ALETTA JACOBS. de eerste vrouwelijke dokter

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ALETTA JACOBS. de eerste vrouwelijke dokter"

Transcriptie

1 ALETTA JACOBS de eerste vrouwelijke dokter Werkstuk van Amira Yehya uit groep 6A, april 2013

2 V O O R W O O R D Mijn werkstuk gaat over Aletta Jacobs. Zij was het eerste Nederlandse meisje dat mocht studeren en zij werd de eerste vrouwelijke arts. Ze had ook gestreden voor gelijke rechten voor mannen en vrouwen. Ik heb dit onderwerp gekozen omdat het nu voor ons heel normaal lijkt dat meisjes naar school gaan, maar dat is nog steeds niet in alle landen zo. Bijvoorbeeld Malala (14 jaar) uit Pakistan werd in oktober 2012 in haar hoofd geschoten omdat ze strijd voerde voor meisjes om naar school te mogen. Aletta Jacobs had het ook moeilijk toen zij leefde en ik heb bewondering voor dat soort meisjes en vrouwen. Ik wil later ook zo worden alleen weet ik nog niet zo goed hoe ik dat moet doen. 1

3 I N H O U D S O P G A V E Inleiding 3 Jeugd 5 Studie 7 De tijd waarin Aletta Jacobs leefde 10 Eerste vrouwelijke arts 12 Vrouwenkiesrecht 14 Feminisme 16 Malala 18 Wist je dat? 20 Jaartallen 23 Nawoord 24 Boeken en websites 26 Mindmap 2

4 I N L E I D I N G Aletta Jacobs werd geboren in 1854 in de provincie Groningen. Zij wou net als haar vader en haar oudste broer dokter worden. Maar in die tijd mocht een meisje niet studeren. Daarom had Aletta Jacobs toestemming gevraagd aan de minister van Onderwijs. Toen mocht dat en werd ze de eerste vrouwelijke arts van Nederland. In de tijd waarin Aletta Jacobs leefde hadden vrouwen het vaak moeilijk. Ze hadden veel kinderen en het huishouden was zwaar. Arme vrouwen moesten werken en het huishouden doen maar rijke vrouwen hadden dienstmeisjes en hoefden alleen voor hun kinderen te zorgen. Aletta Jacobs ging werken als huisarts in een arme wijk van Amsterdam en hielp arme vrouwen gratis. Ze deed veel voor vrouwen die het moeilijk hadden. Aletta Jacobs wou dat mannen en vrouwen dezelfde rechten kregen want dat was niet zo. De man was altijd de baas. Daarom dacht ze als vrouwen ook mogen stemmen en gekozen worden in de politiek dat het dan beter zou gaan in de wereld. Dat er dan ook minder ruzie zou zijn en overal vrede. Daarom begon ze de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht. Dat was in 1894 maar pas in 1922 mochten vrouwen stemmen dus zo lang heeft zij daarvoor gevochten. 3

5 Aletta Jacobs was de eerste feministe. Zo heet een vrouw die wil dat mannen en vrouwen dezelfde rechten hebben. Er zijn na Aletta Jacobs altijd vrouwen geweest die opkomen voor de rechten van een vrouw. Aletta Jacobs achter haar bureau. Malala Yousufzai is een Pakistaans meisje van 15 jaar dat in 2012 een kogel in haar hoofd kreeg omdat ze wil dat meisjes naar school mogen en dat mag niet. Ik schrijf ook over haar omdat zij eigenlijk de Aletta Jacobs van nu is en dan in een ander land. Dus het is belangrijk dat iedereen altijd blijft vechten voor vrouwenrechten. 4

6 J E U G D Aletta Jacobs werd op 9 februari 1854 geboren in Groningen in het dorp Sappemeer. Ze was het achtste kind maar daarna kreeg haar moeder nog drie kinderen. Haar vader was huisarts en haar moeder zorgde voor het huishouden en de kinderen. Haar vader nam haar wel eens mee naar de zieke mensen en toen ze zes jaar was wist ze dat ze dokter wilde worden. Haar oudste broer Julius werd dat ook. In die tijd mochten meisjes niet naar de middelbare school. Als je arm was moest je werken en als je rijk was moest je naar een soort meisjesschool. Daar leerde je borduurwerkjes maken, naaien, schoonmaken, dus alles wat je moet weten om voor het huishouden te zorgen. Aletta moest ook naar zo n school maar dat vond ze niet leuk en dat heeft ze maar 14 dagen volgehouden. Toen werd ze ziek. Ze was boos dat haar broer wel dokter mocht worden. Toen mocht ze van de directeur van de middelbare school in Sappemeer een paar lessen volgen. Dat kon omdat haar vader hem kende. Ze kreeg ook s avonds les van haar vader in Grieks en Latijn. Dat had je nodig als je dokter wou worden. Daarna ging ze studeren voor leerlingapotheker, dat mocht wel omdat al eerder een meisje dat gedaan had. Op haar zestiende jaar had ze haar diploma. Dat was op 26 juli

7 De middelbare school in Sappemeer waar Aletta Jacobs naartoe ging. Zij mocht er als eerste meisje een paar lessen volgen. De school heeft nu haar naam. 6

8 S T U D I E Als je wou studeren moest je eigenlijk eerst een toelatingsexamen doen om naar de universiteit te mogen maar dat wou Aletta Jacobs niet doen. Daarom had ze een brief geschreven aan minister Thorbecke. Dat was de minister van Onderwijs en ze vroeg aan hem of ze meteen mocht studeren en toen vond hij dat goed voor een jaar. Ze ging geneeskunde studeren aan de universiteit in Groningen. Na een jaar haalde Aletta Jacobs zo hoge cijfers dat ze door wou studeren dus had ze nog een brief aan minister Thorbecke gestuurd of ze langer mocht studeren. Hij was toen heel erg ziek en hij had toestemming gegeven omdat hij bang was dat de wet zou veranderen als hij dood ging en dat het dan niet meer zou mogen. Een paar dagen later ging hij dood. Aletta Jacobs werd wel gepest op de universiteit en haar broers ook maar dat kon haar niets schelen. In 1979 had zij haar diploma als arts. Ze was toen 25 jaar. Toen ging ze eerst nog op studiereis naar Engeland voor ze begon te werken als dokter. 7

9 De brief die Aletta Jacobs in 1871 aan minister Thorbecke stuurde om te vragen of ze mocht studeren. De tekst is wel heel ouderwets en met moeilijke woorden. 8

10 Brief van Aletta Jacobs aan minister Thorbecke Zijne Excellentie den Minister van Binnenlandsche Zaken te S'Hage, geeft met verschuldigden eerbied te kennen Aletta Henriëtte Jacobs oud 17 jaren dochter van A. Jacobs Genees Heel-en Vroedmeester te Sappemeer, dat zij op den 26 Juli 1870 het examen als leerling-apotheker te Amsterdam met goed gevolg heeft afgelegd, dat zij zoo mogelijk gaarne zich verder wilde toeleggen op de studien der natuurkundige wetenschappen en die der medicijnen, dat echter de vereischten voor het toelatingsexamen aan eene academie alsmede het litterarische gedeelte der studie hare pogingen daartoe in den weg staan. Weshalve ondergeteekende beleefd de vrijheid neemt zich tot Uwe Excellentie te wenden met het verzoek, dat het Uwe Excellentie goedgunstig moge behagen, haar dispensatie te willen verleenen van het bedoeld toelatingsexamen en het litterarische gedeelte harer studie en des vereischt vergunning te geven, de academische lessen te Groningen te mogen waarnemen. Sappemeer, den 22 Maart 1871 T'welk doende A.H. Jacobs 9

11 D E T I J D W A A R I N A L E T T A J A C O B S L E E F D E In de tijd waarin Aletta Jacobs leefde, mocht een vrouw als ze ging trouwen niet meer werken. Dan zou het net lijken of haar man niet genoeg geld verdiende. Vroeger waren de gezinnen veel groter dan nu want ze hadden nog geen voorbehoedsmiddel. Daardoor waren de gezinnen vaak arm. Het huishouden doen was heel veel werk want je had nog geen elektrische apparaten dus dan moest je alles met de hand doen. Een meisje mocht niet studeren want ze moest toch voor het huishouden zorgen. Arme meisjes moesten werken, bijvoorbeeld in een winkel en rijke meisjes gingen naar een school waar je kon leren het huishouden te doen en naaien en breien enzo. Als die rijke meisjes gingen trouwen hoefden ze het huishouden niet zelf te doen maar hadden ze een dienstmeisje. Als de man arm was moest de vrouw wel ook werken want anders was er niet genoeg geld. Dan moest ze s avonds nog het huishouden doen. Als een vrouw getrouwd was kreeg ze alleen geld voor de boodschappen van haar man. Als ze kleren ofzo wou kopen moest ze geld aan haar man vragen. Ze mocht geen geld van de bank nemen zonder dat haar man toestemming gaf en ze mocht niet op reis. Dus vrouwen hadden niet dezelfde rechten als een man. 10

12 Aletta Jacobs met een vriendin in het Vondelpark. Er is ook een dienstmeisje mee. 11

13 E E R S T E V R O U W E L I J K E A R T S Aletta Jacobs ging in 1879 als huisarts werken in de Jordaan. Dat was toen een hele arme wijk van Amsterdam. Daar woonden veel grote gezinnen die de huisarts niet konden betalen. Dus had Aletta Jacobs op dinsdag en donderdag een gratis spreekuur. De rijke mensen moesten wel betalen. Aletta Jacobs kwam er achter dat vrouwen het heel zwaar hadden omdat ze voor zoveel kinderen moesten zorgen en omdat ze zo vaak zwanger waren. Daarom had Aletta Jacobs een nieuw voorbehoedsmiddel uitgevonden dat de vrouwen zelf konden gebruiken. Dan konden ze zelf kiezen of ze nog meer kinderen wilden. Aletta Jacobs (links) met een van haar vrouwelijke patiënten. 12

14 In die tijd mochten winkelmeisjes niet zitten tijdens het werken. Ze moesten van s morgens acht uur tot s avonds elf uur achter de toonbank staan, ook als er geen klanten waren. Daarom waren ze altijd erg moe en het was slecht voor hun rug. Dus had Aletta Jacobs er voor gezorgd dat de winkelmeisjes mochten zitten. Er kwam een nieuwe wet dat de bazen stoelen in de winkels moesten zetten. Maar Aletta Jacobs had het nog steeds moeilijk omdat sommige mensen zeiden dat mannelijke artsen meer moesten verdienen dan vrouwelijke. En sommige mensen zeiden en schreven nare dingen over haar. 13

15 V R O U W E N K I E S R E C H T Toen Aletta Jacobs werkte als huisarts merkte ze dat vrouwen het heel zwaar hadden met die grote gezinnen bijvoorbeeld. Ze dacht dat als vrouwen in de politiek zouden komen, er dan minder oorlogen en ruzies zouden zijn en dat vrouwen het beter zouden krijgen. Daarom wou ze dat vrouwen mochten stemmen en dat vrouwen ook gekozen mochten worden bij verkiezingen. In die tijd mochten alleen rijke mannen stemmen, dus vrouwen en arme mannen niet. Eerst stond eigenlijk in de wet niet dat vrouwen en arme mannen niet mochten stemmen, dat was gewoon zo. Toen was het niet eerlijk dat ze de wet veranderden en dat toen opeens alle mannen mochten stemmen, dus ook arme mannen, maar vrouwen nog steeds niet. Toen ging Aletta Jacobs een club oprichten, de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht. Dat was in 1894, toen was zij 40 jaar oud. Ze deed dat niet alleen, maar met meer vrouwen die gelijke rechten voor mannen en vrouwen wilden. Dat soort vrouwen waren er in de hele wereld en die had ze ook leren kennen toen ze op studiereis was in Engeland. Aletta Jacobs bleef nog wel dokter maar ze ging ook lezingen in het hele land geven over vrouwenkiesrecht en ze schreef er artikelen over in kranten en tijdschriften. Ze organiseerde ook bijeenkomsten waar een heleboel vrouwen kwamen en ze werd eigenlijk wel beroemd. 14

16 In 1904 stopte ze met haar werk als huisarts en toen ging ze over de hele wereld reizen om met andere vrouwen te praten over het vrouwenkiesrecht. Ze was toen voorzitster van de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht. Ze wilde niet alleen vrouwenkiesrecht maar ook vrede op de hele wereld. Pas in 1922 mochten vrouwen stemmen, dat was dus 28 jaar later dan toen ze begon met de club. Zo lang heeft zij gestreden voor het vrouwenkiesrecht. Aletta Jacobs (rechts) met een parasol in de tuin van de American Club in Hankou, China. Ze was daar met een vriendin in 1912 om te praten over het vrouwenkiesrecht. 15

17 F E M I N I S M E Feminisme betekent dat je wil dat mannen en vrouwen gelijke rechten hebben. De vrouwen uit de tijd van Aletta Jacobs die streden voor het vrouwenkiesrecht waren de eerste feministen. Ze streden ook voor het recht op onderwijs en dat ze mochten werken en net zoveel verdienen als mannen. Een groepsfoto uit Aletta Jacobs en andere vrouwen strijden voor het vrouwenkiesrecht. Aletta Jacobs staat op de achterste rij. Later kwam er een tweede groep feministen. Dat was rond Dat kwam omdat vrouwen nog steeds niet hetzelfde verdienden als mannen en omdat ze nog steeds het huishouden moesten doen waardoor ze geen goede baan konden krijgen. Zij werden de Dolle Mina s genoemd omdat ze allemaal leuke acties hadden. Bijvoorbeeld beha s verbranden of baas in eigen buik op hun blote buik schrijven. 16

18 Ze wilden kinderopvang zodat ze konden werken en ze wilden abortus. Abortus is dat als je zwanger bent dat je in de eerste paar weken je kindje kan laten weghalen. En ze wouden zelf weten met wie ze seks hadden. Dus niet alleen als je getrouwd was met je man maar ook als je geen man had. De Dolle Mina s hebben er ook voor gezorgd dat er onderwijs voor volwassenen kwam. Dus als een meisje vroeg moest trouwen en dan niet meer naar school kon, kon ze nu naar de moedermavo. En moeders met kleine kinderen konden er ook naar toe. Eigenlijk heb je nu een derde groep feministen. Dat zijn de vrouwen die nu in Arabische landen willen dat meisjes ook onderwijs krijgen. Deze vrouwen willen ook werken en dezelfde rechten als mannen. En het zijn ook moslimmeisjes die niet meer uitgehuwelijkt willen worden. Dat betekent dat hun vader of broer zegt met wie ze moeten trouwen. En meisjes die met jongens willen spelen. En meisjes die niet meer willen dat hun vader of broer de baas speelt. Dit heb ik zelf bedacht. 17

19 M A L A L A Malala is het Pakistaanse meisje dat in oktober 2012 een kogel in haar hoofd kreeg van de Taliban. De Taliban zijn mensen die willen dat iedereen moslim wordt en ze zijn heel streng. Ze vechten in Afghanistan en Pakistan tegen de regering. Meisjes mogen van hun niet leren en alle meisjes en vrouwen moeten met een sluier lopen en mogen niet hetzelfde als mannen. Malala werd op 12 juli 1997 geboren. Toen ze 11 jaar was ging ze een dagboek schrijven op internet en daarin vertelde ze dat meisjes niet naar school mogen. En ze vertelde ook wat de Taliban nog meer voor slechts deed bijvoorbeeld heel veel geweld gebruiken. Malala: ik vind het niet erg als ik op de grond moet zitten op school. Het enige wat ik wil is onderwijs. En ik ben voor niemand bang. 18

20 De Taliban vond dat niet goed en daarom schoten ze op haar. Ze is in Engeland geopereerd en ze hebben een nieuw stuk in haar hoofd gezet. De Taliban wil haar nog steeds dood maken dus ze is echt moedig. Eigenlijk is Malala een soort Aletta Jacobs van nu. Ze wil ook dat meisjes naar school mogen en ze wil ook gelijke rechten voor vrouwen en mannen. Misschien krijgt ze dit jaar de Nobelprijs voor de Vrede. Dat is een hele belangrijke prijs van Noorwegen. Als je heel veel gedaan hebt voor de vrede krijg je die. Dat is pas in oktober. Dat mijn werkstuk over Aletta Jacobs gaat is omdat het nu nog steeds belangrijk is wat ze wou. Het is nog steeds niet overal zo als bij ons dat vrouwen en mannen gelijk zijn en evenveel kans hebben op een goed leven. Ik vind dat dat wel zo zou moeten zijn. 19

21 W I S T J E D A T? De zus van Aletta Jacobs de eerste vrouwelijke apotheker was? Een van de broers van Aletta zo boos was op zijn zus over wat ze deed dat hij net deed of ze dood was? Er 300 jaar voor Aletta Jacobs ging studeren al een Nederlandse vrouw was die studeerde? Zij heette Anna Maria van Schurman maar zij mocht alleen lessen volgen en geen examens doen. Zij moest achter een gordijn zitten zodat de mannen haar niet konden zien (omdat vrouwen toen eigenlijk niet mochten studeren). Pas in 1905 alle meisjes naar de middelbare school mochten? Dat was dus meer dan 30 jaar later dan Aletta Jacobs. Aletta Jacobs in 1884 ging trouwen? Haar man heette Carel Victor Gerritsen. Hij vond het goed wat Aletta Jacobs deed en ging ook met haar mee op reis. Zij had hem leren kennen toen ze op studiereis was in Engeland. Aletta Jacobs een zoontje kreeg toen ze 39 jaar was? Hij ging dezelfde dag dood dat hij geboren was door een fout van de dokter en sommige mensen zeiden dat dat de straf van God was omdat ze zulke rare ideeën had. Dat is natuurlijk niet eerlijk en ook best wel zielig. 20

22 Aletta Jacobs het allereerste boek schreef hoe het lichaam van een vrouw eruit ziet? Met veel plaatjes zodat vrouwen dat konden zien. Het heette De vrouw, haar bouw en inwendige organen. Dat zijn je darmen en longen enzo en hoe vrouwen kinderen krijgen. Het boek dat Aletta Jacobs schreef over hoe een vrouwenlichaam werkt. Een voorbehoedsmiddel iets is dat je seks kan hebben zonder dat je kinderen krijgt? Bijvoorbeeld een condoom of de pil maar de pil bestond toen nog niet. Aletta vond een nieuw voorbehoedsmiddel uit, een pessarium. Dat is een soort condoom maar dan voor vrouwen. Aletta Jacobs in 1904 stopte met haar werk als huisarts omdat haar man heel erg ziek was? Hij ging in 1905 dood. Zij was toen 50 en had 25 jaar als huisarts gewerkt. 21

23 Aletta Jacobs en haar man in 1913 het eerste crematorium hebben opgericht? Aletta is hier gecremeerd en dat was bij begraafplaats Westerveld. Als je gecremeerd wordt dan word je verbrand in plaats van begraven. Soms word je as dan bewaard en soms word je as dan ergens uitgestrooid. Suffragette de Engelse naam is voor feministe? De moedermavo was voor moeders die geen middelbare school hadden gedaan? Soms deden ze dat om een goede baan te vinden maar soms ook om hun kinderen te kunnen helpen met huiswerk maken. Dat was in de tijd van de Dolle Mina s. Nu bestaat dat niet meer. Er was dan ook een crèche voor de kleine kinderen en de lessen waren overdag als hun andere kinderen naar school gingen. Mijn tante heeft op de moedermavo gezeten en daarna heeft ze nog verder geleerd en nu geeft ze lessen in beeldende vorming op een middelbare school in Amsterdam. Mijn oma toen ze ging trouwen niet meer mocht werken? Ze vond dat heel erg. 22

24 J A A R T A L L E N 9 februari 1854 geboorte Aletta Jacobs 26 juli jaar diploma leerling-apotheker jaar studie geneeskunde jaar diploma arts en studiereis naar Engeland jaar huisarts in Amsterdam jaar trouwen met Carel Victor Gerritsen jaar geboorte zoontje en overlijden zoontje jaar oprichting van de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht jaar Aletta Jacobs stopt met werken als arts 1904/05 50 jaar reis naar Amerika samen met haar man jaar overlijden van haar man jaar vrouwen mogen voor het eerst stemmen 10 augustus jaar Aletta Jacobs overlijdt 23

25 N A W O O R D Ik wist al heel gauw dat ik mijn werkstuk over Aletta Jacobs wou doen omdat mijn moeder nu doktersassistente is en vroeger zou dat niet kunnen want dan mocht een vrouw niet studeren. Daarom heb ik bewondering voor Aletta Jacobs omdat zij er voor gezorgd heeft dat dat kan. Ik ben toen eerst naar de bibliotheek gegaan om boeken op te zoeken over Aletta Jacobs maar dat was best moeilijk te vinden en toen heeft iemand mij daar geholpen. Sommige boeken waren te moeilijk om te lezen dus die heb ik weer teruggebracht. Het boek Helden en Lang geleden heb ik zelf. Toen ben ik websites gaan opzoeken en opschrijven en toen ben ik naar Aletta, instituut voor vrouwengeschiedenis in Amsterdam geweest om te kijken of ik daar wat over Aletta Jacobs kon vinden. Van hun heb ik alle foto s behalve de brief die Aletta Jacobs aan minister Thorbecke geschreven had met het verzoek om te mogen studeren. Die brief heb ik toen aan het Aletta-instituut gestuurd want die hadden hem niet. Ik ga dit werkstuk ook aan hun laten zien. Toen ben ik de boeken gaan lezen en heb op de websites gekeken en toen ben ik een mindmap gaan maken om niet te vergeten wat ik allemaal wil schrijven. Toen ben ik de hoofdstuknamen gaan maken maar die zijn wel weer veranderd terwijl ik aan het schrijven was. En ook de mindmap is niet meer helemaal zoals het werkstuk is. 24

26 De foto s zijn natuurlijk niet heel erg boeiend als je denkt aan een werkstuk over een beroemde schilder bijvoorbeeld maar dat snapt iedereen wel hoop ik. Je kan op alle foto s wel zien dat Aletta Jacobs een strenge vrouw is. Toen ben ik begonnen met schrijven en heb ik steeds eerst een stukje van een website geplakt waar het over ging en dat dan in mijn eigen woorden opgeschreven. Soms wist ik iets ook wel uit mijn hoofd. Het was wel alvast makkelijk dat ik de hoofdstukken al had gemaakt want dan kon ik meteen beginnen en steeds een klein stukje doen. En ik schreef ook meteen stukjes in mijn nawoord. Het viel me tegen hoeveel tijd er in ging zitten. Wat ik fout deed is dat ik niet meteen opschreef als ik iets gelezen had. Dan wist ik later niet meer waar het stond en moest ik heel lang zoeken. Ik heb er sinds de vakantie bijna elke dag aan gewerkt. Het was ook best veel werk om de foto s goed te krijgen. Het was soms best lastig dat niet alles op internet hetzelfde is: soms schrijven ze bijvoorbeeld dat Aletta Jacobs uit een gezin van 12 kinderen komt en soms uit een gezin van 11 kinderen. Of dat ze op haar vijftiende al haar diploma van apothekersassistente had maar toen was ze zestien. Want ze is in februari 1854 geboren en in oktober 1870 kreeg ze haar diploma. Ik vond het leuk dit werkstuk te maken want ik hou er van dingen op te zoeken. Ik vond het hoofdstuk Wist je dat het leukst omdat ik van weetjes hou. Ik vind het raar dat Aletta Jacobs nooit een lintje van de Koningin heeft gehad of een medaille want zij was een belangrijke vrouw en iedereen kende haar. 25

27 B O E K E N E N W E B S I T E S Arend van Dam & Alex de Wolf Lang geleden De geschiedenis van Nederland in vijftig voorleesverhalen blz : de eerste vrouwelijke dokter - Aletta Jacobs Van Holkema & Warendorf 2007 Janny van der Molen Helden! Mensen die de wereld mooier maken blz : Aletta Jacobs - de vrouw die vocht voor gelijke rechten voor mannen en vrouwen Ploegsma 2009 Heleen Schoone Aletta Jacobs - vrijheid voor vrouwen Noordhoff Uitgevers bv, Groningen/Houten Foto s via: Aletta E-Quality, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis Vijzelstraat HK Amsterdam Brief van Aletta Jacobs van 22 maart 1871 aan minister Thorbecke met het verzoek te mogen studeren uit: (gezamenlijke tentoonstellingsruimte van het Nationaal Archief en de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag) 26

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT Wie zei: Het is mijn taak om dit land goed te besturen. Maar al die ministers moeten zich er niet mee bemoeien. 1. koning Willem I 2. koning Willem II 3. koning

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Het Onderzoek. Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK

Het Onderzoek. Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK Het Onderzoek Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK Inhoud In deze hoofdstukken is mijn werkstuk verdeeld: 1.Christiaan Huygens blz: 4 2.Antonie van Leeuwenhoek blz: 6 3.De beschrijving

Nadere informatie

Rembrandt van Rijn. Hoofdstuk 1 : Rembrandt zijn eerste jaren.

Rembrandt van Rijn. Hoofdstuk 1 : Rembrandt zijn eerste jaren. Rembrandt van Rijn Hoofdstuk 1 : Rembrandt zijn eerste jaren. Rembrandt is op 15 juli 1606 in Leiden geboren. Rembrandt zijn vader was eigenaar van een molen. Die molen was niet bewoonbaar. Hun huis stond

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen.

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen. Woensdag Ik denk dat ik gek word! Dat moet wel, want ik heb net gehoord dat mijn moeder kanker heeft. Niet zomaar een kankertje dat met een chemo of bestraling overgaat. Nee. Het zit door haar hele lijf.

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Maxima Inleiding Ik hou mijn werkstuk over Máxima, omdat je erg vaak iets over Máxima hoort en ik dacht dat je daar veel informatie van hebt. Maar ik weet ook nog niet echt de rol van Máxima en ik hoop

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Inhoud. Het leven van Escher. Weiland wordt vogel. Kringloop metamorfose. De wereld op z n kop.

Inhoud. Het leven van Escher. Weiland wordt vogel. Kringloop metamorfose. De wereld op z n kop. Inhoud. Blz. 1. Blz. 2. Blz. 3. Blz. 4. Blz. 5. Blz. 6. Blz. 7. Blz. 8. Blz. 9. Blz. 10. Blz. 11. Kaft Inhoud Het leven van Escher. Moeilijke jaren. Weiland wordt vogel. Kringloop metamorfose. De wereld

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Gezinspsychiatrie in Beilen

Gezinspsychiatrie in Beilen informatie voor kinderen Gezinspsychiatrie in Beilen Dagbehandeling, kliniek en centrum voor gezinshereniging www.ggzdrenthe.nl Met het hele gezin in behandeling Jouw gezin komt misschien in behandeling

Nadere informatie

E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7

E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7 E.H.B.O. Werkstuk Vera Kleuskens, groep 7 1 Vera Kleuskens groep 7 Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Inleiding... 4 1. Wat is E.H.B.O... 5 2. E.H.B.O. vereniging... 6 3. Cursus... 7+8+9 4. Reanimatie en A.E.D....

Nadere informatie

Een tijger in het donker?

Een tijger in het donker? Een tijger in het donker? Devi, je hebt de pannen nog niet gedaan, zei haar moeder. Maar ik wilde net naar Asha toe. Haar moeder keek alleen maar. Devi zuchtte. Ze wist heel goed dat ze niet naar haar

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

Alleen is maar alleen

Alleen is maar alleen 177 177 HOOFDSTUK 11 Alleen is maar alleen WOORDEN 1 1 Heb jij het ook zo...? a los b druk 2 Aan welke... van de stad woon jij? a kant b plek 3 O, daar? Daar woont ook een... van me! a omgeving b kennis

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

DE MIDDELEEUWEN. Gemaakt Door: Amy van der Linden Leonardo Middenbouw groep 6

DE MIDDELEEUWEN. Gemaakt Door: Amy van der Linden Leonardo Middenbouw groep 6 DE MIDDELEEUWEN Gemaakt Door: Amy van der Linden Leonardo Middenbouw groep 6 INHOUDSOPGAVE Middeleeuwen. Karel de Grote. Middeleeuwse straffen. De pest. Dokters in de Middeleeuwen. Beroepen in de Middeleeuwen.

Nadere informatie

SAMEN LEREN. een korte en makkelijk te lezen versie van de studie: VN verdrag bepaalt: inclusief onderwijs is een recht voor alle kinderen!

SAMEN LEREN. een korte en makkelijk te lezen versie van de studie: VN verdrag bepaalt: inclusief onderwijs is een recht voor alle kinderen! SAMEN LEREN een korte en makkelijk te lezen versie van de studie: VN verdrag bepaalt: inclusief onderwijs is een recht voor alle kinderen! Samen Leren Er is een nieuw verdrag voor de rechten van mensen

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

Eerwraak. Naam: Paul Rustenhoven Klas: 4GTL1 Inlever datum : Titel: Eerwraak Schrijver: Karin Hitlerman. Blz 1.

Eerwraak. Naam: Paul Rustenhoven Klas: 4GTL1 Inlever datum : Titel: Eerwraak Schrijver: Karin Hitlerman. Blz 1. Eerwraak Naam: Paul Rustenhoven Klas: 4GTL1 Inlever datum : Titel: Eerwraak Schrijver: Karin Hitlerman Blz 1. Vra!n. 1) Wat voor soort verhaal is je boek? Mijn boek is een eigentijdsverhaal/roman 2) Waar

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Dit ben ik Naam: juf Alma van den Bergh School: o.b.s. de Torenuil Groep: 7a Datum: juni 2015

Dit ben ik Naam: juf Alma van den Bergh School: o.b.s. de Torenuil Groep: 7a Datum: juni 2015 Dit ben ik Naam: juf Alma van den Bergh School: o.b.s. de Torenuil Groep: 7a Datum: juni 2015 Inhoudsopgave Inleiding blz. 2 Hoofdstuk 1: Mijn stamboom blz. 3 Hoofdstuk 2: Mijn tijdlijn blz. 5 Hoofdstuk

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

Schrijver Trent Stewart

Schrijver Trent Stewart Schrijver Trent Stewart Door : Thomas Pereira School : het Baken Klas : 7A Datum : 2010-02-15 Pagina: 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Inleiding... 3 2. Biografie... 4 3. Boeken die geschreven staan....

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Stem dan ChristenUnie. André Rouvoet ChristenUnie

Stem dan ChristenUnie. André Rouvoet ChristenUnie Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 22 november. Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Bijlage interview meisje

Bijlage interview meisje Bijlage interview meisje Wat moet er aan de leerlingen gezegd worden voor het interview begint: Ik ben een student van de Universiteit van Gent. Ik wil met jou praten over schrijven en taken waarbij je

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

Dit boekje is van. Doodgewone Helden

Dit boekje is van. Doodgewone Helden Dit boekje is van Doodgewone Helden Echte helden! Je kent ze misschien wel van tv. Ze kunnen vliegen, ze kunnen mensen redden uit brandende gebouwen en ze vechten tegen slechteriken. Iedereen heeft zo

Nadere informatie

André Rouvoet ChristenUnie. Foto: Marie Cecile Thijs

André Rouvoet ChristenUnie. Foto: Marie Cecile Thijs Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 9 juni. Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks ook

Nadere informatie

Kies je route Trainingsmap voor de deelnemer Deze map is van:

Kies je route Trainingsmap voor de deelnemer Deze map is van: Kies je route Trainingsmap voor de deelnemer Deze map is van:... Auteurs: Titia Boers en Anja Valk Projectleiding en eindredactie: Carola van der Voort cwh.vander.voort@let.vu.nl 020 5986575 Vrije Universiteit

Nadere informatie

Multiple choice quiz Vraag 1 Vraag 2

Multiple choice quiz Vraag 1 Vraag 2 Multiple choice quiz Op www.kidsrights.nl vindt u quizvragen met multiple choice antwoorden, die uitnodigen tot doorpraten en discussiëren. De vragen worden kort ingeleid. Onderwerpen zijn onder meer de

Nadere informatie

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Onder druk Geen uitweg voor Aïsha

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Onder druk Geen uitweg voor Aïsha Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten Onder druk Geen uitweg voor Aïsha Lees blz. 5, 6, 7, 8 Wat denk je dat Aïsha wilde doen? Waarom is dat niet gelukt? Is het goed dat de deur van het dak altijd op slot

Nadere informatie

Tweelingen. Wat zijn nou eigenlijk tweelingen? Een groot mysterie

Tweelingen. Wat zijn nou eigenlijk tweelingen? Een groot mysterie Tweelingen Hier zie je ons met zijn allen, de tweeling was net geboren en mijn moeder en ik waren verkouden dus moesten we van die kapjes op zodat de tweeling niet ziek zou worden. Ik was hier 4 jaar oud.

Nadere informatie

Het Kinderrechten lespakket

Het Kinderrechten lespakket Het Kinderrechten lespakket want ieder kind kan de wereld in beweging brengen Multiple choice quiz Op www.kidsrights.nl/scholen vindt u quizvragen met multiple choice antwoorden, die uitnodigen tot doorpraten

Nadere informatie

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar!

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar! Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 12 september Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks

Nadere informatie

Joweria staat hier voor een muurschildering die de kinderen van KAYDA samen gemaakt hebben op een van de muren.

Joweria staat hier voor een muurschildering die de kinderen van KAYDA samen gemaakt hebben op een van de muren. Joweria Shadia, 11 jaar oud Ik ontmoette Joweria in augustus 2010 bij de organisatie Katwe Youth Development Association of te wel KAYDA, een partner organisatie van het programma Kinderen in de Knel van

Nadere informatie

Emancipatie EMANCIPATIE

Emancipatie EMANCIPATIE WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het. bhet onderwerp van je presentatie is: ONDERWERP: Emancipatie Diamantslijptafel Vervaardiger: Metaalbewerkingsbedrijf

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten werkt voor en met bewoners in wijken en buurten Oma Geertje vertelt. 2 Welbions: we werken er allemaal. Wij zijn dé woningcorporatie van Hengelo en verhuren meer dan 13.000 woningen aan in totaal 25.000

Nadere informatie

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje.

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje. Onderwijs Schooltje Lhee in het Openluchtmuseum Het schoolgebouwtje dat in het Openluchtmuseum staat, is een dorpsschooltje uit Lhee (Drenthe). De inwoners van Lhee hadden die speciaal gebouwd in de 18e

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff Spreekbeurt en werkstuk over Ridders Door: Oscar Zuethoff Mei 2007 Inleiding Waarom houd ik een spreekbeurt over de ridders en de riddertijd? Toen ik klein was wilde ik altijd al een ridder zijn. Ik vind

Nadere informatie

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten www.edusom.nl Opstartlessen Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren over familie, vrienden en buurtgenoten. Antwoord geven op vragen. Veel succes! Deze les

Nadere informatie

EEN MAN DOOR GOD GESTUURD

EEN MAN DOOR GOD GESTUURD Bijbel voor Kinderen presenteert EEN MAN DOOR GOD GESTUURD Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

Kanker. Inhoud. Inleiding. Wat is kanker? Inleiding

Kanker. Inhoud. Inleiding. Wat is kanker? Inleiding Kanker Inhoud Inleiding Inleiding Wat is kanker? Soorten kanker In het kinderziekenhuis Wat kan je doen tegen kanker? Afsluiting Bronvermelding Ik houd mijn werkstuk over kanker, omdat het mij een moeilijk

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander verwerkingsopdrachten Willem-Alexander Van kind tot koning Vragen bij Stamboom van het Koninklijk huis (bladzijde 6 en 7) 1 Als je goed kijkt, zie een schild met het wapen van Nederland. Op het schild

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

Mouna s verhaal met bijhorende MDG s

Mouna s verhaal met bijhorende MDG s Mouna s verhaal met bijhorende MDG s Foto 1. Lucia kreunt en wist het zweet van haar voorhoofd. Ze heeft zoveel pijn, weet niet wat te doen. Het is de tweede keer dat ze bevalt van een kindje. Deze keer

Nadere informatie

Canonvensters Michiel de Ruyter

Canonvensters Michiel de Ruyter ARGUS CLOU GESCHIEDENIS LESSUGGESTIE GROEP 8 Canonvensters Michiel de Ruyter Michiel Adriaanszoon de Ruyter werd op 23 maart 1607 geboren in Vlissingen. Zijn ouders waren niet rijk. Michiel was een stout

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag.

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Onze vragen: 1. Wanneer bent u met uw schrijfcarrière begonnen? 8 jaar geleden ben ik begonnen met het schrijven.

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

het begin van dit boek

het begin van dit boek De autisme survivalgids 9 het begin van dit boek Ken je dat gevoel? Je bent een kind. Een jongen of een meisje. Om je heen zijn er heel veel andere kinderen. Allemaal zien ze er net een beetje anders uit.

Nadere informatie

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna.

100 jaar geleden. t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. 100 jaar geleden t Is Oorlog! Een lesmap voor het vierde, vijfde en zesde leerjaar, door juffrouw Anita en de papa van Anna. t Is oorlog! Binderveld, Kozen, Nieuwerkerken en Wijer 100 jaar geleden is een

Nadere informatie

Maastrichtse interview met kinder- en jeugdigen versie MIK

Maastrichtse interview met kinder- en jeugdigen versie MIK Maastrichtse interview met kinder- en jeugdigen versie MIK Dr. Sandra Escher Prof. Dr. Marius Romme Stichting Leven met stemmen Bemelen interview@hearing-voices.com Project kinderen en jeugdigen die Stemmen

Nadere informatie

Inhoudsopgave...2. Voorwoord...3. Inleiding...3. Hoofdstukken...4. 1. Wat is een verpleeghuis?...4. 2. De geschiedenis van het verpleeghuis...

Inhoudsopgave...2. Voorwoord...3. Inleiding...3. Hoofdstukken...4. 1. Wat is een verpleeghuis?...4. 2. De geschiedenis van het verpleeghuis... Naam: School: Groep: 8 Laurens Tap De Trinoom Datum: 10 december 2012 Hoofdstuk: Inhoudsopgave Pagina 1 INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave...2 Voorwoord...3 Inleiding...3 Hoofdstukken...4 1. Wat is een verpleeghuis?...4

Nadere informatie

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten.

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten. Opdracht Bespreek met je klas deze stellingen. Dit kan met alle leerlingen tegelijkertijd of jullie kunnen in groepjes antwoord geven, deze opschrijven en ze kort presenteren voor de klas. Bedenk in ieder

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 9. 1. Ik haat de dood 11 Overdenking bij 1 Korintiërs 15: 1-7 42

Inhoud. Woord vooraf 9. 1. Ik haat de dood 11 Overdenking bij 1 Korintiërs 15: 1-7 42 Inhoud Woord vooraf 9 1. Ik haat de dood 11 Overdenking bij 1 Korintiërs 15: 1-7 42 2. Papa, ik ben bang dat jij ook dood gaat 44 Overdenking over 1 Korintiërs 15: 35-49 78 3. Ik ben mijzelf niet meer

Nadere informatie

MAASTRICHTSE INTERVIEW MET STEMMENHOORDER KINDER- EN JEUGDIGEN VERSIE (MIK) Naaminterviewer:... Naam geïnterviewde:... Adres:......

MAASTRICHTSE INTERVIEW MET STEMMENHOORDER KINDER- EN JEUGDIGEN VERSIE (MIK) Naaminterviewer:... Naam geïnterviewde:... Adres:...... MAASTRICHTSE INTERVIEW MET STEMMENHOORDER KINDER- EN JEUGDIGEN VERSIE (MIK) Naaminterviewer:... Naam geïnterviewde:... Adres:...... Telefoonnummer:... Leeftijd:... Samenstelling leefgroep... Op welke (soort)

Nadere informatie

Het bi!ere kruid. Naam: Paul Rustenhoven Klas: 3GTL1 Inlever datum : 29-10-2010 Titel: Het bittere kruid Schrijver: Margo Minco. Blz.

Het bi!ere kruid. Naam: Paul Rustenhoven Klas: 3GTL1 Inlever datum : 29-10-2010 Titel: Het bittere kruid Schrijver: Margo Minco. Blz. Het bi!ere kruid. Naam: Paul Rustenhoven Klas: 3GTL1 Inlever datum : 29-10-2010 Titel: Het bittere kruid Schrijver: Margo Minco Blz. 1 Vra"n. 1) Wat voor soort verhaal is je boek? Mijn boek is een oorlogsroman.

Nadere informatie

13 37 38 39 43 100 EXMENVRGEN IJ HET FOTOOEK EN DE FILM NR NEDERLND Nummer Vraagtekst Correcte antwoord vb01 U ziet de Nederlandse vlag. Wat zijn de kleuren van de Nederlandse vlag? vb02 U ziet een foto.

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Unicef Hoofdstuk 1: Geschiedenis van Unicef Unicef is de Kinderrechtenorganisatie van de Verenigde Naties (VN). De Verenigde Naties zijn een verbond van (bijna) alle landen van de wereld. Deze landen hebben

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

De steentijd Jagers en verzamelaars

De steentijd Jagers en verzamelaars De steentijd Jagers en verzamelaars De prehistorie is de geschiedenis van de mensheid voordat mensen konden lezen en schrijven. We hebben uit de prehistorie daarom geen boeken, dagboeken of andere geschreven

Nadere informatie

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd

9 Vader. Vaders kijken anders. Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd 53 9 Vader Wat doe ik hier vandaag? P Ik leer mijn Vader beter kennen. P Ik weet dat Hij mij geadopteerd heeft. P Ik begin steeds beter te begrijpen dat het heel bijzonder is dat ik een kind van God, mijn

Nadere informatie

Stichting Bocas Sanas gaat naar de Dominicaanse Republiek om kinderen te helpen met gebitsproblemen.

Stichting Bocas Sanas gaat naar de Dominicaanse Republiek om kinderen te helpen met gebitsproblemen. Cristina Vasquez-Doorman is de oprichtster van Bocas Sanas, zij is op het idee gekomen om een stichting op te richten voor kinderen die last van gebitsproblemen. Cristina komt zelf uit de Dominicaanse

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

RV 07 R.K. Basisschool de Vlinder groep 8 Stockholm 3 / 8 3124 SG Schiedam Tel.: 010-4717036 / 010-2470164

RV 07 R.K. Basisschool de Vlinder groep 8 Stockholm 3 / 8 3124 SG Schiedam Tel.: 010-4717036 / 010-2470164 R.K. Basisschool De Vlinder RV 07 R.K. Basisschool de Vlinder groep 8 Stockholm 3 / 8 3124 SG Schiedam Tel.: 010-4717036 / 010-2470164 GOEDE STUDIEGEWOONTEN Bij goed studeren (leren) of huiswerk maken

Nadere informatie

Lesbrief 7. Leren & werken

Lesbrief 7. Leren & werken www.edusom.nl Opstartlessen Lesbrief 7. Leren & werken Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren over leren en werken. Zeggen dat iets mooier of leuker is. Goede zinnen maken. Veel succes! Deze les is

Nadere informatie

Natuurlijk heb je ideaalbeelden. Maar wij wisten allang dat die. niet kloppen OOK

Natuurlijk heb je ideaalbeelden. Maar wij wisten allang dat die. niet kloppen OOK Natuurlijk heb je ideaalbeelden. Maar wij wisten allang dat die niet kloppen 82 bijzonder kleinkind Ingrid & Meindert werden onverwacht oma & opa Onze dochters warenzorgeloze tieners totdat ze zwanger

Nadere informatie

Janusz Korczak. door Renée van Eeken

Janusz Korczak. door Renée van Eeken Janusz Korczak door Renée van Eeken Hoofdstukken 1. Inleiding 2. Wie was Janusz Korczak? 3. Zijn levensverhaal 4. Janusz Korzcak in deze tijd 5. Waarom ik hem gekozen heb 6. Nawoord 7. Bronvermelding 1

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Anne Frank, haar leven

Anne Frank, haar leven Vragen en opdrachten bij: Anne Frank, haar leven Doe meer met Leeslicht! Bij alle boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan

Nadere informatie

Het koninkrijk van God vlakbij

Het koninkrijk van God vlakbij Het koninkrijk van God vlakbij Dit werkboek is van : Cellessen voor kinderen van 8-12 jaar Serie lessen voor kleine groepen; leeftijd 8-12 jaar Lessen zijn geschreven op basis van het boek Natuurlijk BOVENnatuurlijk

Nadere informatie

L E E R L I N G E N W E R K B L A D

L E E R L I N G E N W E R K B L A D L E E R L I N G E N W E R K B L A D Koning Willem I en zijn taarten Noem een paar Nederlandse politieke partijen: Partij van de Dieren VVD Nederland heeft een minister president, wie is onze minister president?

Nadere informatie

Voorwoord. Rome en de Romeinen

Voorwoord. Rome en de Romeinen Voorwoord Rome en de Romeinen Dit verhaal speelt in Rome, ongeveer 2000 jaar geleden. Rome was toen een rijke stad, met prachtige gebouwen. Zoals paleizen voor de keizers, voor de Senaat en voor de grote

Nadere informatie

Inleiding... 3. Hoe komt het Emma kinderziekenhuis aan de naam?... 4. De geschiedenis van het Emma Kinderziekenhuis... 5

Inleiding... 3. Hoe komt het Emma kinderziekenhuis aan de naam?... 4. De geschiedenis van het Emma Kinderziekenhuis... 5 Door Romijn, groep 6 11 maart 2016 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Hoe komt het Emma kinderziekenhuis aan de naam?... 4 De geschiedenis van het Emma Kinderziekenhuis... 5 Een bijzondere doktor uit het EKZ...

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

Samenvatting Mensen ABC

Samenvatting Mensen ABC Samenvatting Mensen ABC Week 1ABC: Wie zijn wij? Info: Wie zijn wij mensen Mensen zijn verschillend. Iedereen is anders, niemand is hetzelfde. Dat noem je uniek. Een mens heeft een skelet van botten. Daarom

Nadere informatie

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk?

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Verantwoordelijkheid. Ja, ook heel belangrijk voor school!!! Het lijkt veel op zelfstandigheid, maar toch is het net iets anders. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie