant die 's nachts, vooral bij maanlicht, prachtige witte bloemen heeft. Die plant noemen ze op de Tussendijken de Juffer Lizeblom. En hoe de Silene latifolia aan haar Nederlandse naam komt? Over de koekoek heb ik niets gevonden, wel over de avond. Leeuwenboekje winter

8 De bloem opent zich in de middag en wordt door nachtvlinders bezocht. De kroonbladen lijken overdag verwelkt maar strekken zich aan het eind van de middag en in de avond. Ze verspreiden een zwak zoete geur. Jettie Wijga 1 oktober begon het nieuwe zaterdagochtend vogelseizoen. Zoals altijd kregen we een paar dagen van tevoren een tje van Anne en Wieger. Het was die dag schitterend weer. Optrekkende, maar geen dichte mist en dan bladstil, wat ik hier in Friesland nog steeds heel bijzonder vind. Met z n veertienen trokken we erop uit. We zijn die ochtend eerst naar het Hegewiersterfjild gereden. Het pad naar de vogelhut liep langs een weide waarin prachtige paarden nieuwsgierig naar ons keken. Eenmaal in de vogelhut is het eerst even stil, iedereen kijkt of er water-/ roofen gewone vogels te zien zijn en zo ja of je ze dan ook nog een naam kunt geven. En jawel, na de stilte barst het los en roept de een na de ander wat ze zien: een grote zilverreiger, wel 3 lepelaars, een sperwer, slechtvalk, dodaars, kieviten, strandloper, wulpen, een tureluur, slobeenden, smienten en Leeuwenboekje winter

9 kuifeendjes. Ik noem ze eendjes, ik vind het net van die leuke eendjes, die kinderen hebben om in het bad mee te spelen. Verder zagen we kemphanen, watersnippen en zwarte ruiters. Durk zag zelfs een groenpootruiter. De meesten van ons gunnen zich nauwelijks de tijd om rustig een kopje koffie te drinken en een boterham te eten, maar gelukkig zijn er ook die uitgebreid genieten van het eten en drinken dat ze hebben meegenomen. En ben je vergeten iets mee te nemen? Geen probleem, er is altijd wel iemand die meer bij zich heeft dan hij op kan. Daarna zijn we doorgereden naar Kornwerderzand. Tot onze verbazing was daar weinig te zien en we reden dan ook terug richting Piaam. Een prachtige route. We zijn onderweg nog een paar keer gestopt. Net aan het begin van de Afsluitdijk, in het stille water, zagen we veel knobbelzwanen zwemmen. In de vogelhut bij Piaam hebben we ook van alles gezien, maar dat schrijf ik niet op want dan krijgen we weer veel van dezelfde vogels. Ik vond het weer een bijzondere ochtend, een combinatie van bijhouden, bijleren van nieuwe vogels en niet te vergeten het gezellig met elkaar erop uit trekken. Ik vond het erg leuk dat er weer voor mij onbekende mensen voor het eerst meegingen. Kortom, heb je zin om ook mee te gaan? Je bent van harte welkom! Het streven is om ongeveer één uur weer terug te zijn bij ons vertrekpunt in Leeuwarden Corrie Kruiswijk Leeuwenboekje winter

10 Vogelkijkhut Piaam Verslag bomenwandeling Ondanks de aanhoudende regen, die over ging in plenzen, zijn er 9 oktober toch 10 mensen komen opdagen voor de bomenwandeling. We begonnen in de Prinsentuin, waar ik beknopt wat over de cultuurhistorie vertelde, maar het ging natuurlijk vooral over bomen. Naast de vele monumentale bomen, staan hier ook veel bijzondere bomen. Het begon al bij het Pier Pandertempeltje, waar behalve de dikke Beuken ook 3 Zwarte walnoten staan. Via de monumentale Es liepen we naar de poort van de eigenlijke Prinsentuin en zagen links de forse Canadapopulier en rechts de grote Paardenkastanje. Als we naar boven lopen, staat direct bij de vijver rechts van het pad een Vaantjesboom die in mei bloeit met opvallende witte schutbladeren. Hij wordt ook wel Leeuwenboekje winter

11 Zakdoekjesboom genoemd. Links van het pad (er tegenover) staat een Okkernoot. Als we langs de muziekkoepel lopen en rechtdoor het trapje op gaan, zien we links een Moseik en een van de dikste beuken van Leeuwarden. De dikste beuk staat in de St.Anthonystraat. Weer terug, richting uitgang, zien we na het trapje eerst een Suikeresdoorn en daarna nog een Zilverlinde. Ondanks de regen vervolgen wij onze weg naar het Rengerspark. Onderweg nog even een blik op de oude Robinia (Valse acacia) bij de Infirmerie. Toen ik een paar jaar geleden de wandeling maakte had ik veel werk met het uitzoeken van de benamingen. Deze moeite had ik mij voor het Rengerspark kunnen besparen, want de gemeente heeft deze zomer veel bomen hier van een naambordje voorzien. Het formaat van de letters deed mij denken aan een oogtest. Misschien is het handig een verrekijker mee te nemen om de bordjes te kunnen lezen. In dit park staan wel 50 bijzondere bomen. Wat te denken van de Doodsbeenderenboom of de Duivelswandelstok? De laatste is moeilijk te vinden want er zit geen bordje op. Ondanks het weer hebben we toch een leuke wandeling gemaakt. Daan van Zomeren. Treurbeuk op oude begraafplaats Leeuwenboekje winter

12 Ik zie, ik zie, wat jij niet ziet. Het is een paddenstoel Zaterdag 15 oktober was het tijd voor de jaarlijkse paddenstoelexcursie in Staniastate bij Oenkerk. Het was een onbewolkte dag en dus prima weer om er op uit te gaan. Van tevoren kon ik nog even heerlijk in de tuin van de zon genieten. Om 14:00 zouden we vertrekken vanaf de parkeerplaats bij Staniastate. Het was de eerste dag van de herfstvakantie en perfect weer dus ik verwachtte een hoge opkomst. Inderdaad waren er zo n dertig belangstellenden, waaronder 6 kinderen. Voordat we paddenstoelen gingen zoeken, kregen de kinderen van Klaske Stegenga, onze IVN-gids, een paddenstoelenkaart en een spiegeltje. Met de paddenstoelenkaart konden de kinderen zelf de meest voorkomende paddenstoelen opzoeken. Deze kaart staat nu ook op de jeugdpagina van de site Het is leuk om de kaart mee te nemen als je in het bos gaat wandelen. Er komen in Nederland wel zo n 3500 soorten paddenstoelen voor dus het is soms moeilijk om vast te stellen om welke soort het gaat. Gelukkig had een aantal mensen tijdens de excursie een paddenstoelgids meegenomen zodat we af en toe wat op konden zoeken. Met de spiegeltjes konden we de onderkant van de hoed van de paddenstoel bekijken. Sommige paddenstoelen hebben plaatjes onder de hoed en anderen buisjes en ook de kleur en de vorm van de hoed kan verschillend zijn. Daarnaast is ook de vorm en kleur van de steel van belang. Soms heeft de steel een ring, die je vaak pas ziet als je onder de hoed kijkt. Natuurlijk zijn er ook paddenstoelen die zelfs helemaal geen steel hebben, bijvoorbeeld de zwammen. Een paddenstoel die we in verschillende stadia zagen staan was de gele knolamaniet. We zagen er een paar die net boven de grond uit kwamen en nog een hele bolle hoed hadden. Er stonden ook wat grotere exemplaren die hun hoed al gespreid hadden. De kleur van de hoed kan variëren van wit tot citroengeel en er zitten schubben op. Onder de hoed zie je witachtig gele plaatjes en om de steel zit een afhangende ring. In het boekje stond dat het vlees naar rauwe aardappel ruikt, maar dit hebben we niet getest. Leeuwenboekje winter

13 Bij het determineren van paddenstoelen kan dus ook de geur van belang zijn. Een paddenstoel die je soms op meters afstand al kunt ruiken is de grote stinkzwam. De geur trekt insecten aan die voor verspreiding van de sporen zorgen. Naast een paar volgroeide exemplaren vonden we ook nog een groot wit ei. Dit ei wordt ook wel een duivelsei genoemd. Hier komt na een paar dagen een grote stinkzwam uit. Op de foto zie je aan de rechterkant van de steel nog de resten van het ei waar de paddenstoel uit komt. We kwamen onderweg verschillende witte bultzwammen tegen. Deze soort heeft als belangrijk kenmerk dat een bepaalde alg de witte zwam in het centrum groen kleurt. Je kunt ook zien waaraan de zwam zijn naam te danken heeft want de bovenkant is inderdaad nogal bultig. Een soort die vorig jaar ook van de partij was, aan de voet van dezelfde beukenboom, was de reuzenzwam. Er stonden een paar prachtige exemplaren en het was indrukwekkend om te zien hoe groot ze kunnen worden. Met deze reusachtige paddenstoelen kwam er een einde aan deze mooie wandeling. Aan de reacties te horen heeft iedereen genoten en er wat van opgestoken. Klaske werd hartelijk bedankt voor deze leuke en leerzame excursie. We hebben een heleboel verschillende paddenstoelen gezien en het was lastig om alle namen te onthouden. Wat ik wel van de excursie van vorig jaar onthouden had, was dat ik deze keer een notitieblok mee moest nemen. Vorig jaar had ik dat niet en moest ik thuis nog veel namen bij de foto s zoeken. Nu heb ik meteen opgeschreven wat ik gefotografeerd heb en dat was wel zo handig. Het was leuk om in een boek nog informatie over de verschillende paddenstoelen op te zoeken, omdat je dan toch weer wat opsteekt of herkent. Hoewel we nu ongeveer dezelfde route als vorig jaar hebben gelopen, rond dezelfde datum, hebben we toch ook weer andere paddenstoelen gezien. Ik heb Leeuwenboekje winter

14 nog even het verslag van vorig jaar gelezen (dat op de site van staat onder het hoofdstuk van de plantenwerkgroep) om te kijken welke paddenstoelen daar genoemd staan. Ook heb ik de foto s van vorig jaar bekeken en allerlei soorten van vorig jaar hebben we nu niet kunnen vinden. Soorten die we zowel vorig jaar als nu hebben gezien zijn de aardappelbovist, de braakrussula, gewoon eekhoorntjesbrood, elfenbankjes, de gele knolamaniet, geweizwammetjes, de echte honingzwam, de kastanjeboleet, de gewone krulzoom, de porseleinzwam, de prachtvlamhoed, de reuzenzwam, rodekoolzwammetjes, de vliegenzwam en de gewone zwavelkop. Soorten die we vorig jaar niet hebben gevonden en nu wel waren, de gele trilzwam, de grote stinkzwam (vorig jaar hadden we de kleine stinkzwam), diverse melkzwammen, de kostgangersboleet (groeide op een aardappelbovist), de paarse korstzwam, de witte bultzwam en de vuurzwam. Zo zie je maar dat de natuur niet elk jaar hetzelfde is. Je kunt prima meerdere keren dezelfde excursie doen want je komt toch steeds weer nieuwe dingen tegen en daardoor blijft het interessant en leerzaam. Linda Veeman Vogel-/otterochtend zaterdag 5 november Even een blik op de buienradar. Gelukkig, het blijft waarschijnlijk droog. Dan snel richting het verzamelpunt voor de vogelexcursie aan de Tesselschadestraat. Als ik daar vlak voor negen uur aankom, staat er al een grote groep vogelliefhebbers te wachten. Anne Bosma stelt voor naar de vogelkijkhut in De Deelen te gaan en dat vindt iedereen een goed idee. We zoeken allemaal een plekje in de auto s en gaan op pad. Onderweg zien we al verschillende groepen ganzen in de weilanden zitten. Soms zie je ook nog wel wat reeën in de weilanden, op het laatste stuk richting de parkeerplaats van De Deelen, maar die hebben zich dit keer verstopt. Vanaf de parkeerplaats is het Leeuwenboekje winter

15 eerst een stuk lopen over het fietspad. Daarna slaan we rechtsaf en lopen via een smal pad langs de petgaten. Het is altijd heerlijk om tijdens de vogelexcursie ook een stuk door de natuur te wandelen. Deze vogelkijkhut bereik je via een steile trap en daardoor heb je een prachtig uitzicht over het gebied. Gelukkig passen we alle veertien in de hut. Om iedereen een goed uitzicht te geven, wisselen we af en toe van plaats. Er zijn niet veel wintergasten te zien, maar de luchten zijn mooi en het uitzicht is geweldig. Er zwemmen een paar knobbelzwanen met jongen. De jongen herkennen we aan hun lichtbruine kleur. In de lucht zien we een aalscholver en er vliegen kleine groepen ganzen over. Het meest opvallend zijn de diverse grote zilverreigers die langs de waterkant staan. De Deelen is in de winter een slaapgebied voor deze mooie vogels. Ik heb op internet een nieuwsbrief van de vereniging SOVON Vogelonderzoek Nederland opgezocht met watervogeltellingen in november Hierin stond dat Romke Kleefstra van deze vereniging vorig jaar november maar liefst 39 grote zilverreigers in De Deelen heeft waargenomen. Wieger Koeze maakte dit prachtige plaatje. Leeuwenboekje winter

16 Dan horen we het geluid van een vleugelslag. En ja hoor, er vliegen een paar zwanen voorbij. Altijd mooi om naar te kijken en luisteren. Wat een elegante vogels. De fototoestellen klikken maar raak. Rechts op de foto zie je een havik in de boom op zijn uitkijkpost zitten. Om de beurt kijken we even door de telescoop naar deze indrukwekkende roofvogel. Mooi dat er altijd wel iemand een vogelgids bij zich heeft, zodat we de havik van dichtbij kunnen bekijken. Hij heeft op zijn lichte borst horizontale strepen en boven zijn ogen een witte wenkbrauwstreep. Hé wat beweegt daar verderop in het water? We zien wat gespetter en dan is het weer verdwenen Kijk daar is het weer! We richten de kijkers op iets wat in de verte zwemt en af en toe weer weg is. Een otter! roept iemand. En ja, er zijn er meer die een otter herkennen in het beestje wat aan het spelen is in het water. Wow, die heb ik nog nooit in het wild gezien. Het lukt ons niet om hem in de telescoop te krijgen want hij is al snel weer verdwenen, maar we zijn ervan overtuigd dat het er één was. Een unieke waarneming omdat ze heel zeldzaam en voornamelijk s nachts actief zijn. Op internet heb ik gekeken of er nog meer waarnemingen zijn van otters in De Deelen. Op de site waarneming.nl is te vinden dat er 2 zwemmende otters in De Deelen zijn gezien op 26 maart van dit jaar. Verder is er niet veel informatie te vinden over otters in De Deelen. Wel zijn in 1988 de laatste sporen van de otters in Nederland in De Deelen aangetroffen en is het beestje daarna jarenlang uitgestorven geweest in ons land. In 2002 zijn er een paar otters uitgezet in de Weerribben en ook daarna zijn er nog een aantal keren otters uitgezet onder andere in de Rottige Meenthe en recent nog drie stuks in de Alde Feanen. Blijkbaar zijn de otters van de Rottige Meenthe al helemaal uitgezworven tot in De Deelen. Als we weer terug zijn bij de auto s, is het tijd voor een bakje koffie. Daarna rijden we door naar een vogelkijkhut bij De Veenhoop. Ook nu genieten we van een korte wandeling voor we de hut bereiken. Vanuit deze hut zijn een heleboel soorten eenden te zien zoals: smienten, wintertalingen, slobeenden, kuifeenden en krakeenden. Ik heb de verschillende soorten vluchtig met de kijker bekeken en heb me daarna op het schrift gestort, waar bezoekers van de hut iets in kunnen schrijven. Het schrift staat helemaal vol dus er is genoeg te lezen. Het is altijd leuk om te lezen wat anderen waargenomen hebben. Ook is het interessant om te weten waar mensen allemaal vandaan komen en wat ze van de hut en omgeving vinden. Als we uitgekeken zijn, lopen we naar de auto s en rijden naar Leeuwarden via allerlei binnenwegen. Onderweg zien we nog een stuk of 7 reeën in een weiland en we stoppen nog even om daar van te genieten. Een mooie afsluiting van een bijzondere excursie waarbij de vogels nu eens niet het belangrijkste waren. De waarneming van de zeldzame otter was het hoogtepunt van deze excursie. Linda Veeman Leeuwenboekje winter

IVN afdeling Leeuwarden Ledenadministratie De Kei BK Leeuwarden LEEUWENBOEKJE WINTER 2011 IVN LEEUWARDEN E.O.

IVN afdeling Leeuwarden Ledenadministratie De Kei BK Leeuwarden LEEUWENBOEKJE WINTER 2011 IVN LEEUWARDEN E.O. IVN afdeling Leeuwarden Ledenadministratie De Kei 262 8918 BK Leeuwarden LEEUWENBOEKJE WINTER 2011 IVN LEEUWARDEN E.O. Wat is het IVN? De Vereniging voor Natuur- en Milieueducatie is een landelijke vereniging

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3 november 2014

Nieuwsbrief 3 november 2014 Nieuwsbrief 3 november 2014 JNC-web JNC-facebook JNC seizoen 2014/2015 In deze editie verslagen van de Open middag 27 augustus Activiteit 1: Help de ringslangen van De Wieden 10 en17 september Activiteit

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

Loof-en naaldbomen. Naam :

Loof-en naaldbomen. Naam : Loof-en naaldbomen Naam : Veel bomen maken een bos In een boomgaard staan soms honderden bomen, en toch is een boomgaard geen bos. Ook in een park kun je veel bomen zien, maar een park is beslist geen

Nadere informatie

Zondag 6 november 2016: Middagexcursie in de Oostvaardersplassen.

Zondag 6 november 2016: Middagexcursie in de Oostvaardersplassen. Zondag 6 november 2016: Middagexcursie in de Oostvaardersplassen. Gids: Pim Julsing In de ochtend viel de regen nog met bakken uit de lucht, maar toen ik om 11.45 uur Celine en haar vader ontmoette klaarde

Nadere informatie

Lotte is er erg blij mee. Ik wilde altijd al een huisdier voor mezelf, zegt ze tegen opa. En nu heb ik er opeens een heleboel.

Lotte is er erg blij mee. Ik wilde altijd al een huisdier voor mezelf, zegt ze tegen opa. En nu heb ik er opeens een heleboel. Lotte heeft Luizen Buiten is het koud. Er vallen dikke druppels uit de bomen en de wind blaast hard door de straat. Lotte loopt hand in hand met opa Generaal over het schoolplein. Ze moest eerder van school

Nadere informatie

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?"

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent? Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer "Welkom:..." Introductiefase: 1. "We gaan vandaag proberen te voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?" 3. Discussie:...

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. De Specht Er zijn verschillende soorten spechten: de groene, de zwarte en

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen Hoofdstuk 2 Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen 48 Gangbare uitdrukkingen bij contact maken en onderhandelen De meeste zinnen die in dit overzicht staan, zijn formeel. U kunt deze

Nadere informatie

Nieuwsbrief, 8 januari 2013. Pyr s naar de Zoo

Nieuwsbrief, 8 januari 2013. Pyr s naar de Zoo Nieuwsbrief, 8 januari 2013 Beste PyrPlezier vrienden en vriendinnetjes, Allemaal natuurlijk de beste wensen voor 2013! Dat het maar een Pyr-gezellig jaar mag worden! In ieder geval gaan wij hiervoor ons

Nadere informatie

IK HEB JE! Kindertour Jacht met de camera

IK HEB JE! Kindertour Jacht met de camera KLIK! IK HEB JE! Kindertour Jacht met de camera Dit avonturierspaspoort is van: Bij de opdrachten in het boekje zie je steeds een icoon (plaatje) staan. Dit plaatje komt overeen met de ruimte waar je de

Nadere informatie

Raar, maar waar! deel 1. groep 3 en 4

Raar, maar waar! deel 1. groep 3 en 4 Raar, maar waar! deel 1 Natuur groep 3 en 4 Inhoud 1 Raar, maar waar! 3 2 Een vreemd ei 4 3 Spring er maar uit 5 4 Verstopt 6 5 Slim 7 6 Vlieg er niet in 8 7 Een kever met een luchtje 9 8 Een zware hap

Nadere informatie

Hierbij de nieuwsbrief over de telling van 13 en 14 oktober 2007.

Hierbij de nieuwsbrief over de telling van 13 en 14 oktober 2007. Beste wintervogeltellers en telsters. Moordrecht 1 november 2007 Hierbij de nieuwsbrief over de telling van 13 en 14 oktober 2007. telgegevens In de Waardvogel van september 2007 staat een artikel van

Nadere informatie

Kinderen zullen zich graag herkennen in de grappige kleine Bever. En wie wil er niet zo n lieve, grote Beer als vriend?

Kinderen zullen zich graag herkennen in de grappige kleine Bever. En wie wil er niet zo n lieve, grote Beer als vriend? Achttien knusse voorleesverhalen over de vriendschap tussen Beer en Bever. Ideaal om voor te lezen voor het slapengaan: met humor en soms een beetje filosofisch. Beer en Bever zien elkaar elke dag. Beer

Nadere informatie

Water Egypte. In elk land hebben mensen hun eigen gewoontes. Dat merk je als je veel reist. Ik zal een voorbeeld geven.

Water Egypte. In elk land hebben mensen hun eigen gewoontes. Dat merk je als je veel reist. Ik zal een voorbeeld geven. Water Egypte In elk land hebben mensen hun eigen gewoontes. Dat merk je als je veel reist. Ik zal een voorbeeld geven. Ik ga naar een restaurant in Nederland. Daar bestel ik een glas water. De ober vraagt

Nadere informatie

Musical De Eendenclub verdwaalt

Musical De Eendenclub verdwaalt Pagina 1 van 9 Musical De Eendenclub verdwaalt Normale versie voor 3 typetjes (Otto/Elle/Izzi) Een eigen productie van Recrateam Zang: Leonie van Gent en Martijn Boer Stemmen op de cd-versie: Martijn Boer

Nadere informatie

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst Rivierenhof Handleiding Opgesteld door de domeinwachters >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst INLEIDING Het zelf -doe pakket bestaat uit een bewegwijzerde

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Aan de wand hangen woordkaarten met betrekking tot de herfst.

Aan de wand hangen woordkaarten met betrekking tot de herfst. Herfst Nog niet zolang geleden liepen we in korte broek, kon de jas thuis blijven en was de temperatuur zelfs hoog, te hoog voor dit seizoen. Maar nu waait het, het regent en vallen de blaadjes van de

Nadere informatie

Herfst Leeuwenboekje CONTACTBLAD VOOR IVN LEEUWARDEN E.O. BELEEF DE NATUUR!

Herfst Leeuwenboekje CONTACTBLAD VOOR IVN LEEUWARDEN E.O. BELEEF DE NATUUR! Herfst 2016 CONTACTBLAD VOOR IVN LEEUWARDEN E.O. BELEEF DE NATUUR! Wat is het IVN? De Vereniging voor Natuur- en Milieueducatie is een landelijke vereniging met plaatselijke afdelingen. IVN Leeuwarden

Nadere informatie

Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de jeugdnatuurgroep De Biesboschonderzoekers

Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de jeugdnatuurgroep De Biesboschonderzoekers Nieuws brief Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de De Biesboschonderzoekers De laatste paar maanden hebben we weer interessante activiteiten ondernomen. Hiervan eerst weer wat korte verslagen.

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet.

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet. oktober 2010 tekst: Joke de Klerck muziek: Ton Kerkhof De eekhoorn Refrein Intro Ó Œ œ œ J œ œ œ œ eek stapelen: œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ Al - hoorn, de eek - hoorn eet zich vol en rond. œ œ œ œ

Nadere informatie

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit.

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Wat is dat dan precies, een ecoduct? Zo vroeg een jonge

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

De kleine draak vindt het drakenland Iris Kater. Vandaag wil ik jullie iets vertellen over een kleine draak.

De kleine draak vindt het drakenland Iris Kater. Vandaag wil ik jullie iets vertellen over een kleine draak. De kleine draak vindt het drakenland Iris Kater Vandaag wil ik jullie iets vertellen over een kleine draak. Deze kleine draak werd in de mensenwereld geboren en heeft lang bij zijn vriend Maurice en zijn

Nadere informatie

beeldverslag excursie Groninger noordkust VWG-Eelde-Paterswolde 28 januari 2017 samenstelling: Sieds Rienks

beeldverslag excursie Groninger noordkust VWG-Eelde-Paterswolde 28 januari 2017 samenstelling: Sieds Rienks beeldverslag excursie Groninger noordkust VWG-Eelde-Paterswolde 28 januari 2017 samenstelling: Sieds Rienks Waarnemingen: GEBIED: Groninger noordkust DATUM: 28 januari 2017 Organisatie/leiding/verslag:

Nadere informatie

Winter Leeuwenboekje CONTACTBLAD VOOR IVN LEEUWARDEN E.O. BELEEF DE NATUUR!

Winter Leeuwenboekje CONTACTBLAD VOOR IVN LEEUWARDEN E.O. BELEEF DE NATUUR! Winter 2016-2017 CONTACTBLAD VOOR IVN LEEUWARDEN E.O. BELEEF DE NATUUR! Wat is het IVN? De Vereniging voor Natuur- en Milieueducatie is een landelijke vereniging met plaatselijke afdelingen. IVN Leeuwarden

Nadere informatie

7.5 Script en plaatjes post-test

7.5 Script en plaatjes post-test 7.5 Script en plaatjes post-test De vorige keer waren we hier om Drakie wat beter te leren praten en Drakie heeft toen een heleboel van jou geleerd. Dat vond ie heel leuk. Vandaag gaan we wat dingen die

Nadere informatie

Vragen bij het prentenboek 'De tovenaar die vergat te toveren'

Vragen bij het prentenboek 'De tovenaar die vergat te toveren' De tovenaar tovert De verhalenvertelster vertelt Wat zou een tovenaar allemaal kunnen toveren? Hoe zouden de kinderen zich voelen? Waar zie je dat aan? Is de tovenaar blij/ boos/ verdrietig of bang? Hoe

Nadere informatie

E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7

E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7 E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7 1 Vera Kleuskens groep 7 Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Inleiding... 4 1. Wat is E.H.B.O... 5 2. E.H.B.O. vereniging... 6 3. Cursus... 7+8+9 4. Reanimatie en A.E.D....

Nadere informatie

15 februari: Ik ben het brood dat leven geeft (Johannes 6:32-40)

15 februari: Ik ben het brood dat leven geeft (Johannes 6:32-40) Liturgisch bloemstuk bij de 40 dagen tijd en Pasen 2015 Elke week wordt één kaars gedoofd, van de kandelaar met 8 kaarsen. Er is elke week een boog bekleed met klimop, als beeld van het verbond van God

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Paddenstoelen De herfst is echt paddenstoelentijd. Vooral als het buiten lekker vochtig is schieten de paddenstoelen als paddenstoelen uit de grond!

Paddenstoelen De herfst is echt paddenstoelentijd. Vooral als het buiten lekker vochtig is schieten de paddenstoelen als paddenstoelen uit de grond! Paddenstoelen De herfst is echt paddenstoelentijd. Vooral als het buiten lekker vochtig is schieten de paddenstoelen als paddenstoelen uit de grond! Raadseltje: Een stoel in een bakje zie ik in de koelkast

Nadere informatie

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach.

Karin de Galan. Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Karin de Galan Karin de Galan (1967) is sinds 1991 trainer en coach. Ze heeft zich gespecialiseerd in het trainen van trainers en richtte in 2007 de galan school voor training op. Eerder werkte ze als

Nadere informatie

Van Aron van Wijhe. Groetjes Heleen

Van Aron van Wijhe. Groetjes Heleen Ik heb veel geleerd van de gkij. Het was heel leuk. We gingen ganzenbord spelen als je op bv op 64 kwam dan moest je kaartje 64 opzoeken dan krijg je een opdracht zoals een was met je slechte hand een

Nadere informatie

Adam en Eva eten van de boom

Adam en Eva eten van de boom Adam en Eva eten van de boom God maakt een prachtig paradijs. Hij zegt: Het is heel goed. Maar God heeft ook een vijand, En weet jij wel wat hij doet? Het mooie wat God heeft gemaakt, maakt hij juist graag

Nadere informatie

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik.

Eerste nummer. Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie. Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. juni 2014 Op kamers Eerst durfde ik de woonkamer niet naar binnen. Eetfobie Eerste nummer Het was moeilijk om te zien dat mijn nichtje van 5 meer at dan ik. INHOUD juni 2014 Eten als een kind Op kamers

Nadere informatie

Les 1 Vragen stellen Leestekst: De tandarts

Les 1 Vragen stellen Leestekst: De tandarts Les 1 Vragen stellen Leestekst: De tandarts "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vandaag gaan we weer een tekst lezen. Daarbij gaan we een nieuwe strategie leren. Deze strategie heet vragen stellen. We gaan

Nadere informatie

De Leemvallei, ga je mee op onderzoek?

De Leemvallei, ga je mee op onderzoek? De Leemvallei, ga je mee op onderzoek? Hallo allemaal, welkom in dit waanzinnige park voor jong en oud! Vandaag krijgen jullie de kans om dit park in het echt te openen met elkaar. Dit gaan we doen op

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Schema groepjes en opdrachten bij vorm 2: elke opdracht vaste begeleider Groepje 1: spechten Groepje 2: muizen Groepje 3: vossen Groepje 4: eekhoorns Groepje 5: egels Kleine beestjes + voedselketens

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

Oude bomen. Opdracht 1 - Bijzondere bomen. Opdracht 2 De leeftijd van een boom meten. Benodigdheden

Oude bomen. Opdracht 1 - Bijzondere bomen. Opdracht 2 De leeftijd van een boom meten. Benodigdheden Oude bomen meetlint In Amsterdam staan veel bomen. Sommige van die bomen zijn al heel oud en hebben veel meegemaakt. Bomen kunnen veel betekenen voor mensen. Denk bijvoorbeeld aan de kastanjeboom in de

Nadere informatie

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp!

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Haring! Verse haring! Wie maakt me los! Ik heb verse haring! Ha... ja, nou heb ik jullie aandacht, hè? Sorry, ik ben uitverkocht. Vandaag geen haring

Nadere informatie

Jouw avontuur met de Bijbel

Jouw avontuur met de Bijbel Nieske Selles-ten Brinke Jouw avontuur met de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Uitgeverij Jes! is een samenwerking tussen Uitgeverij Boekencentrum en de HGJB. Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

GAVE Kerk: werkblad Bijbelklassen en Spoorzoekers

GAVE Kerk: werkblad Bijbelklassen en Spoorzoekers Onze gemeentevisie GAVE Kerk: werkblad Bijbelklassen en Spoorzoekers Wij zijn gemeente van Jezus Christus die hem leren kennen, volgen en verkondigen. G K V - V Thematekst met gebaren: Sleutelvers: God

Nadere informatie

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje

Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Exodus 17,1-7 - Water uit de rots voor mensen met een kort lontje Aangepaste dienst Liturgie Voor de dienst speelt de band drie liederen Opwekking 11 Er is een Heer Opwekking 277 Machtig God, sterke Rots

Nadere informatie

Planten en dieren in de duinen. Interactief verhaal

Planten en dieren in de duinen. Interactief verhaal Interactief verhaal Doel: Leerlingen kennen na de les een aantal belangrijke eigenschappen van planten en dieren. Konijnen leven, hazen niet. Konijnen zijn sprinters, hazen zijn lange afstand renners.

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Van de voorzitter Ik heb in de eerste nieuwsbrief van dit jaar gezegd dat er nieuws moet zijn voor een nieuwe nieuwsbrief En nieuws hebben we zeker weer. Nieuwe bestuursleden

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen. Bidden Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.nl en kinderactiviteiten www.lambertuskerk-rotterdam.nl

Nadere informatie

Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort.

Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort. Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort. Het is een mooie zondag middag. De zon schijnt volop, en het is niet koud. Een fijne dag om lekker te gaan wandelen met het IVN. Om 13.00u hebben we samen

Nadere informatie

Verslag gehandicaptenplatform van: Lisa de Vente & Tamara van der Stouwe.

Verslag gehandicaptenplatform van: Lisa de Vente & Tamara van der Stouwe. Verslag gehandicaptenplatform van: Lisa de Vente & Tamara van der Stouwe. Toen jullie in de klas kwamen wisten we nog niet wat voor handicap jullie eigenlijk hadden! Maar later kwamen we er dus achter

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan.

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan. Geelzucht Toen ik 15 was, kreeg ik geelzucht. De ziekte begon in de herfst en duurde tot het voorjaar. Ik voelde me eerst steeds ellendiger worden. Maar in januari ging het beter. Mijn moeder zette een

Nadere informatie

Borstkanker ''Angst voor het onbekende''

Borstkanker ''Angst voor het onbekende'' Borstkanker ''Angst voor het onbekende'' Borstkanker ''Angst voor het onbekende'' Ellen Wagter-Streep Schrijver: Ellen Wagter-Streep ISBN: 9789402129663 Ellen Wagter-Streep Inhoud Inhoud... 05 Voorwoord...

Nadere informatie

Arie van der Veer & Ellen Laninga. Luister maar. Met illustraties van Rike Janssen. Boekencentrum

Arie van der Veer & Ellen Laninga. Luister maar. Met illustraties van Rike Janssen. Boekencentrum Luister maar Met illustraties van Rike Janssen Arie van der Veer & Ellen Laninga Boekencentrum Verhalen uit het Oude Testament 4 Het begin van de wereld God maakt de wereld Genesis 1:1-2:4 Lang, heel

Nadere informatie

Heer, U kent mij als geen ander U weet of ik zit of sta en U kent ook mijn gedachten voordat ik iets zeggen ga

Heer, U kent mij als geen ander U weet of ik zit of sta en U kent ook mijn gedachten voordat ik iets zeggen ga Hieronder staan de teksten van nieuwe liedjes, zodat jullie ze thuis ook kunnen oefenen: 'k Heb Jezus nodig heel mijn leven 'k Heb Jezus nodig, heel mijn leven. 'k Heb Jezus nodig, dag aan dag, in m'n

Nadere informatie

Donderdag 19 mei 2016: Avondexcursie Oostvaardersplassen. Gids: Pim

Donderdag 19 mei 2016: Avondexcursie Oostvaardersplassen. Gids: Pim Donderdag 19 mei 2016: Avondexcursie Oostvaardersplassen. Gids: Pim Om 18.15 uur trof ik mijn enthousiaste excursiedeelnemers uit het Nood Hollandse Uitgeest. We reden allereerst naar de Grote praambult

Nadere informatie

Gal. 5, 13-26 preek NGKO 20-09-2015

Gal. 5, 13-26 preek NGKO 20-09-2015 Gal. 5, 13-26 preek NGKO 20-09-2015 Serie: Mooie mensen zoals Jezus 1. Vrucht van de Geest Idealist? Toen ik klein was dacht ik echt dat kerkmensen alleen maar goed voor elkaar waren. Toen ik een jongere

Nadere informatie

Noach bouwt een ark Genesis 6-8

Noach bouwt een ark Genesis 6-8 2 Noach bouwt een ark Genesis 6-8 Het is niet fijn meer op de aarde. De mensen maken ruzie, ze vechten en ze zijn God vergeten. Maar er is één man die anders is. Dat is Noach. Op een dag praat God met

Nadere informatie

Introductie: Brom en Bram

Introductie: Brom en Bram ! Activiteit 43 Brom, Bram en Brim Ontwikkelingsaspecten De kleuters doen ervaringen op met het onderscheiden van klanken (auditieve discriminatie). Materiaal kopies van de tekeningen van Brom en Bram

Nadere informatie

gelukkig, maar er was eens een dag dat dat anders was...

gelukkig, maar er was eens een dag dat dat anders was... Kabouter Keu is weg! Hallo lieve kinderen, we leven hier in het Sprookjesbos meestal lang en gelukkig, maar er was eens een dag dat dat anders was... Ik weet het zeker. Vandaag gaat het me lukken!, gniffelt

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

De rustende grote meeuwen zijn deze keer niet op de parkeerplaats te vinden. Het ziet er heel verlaten uit.

De rustende grote meeuwen zijn deze keer niet op de parkeerplaats te vinden. Het ziet er heel verlaten uit. 14 december 2010 Ons traditionele eindejaar dagtripje naar Zeeland met een groepje (8 tal) vogelliefhebbers van IVN Oirschot vogelgroep. We vertrekken al in het donker om op tijd tussen de vogels te zitten

Nadere informatie

Pasen met peuters en kleuters. Jojo is weg

Pasen met peuters en kleuters. Jojo is weg Pasen met peuters en kleuters Beertje Jojo is weg Thema Maria is verdrietig, haar beste Vriend is er niet meer. Wat is Maria blij als ze Jezus weer ziet. Hij is opgestaan uit de dood! Wat heb je nodig?

Nadere informatie

Spreekbeurtpakket. Dierenambulance NHZ. Colofon SPOEDNUMMERS. Bezoek ons ook eens op www.dierenambulancehaarlem.dierenbescherming.nl.

Spreekbeurtpakket. Dierenambulance NHZ. Colofon SPOEDNUMMERS. Bezoek ons ook eens op www.dierenambulancehaarlem.dierenbescherming.nl. Colofon Deze brochure wordt aangeboden door: Dierenambulance Noord- Holland Zuid Generaal Spoorlaan 16 2025 NB Haarlem Kantoor 023-549 14 00 SPOED 023-524 68 99 Website www.dierenambulancehaarlem. dierenbescherming.nl

Nadere informatie

Dino en het ei. Duur activiteit: 30 minuten Lesdoelen: De kleuters: kunnen een prent linken aan een tekst; kunnen het verhaal navertellen.

Dino en het ei. Duur activiteit: 30 minuten Lesdoelen: De kleuters: kunnen een prent linken aan een tekst; kunnen het verhaal navertellen. Dino en het ei Bibliografie: Demyttenaere, B. (2004). Dino en het ei. Antwerpen: Standaard. Thema: niet alles is steeds wat het lijkt, illusies Korte inhoud: Elke nacht staat er een groot wit ei tussen

Nadere informatie

FLIPPEN. Naam: Ruben van Dijk Datum van inlevering: 28/11/06 Klas: M1C Tutorgroep: 2

FLIPPEN. Naam: Ruben van Dijk Datum van inlevering: 28/11/06 Klas: M1C Tutorgroep: 2 FLIPPEN Naam: Ruben van Dijk Datum van inlevering: 28/11/06 Klas: M1C Tutorgroep: 2 Verantwoording: Opleiding: Media Vormgeven School: Media college Amsterdam Jaar: 1 Projectomschrijving: Het maken van

Nadere informatie

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij?

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Wat een mooie luchtballonnen! Geel, oranje, groen en blauw. Kies maar uit Daan,

Nadere informatie

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht.

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht. 1. Joris Hé Roos, fiets eens niet zo hard. Roos schrikt op en kijkt naast zich. Recht in het vrolijke gezicht van Joris. Joris zit in haar klas. Ben je voor mij op de vlucht?, vraagt hij. Wat een onzin.

Nadere informatie

Het is herfst in de poppenkast. door Nellie de Kok

Het is herfst in de poppenkast. door Nellie de Kok Het is herfst in de poppenkast door Nellie de Kok 1 Het is herfst in de poppenkast door Nellie de Kok Samenvatting Jan en Katrijn gaan naar het bos om spullen te zoeken voor de herfsttafel. Als Jan in

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Eend Inleiding Ik hou mijn werkstuk over eenden omdat ik het leuke dieren vind en ik wil er wat over leren. Dit wil ik er over weten: Wat doen eenden de hele dag? Wat eten eenden? Wat voor soorten eenden

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Deelnemers in de najaarszon tijdens de wandeling in de Amsterdamse Waterleidingduinen

Deelnemers in de najaarszon tijdens de wandeling in de Amsterdamse Waterleidingduinen Vogelenzang - 25 oktober 2014 Paul Venderbosch Sjamanen, lensgallen en vooral veel paddestoelen Zouden er nog vlinders of libellen te zien zijn? Dat vroegen we ons af tijdens de start van de najaarswandeling

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

Mooie route door Friesland en veel gezien, maar weinig andere A112 onderweg

Mooie route door Friesland en veel gezien, maar weinig andere A112 onderweg De Elfstedentocht Nou daar gaan we dan, onze eerste automeeting met de A112. We hadden er veel zin in en natuurlijk veel te vroeg wakker. Dus door de polder scheuren in de vroegte met de net gepoetste

Nadere informatie

Lesbrief 14. Naar personeelszaken.

Lesbrief 14. Naar personeelszaken. http://www.edusom.nl Thema Op het werk Lesbrief 14. Naar personeelszaken. Wat leert u in deze les? Wanneer u zeggen en wanneer jij zeggen. Je mening geven en naar een mening vragen. De voltooide tijd gebruiken.

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Vlinders in de tuin Vooral op warme dagen kun je veel vlinders zien in allerlei

Nadere informatie

Billie de Beer en de Tuinstedebrigade (3): Ontmoeten de vogels Juni 2014

Billie de Beer en de Tuinstedebrigade (3): Ontmoeten de vogels Juni 2014 Billie de Beer en de Tuinstedebrigade (3): Ontmoeten de vogels Juni 2014 Janneke Blaauwbroek & Michael Janse, juni 2014 Pagina 1 Billie de Beer woont nu al een paar dagen bij de hamsters in Tuinstede.

Nadere informatie

Een goed leven voor.

Een goed leven voor. Een goed leven voor. Juultje Holla - Perspectief - maart 2013 Als onderdeel van het ZonMW project Zeggenschap en Inclusie Met dank aan Rob, die mij hierbij enorm geholpen heeft. Een goed leven voor. Een

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Mijn tuin. Janni Meedendorp. Meditaties voor kinderen. 2013 Uitgeverij ACT on Virtues

Mijn tuin. Janni Meedendorp. Meditaties voor kinderen. 2013 Uitgeverij ACT on Virtues Mijn tuin Meditaties voor kinderen Janni Meedendorp 2013 Uitgeverij ACT on Virtues Na een intensieve yogales vindt Noah het heerlijk om op zijn matje te liggen. De spieren in zijn lichaam ontspannen zich,

Nadere informatie

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 Provided by Fanart Central. http://www.fanart-central.net/stories/user/fightgirl91/21803/rijm Chapter 1 - rijm 2 1 - rijm Gepaard

Nadere informatie

Jaarverslag 2013-2014

Jaarverslag 2013-2014 NOVA Voorzitter Anthony Matthijsen 24-9-2014 Inhoud Voorwoord... 2 Inleiding... 3 Mijn taken... 3 Externe contacten... 4 Vergaderingen... 4 Administratie... 4 Commissies... 5 Eerstejaarsfeest... 5 De club...

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES 13 Plattegrond dreuzelpad KRIEBELENDE KRUIPERTJES Dit boekje is onderdeel van het eindproject van de IVN natuurgidsencursus van Henriëtte Beers, Fred van Hoof en Afke Schoo. Maart 2003. IVN afd. Bergeijk-Eersel

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES KRIEBELENDE KRUIPERTJES Een insectenwandeling over het dreuzelpad door natuurtuin 't Loo voor kinderen van groep 1-4 onder leiding van een volwassene. 2 Een insectentocht over het dreuzelpad door natuurtuin

Nadere informatie

Knabbel en Babbeltijd.

Knabbel en Babbeltijd. Knabbel en Babbeltijd. (zorg ervoor dat je deze papieren goed leest, uitprint en meeneemt naar de VBW) Het thema van deze VBW-week is Zeesterren. Het thema is de titel van de week (dus geen kreet of korte

Nadere informatie

Help, mijn papa en mama gaan scheiden!

Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Joep ligt in bed. Hij houdt zijn handen tegen zijn oren. Beneden hoort hij harde boze stemmen. Papa en mama hebben ruzie. Papa en mama hebben vaak ruzie. Ze denken

Nadere informatie

De arme man en zijn parkiet

De arme man en zijn parkiet De arme man en zijn parkiet deel 3/3 Iedereen op straat is blij dat de arme straatmuzikant niet arm meer is. s Avonds brengt hij zijn volle buideltjes met geld naar de bank. Dat is heel veel en thuisgekomen

Nadere informatie

OWG - NIEUWS. Jubbega - Hoornsterzwaag. Herfst 2014. Website: www.overwelzijngesproken.nl Kamer van Koophandel 56415001 Jaargang 2 nummer 1

OWG - NIEUWS. Jubbega - Hoornsterzwaag. Herfst 2014. Website: www.overwelzijngesproken.nl Kamer van Koophandel 56415001 Jaargang 2 nummer 1 Herfst 2014 OWG - NIEUWS Jubbega - Hoornsterzwaag Website: www.overwelzijngesproken.nl Kamer van Koophandel 56415001 Jaargang 2 nummer 1 0516-461228 0516-462580 2 Voorwoord t Is weer voorbij die mooie

Nadere informatie

Dagtocht Oostvaardersplassen

Dagtocht Oostvaardersplassen Dagtocht Oostvaardersplassen 19 juni 2016 Biodiversiteit Op 19 juni vertrokken we met zijn dertienen om 07:45 uur richting Oostvaardersplassen. Het is een kleine twee uur rijden en kwamen dus op tijd aan

Nadere informatie