De Vliegenmepper. Jaargang 11, nr. 1 april 2002 INHOUDSOPGAVE REDACTIONEEL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Vliegenmepper. Jaargang 11, nr. 1 april 2002 INHOUDSOPGAVE REDACTIONEEL"

Transcriptie

1 De Vliegenmepper Jaargang 11, nr. 1 april 2002 Contactorgaan van de sectie Diptera van de Nederlandse Entomologische Vereniging INHOUDSOPGAVE Redactioneel 1 Een nieuwe tabel tot de Nederlandse Tipulidae in aantocht 2 Activiteiten van de sectie Diptera: - verslag vergaderdeel dipteradag gehouden op 26 januari 2002 te Amsterdam 7 - oproep 8 Overzicht nationale dipterachecklisten 8 Oproepen - Episyrphusproject 9 - Boorvlieggegevens 9 Recensie 10 Nieuwe literatuur 11 Rariteitjes 22 Stikpottip 22 Vliegen op schermbloemen: Empidoidae, Fanniidae en Lauxaniidae 23 Aankondiging dipteraweekeinde mei 2002 in de Weerribben 24 Colofon 25 REDACTIONEEL Ook deze keer heeft de redactie een gevarieerde Vliegenmepper weten te produceren. Allereerst de aankondiging van het Dipteraweekeinde dat van 24 tot 26 mei 2002 in de Weerribben wordt gehouden en waar iedereen natuurlijk naar toe gaat! Zie hiervoor bladzijde 25! Verder heeft de redactie wederom een familiespecialist zo ver weten krijgen een inleidend verhaal te schrijven. Deze keer is het Herman de Jong die met een stuk over Tipulidae een nieuwe nederlandse tabel aankondigt. Naast de verzoeken van medewerking van Bart Achterkamp (Episyrphus balteatus) en Bob van Aartsen en John Smit (boorvliegen) tevens het verslag van een onderzoekje naar dipterenbezoek op schermbloemen van Alexander Deelman. En gelukkig is de rubriek Literatuur terug: een overzicht van meer dan elf bladzijden dipteralitereratuur van Pjotr Oosterbroek en een recensie van Liane Lankreijer. Veel leesplezier en tot het dipteraweekeinde!! De redactie: André van Eck, Laurens van der Leij en Jaap van der Linden De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 1

2 EEN NIEUWE TABEL TOT DE NEDERLANDSE TIPULIDAE IN AANTOCHT door Herman de Jong Abstract: An overview of the Tipulidae genera occurring in the Netherlands and the rest of the world is presented. Present and past research in the Netherlands and some ecological observations are discussed. Inleiding Tot de meest opvallende groepen van muggen horen ongetwijfeld de Tipulidae, de langpootmuggen. Met hun lange, afhangende poten zijn de doorgaans grote muggen in vlucht direct herkenbaar als Tipulidae. Een met krabbelende poten tegen een vensterraam heen en weer zwalkende langpootmug is een voor iedereen bekend verschijnsel. De vleugelslag van de grotere soorten produceert een duidelijk waarneembaar klapperend geluid waardoor zo n tipulide, als hij niet al direct werd opgemerkt, alsnog de aandacht trekt. Daarentegen kunnen ze in rust, zeker wanneer de vleugels over elkaar worden geslagen, goed gecamoufleerd zijn. Anders dan menigeen denkt steken niet alle muggen en totdenietstekendehorenookdetipulidae.infeitezijn de meeste soorten voor de mens volkomen onschadelijk en dat is meteen de voornaamste reden waarom deze groep relatief weinig aandacht krijgt. Van de vele beschreven soorten is slechts een handjevol schadelijk indelandbouwenoverdiesoortenzijndanookmeer gedetailleerde studies beschikbaar. Van de andere soorten is veelal alleen het volwassen insect beschreven enisonbekendhoedelarvestadiaendepoperuitzien, laatstaandatbekendiswatdeecologievanzo nsoort is. Overigens is deze situatie in Noordwest-Europa nog relatief gunstig omdat van zo n 20% van de hier voorkomende Tipulidae de pre-adulte stadia werden bestudeerd. Wereldwijd zijn er ongeveer soorten Tipulidae beschreven, maar in Nederland komen minder dan 100 soorten voor. Vele hiervan zijn met enige oefening in hetveldopnaamtebrengen:waarzemisschienophet eerste oog nogal uniform lijken, blijken de in Nederland voorkomende Tipulidae bij nadere beschouwing een grote kleur- en vormenrijkdom te vertonen. Tipulidae kunnen in een reeks van verschillende biotopen voorkomenenookditaspectmaaktzetoteenbijzonder inspirerend onderwerp van studie. De larven van Nederlandse soorten vertonen een grote schakering in habitatkeuze: sommige zijn volledig aquatisch, andere semi-aquatisch tot terrestrisch, of volledig terrestrisch maar levend in verschillende bodemtypen, terwijl weer andere houtbewonend zijn. Voor zover bekend leven de larven van Tipulidae doorgaans van afgestorven plantenmateriaal, maar sommige leven van de jonge scheuten van levende planten. Tipulidae die tot de laatste categorie behoren kunnen grote economische schade veroorzaken; in Nederland zijn dit vooral Tipula (Tipula) oleracea en T. (T.) paludosa. De volwassen insecten zijn doorgaans in beschaduwde en vochtige biotopen te vinden, slechts enkele soorten zijn aangepast aan drogere omstandigheden. In Nederland worden bijvoorbeeld Nephrotoma submaculosa en Tipula(Odonatisca) nodicornis in drogere en zandige omgeving aangetroffen. Verspreiding internationaal Vertegenwoordigers van de Tipulidae komen voor van de toendra tot aan de evenaar. Zoals in andere diergroepen zijn sommige hogere taxa in hun verspreiding beperkt tot een continent of een deel daarvan. Zo kent Afrika exclusieve taxa als Dolichopeza (Afrodolichopeza), Dolichopeza (Trichodolichopeza), Goniotipula, Zuid Amerika Elnoretta, Tipula (Eumicrotipula), Tipula (Pectinotipula), en Valdiviana, Australië Acracantha, Clytocosmus, Leptotarsus (Phymatopsis) en Platyphasia en Nieuw Zeeland Austrotipula, Ischnotoma ( Aurotipula), I. ( Chlorotipula) en Leptotarsus ( Maoritipula). Exclusief voor het Noordelijk Halfrond zijn onder andere Angarotipula, Brithura, Dictenidia, Prionocera, Tanyptera en Tipula (Lunatipula). Nederlandse fauna De Nederlandse Tipulidae-fauna telt negen genera, waarvan er enkele onderverdeeld zijn in subgenera (tabel1opbladzijde6).uitnederlandwerdentotnu toe 91 soorten bekend. De meeste hebben hier gevestigde populaties, andere zijn alleen bekend van incidentele vangsten. Hier gevestigde soorten zijn soms zeer algemeen, zoals de massaal in graslanden voorkomende Tipula (Tipula) oleracea en T. (T.) paludosa, andere daarentegen schijnen in uitzonderlijk kleine populaties voor te komen en worden bijzonder De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 2

3 weinig aangetroffen. Voorbeelden van de laatste zijn Nephrotoma croceiventris lindneri, N. lamellata, Tipula (Lunatipula) selene, Tipula (Platytipula) autumnalis, Tipula(Pterelachisus) pauli en T.(P.) winthemi. Enkele soorten werden in het verleden weinig verzameld en hadden daardoor de reputatie zeldzaam te zijn. Door vangsten met behulp van malaisevallen kwam in dit beeld voor sommige soorten verandering: Nephrotoma aculeata en Tanyptera nigricornis bijvoorbeeld blijken lokaal helemaal niet zo zeldzaam te zijn, waarbij Tanyptera nigricornis ook nog eens van een flink aantal locaties bekend is. In hoeverre deze verschuiving in zeldzaamheid een gevolg is van een natuurlijke toename van aantal en omvang van populaties of een artefact is van gehanteerde vangstmethodes is voorlopig een onderwerp van speculatie. Tot de dwaalgasten horen de in Noord Amerika voorkomende Nephrotoma ferruginea, de Iberische Tipula(Acutipula) repanda en de West-MediterraneTipula(Tipula) mediterranea die alle van een enkel exemplaar in Nederlandse omgeving bekend zijn(oosterbroek& De Jong 2001). Dergelijke incidentele vangsten van uitheemse soorten, met name van soorten afkomstig uit het West-Mediterrane gebied, zijn vaker te verwachten en zullen van tijd tot tijd worden gedaan. Omdat het Mediterrane gebied enkele honderden soorten van Tipulidae telt, is een goede kennis van die fauna een voorwaarde om zo n incidentele vondst in Nederland vast te kunnen stellen. Interessanter dan dergelijke toevallige bezoekers zijn wellicht soorten waarvan bekend is dat ze in de ons omringende landen voorkomen. Met name in de subgenera Pterelachisus en Savtshenkia van het genus Tipula kunnen door natuurlijke uitbreiding van arealen soorten in de Nederlandse fauna opduiken die hier tot nu toe nog niet werden aangetroffen. Herkenning Over het algemeen zijn Tipulidae grote, lang en slank gebouwde muggen met bijzonder lange poten. Nu zijn er enkele andere groepen van Diptera waarop deze algemene karakteristiek van toepassing is en daarom volgt hieronder een opsomming van die kenmerken die zekerheidgevenofeenmugwelofniettotdetipulidae moet worden gerekend. Achter de bullets zijn die kenmerken vet weergegeven die in combinatie met elkaar snel uitsluitsel geven of een mug een vertegenwoordiger van de Tipulidae is: Kop(fig.1,2) Ocellen afwezig Antennen samengesteld uit twee basisleden(scapus en pedicel) en tenminste elf flagellumsegmenten (fig. 2) Rostrum ontwikkeld Nasus gewoonlijk ontwikkeld(afwezig in enkele soorten) Laatste segment van palp lang Figuur 1. Kop van Tipula(Savtshenkia) rufina man. Figuur 2. Antenne van Tipula(Tipula) oleracea man. Thorax Borststukrug met volledige V- of U-vormige sutuur Vleugel(fig. 3) Halter zonder klein aanhangsel aan basis (aanhangsel aanwezig: Ptychopteridae) ScmondtuitinR(zeldeneenvertakkingnaarC aanwezig: Nephrotoma) Twee anaaladers (A1 en A2) bereiken de vleugelrand Anaalader A2 lang Figuur 3. Vleugel van Tipula(Lunatipula) lunata man De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 3

4 Abdomen Lang en slank, cylindervormig Uiteinde stomp en veelal verdikt (man; fig. 4) of uitmondend in doorgaans lange en slanke ovipositor(vrouw; fig. 5) Figuur 4. Achterlijfsuiteinde van Tipula (Tipula) oleracea man. Figuur 5. Achterlijfsuiteinde van Tipula (Lunatipula) lunata vrouw. Onderzoek in Nederland In Nederland wordt al lang onderzoek gedaan aan Tipulidae. In de negentiende eeuw betrof dit vooral het scoren van soorten voor de fauna, waarbij overigens onder de verzamelnaam Tipulidae vertegenwoordigers van de huidige families Cylindrotomidae, Dixidae, Limoniidae, Pediciidae, Ptychopteridae, Tipulidae en Trichoceridae bijeen werden gebracht. De negentiendeeeuwse overzichten van Van der Wulp& Snellen van Vollenhoven, Van der Wulp en Van der Wulp & De Meijere laten een gestage toename zien van het aantal voor Nederland genoteerde soorten van Tipulidae in de huidige strikte zin. Overigens was de kennis toen nog zobeperkt,datpersoortveelalinenkelewoordenkon worden aangegeven welke Nederlandse exemplaren bekend waren. Hetfaunistischwerk,datindeeerstedecenniavande twintigsteeeuwvooralinhandenwasvanj.c.h.de Meijere, resulteerde in de fameuze Naamlijst van Nederlandsche Diptera van De Meijere(1939). Hierin worden 60 soorten van Tipulidae s.str. genoemd. Naast faunistisch onderzoek werden in de twintigste eeuw ook meer specialistische studies aan Tipulidae gedaan. W. H. de Jong (1925) promoveerde aan de toenmalige Landbouwhogeschool te Wageningen op een studie over emelten en hun bestrijding. Theowald van Leeuwen(als Broeder Theowald; 1957b) publiceerde een studie aan de larven en poppen van de West- Europese Tipulidae. Dit werk, dat veel tot dan toe onbekende informatie bevat, geldt nog steeds als het uitgangspunt voor de kennis van larven en poppen van de Europese Tipulidae. Tijdens de voorbereiding van zijn publicatie over larven en poppen verzamelde Theowald van Leeuwen veel materiaal en de zo verkregen informatie over de Nederlandse fauna legde hij vervolgens vast in een uitgave van de Wetenschappelijke Mededelingen van de KNNV (Theowald 1957a). De WM bevat een tabel voor de determinatie van de toen bekende Nederlandse Tipulidae, aangevuld met informatie over biologie, verspreiding, habitat en vliegtijden per soort. Theowald van Leeuwen richtte aan de Universiteit van Amsterdam een onderzoeksgroep op die de systematiek en biogeografie van de Tipulidae tot onderwerp had. Hetvoertteveromhieralhetwerkvandezegroepde revuetelatenpasserenenikzaldevelepublicatieshier niet opnemen, maar het belangrijkste kan kort worden genoemd. Zelf verzorgde Theowald onder meer de voltooiing van het Tipulidae-deel van Lindners Die Fliegen der palaearktischen Region. Jos den Hollander bestudeerde medio zeventiger jaren de fenologie van de in Nederland voorkomende soorten van het subgenus Tipula. Pjotr Oosterbroek begon in diezelfde tijd aan zijn onderzoek aan het genus Nephrotoma, wat zou resulteren in een lange reeks van artikelen waarin de West-Palaearctische, Japanse en Noord-Amerikaanse soorten van het genus gedetaileerd werden behandeld. Samen met Theowald verzorgde Pjotr Oosterbroek een 10-delige serie over de biogeografie van de West- Palaearctische Tipulidae. Een studie naar de fylogenie van de Tipuloidea op grond van de pre-adulte stadia werd eveneens onder beider auteurschap gepubliceerd. Nog weer later publiceerde Pjotr Oosterbroek samen met Greg Courtney de eerste met computerprogramma s berekende analyse van de verwantschapsrelaties van de families van de muggen (zie ook Oosterbroek 1995). Ook voor het verzorgen van catalogi was deze onderzoeksgroep van groot belang: Oosterbroek en Theowald schreven het Tipuloidea-deel van de Catalogue of Palaearctic Diptera, terwijl Oosterbroek de Tipulidae sensu lato De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 4

5 voordecatalogofthedipteraoftheaustralasianand Oceanian Regions voor zijn rekening nam. Inmiddels beschikt Pjotr Oosterbroek over een uitgebreide taxonomische en geografische database waarin alle beschreven soorten van Tipuloidea zijn opgenomen, circa soorten in totaal. Ida Tangelder werkte enkele jaren aan een fraaie studie naar de Nephrotoma dorsalis groep, en Dick Vermoolen publiceerde een revisie van de Tipula (Acutipula) maxima groep. Herman de Jong schreef een aantal artikelen over met name West-Mediterrane Tipulidae. Nieuwe Nederlandse tabel Naast de meer omvattende publicaties van Theowald (1957a) en Oosterbroek& De Jong(2001) bestaat de specifiek op Nederland betrekking hebbende literatuur vooral uit korte meldingen van nieuwe soorten voor de fauna. Al langer bestond de behoefte aan een geactualiseerd determinatiewerk voor de in Nederland voorkomende Tipulidae en het is dan ook verheugend dat de redactie van de Wetenschappelijke Mededelingen vandeknnvonsverzochtheeftomzo npublicatiete schrijven. Bestaande tabellen tot de Noordwest- Europese Tipulidae zijn doorgaans gedateerd, met name waar het de nomenclatuur aangaat, en vaak onnodig ingewikkeld. Verder zijn ze vanuit een Nederlands perspectief gezien vaak te uitgebreid, waarbij nog komt dat de betere tabellen in het Russisch zijn gepubliceerd. Een nieuwe publicatie met tabellen tot de Nederlandse Tipulidae biedt de mogelijkheid om een breed publiek te bereiken en de Nederlandse fauna als speciaal onderwerp van onderzoek voor het voetlicht te brengen. Al enkele jaren geleden werden voor eigen gebruik opzetjes gemaakt om het determineren van materiaal te vereenvoudigen. De grote hoeveelheden Tipulidae die Volkert van de Goot vanaf het eind van de tachtiger jaren uit malaisevalmonsters sorteerde vormden een andere bron van inspiratie. Inmiddels zijn de basistekstenvoordetabellentotopdesoortenvande verschillende genera en subgenera gereed. Dick Langerak, de aan het Zoölogisch Museum van de Universiteit van Amsterdam verbonden tekenaar, maakte meer dan 340 illustraties die het determineren zullen vereenvoudigen en meer zekerheid zullen geven over de juistheid van de determinaties. Als laatste grote klus worden nu de bestaande collecties gedigitaliseerd, zodat eenvoudig verspreidingskaartjes en vliegtijddiagrammen kunnen worden vervaardigd. Pjotr Oosterbroek nam hiervoor de collecties van de Wageningen Universiteit en van het Nationaal Natuurhistorisch Museum / Naturalis te Leiden voor zijn rekening. De grote collectie van het Zoölogisch Museum Amsterdam werd al deels door hem bewerkt, maar de grote bulk van die collectie moet nog gedigitaliseerd worden. Samen met het in de loop van de jaren gedetermineerde malaiseval-materiaal bevat de database op dit ogenblik een kleine records, met daarin zo n exemplaren. DenieuweWMzaltabellentotopdesoortbevatten, waarbij alle nu uit Nederland bekende soorten worden behandeld. Daarnaast wordt nog een twintigtal in de omgeving van Nederland voorkomende Tipulidae opgenomen en enkele grotere Limoniidae. Deze laatste omdat ze gemakkelijk voor Tipulidae kunnen worden aangezien. Van alle uit Nederland bekende soorten zullen verspreidingskaartjes worden gegeven en per soort zal, voor zover beschikbaar, informatie over de biologie worden verstrekt. In het algemene inleidende deel van de WM zullen practische wenken voor het doen van waarnemingen en het vangen, prepareren, etiketteren en conserveren van materiaal worden behandeld. Een bespreking van de bouw van volwassen Tipulidae, voor zover dat nodig is om de tabellen goed te begrijpen, staat eveneens op het programma. Het ligt in de bedoeling het manuscript van de WM dit jaar af te ronden, waarna de KNNV tot uitgave kan overgaan. Dankwoord Pjotr Oosterbroek voorzag een ruwe versie van dit stuk van zinvol commentaar; Dick Langerak verzorgde de bijgeleverde illustraties. Literatuur Jong,W.H.de,1925. Een studie over emelten en hare bestrijding: 1-108, 10 tabellen, 2 platen. Proefschrift, Wageningen. Meijere,J.C.H.de,1939. Naamlijst van Nederlandsche Diptera, afgesloten 1 April Tijdschr. v. Entomologie 82: Oosterbroek, P., De verwantschap van de muggen-families. Samenvatting van lezing gehouden op de Dipteradag De Vliegenmepper 4(2) 1-5. Oosterbroek,P.&H.deJong,2001. New data on Tipulidae(Diptera) from The Netherlands. Entomologische Berichten 61: Theowald, B., 1957a. Tweevleugelige insekten - Diptera. IV. De Nederlandse langpootmuggen (Tipulidae). Wetenschappelijke Mededelingen v.d. Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging 24: Theowald, B., 1957b. Die Entwicklungsstadien der Tipuliden (Diptera, Nematocera), insbesondere der West-Palaearktischen Arten. Tijdschr. v. Entomologie 100: De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 5

6 Tabel 1. Overzicht van de genera en subgenera van Tipulidae en de aantallen soorten per(sub)genus in Theowald1957aeninhetmanuscriptvoordenieuweWM. Theowald 1957a Nieuwe WM Ctenophora Meigen, 1803 subg. Cnemoncosis Enderlein, subg. Ctenophora Meigen, Dictenidia Brullé, Dolichopeza Curtis, 1825 subg. Dolichopeza Curtis, Nephrotoma Meigen, Nigrotipula Hutson& Vane-Wright, Phoroctenia Coquillett, Prionocera Loew, Tanyptera Latreille, 1804 subg. Tanyptera Latreille, Tipula Linnaeus, 1758 subg. Acutipula Alexander, subg. Beringotipula Savchenko, subg. Dendrotipula Savchenko, subg. Emodotipula Alexander, subg. Lindnerina Mannheims, subg. Lunatipula Edwards, subg. Mediotipula Pierre, subg. Odonatisca Savchenko, subg. Platytipula Matsumura, subg. Pterelachisus Rondani, subg. Savtshenkia Alexander, subg. Schummelia Edwards, subg. Tipula Linnaeus, subg. Vestiplex Bezzi, subg. Yamatotipula Matsumura, Totaal aantal soorten De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 6

7 ACTIVITEITEN SECTIE DIPTERA Verslag vergaderdeel dipteradag gehouden op 26 januari 2002 te Amsterdam Aanwezig: Bob van Aartsen, Bart Achterkamp, Aat Barendregt(voorzitter), Louis Bouwmans, Ben Brugge, Alexander Deelman, André van Eck, Cees Gielis, Kees Goudsmits, Ton van Haaren, Hans Huijbregts, Herman de Jong, Liane Lankreijer, Laurens van der Leij, Jaap van der Linden, Pjotr Oosterbroek, Gerard Pennards, Nico Schonewille, John Smit, Wouter van Steenis, Mark van Veen, Jan Velterop, Theo Zeegers (verslag), Jan Willem van Zuylen. Afwezig met kennisgeving: Paul Beuk, Willem Hurkmans, Henk Meuffels, Willem Renema. Opening Even na uur opent de voorzitter de vergadering enstaathijmeteenkorteterugblikstilbij10jaar Sectie Diptera. Samengevat is zijn conclusie dat de huidige florerende toestand van de Sectie eigenlijk in alles de wensen van 10 jaar geleden in vervulling hebben doen gaan, inclusief de vrees dat de muggen minder aandacht zouden krijgen. Tevens staat de voorzitter kort stil bij het overlijden van Volkert. Vliegenmepper De voorzitter roept alle leden op kopij te blijven maken voor de Vliegenmepper. Paul Beuk, die jarenlang de rubriek Nieuwe literatuur trouw verzorgde, is niet meerinstaatdatindetoekomsttedoen.derubriek dreigt daardoor te verdwijnen. Pjotr Oosterbroek en Ben Brugge stellen zich beschikbaar om de rubriek over te nemen. De nieuwe redactie is voornemens oude jaargangen van de Vliegenmepper te archiveren op CDrom. Er wordt nog nagedacht over een digitale verspreiding (alleen voor belangstellenden: anderen blijven een papieren versie ontvangen). Vanuit de vergadering wordt gesuggereerd de Vliegenmepper niet te en maar via een website openbaar te maken. Het is goed mogelijk dat de NEV dit zou kunnen hosten. Herkiezing bestuur Het bestuur van de sectie(voorzitter: Aat Barendregt, secretaris: Theo Zeegers, ping: Paul Beuk) stelt zich herkiesbaar en wordt bij acclamatie herkozen. Van minstenszogrootbelangistevermeldendatookde redactie en de kampcommissie in de bestaande bezettingen hun werkzaamheden voortzetten(redactie: LaurensvanderLeij,AndrévanEck,Jaapvander Linden; Kampcommissie: Laurens van der Leij, André vaneck). Contributie voor 2002 Dekontributieisal10jaarfl10,--.Voorheteerstis volgens het bestuur een lichte contributieverhoging noodzakelijk in verband met inflatie en de hogere kosten voor de Vliegenmepper. De omschakeling naar de euro lijkt een goed moment om een contributieverhoging voor de komende jaren door te voeren. De vergadering is hiervan wel overtuigd, maar is niet overtuigd van de noodzaak tot draconische verhogingen. Bovendien is zij vooralsnog niet van mening dat verliezen bij kampen uit de centrale kas gecompenseerd moeten worden. Daarom wordt besloten: * De contributie voor het jaar 2002 vast te stellen op 7,50 euro. * Aan de hand van de feitelijke afrekening over 2002 pas een beslissing te nemen over de contributie voor de jaren 2003 en verder. Veldweekend 2002 Al eerder werd besloten dat het veldweekend in 2002 zou plaatsvinden van mei en dat er naar gestreefdzouwordenomdezetehoudenindewieden / Weerribben. Het vinden van een betaalbare boerderij stuit op grote moeilijkheden. De kampcommissie krijgt het fiat om een onderkomen te zoeken tot een maximumbedrag van fl 800,--. Hierbij wordt nadrukkelijk gesuggereerd de kampboerderij van SBB in de Weerribben met die kanttekening, dat de sectie Everts daar in 2001 grote korting kreeg wegens inventarisatiewerkzaamheden. Het bestuur zegt toe desgewenst op zoek te willen gaan naar aanvullende inkomsten. De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 7

8 Aktiviteiten 2003 Na verschillende opties besproken te hebben wordt als beoogde lokatie gekozen Kroondomeinen Veluwe. Aat verkent mogelijkheden via zijn connecties. Pjotr stelt voor op de middag van de wintervergadering een introductiecursus voor een onbekende familie te organiseren. Hij neemt op zich dit voor 2003 te organiseren. De suggestie wordt gedaan in de voorafgaande Vliegenmepper dan een introductie op die familie te geven, zoals onlangs met de Dolichopodidae gebeurd is. Naamlijst Nederlandse Diptera De kopij voor de naamlijst is afgesloten. Verwacht wordtdatboekencdnogin2002(maarwelnade zomer) zullen verschijnen bij de KNNV. Herman de Jong coordineert het werken aan updates (de naamlijst is nu al verouderd!!) en verzoekt eenieder hem in kennis te stellen van nieuwe soorten voor Nederland, zeker als die als zodanig gepubliceerd worden. (Zie overigens in de kolom hiernaast voor de meest recente Europese naamlijsten(red.)). Theo Zeegers OPROEP Graag zo spoedig mogelijk de contributie voor 2002 ( 7,50) overmaken op giro t.n.v. Penningmeester Sectie Diptera te Haarlem, onder vermelding van: lidmaatschap Sectie Diptera Overzicht nationale dipterachecklisten samenstelling Herman de Jong België: Grootaert, P., Bruyn, L. de & Meyer, M. de. (eds) Catalogue of the Diptera of Belgium. Studiedocumenten van het K.B.I.N. 70: Denemarken: Petersen, F.T. & Meier, R. (eds) A preliminary list of the Diptera of Denmark. Steenstrupia 26: Duitsland: Schumann, H., Bährmann, R. & Stark, A. (eds) Checkliste der Dipteren Deutschlands. Studia Dipterologica, Supplement 2: Groot-Brittanië: Chandler, P.J Checklist of insects of the British Isles (New Series) part 1: Diptera. Handbooks for the Identification of British Insects 12: i-xx, Ierland: Ashe, P., O'Connor, J.P. & Murray, D.A A checklist of Irish Aquatic Insects. - Occasional Publication of the Irish Biogeographical Society 3: Chandler, P.J Checklist of insects of the British Isles (New Series) part 1: Diptera. Handbooks for the Identification of British Insects 12: i-xx, Italië: Minelli, A., Ruffo, S. & Posta, S. la. (eds) Checklist delle species delle fauna Italiana Calderini, Bologna (each part separately paged). Litouwen: Pakalniskis, S., Rimsaite, J. Sprangauskaite-Bernotiene, R. Butautaite, R. & Podenas, S Checklist of Lithuanian Diptera. Acta Zoologica Lituanica 10(1): Podenas, S. & Pakalniskis, S Supplement to the Diptera fauna of Lithuania. - Acta Zoologica Lituanica 10(3): Nederland: Beuk, P.L.T Chechlist of the Diptera known to occur in The Netherlands (in druk). Polen: Razowski, J. (ed.) Checklist of animals of Poland 2: (Diptera: ). Slowakije: Chvála, M. (ed.) Checklist of Diptera (Insecta) of the Czech and Slovak Republics. Charles University Press, Praag: Tsjechië: Chvála, M. (ed.) Checklist of Diptera (Insecta) of the Czech and Slovak Republics. Charles University Press, Praag: Zwitserland: Merz, B., Bächli, G., Haenni, J.-P. & Gonseth, Y. (eds) Diptera. Checklist Fauna Helvetica 1: De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 8

9 OPROEPEN EPISYRPHUSPROJECT Vrijwel alle lezers hebben wel van het Episyrphus project gehoord via de Zweefvliegennieuwsbrief. Door middel van telroutes gaan we de ontwikkeling vandeaantallenonderzoekenintijd(meienjuni)en ruimte(nederland). Zinommeetedoenmaarnognietopgegeven?Doedat alsnogenbelnumeteennaarheteis! / Voor inhoudelijk vragen bel Bart Achterkamp BOORVLIEG- GEGEVENS J.T. Smit & B. v. Aartsen Een klein jaar geleden is er een werkgroep boorvliegen (Tephritidae) bij EIS-NL in het leven geroepen. Het coördinatorschap is in handen van beide ondergetekenden. Deze werkgroep is in het leven geroepen ten eerste omdat de eerste auteur van deze mededeling, in samenwerking met de tweede auteur, een tabel voor de Nederlandse boorvliegen aan het voorbereidenisententweedeomdathettijdwordtdat de spaarzame gegevens van de Nederlandse boorvliegen centraal verzameld worden. Natuurlijk is hetzodataandehandvan decollectievanbobvan Aartsen een redelijk beeld verkregen kan worden van de verspreiding van de Nederlandse soorten. Echter om een vollediger beeld te krijgen willen we iedereen oproepen om zijn of haar gegevens van boorvliegen door te geven. Dit moet dus aanzienlijk uitgebreid worden. Binnen afzienbare tijd zal de collectie van Bob van Aartsen hieraan toegevoegd worden. Maar alle waarnemingen zijnmeerdanwelkom,ookalzijnhetermaarenkele. Hetisdebedoelingdatervandemeestesoorteneen verspreidingskaart in de tabel wordt opgenomen. De gegevens kunnen op verschillende manieren aangeleverd worden. De mensen zonder computer of databestand kunnen gebruik maken van de standaard waarnemingsformulieren van EIS. De mensen met computerdanweleendatabestandwilikvragenomde gegevens digitaal aan te leveren. Hiervoor maakt het niet uit in welk database programma de gegevens zijn opgeslagen(orde, Faunist, Access, Dbase of eventueel Excell).Demensendiegraageenopzetvooreendatabase willen hebben kunnen deze bij de eerste auteur aanvragen. Tevens kan er een soortenlijst opgevraagd worden met de bijbehorende naamcodes. Ook kunnen beesten ter controle voorgelegd worden aan de eerste auteur. De gegevens kunnen doorgegeven worden aan EIS of Postbus 9517, 2300 RA in Leiden) of direct aan de eerste auteur of Opditmomentisereendatabestandmetdegegevens van de eerste auteur en die van Frans Raemakers, evenals enkele losse waarnemingen van verschillende waarnemers die ter controle aan de eerste auteur zijn voorgelegd. Dit databestand bevat op dit moment slechts 684 records verdeeld over slechts 59 soorten. De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 9

10 RECENSIE Liane Lankreijer Stikke trui, verslag van 9 jaar inventariseren; Insecten, herpetofauna, flora Insectenwerkgroep KNNV- Afdeling Arnhem 184 p., met 16 kleurenfoto s Afdeling Arnhem van de Insectenwerkgroep KNNV heeft 9 jaar lang de voormalige(1982) zandgroeve de Stikke Trui geinventariseerd op een groot aantal insectengroepen: (dag)vlinders, aculeaten, haantjes, snuitkevers, wantsen, libellen, waaiervleugeligen en loopkevers en wat de diptera betreft op roofvliegen (Asilidae), wolzwevers (Bombyliidae), geurvlieg! (Coenomyidae), blaaskopvliegen (Conopidae), luisvliegen (Hippoboscidae), spillebeenvliegen (Micropezidae, Tanypezidae), Platystomatidae, snavelvliegen (Rhagionidae), pissebedvliegen (Rhinophoridae), slakkendoders (Sciomyzidae), wapenvliegen(stratiomyidae), zweefvliegen(syrphidae), dazen (Tabanidae), sluipvliegen (Tachinidae), boorvliegen(tephritidae) en viltvliegen(therevidae). Bij een inventarisatieverslag denk je al gauw aan lange soortenlijsten, maar de auteurs hebben van dit boekje een heel prettig leesbaar geheel gemaakt en voorzien van enkele fraaie foto s van de onderzochte groepen en het gebied. Per familie wordt een introductie op de levenswijze gegeven en wordt een relatie gelegd met de levenswijze van de groep in relatie tot het gebied (voortplantings- en ontwikkelingsmogelijkheden, voedselbronnen). Steeds worden enkele bijzondere soorten eruit gelicht vanwege hun zeldzaamheid of vanwege hun zeggingskracht voor dit gebied. De soortenlijsten zijn wijselijk achterin opgenomen. Zoweldeleekalsdekennerkanmetditwerkjeuitde voeten. Het geeft beleidsmakers en beheerders van gebieden die wat minder van insecten weten misschien een kijkje in de keuken van wat het begrip biodiversiteit nou eigenlijk inhoudt. Met name de beschrijving van de biologie van de in Stikke Trui voorkomende waaiervleugeligen (orde Strepsiptera) vond ik zeer fascinerend!voor de kenners is het natuurlijkaltijdleukomtezienwelkesoortenindit specifieke gebied voor komen. microklimaat. Ook de aangelegde poelen zijn in de droge Veluwe een welkome afwisseling. Dit weerspiegelt zich in de diptera die in het gebied gevangenzijn(alvraagikmeafwaardiespheginaelegans vandaan kwam gevlogen). Het leuke is dat hier is gekozen voor een insteek op de fourageermogelijkheden(bloembezoek, predatoren, parasieten) en de voortplantingsmogelijkheden in het gebied (eiafzet, ontwikkeling van de larven: fytofaag/zoöfaag, parasitair). Ook spreken de soorten tot de verbeelding: Ectophasia crassipennis, Eriozona syrphoides, Mallota cimbiciformis, Xantogramma citrofasciatum Tochbleefiknalezingvanditboekjemeteenvraag zitten, want het blijft toch wat vreemd om zo n artefact (een commerciele zandgroeve) opeens tot natuurgebiedtebestempelenenhetbeheervanditgebieddan ook nog te richten op het voorkomen van successie, om dichtgroeien met berken te voorkomen. Dit raakt echter een bredere discussie over de vraag wat je natuur noemt. Ik kan me echter goed voorstellen dat de Insectenwerkgroep Natuurmonumenten adviseert om de grote variatie van microbiotopen in dit gebied te behouden en het hiervoor benodigde beheer uit te voeren. Vanwege de brede insteek op ecologische relaties is dit boek een welkome afwisseling tussen de soortgerichte literatuur die de dipterologen-boekenkasten domineert. Kortom, een aanrader! HetbijzonderevandeStikkeTruiisdatheteenopen gebied is met een grote verscheidenheid aan microbiotopen (structuurrijke vegetatie, kaal zand, heide, e.d.) en vanwege de expositie een bijzonder De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 10

11 NIEUWE LITERATUUR ALGEMEEN samenstelling Pjotr Oosterbroek Bährmann, R Z ur K e n n t nis der Dipterensammlungen Deutschlands. - Beiträge zur Entomologie 49: The Diptera collections of German museums and scientific institutes are reviewed. Fourty-six collections are listed in alphabetical order of German federal states where they are housed. Characteristic features are presented for each individual collection. Bruyn, L. de; Thys, S.; Scheirs, J. & Verhagen, R Effects of vegetation and soil on species diversity of soil dwelling Diptera in a heathland ecosystem. - Journal of Insect Conservation 5: The role of vegetation and soil factors on the biodiversity of two soil dwelling, saprophagous, fly families (Sphaeroceridae and Lonchopteridae) in a heathland ecosystem were investigated. The fly community is primarily affected by soil humidity and the amount of organic matter while the vegetation structure and species composition only indirectly influence the fly communities. There was no correlation between plant species richness and the fly diversity indices. Based on our results and literature data, we hypothesise that the direct effects of the vegetation is more evident for herbivorous insects than for species that do not feed on plants. The investigated families show a clear response to microhabitat differences in the soil factors, which makes them promising indicators for soil health and as tool for monitoring environmental changes. Buck, M Protogyny, protandry, and bimodal emergence patterns in necrophagous Diptera. Canadian Entomologist 133: Carles-Tolrá, M New data on iberobalearic dipterans (Diptera: Orthorrhapha and Cyclorrhapha). - Boletin de la Asociacion Espanola de Entomologia 25: (in het Spaans). New and interesting faunistical data of 250 orthorraphous and cyclorrhaphous dipterous species belonging to 44 families collected in the Iberian Peninsula (concretely in Spain and Portugal) and Balearic Islands are presented. Among the results obtained we destacate the first record of: a) 3 species for Europe (Nemotelus subuliginosus Rozkosny (Stratiomyidae), Canace actites Mathis (Canacidae) and Lyciella canariensis (Becker) (Lauxaniidae)); b) 1 genus and 20 species for the Iberian Peninsula; c) 11 families, 27 genera and 34 species for Portugal; and d) 1 species for Spain. Furthermore, we give numerous new records of families, genera and species for many autonomic comunities, provinces and isles. Disney, R.H.L The preservation of small Diptera. - Entomologist's Monthly Magazine 137 ( ): Drake M The importance of temporary waters for Diptera (True-flies). - Freshwater Forum 17: Frouz, J. & Makarova, O.L Succession of communities of Diptera larvae in decaying fungi. - Biologia Bratislava 56: The effect of season on a community of dipteran larvae decomposing decaying fungi was studied. Dried and rewetted mushrooms were placed in litter-bags and exposed to the floor of a mixed forest near Moscow in four different seasonal aspects: spring, early and late summer and autumn. In total 25 morphospecies of dipteran larvae were found. No exclusive fungivorous species were revealed among the dominants, while saprophagous species with some affinity to decaying fungi prevailed. In all cases a higher larval abundance was found soon after the start of exposure and decreased later. The season of exposure affects larval the community in two different ways: due to temporal coincidence with the colonizers' occurrence and due to food quality. The food quality of autumnal treatment differs substantially from the others. Overwintering of fungi under snow, results in leaching of some nutrients, a slower rate of decomposition and lower abundance of dipteran larvae. The occurrence of the most numerous species (Trichocera sp., Psychoda spp.) was highly seasonal with the exception of Metriocnemus atratulus. Hence the time of exposure and stage of decay are considered as the main factors affecting the species composition of the dipteran community. Haslett, J.R Biodiversity and conservation of Diptera in heterogeneous land mosaics: A fly's eye view. - Journal of Insect Conservation 5: Classical landscape ecology views spatial heterogeneity of habitats at relatively large 'human scales', and it is at such scales that most decisions of land management and nature conservation are made. The present paper makes use of a wider range of spatial scales to examine land mosaics from the 'fly point of view'. Taking examples from the Diptera faunas of mountainous land mosaics, it is demonstrated that: (i) large scale, 'patch content' landscape management has a direct bearing on Diptera community structure, (ii) borders between large scale patches are not necessarily perceived by flies (or other insects) in the same way as we perceived them, (iii) border complexity between patches at any scale may be as important as patch content as an axis of habitat definition. In this sense, 'border' is not to be confused with 'edge effects'. It is concluded that attention to both patch content and patch border complexity of land mosaics, viewed at the relevant spatial scales, is necessary for future successful conservation of Diptera biodiversity and for the efficient use of these insects in environmental assessment studies. Jong, H. de The types of Diptera described by J.C.H. de Meijere. - Backhuys, Leiden: i-viii, Keiper, J.B., Walton, W.E. & Foote, B.A Biology and ecology of higher Diptera from freshwater wetlands. Annual Review of Entomology 47: Kirby, P Habitat management for invertebrates: a practical handbook. - Joint Nature Conservation Committee: Krivokhatsii, V.A. & Nartshuk, E.P Flies (Diptera) inhabiting bird nests in the Forest of the Vorskla River nature reserve (Belgorod province). - Entomologicheskoe Obozrenie 80: (Russisch met Engelse samenvatting). Lambinon, J.; Schneider, N. & Feitz, F Contribution a la connaissanee des galles de Dipteres (Insecta, Diptera) du Luxembourg. - Bulletin de la Societe des Naturalistes Luxembourgeois 102: In this paper 81 kinds of Diptera are named and their plant galls found in the Grand Duchy of Luxembourg are shown and their find site enumerated. for 43 types this is the first mention for Luxembourg. Larson, B.M.H., Kevan, P.G. & Inouye, D.W Flies and flowers: Taxonomic diversity of anthophiles and pollinators. Canadian Entomologist 133: Rotheray, G.E.; Hancock, G.; Hewitt, S.; Horsfield, D.; MacGowan, I.; Robertson, D. & Watt, K The biodiversity and conservation of saproxylic Diptera in Scotland. - Journal of Insect Conservation 5: Over a ten year period, , over 300 woodlands were visited throughout Scotland and 2061 records of saproxylic Diptera obtained. Of these 1574 were records of early stages; 258 species in 32 families were encountered; 206 species were reared of which 53 were red- De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 11

12 listed, 9 were new to Britain and 10 were new to science. Most records came from native boreal trees such as Betula pubescens, Pinus sylvestris and Populus tremula. However, few saproxylic Diptera were specific to tree species, exceptions were 6 red-listed species associated with P. tremula and 5 red-listed species with P. sylvestris. In contrast, most saproxylic Diptera were specific to microhabitat or breeding site. The most important microhabitats were decaying sap under bark and decaying sapwood. Most red-listed species are restricted to Strathspey and north-east Scotland where relatively large stands of native boreal trees exist. Sevcik, J Diptera (excluding Mycetophilidae s. str.) associated with fungi in Czech and Slovak Republics: A survey of rearing records from Acta Universitatis Carolinae Biologica 45: New data on the biology of Diptera associated with fungi are presented in this paper based on the investigations in Altogether 67 species of Diptera (excl. Mycetophilidae) belonging to 22 families were reared from 82 species of fungi collected in Czech and Slovak Republics. Five species of parasitoids from the families Braconidae and Eucoilidae (Hymenoptera) reared from their hosts are also recorded. Thirteen species of Diptera and 4 species of Hymenoptera are recorded for the first time from Czech or Slovak Republics. The first record of a host fungus is given for the following species: Keroplatus tuvensis; Scatopsciara neglecta; Monardia modesta; Spaniocera squamigera; Psychomora vanharai; Agathomyia antennata, and Seri obscuripennis. Tsalolikhin, S.J., Nartschuk, E.P. & Tumanov, D.V Key to freshwater invertebrates of Russia and adjacent areas. Vol. 4. Diptera. Zoological Institute, Russian Academy of Sciences, St Petersburg: i-iii, , 301 pls (Russisch). Ziegler, J. & Menzel, F Die historische Dipteren-Sammlung Carl Friedrich Ketel: Revision einer zwischen 1884 und 1903 angelegte Sammlung von Zweiflüglern ( Diptera) aus Mecklenburg- Vorpommern. - Nova Supplementa Entomologica 14: FORENSISCHE DIPTEROLOGIE Byrd, J.H. & Castner, J.L Forensic Entomology. The utility of Arthropods in legal investigations. CRC Press, Boca Raton, etc.: i-xviii, Campobasso, C.P.; Di Vella, G. & Introna, F Factors affecting decomposition and Diptera colonization. Forensic Science International 120: Understanding the process of corpse decomposition is basic to establishing the postmortem interval (PMI) in any death investigation even using insect evidence. The sequence of postmortem changes in soft tissues usually gives an idea of how long an individual has been dead. However, modification of the decomposition process can considerably alter the estimate of the time of death. A body after death is sometimes subject to depredation by various types of animals among which insects can have a predominant role in the breakdown of the corpse thus, accelerating the decomposition rate. The interference of the insect community in the decomposition process has been investigated by several experimental studies using animal models and very few contributions directly on cadavers. Several of the most frequent factors affecting PMI estimates such as temperature, burial depth and access of the body to insects are fully reviewed. On account of their activity and world wide distribution, Diptera are the insects of greatest forensic interest. The knowledge of factors inhibiting or favouring colonization and Diptera development is a necessary pre- requisite for estimating the PMI using entomological data. Erzinclioglu, Z., Maggots, murder and men. Harley Books, Colchester: (Recensie: Entomologist s Monthly Magazine 137: ). Goff, L.M A fly for the prosecution. Harvard University Press, London: i-xiii, (Recensie: Entomologist s Monthly Magazine 137: ). Staerkeby, M Dead larvae of Cynomya mortuorum (L.) (Diptera, Calliphoridae) as indicators of the post-mortem interval - a case history from Norway. Forensic Science International 120: A case history where the presence of dead third instar larvae of Cynomya mortuorum (L.) provided information regarding the postmortem interval is reported. Some (15-20) dead larvae were located in the mouth of the deceased, and data on the seasonal distribution of this species placed the time of death some 7 months prior to the discovery in May 1996, i.e. to October In this case, the entomological data matched the information later provided by the police. ACROCERIDAE Carles-Tolrá, M Dípteros nuevos e interesantes para la Península Ibérica e Islas Baleares (Diptera: Xylomyidae, Stratiomyidae, Acroceridae, Scenopinidae, Lonchopteridae, Opetiidae, Platypezidae, Conopidae). - Boletin de la Sociedad Entomológica de España 23: New and interesting faunistical data of 84 dipterous species belonging to 8 families( Xylomyidae, Stratiomyidae, Acroceridae, Scenopinidae, Lonchopteridae, Opetiidae, Platypezidae, Conopidae) collected in the Iberian Peninsula (concretely in Spain and Andorra) and Balearic Islands are presented. Among the results obtained we destacate the first record of 6 genera and 20 species for the Iberian Peninsula and of 5 families, 12 genera and 15 species for Andorra. All these results are shown in Tables 1 and 2. Furthermore, we give numerous new records of genera and species for Andalucía, Cataluña and Baleares. Finally, a new species for science of the genus Leopoldius Rondani (Conopidae) and a new species for Europe of the genus Scenopinus Latreille (Scenopinidae) have been collected. These results are published in Carles-Tolrá, 1999a, b. AGROMYZIDAE Dempewolf, M Larvalmorphologie und Phylogenie der Agromyzidae (Diptera). - PB thesis, Bielefeld: i-v, 1-256, 412 figs. [ ook als CD-ROM] ASILIDAE Tomasovic, G Asilidae (Diptera) conserves dans les collections de l'institut royal des Sciences naturelles de Belgique. - Bulletin de la Societe Royale Belge d'entomologie 137: The rearrangement of the general collection of Diptera Asilidae housed in the "Institut royal des Sciences naturelles de Belgique" has allowed the finding of 625 species from the whole world, among which 54 types, 7 extypis, 32 paratypes and 1 topotype. Tomasovic, G Etude sur les Bibionidae, Conopidae et Asilidae (Diptères) d un site de la région liégeoise (ru de Targnon, Theux, Belgique). Notes Faunistiques de Gembloux 44: Weinberg, M. & Bächli, G Comparative analysis of Swiss species of Cyrtopogon Loew (Diptera, Asilidae), based on the genitalia of both sexes.- Mitteilungen der Schweizerischen Entomologischen Gesellschaft 72: For Cyrtopogon lateralis (Fallén, 1814), C. fulvicornis (Macquart, 1834), C. meyerduerrii Mik, 1864, C. ruficornis (Fabricius, 1794), and C. platycerus Villeneuve, 1913, descriptions and illustrations of genitalia of both sexes are given. Based on comparative analysis of the characters, three species groups are recognized, slightly different from the former grouping. C. platycerus, earlier considered to belong to the separate genus Cyclosocerus Bezzi, is combined with Cyrtopogon and Cyclosocerus is sunk as synonym of Cyrtopogon. De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 12

13 ATHERICIDAE Gerke, N. & Boettger, K The life cycle of Atrichops crassipes Meigen, 1820 (Diptera: Athericidae) at the Lower Schierenseebrook, a lake outflow in the North German Lowland. - Aquatic Insects 23: The merolimnic fly Atrichops crassipes (Diptera: Athericidae) has a biennial life cycle in Lower Schierenseebrook, a lake outflow in the North German Lowland. Instar analysis based on larval head capsule length and width reveals five instars. The growth rate of successive larval instars remains nearly constant around 1.4, thus following Brooks' rule. Larvae hatch in July and August; the first hibernation occurs mainly during the third instar. Larvae develop to the fourth instar by the next summer and hibernate a second time as fifth instars. The last larval instar leaves the water at the end of May and pupates in the soil. The approximately two-months flight period of the imagines begins around the middle of June. Females lay their eggs on the undersides of leaves of littoral trees, from which the hatching larvae fall into the water. BIBIONIDAE Skartveit, J The larvae of European Bibioninae (Diptera, Bibionidae). Journal of Natural History 36: Tomasovic, G Etude sur les Bibionidae, Conopidae et Asilidae (Diptères) d un site de la région liégeoise (ru de Targnon, Theux, Belgique). Notes Faunistiques de Gembloux 44: BOMBYLIIDAE Kastinger, C. & Weber, A Bee-flies (Bombylius spp., Bombyliidae, Diptera) and the pollination of flowers. - Flora Jena 196: The paper reviews briefly the presently available information on beeflies (Bombylius, Bombyliidae, Diptera) and their role in the pollination of flowers. It combines literature data and the results of field studies carried out over three consecutive flowering seasons in the surroundings of Vienna (Lower Austria). Field work concentrated on factors affecting flower visit frequencies of bee-flies to evaluate their role as potential pollinators. The results indicate that the significance of bee-flies in pollination is commonly undervalued. Though there are no plants that are exclusively pollinated by bee-flies and though a clearly defined type of "bee-fly flower" does not exist, significant relations between bee-flies and flower size, shape and coloration can be recognized. Bee-flies visit numerous taxa of different families, but prefer groups with hypocrateriform, tubular, disk and lip flowers, while other floral types, such as keel and funnel flowers, receive less attention. The preferred colours of the flowers visited are purple, violet, blue and white. Yellow flowers, and still more reddish or pink flowers are much less attractive. The hitherto existing records on plants visited by bee-flies in Europe are summarized (Tab. 7). The activity of the bee-flies depends strongly on weather conditions; a significant correlation was found between visit frequency and solar irradiation. Low flight activity in shade and shade-avoidance explains why plants pollinated predominantly by bee-flies (e.g., Pulmonaria officinalis) show a markedly different seed set in forest and in open habitats. Petit, J Sur la présence d Anthrax trifasciata Meigen 1804, diptère Bombyliide très rare en Belgique et trouvé dans la Basse Vallee du Geer (Bassenge, Province de Liège, Belgique). Lambillionea 101: CALLIPHORIDAE Martinez-Sanchez, A.; Marcos-Garcia, M.A. & Rojo, S First collection of Chrysomya megacephala (Fabr.) in Europe (Diptera: Calliphoridae). Pan- Pacific Entomologist 77: The first occurrence of Chrysomya megacephala (Fabricius) in continental Europe is reported here, This species was caught in a locality of southeastern Spain, using wind-oriented traps baited with lk,er and fish. The implications of this new distribution are discussed. CERATOPOGONIDAE Borkent, A Leptoconops (Diptera: Ceratopogonidae), the earliest extant lineage of biting midge, discovered in million-year-old Lebanese amber. - American Museum Novitates 3328: As predicted by phylogenetic patterns, the genus Leptoconops Skuse is recorded for the first time from Lower Cretaceous Lebanese amber, dated at million years. Two species are described as new: L. amplicatus, known from 1 male and 11 females, and L. antiquus, known from 2 females. These likely represent the earliest lineage(s) within the genus and are placed in a new subgenus, Palaeoconops. Previous analysis of Lebanese amber Ceratopogonidae (22 species, 126 specimens) indicated that these specimens represent a past community with high species diversity but with a low abundance of individual species. Leptoconops amplificatus is the first of 24 species of Ceratopogonidae known from this deposit to have intraspecific associations in a single piece of amber, likely reflecting their restriction to ancient beach habitats. CHIRONOMIDAE Delettre, Y.R An annotated checklist of Chironomidae (Diptera) trapped in Brittany (France) since International Journal of Limnology 37: The chironomid fauna ot the Western part of France has been notably understudied; few data are available on species distribution for the region. This paper provides some information obtained from several studies conducted in the eastern part of Brittany. Although a small part of this region is considered, the checklist comprises 94 species, four of which are recorded for the first time in France. Saether, O.A. & Kyerematen, R.A.K Towards phylogeny and zoogeography of the genus Rheotanytarsus Thienemann et Bause, 1913 (Diptera: Chironomidae). - Tijdschrift voor Entomologie 144: Additions and corrections to the generic diagnosis of the genus Rheotanytarsus Thienemann et Bause is given. A list of all described species is given. Tanytarsus apenninicus Rossaro (1993: 233) is a junior synonym of Rheotanytarsus nigricauda Fittkau (1960: 397). R. kwangungensis Ree (1989: 211) probably is a junior synonym of Tanytarsus thermae Tokunaga (1940: 304), but not formally synonymized. The genus can be divided into four groups based on pupa alone, the 'ceratophylli', 'pellucidus', 'nigricauda', and 'curtistylus' groups. The first three appear to be clearly monophyletic, while the 'curtistylus' group is not. In order to determine the phylogeny of the genus all previously described species were re-examined from specimens available or from the literature. Different parsimony analyses were performed. The preferred tree using constraints based on the pupal types and species pairs repeatedly found in parsimony analyses yielded 15 groups: the aestuarius group consisting of 2 species only, the acerbus group with 6 species, the muscicola group with 13 species, the monotypic pentapoda group, the pellucidus group with 9 species, the sessilipersonatus group with 3 species, the globosus group with 5 species, the ororus group with 7 species, the aquilus group with 6 species, the thermae group with 5 species, the trivittatus group with 7 species, the curtistylus group with 3 species, the exiguus group with 6 species, the orientalis group with 4 species, and the guineensis group with 17 species. The preferred tree has the aestuarius group as the sister group of the remaining species with the De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 13

14 following sequence (aestuarius gr. ((acerbus gr., muscicola gr.) (pentapoda gr. ((pellucidus gr. (sessilipersonatus gr. ((globosus gr., ororus gr.) (aquilus gr. (thermae gr., trivittatus gr.))))) (curtistylus gr. ((exiguus gr., orientalis gr.) guineensis gr.)))))). Geographic coevolutionary analyses were performed using Brooks Parsimony Analysis (BPA). Based on the area cladogram ancestral area analyses using the methods of Bremer (1992) and a modification of Ronquist (1994) and Michelsen (1994) counting terminal shifts only were also done. The genus Rheotanytarsus likely originated in Pangea prior to the final split between Africa and South America, but much later than the first break-up of the continents in the south. The ancestral area probably included Northeast Africa and South Asia. The genus shows a warm/eurythermic vicariant Gondwanan pattern with multiple sister group relationships between the South Asia subregion and the Afrotropical regions. The East Asia - North America linkage is likely of post-miocene origin. African - West Palaearctic and South Asian - West Palaearctic vicariance are found in several groups. The evidence for West African - Brazilian vicariance is present, but very limited. CHYROMYIDAE Carles-Tolrá, M Eight new chyromyid species from Spain (Diptera, Chyromyidae). - Boletin de la Asociación Española de Entomología 25: Ismay, J.W. & Clemons, L A third British species of Aphaniosoma Becker (Dipt., Chyromyidae). Entomologist s Monthly Magazine 137: CONOPIDAE Carles-Tolrá, M Dípteros nuevos e interesantes para la Península Ibérica e Islas Baleares (Diptera: Xylomyidae, Stratiomyidae, Acroceridae, Scenopinidae, Lonchopteridae, Opetiidae, Platypezidae, Conopidae). - Boletin de la Sociedad Entomológica de España 23(1/2): Samenvatting: Zie Acroceridae. Fluegel, H.J Erste ergebnisse zur dickkopffliegen-fauna des Schwalm-Eder-Kreises (Diptera: Conopidae). - Philippia 10: In the county of Schwalm-Eder in North Hesse we have found about species of Conopidae. The localities are given in maps, from rare species the geographical coordinates are listed. The visiting of flowers by Thecophora pusilla (Meigen, 1824) is recorded. Tomasovic, G Etude sur les Bibionidae, Conopidae et Asilidae (Diptères) d un site de la région liégeoise (ru de Targnon, Theux, Belgique). Notes Faunistiques de Gembloux 44: CULICOMORPHA Saether, O.A Phylogeny of Culicomorpha (Diptera). - Systematic Entomology 25(2): The phylogeny of the families of Culicomorpha and their closest relatives are cladistically reinvestigated adding published information from several sources. A revised data matrix is presented and some characters are discussed. Different outgroups and options used, characters unordered or ordered, the results reweighted or not and the results discussed. Nymphomyiidae in all cladograms, alone or together with Thaumaleidae, forms the sister group of the traditional Culicomorpha and should be included in this infraorder as suggested by others. Superfamily Chironomoidea is not monophyletic as Thaumaleidae or Nymphomyiidae + Thaumaleidae form the sister group to the remaining traditional Culicomorpha. The mutual relationships of Chironomidae, Simuliidae and Ceratopogonidae are variable between cladograms. They form a monophyletic group with Chironomidae and Simuliidae as sister groups when characters are unordered and reweighted or when some characters are ordered, others unordered and the result reweighted. When the characters are ordered, or when a combination of ordered and unordered are used they form a Hennigian comb with the phyletic sequence Chironomidae/Ceratopogonidae/Simuliidae. When characters are ordered and reweighted the phyletic sequence is Chironomidae/Simuliidae/Ceratopogonidae. Culicoidea is monophyletic in all cladograms, but the division into superfamilies is not warranted. CULICIDAE Higler, L.W.G Literatuuronderzoek naar de mogelijkheden van het ontstaan van plagen door steekmuggen. - Alterra Rapport 208: Reinert, J.F Comparative anatomy of the female genitalia of genera and subgenera in tribe Aedini (Diptera: Culcidae). Part I, Introduction, and Parts II- IV. - Contributions of the American Entomological Institute 32: Reinert, J.F Comparative anatomy of the female genitalia of genera and subgenera in tribe Aedini (Diptera: Culcidae). Part V. - Contributions of the American Entomological Institute 32(3): Reinert, J.F Comparative anantomy of the female genitalia of genera and subgenera in tribe Aedini (Diptera: Culicidae). Parts VI-IX. Contributions of the American Entomological Institute 32(4): Vinogradova, E.B Culex pipiens pipiens mosquitoes: taxonomy, distribution, ecology, physiology, genetics, applied importance and control. - Pensoft series parasitologica 2: i-vi, DIXIDAE Wagner, R. & Cobo, F New and rare aquatic Diptera (Dixidae, Thaumaleidae and Empididae) from Spain and Andorra. - Annales de Limnologie 37: Twenty-two species of aquatic Diptera have been collected from 16 sites on the Iberian peninsula. Three Dixidae: Dixa nebulosa Meigen, D. puberula Loew, D. submaculata Edwards; three Thaumaleidae: Thaumalea miki Edwards, T. pyrenaica Edwards, T. verralli Edwards ; and sixteen aquatic Empididae (Hemerodromiinae and Clinocerinae): Hemerodromia adulatoria Collin, H. baetica Collin, H. gaditana nov. spec., Wiedemannia mirousei Vaillant, W. fallaciosa (Loew), W. hygrobia (Loew), W. digitata Vaillant, W. tiburica nov. spec., Clinocera barbatula Mik, C. madicola Vaillant, C. tenella Wahlberg, C. nigra (Meigen), C. fontinalis (Haliday), C. stagnalis (Haliday), C. wesmaeli Macquart and Dolichocephala ocellata Costa. Two species are new to science and several others are recorded for the first time in Spain or Andorra, although their occurrence was expected because many records were based on collections from the French Pyrenees. DOLICHOPODIDAE Grichanov, I. & Danielsson, R Dolichopodidae (Diptera) new to the Swedish fauna. - Entomologisk Tidskrift 122: Examination by the first author of unsorted material of Dolichopodidae deposited in Lund Zoological Museum and collected mainly during the last 40 years by R. Danielsson and H. Andersson has resulted in many new province records and an additional 12 species new to Sweden. The species reported new to Sweden are: Chrysotus blepharosceles, C. palustris, C. suavis, Cryptophleps kerteszi, Dolichopus subpennatus, Hercostomus argentifrons, H. blankaartensis, Medetera senicula, Rhaphium gravipes, Syntormon monilis, Thrypticus intercedens and T. tarsalis. De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 14

15 Pollet, M Een gedocumenteerde rode lijst van de slankpootvliegen van België. - Mededelingen van het Instituut voor Natuurbehoud 8: i-x, Pollet, M Dolichopodid biodiversity and site quality assessment of reed marshes and grasslands in Belgium (Diptera: Dolichopodidae). - Journal of Insect Conservation 5: The conservation value of grassland and reed marsh habitats in Belgium was determined on the basis of dolichopodid communities (Diptera: Dolichopodidae). Four grassland and one reed marsh sites within the 'Bourgoyen-Ossemeersen' Nature Reserve (B.O.) (Ghent) were sampled with white water traps from March 1993 until March Subsequently, these soil faunas were compared with those of reed marsh habitats in 'Het Meetjeslandse Krekengebied' (M.K.) sampled in Comparisons of species communities were carried out by means of multivariate analysis techniques. The DCA and CCA on the B.O. sites produced a clear separation between the grassland and the reed marsh communities. Light intensity and soil humidity were among the most important factors determining species distributions. The comparison between the B.O. and M.K. communities revealed that sampling sites were clustered according to their geographical location rather than to habitat type. Overall species richness and diversity was not significantly different between grasslands and reed marshes. However, conservation quality estimates of the sites using the Site Conservation Quality Index (SCQI) indicated that reed marshes comprise a considerably larger number of rare and Red Data Book species. Moreover, besides typical reed marsh-inhabiting species, reed marshes also house species with other ecological affinities sometimes in rather high abundance. As a result, reed marshes are considered highly valuable for the survival of several wetland dolichopodid species. DROSOPHILIDAE Brookes M Fly: an experimental life. - Weidenfeld & Nicolson, London: EMPIDOIDEA Grootaert, P.; Pollet, M. & Maes, D A Red Data Book of empidid flies of flanders (northern Belgium) (Diptera, Empididae s.l.): Constraints and possible use in nature conservation. - Journal of Insect Conservation 5: To enable use of Empididae s.l. (Diptera) as a tool in nature conservation, a Red Data Book of this taxonomical group was generated for Flanders, Belgium. All distribution data on species in Belgium between 1887 and 1999 were gathered from collections as well as personal sampling efforts by the first two authors. This resulted in about 21,000 records of Empididae, Hybotidae, Microphoridae and Atelestidae with 16,119 records for Flanders (northern Belgium) and 4776 for Wallony (southern Belgium). All species were assigned to Red Data Book categories which are based on a combination of a rarity and a trend criterion. Rarity is expressed as the proportion of the total number of UTM 5 km squares sampled in which the species have been found since The trend criterion is interpreted as the change of the species rarity between and A comparable number of UTM 5 km squares was investigated during the two time periods. A total of 259 species were recorded in Flanders. Twenty-seven or 10% of them are considered as 'extinct in Flanders', 10 (4%) as 'critically endangered', 12 (5%) as 'endangered', 11 (4%) as 'vulnerable', 99 species (38%) as 'susceptible' or 'rare', 65 species (25%) as 'safe' or 'at low risk' and 34 species (13%) are assigned to the category 'data deficient' due to taxonomic problems or a lack of ecological data. Only one of the common species shows a recent decrease of more than 50% and is classified as 'nearly threatened'. Current threats in most species are related to the alteration or destruction of their favoured habitats. The results are discussed in the light of recent criticism of the use of Red Data Books in nature conservation. Sinclair, B. J. & Saigusa, T Revision of the world species of Ragas Walker (Diptera: Empidoidea). Entomological Science 4: EMPIDIDAE Barták, M Types of Palaearctic Rhamphomyia in Bezzi Collection (Milan), with description of a new species (Diptera, Empididae). - Atti del Società Italiana di Scienze Naturali e del Museo Civico di Storia Naturale di Milano 141: Chvala, M Circumpolar distribution of Holarctic Hilara species (Diptera: Empididae) with respect to the Fennoscandian fauna. - Acta Universitatis Carolinae Biologica 45: A thorough study of the genus Hilara (Diptera: Empididae) in the Palaearctic and Nearctic regions, and of the Fennoscandian fauna in particular, yielded in recognition of only one species Holarctic in distribution, Hilara interstincta (Fallen). The possible circumpolar distribution of further species is discussed and compared with the findings in the further two Holarctic genera, Empis and Rhamphomyia. Wagner, R. &Cobo, F New and rare aquatic Diptera (Dixidae, Thaumaleidae and Empididae) from Spain and Andorra. - Annales de Limnologie 37: Samenvatting: Zie Dixidae. EPHYDRIDAE Zatwarnicki, T. & Mathis, W.N A generic classification of the tribe Discocerinini (Diptera: Ephydridae). - Annales Zoologici Warsaw 51: Broad descriptions of the genera of Discocerinini are provided for the first time. Two new genera are described: Galaterina with type species G. noonadan sp. nov. from Papuan Region and Orasiopa with type species O. millennica sp. nov. from Australasian Region. Lamproclasiopa Hendel is recognized as a genus (with Basila Cresson as its new synonym). Eleven new combinations are proposed: one in Discocerina, nine in Lamproclasiopa, one in Orasiopa. A phylogenetic reconstruction based predominantly on male terminalia is given. Eleven taxa treated as genera are grouped into three lineages: Gymnoclasiopa (most plesiomorphous, monotypic), Diclasiopa-group (intermediate with following genera: Diclasiopa, Ditrichophora, Hecamedoides, Pectinifer), and Discocerina-group (most apomorphous with following genera: Discocerina, Galaterina, Hydrochasma, Lamproclasiopa, Orasiopa, and Polytrichophora). FANNIIDAE Pont, A.C The type-material of Diptera in the Staatliches Museum fur Tierkunde Dresden (Insecta). Part IV: Fanniidae and Muscidae. - Entomologische Abhandlungen Dresden 59: During re-curation of the families Fanniidae and Muscidae (Diptera) in the Staatliches Museum fur Tierkunde, Dresden, type-material of 11 species of Fanniidae and 132 species of Muscidae was recognised and catalogued. The majority of these are South American species, collected by W. A. Schnuse and described by P. Stein (1911). 92 lectotypes are designated here, 7 in Fanniidae and 85 in Muscidae. Nine new combinations are established: Correntosia carnifex (Stein, 1911), comb. nov., Lispoides pubiceps (Stein, 1911), comb. nov., Neodexiopsis diaphana (Stein, 1911), comb. nov., Neodexiopsis incurva (Stein, 1911), comb. nov., Spathipheromyia apicalis (Stein, 1911), comb. nov., Stomopogon capribarba (Stein, 1911), comb. nov., Stomopogon garleppi (Stein, 1911), comb. nov., Stomopogon hirtitibia (Stein, 1911), comb. nov., and Stomopogon inculta (Stein, 1911), comb. nov. De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 15

16 KEROPLATIDAE Martinovsky, J New records on little-known western Palaearctic Macrocera Meigen, with a description of M. jonica sp.n. from Greece (Diptera: Keroplatidae). - Acta Universitatis Carolinae Biologica 45: New data are published on distribution of 11 species of the genus Macrocera in Europe and North Africa, and a description of Macrocera jonica sp.n. from Greece (Corfu) is presented. LONCHOPTERIDAE Carles-Tolrá, M Dípteros nuevos e interesantes para la Península Ibérica e Islas Baleares (Diptera: Xylomyidae, Stratiomyidae, Acroceridae, Scenopinidae, Lonchopteridae, Opetiidae, Platypezidae, Conopidae). - Boletin de la Sociedad Entomológica de España 23(1/2): Samenvatting: Zie Acroceridae. MILICHIIDAE Brake, I. 2000, Phylogenetic systematics of the Milichiidae (Diptera, Schizophora). - Entomologica Scandinavica, Supplementum 57: MUSCOIDEA Pont, A.C The Muscoidea (Insecta, Diptera) described by JMF Bigot. - Occasional Papers on Systematic Entomology 12: MUSCIDAE Kühne, S Räuberische Fliegen der Gattung Coenosia (Diptera: Muscidae) und die Möglichkeit ihres Einsatzes bei der biologischen Schädlingsbekämpfung. - Studia Dipterologica Supplement 9: Pont, A.C The type-material of Diptera in the Staatliches Museum fur Tierkunde Dresden (Insecta). Part IV: Fanniidae and Muscidae. - Entomologische Abhandlungen Dresden 59: Samenvatting: Zie Fanniidae MYCETOPHILIDAE Kurina, O On the identification of Palaearctic species in the genus Cordyla Meigen (Diptera, Mycetophilidae); preliminary results. - Norwegian Journal of Entomology 48: The morphology of male specimens of 14 Palaearctic Cordyla species is studied. The species can be arranged according to the colour of the swollen segment of palpus, the number of flagellar segments and the structure of male genitalia. On the basis of the colour of the swollen segment of palpi the species can be divided into two groups, the number of flagellar segments into four groups, and the structure of the genitalia into three groups. Morphological differences between the groups are discussed with an emphasise on genital differences. NANNODASTIIDAE Papp, L. & Mathis, W.N A review of the family Nannodastiidae (Diptera). - Proceedings of the Entomological Society of Washington 103: The two genera and five species currently assigned to the family Nannodastiidae are reviewed. The genera, Azorastia Frey and Nannodastia Hendel, are very similar and closely related, although each was originally described in a different family, Asteiidae and Ephydridae respectively. Adults of both genera are very small, lengths often less than 1 mm, and exhibit many highly derived, often reduced, structures, making their phylogenetic placement enigmatic. Thus, we remain unsure of the family's phylogenetic relationships and placement in acalyptrate classification or even of the group's status as a family. Nannodastia atlantica is newly described (type locality: Belize. Stann Creek District: Glover's Reef (Long Cay)) and is the first record of this genus in the New World. OESTRIDAE Pape, T Phylogeny of Oestridae (Insecta: Diptera). - Systematic Entomology 26: The phylogeny of Oestridae was analysed at the generic level using 118 characters from all developmental stages and including morphology, ontogeny, physiology and behaviour. Four major clades were given subfamilial rank with the phylogenetic relationship (Cuterebrinae (Gasterophilinae (Hypodermatinae + Oestrinae))). The subdermal parasites of the African elephant, Neocuterebra squamosa Grunberg and Ruttenia loxodontis Rodhain, had their most probable affiliation subordinate to the clade of stomach parasites, although their exact position needs further investigation. Genus Ochotonia Grunin, which is known from a single third-instar larva only, was the probable sister group of all other Hypodermatinae. Twenty-five oestrid genera were recognised as valid and those containing more than one species were defined through lists of autapomorphies. Cuterebra Clark was proposed as a senior synonym of Alouattamyia Townsend, Andinocuterebra Guimaraes, Pseudogametes Bischof and Rogenhofera Brauer. The clade of hypodermatine ungulate parasites (Hypoderma Latreille + Pallasiomyia Rubtzov + Pavlovskiata Grunin + Przhevalskiana Grunin + Strobiloestrus Brauer) remained largely unresolved, and genus Przhevalskiana emerged without defining characters. OPETIIDAE Carles-Tolrá, M Dípteros nuevos e interesantes para la Península Ibérica e Islas Baleares (Diptera: Xylomyidae, Stratiomyidae, Acroceridae, Scenopinidae, Lonchopteridae, Opetiidae, Platypezidae, Conopidae). - Boletin de la Sociedad Entomológica de España 23(1/2): Samenvatting: Zie Acroceridae. Chandler, P.J The flat-footed flies (Diptera: Opetiidae and Platypezidae) of Europe. Fauna Entomologica Scandinavica 36: (Recensie: Systematic Entomology 27: ). PHORIDAE Buck, M Identification of females of European Conicera Meigen, with a discussion of certain features of the reproductive anatomy of female Phoridae (Diptera). Deutsche Entomologische Zeitschrift 48: The presence of a sclerotized ring at the base of the common spermiduct is reported for the first time in females of the phorid genus Conicera Meigen. This character is species- specific and proves to be the only reliable one in distinguishing females of certain closely related species of Conicera. Using other newly discovered genitalic and non- genitalic characters the first key to European Conicera females is presented. On a broader perspective the occurrence of vaginal sclerites is investigated in twenty other phorid genera using light microscopy. Results from this and previous studies indicate that internal sclerites are widely distributed throughout the family but often are not homologous. Furthermore, the internal genitalia of Conicera tibialis are studied by dissection, uncovering the unusual morphology of its spermathecae. The findings are compared to the very scarce previously published data on spermathecae in the family. According to this the number and morphology of phorid sper- De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 16

17 mathecae appears to be variable between and even within genera. However, the sperm-storing organs in some derived genera are probably not homologous to true spermathecae. Buck, M. & Disney, R.H.L Revision of the Megaselia giraudii and M. densior species complexes of Europe, including ecological notes. Beiträge zur Entomologie 51: PIPUNCULIDAE Skevington, J.-H. & Yeates, D.K Phylogenetic classification of Eudorylini (Diptera: Pipunculidae). - Systematic Entomology 26: The phylogenetic relationships of members of Eudorylini (Diptera: Pipunculidae: Pipunculinae) were explored. Two hundred and fiftyseven species of Eudorylini from all biogeographical regions and all known genera were examined. Sixty species were included in an exemplar-based phylogeny for the tribe. Two new genera are described, Clistoabdominalis and Dasydorylas. The identity of Eudorylas Aczel, the type genus for Eudorylini, has been obscure since its inception. The genus is re-diagnosed and a proposal to stabilize the genus and tribal names is discussed. An illustrated key to the genera of Pipunculidae is presented and all Eudorylini genera are diagnosed. Numerous new generic synonyms are proposed. Moriparia nigripennis Kozanek & Kwon is preoccupied by Congomyia nigripennis Hardy when both are transferred to Claraeola, so Cla. koreana Skevington is proposed as a new name for Mo. nigripennis. PLATYPEZIDAE Carles-Tolrá, M Dípteros nuevos e interesantes para la Península Ibérica e Islas Baleares (Diptera: Xylomyidae, Stratiomyidae, Acroceridae, Scenopinidae, Lonchopteridae, Opetiidae, Platypezidae, Conopidae). - Boletin de la Sociedad Entomológica de España 23(1/2): Samenvatting: Zie Acroceridae. Chandler, P.J The flat-footed flies (Diptera: Opetiidae and Platypezidae) of Europe. Fauna Entomologica Scandinavica 36: (Recensie: Systematic Entomology 27: ). PTYCHOPTERIDAE Wolf, B. & Zwick, P Life cycle, production and survival rates of Ptychoptera paludosa (Diptera: Ptychopteridae). International Review of Hydrobiology 86: Life cycle, survival and production of the univoltine midge Ptychoptera paludosa whose larvae live in fine sandy sediments were studied in a German stream ( ). Growth of the 4th larval instar was linear. Adults emerge from May, for ca 8 weeks ( ); emergence was 0.56 g dry weight m(-2) lentic area (1990). Density decreased strongly only when larvae were young; except after an exceptional spate, numbers emerging were independent of discharge, Larval survival was ca 9%; only 10% of the potential offspring of the survivors actually appeared in the next generation. Secondary production (P) was 2.3 g ash free dry weight (AFDW) m(-2) y(-1), mean biomass (B) was 0.6 g AFDW m(-2), i.e., the P/B ratio was 3.8. SARCOPHAGIDAE Alcock, J The natural history of a miltogrammine fly, Miltogramma rectangularis (Diptera: Sarcophagidae). Journal of the Kansas Entomological Society 73: The miltogrammine fly, Miltogramma rectangularis. is a common and widespread brood parasite of the large Australian native bee, Amegilla dawsoni. Recently eclosed flies emerged from the underground brood cells of the bee and walked rapidly across bare ground to reach cover in the vegetated fringe of the nesting area. While walking, the flightless flies were vulnerable to bird and ant predators. but they may have minimized their exposure by maintaining a constant compass orientation until a perch was found. Once perched inconspicuously, the dies spent about an hour inflating and hardening their wings before they were able to Ay. At some sites, males located, courted, and mated teneral females in a scramble competition mating system. Although hundreds of flies emerged from parts of some nesting areas over several weeks, adult females seeking to larviposit on passing bees were generally scarce. The proportion of brood cells lost to the parasite was low (under 5%). As a result, it seems unlikely that parasite pressure by the fly contributes greatly to the male size dimorphism that characterizes A. dawsoni, because even if brood provisions intended for large sons were at greater risk of exploitation by the parasite, the percentage lost would still be too small to outweigh the great mating advantage experienced by the larger males. Kohler, U. & Lakes-Harlan, R Auditory behaviour of a parasitoid fly (Emblemasoma auditrix, Sarcophagidae, Diptera). Journal of Comparitive Physiology (A) 187: Females of the parasitoid fly Emblemasoma auditrix find their host cicada (Okanagana rimosa) by its acoustic signals. In laboratory experiments, fly phonotaxis had a mean threshold of about 66 db SPL when tested with the cicada calling song. Flies exhibited a frequency dependent phonotaxis when testing to song models with different carrier frequencies (pulses of 6 ms duration and a repetition rate of 80 pulses s(-1)) However, the phonotactic threshold was rather broadly tuned in the range from 5 khz to 11 khz. Phonotaxis was also dependent on the temporal parameters of the song models: repetition rates of 60 pulses s(-1) and 80 pulses s(-1) and pulse durations of 5-7 ins resulted in the highest percentages of phonotaxis performing animals coupled with the lowest threshold values. Thus, parasitoid phonotaxis is adapted especially to the temporal parameters of the calling song of the host. Choice experiments revealed a preference of a song model with 9 khz carrier frequency (peak energy of the host song) compared with 5 khz carrier frequency (electrophysiologically determined best hearing frequency). However. this preference changed with the relative sound pressure level of both signals. When presented simultaneously, E. auditrix preferred 5- khz signals, if they were 5 db SPL louder than the 9-kHz signal. SCATHOPHAGIDAE Bernasconi, M.V.; Pawlowski, J.; Valsangiacomo, C; Piffaretti, J.C. & Ward, P.I Phylogeny of the genus Scathophaga (Diptera: Scathophagidae) inferred from mitochondrial DNA sequences. - Canadian Journal of Zoology 79: Scathophaga stercoraria has been used for a large number of studies in animal ecology and evolution. Morphological phylogenetic work on the relationships among flies of the family Scathophagidae in general, and the genus Scathophaga in particular, has led to limited or incomplete conclusions. We addressed these relationships by sequencing 810 base pairs (bp) from the mitochondrial cytochrome oxidase subunit I (COI) gene and 738 bp of the mitochondrial cytochrome b (Cyt b) gene in 16 species of Scathophagidae. Phylogenetic analysis of these two protein-coding genes allows us to resolve relatively well the relationships within the genus Scathophaga, using both separate and combined (COI + Cyt b) data. Most of the phylogenetic trees generated by our data support the following relationships: (((S. analis + S. inquinata) + S. lutaria) + S. cineraria + (S. taeniopa + S. suilla + S. incola) + S. furcata + S. tropicalis). The most noteworthy findings are that (i) S. obscura and S. tinctinervis, which were formerly placed in the genus Coniosternum, form a sibling species cluster; (ii) S. taeniopa and S. suilla, which are morphologically very similar species, are clearly distinct taxa; (iii) S. analis, considered a doubtful species in the Catalogue of Palearctic Diptera, could be a synonym of S. inquinata; and (iv) the South American S. tropicalis and the Old World S. stercoraria are not sister-species. De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 17

18 SCENOPINIDAE Carles-Tolrá, M Dípteros nuevos e interesantes para la Península Ibérica e Islas Baleares (Diptera: Xylomyidae, Stratiomyidae, Acroceridae, Scenopinidae, Lonchopteridae, Opetiidae, Platypezidae, Conopidae). - Boletin de la Sociedad Entomológica de España 23: Samenvatting: Zie Acroceridae. SCIOMYZIDAE Sueyoshi, M A revision of the Japanese Sciomyzidae (Diptera), with descriptions of three new species. Entomological Science 4: SEPSIDAE Eberhard, W.G The functional morphology of species-specific clasping structures on the front legs of male Archisepsis and Palaeosepsis flies (Diptera, Sepsidae). - Zoological Journal of the Linnean Society 133: Several possible explanations for the elaborate species- specific morphology of male front leg clasping organs were tested by comparing six species of Archisepsis, Palaeosepsis and Microsepsis flies. The only previously published hypothesis regarding these clasping organs was refuted by the finding that species-specific portions of the male femur and tibia consistently meshed tightly with prominent veins and folds in the female's wing, rather than meshing with each other. Female wing morphology in the region grasped by the male was relatively uniform and in general did not vary in ways that would prevent non-conspecific males from grasping them, arguing in all but one species against both simple lock-and-key and male-female conflict of interests hypotheses based on morphology. Interspecific differences in male front leg morphology generally represent alternative ways to accomplish the same basic mechanical function of holding tightly onto the relatively invariant female. Despite the fact that female resistance behaviour indicates that male-female conflict over male mounting is common, only one female wing structure in one species resembled an anti-clasper device, giving a second reason to doubt the morphological male-female conflict of interest hypothesis, at least for five of the six species. The positions of probable sensory structures on the wings of females were relatively similar in different species and did not correspond in any obvious way to species-specific features of male clasping structures. This, plus the intraspecific variation in both the positions of these sensilla and the exact site where the male grasped the female's wing, argued against simple 'sensory lockand-key' ideas about male front leg function. By a process of elimination, it appears that generalized female receptors are able to sense species-specific differences in male front legs. This idea was supported by increased female rejection behaviour in cross-specific pairs. Eberhard, W.G Species-specific genitalic copulatory courtship in sepsid flies (Diptera, Sepsidae, Microsepsis) and theories of genitalic evolution. - Evolution 55: Males of Microsepsis eberhardi and M. armillata use their genitalic surstyli to rhythmically squeeze the female's abdomen with stereotyped movements during copulation. Squeezing movements did not begin until intromission had occurred and, contrary to predictions of the conflict-of-interest hypothesis for genitalic evolution, did not overcome morphological or behavioral female resistance. Contrary to predictions of the lock-and-key hypothesis, female morphology was uniform in the two species and could not mechanically exclude the genitalia of either species of male. The complex pattern of squeezing movements differed between the two species as predicted by the sexual selection hypothesis for genitalic evolution. Also, evolutionarily derived muscles and pseudoarticulations in the male's genitalic surstyli facilitated one type of movement, whose patterns were especially distinct. The data support the hypothesis that the male surstyli evolved to function as courtship devices. SPHAEROCERIDAE Laurence, B.R Species association in British Sphaeroceridae. Entomologist s Monthly Magazine 137: Nash, R., O Connor, J.P. & Chandler, P.J The Irish species of Lesser Dung Flies (Insecta: Diptera, Sphaeroceridae) including a list of type specimens described by Alexander Henry Haliday in Humboldt University Museum, La Specola and the National Museum, Ireland. Bulletin of the Irish Biogeographical Society 25: STRATIOMYIDAE Carles-Tolrá, M Dípteros nuevos e interesantes para la Península Ibérica e Islas Baleares (Diptera: Xylomyidae, Stratiomyidae, Acroceridae, Scenopinidae, Lonchopteridae, Opetiidae, Platypezidae, Conopidae). - Boletin de la Sociedad Entomológica de España 23(1/2): Samenvatting: Zie Acroceridae. Rozkosny, R. & Kniepert, F.W Insecta: Diptera: Stratiomyidae, Tabanidae. - Süßwasserfauna von Mitteleuropa 21(18-19): i-x, Stubbs, A. & Drake, M. 2001, British soldierflies and their allies. - British Entomology and Natural History Society: i-ix, 1-512, 20 col pls. Woodley, N,E. 2001, A world catalog of the Stratiomyidae (Insecta: Diptera). - Myia 11: SYRPHIDAE Allen, A.A Scaeva selenitica (Meigen) (Dipt., Syrphidae) in the S.E. London area in April. - Entomologist's Monthly Magazine 136: 30. Ball, S.G. & Morris, R.K.A Provisional atlas of British Hoverflies (Diptera, Syrphidae). - Biological Records Centre, Huntingdon: 1-167, 272 kaarten en histogrammen. Barkemeyer, W Zur Kenntnis der Syrphidenfauna des Madeira-Archipels. - Tendenzen, Supplement 1999: A report is given on 627 syrphids from the Madeira-archipelago. Most of them were captured between 1985 and Sphaerophoria rueppellii (Wiedemann) is reported for the first time for the archipelago. Among the 25 species reported from Madeira and Porto Santo, hoverflies with zoophagous larvae and those with a wide distribution and high dispersion activity predominate. Bartsch, H.D Swedish province catalogue for Hoverflies (Diptera, Syrphidae). Entomologisk Tidskrift 122: Carrieres, E Note dipterologique: Mise a jour de la liste faunistique des syrphes (Diptera, Syrphidae) du Luxembourg. - Bulletin de la Societe des Naturalistes Luxembourgeois 101: The faunistic list of the syrphids (Diptera, Syrphidae) from the De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 18

19 Grand-Duchy of Luxemburg now contains 142 species. 18 species are recorded for the first time from Luxembourg. Carrieres, E Note dipterologique: Premiers ajouts a la liste faunistique des syrphes (Diptera, Syrphidae) du Luxembourg. - Bulletin de la Societe des Naturalistes Luxembourgeois 102: The list of the syrphids (Diptera, Syrphidae) of the Grand Duchy of Luxembourg now contains 161 species. 15 species are recorded here for the first time in Luxembourg. Dinkel, T. & Lunau, K How drone flies (Eristalis tenax L., Syrphidae, Diptera) use floral guides to locate food sources. Journal of Insect Physiology 47: In this study we show how inexperienced syrphid flies. Eristalis tenax, orient on artificial flowers by means of floral guides. To test the effect of floral guides such as line and ring markings on the probability and speed of the location of a potential food source. we exploited the spontaneous proboscis reaction triggered by yellow colour stimuli. We tested whether and how fast the flies, when placed on the edge of a circular dummy flower, found a small central yellow spot and touched it with the proboscis extended. The flies found the central yellow spot more often and faster if guide lines from the margin to the yellow spot were present. The effect of guide lines was dependent on the colour of the dummy flower, and independent of the colour of the guide lines, except for yellow guide lines releasing the proboscis reaction. The effect of guide lines was stronger if the yellow spot was hidden in a 2 mm deep depression and thus not as easily visible to the flies. Ring guides had a significant effect on performance only when the intensity of the central yellow spot was low. Dunk, K. von der, Vorkommen seltener Schwebfliegen im Berchtesgadener Land (Diptera, Syrphidae). - Galathea 15(4): Some remarkable records of rather rare hoverflies from (sub)alpine habitats are given. Francis, F Evaluation de la diversité des Syrphidae d un site de la région liégeoise (ru de Targnon, Theux, Belgique). Notes Faunistiques de Gembloux 44: 3-15 Hippa, H., Nielsen, T.R. & Steenis, J. van The West Palaearctic species of the genus Eristalis Latreille (Diptera, Syrphidae). Norwegian Journal of Entomology 48: Katzourakis, A.; Purvis, A.; Azmeh, S.; Rotheray, G. & Gilbert, F Macroevolution of hoverflies (Diptera: Syrphidae): The effect of using higher-level taxa in studies of biodiversity, and correlates of species richness. - Journal of Evolutionary Biology 14: We test a near-complete genus level phylogeny of hoverflies (Diptera: Syrphidae) for consistency with a null model of clade growth having uniform probabilities of speciation and extinction among contemporaneous species. The phylogeny is too unbalanced for this null model. Importantly, the degree of imbalance in the phylogeny depends on whether the phylogeny is analysed at the genus level or species level, suggesting that genera ought not to be used uncritically as surrogates for species in large-scale evolutionary analyses. Tests for a range of morphological, life-history and ecological correlates of diversity give equivocal results, but suggest that high species-richness may be associated with sexual selection and diet breadth. We find no correlation between species-richness and either body size or reproductive rate. Krivosheina, N.P Description of females of the genus Mallota (Diptera, Syrphidae).- Zoologichesky Zhurnal 81: Mallota sogdiana Stack. and M. tadzhikorum females are described for the first time. The characters of M. parvula are defined more precisely. Based on the data obtained the key to identifying the species of the genus Mallota elaborated by Stackelberg (1950) is supplemented. Mazanek, L.; Laska, P.; Bicik, V. & Novotny, R Descriptions with key to the third larval stage and puparia of the genus Epistrophe s. str. (Diptera: Syrphidae). - Acta Universitatis Carolinae Biologica 45: The third larval stage and/or puparia of seven Central European species of the genus Epistrophe s.str. Walker, 1852 are described. Descriptions of immature stages of E.diaphana (Zetterstedt, 1843), E.cryptica Docskal & Schmid, 1994 and E.melanostoma (Zetterstedt, 1843) are given for the first time. Immature stages of E.eligans (Harris, 1780), E.flava Docskal & Schmid, 1994, E.nitidicollis (Meigen, 1822) and E.grossulariae (Meigen, 1822) are redescribed. The posterior respiratory processes of the third larval stage or puparia were photographed. Key to the third larval stage and puparia is given. Scholz, D. & Poehling, H.-M Oviposition site selection of Episyrphus balteatus. - Entomologia Experimentalis et Applicata 94(2): The oviposition behaviour of Episyrphus balteatus De Geer (Diptera: Syrphidae) was investigated in four-choice experiments in screen cages and in experiments with direct behavioural observations. Females laid hardly any eggs in the absence of aphids and preferred larger aphid colonies to small ones. Honeydew attracted the females via olfaction and elicited oviposition. Females were able to perceive the presence of conspecific eggs and oviposited less often in aphid colonies in which eggs were present. The oviposition deterring stimulus was also active when the eggs were removed, hence, the deterrent did not act visually, but probably olfactorily. Stubbs, A.E. & Falk, S.J British hoverflies: an illustrated identification guide: including the 1996 'second supplement' and an 'update to the British list'. Intercept: 1-253, 55, 7; 12 col pl. Stuke, J.H Phylogenetische Rekonstruktion der Verwandschaftsbeziehungen innerhalb der Gattung Cheilosia Meigen, 1822 anhand der Larvalstadien (Diptera: Syrphidae). - Studia Dipterologica Supplement 8: Sutherland, J.P.; Sullivan, M.S. & Poppy, G.M Oviposition behaviour and host colony size discrimination in Episyrphus balteatus (Diptera: Syrphidae). - Bulletin of Entomological Research 91: Three bioassays were used to examine the oviposition behaviour of the hoverfly, Episyrphus balteatus (De Geer) in which various stimuli purported to influence host assessment and choice were tested. Episyrphus balteatus failed to exhibit enhanced behavioural responses, in terms of approaches and landings, to artificial leaves with the highest numbers of aphids, suggesting that females are merely responding to the colour of the artificial leaves. A density-dependent oviposition response was reported in a second bioassay using whole bean plants, although there was an asymptotic relationship. Syrphid responses, which were measured by oviposition over a five-day period, were greatest towards those plants with the highest number of aphids. In a final series of trials, gravid female E. balteatus showed a behavioural preference for filter papers treated with the greatest honeydew concentrations (0.26 mg mul-1 honeydew). More time was spent in the treated areas and syrphids demonstrated more proboscis and ovipositor extensions in these treatments. These bioassays provided an opportunity to isolate some of the individual components of decision-making by female E. balteatus during egg-laying behaviour. A greater understanding of natural enemy behaviour is essential before enhanced control of pest populations in the field can be established. Stuke, J.H. & Schulz, W Bemerkenswerte Schwebfliegenbeobachtungen (Diptera: Syrphidae) aus De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 19

20 Niedersachsen 4. - Braunschweiger Naturkundliche Schriften 6: Comments on the distribution of 48 hoverfly-species in Lower Saxony are given. For the first time Epistrophe obscuripes (Strobl, 1910), Mallota cimbiciformis (Fallen, 1817), Platycheirus podagratus (Zetterstedt, 1838) and Sphegina spheginea (Zetterstedt, 1838) are reported in this area. Observations of the larvae of Brachyopa panzeri Goffe, 1945, Mallota cimbiciformis (Fallen, 1817) and Xylota xanthocnema Collin, 1939 are presented. Those 20 hoverflies that were last recorded between 1970 and 1989 in the aerea are listed. Vujic, A The tribe Chrysogasterini (Diptera: Syrphidae) in the Balkan Peninsula, with the description of three new cryptic species. - Studia Dipterologica 6: This paper reviews the species of the tribe Chrysogasterini based on material collected in the Balkan Peninsula. Fifteen species in five genera are recorded, and a review of their distribution is given. Three new cryptic species are recognized and described. Two of them, Chrysogaster mediterraneus spec. nov. and Riponnensia morini spec. nov., were collected in the Mediterranean and Submediterranean areas. The first is related to the west Palaearctic species C. solstitialis (Fallén, 1817) and the second one to R. daccordii (Claussen, 1991), an endemic of Corsica. The third species, Orthonevra montana spec. nov., is found on several Balkan mountains, ranging from Bosnia- Herzegovina and Serbia to Greece. The species is similar to O. tristis (Loew, 1871), characteristic of the Alps and Pyrenees. The existing published keys are modified to incorporate the new species. Vujic, A. & Bartak, M Faunistics of the Czech species of Cheilosia (Diptera: Syrphidae). - Acta Universitatis Carolinae Biologica 45: Altogether 47 species, based on the determination of 806 specimens of the genus Cheilosia collected in the territory of the Czech Republic by M. Bartak and his colleagues within the last 20 years, are reviewed. Details about distribution and biology of all species are given. Several species are first recorded in Bohemia: (C.rufimana, C.aerea, C.impudens) or in the Czech Republic (C.faucis). Wynne, I.R Further records of notable Volucella complex (Dipt., Syrphidae) from Hertfordshire. - Entomologist's Monthly Magazine 135: 209. County records are given for Volucella zonaria (Poda), Volucella inanis (Linnaeus) and Volucella inflata (Fabricius). Flower visiting behaviour is recorded as well as the entering of a Vespula vulgaris (Linnaeus) nest by Volucella zonaria. TABANIDAE Ganeva, D Seasonal activity of Tabanus bromius L., Tabanus tergestinus Egg. and Haematopota pluvialis L. (Tabanidae, Diptera) in Stara Zagora district, Bulgaria. - Acta Zoologica Bulgarica 53: The phenology and the seasonal activity of the dominant species Tabanus bromius L., Tabanus tergestinus Egg. and Haematopota pluvialis L. have been studied in three pastures of Stara Zagora district, South Bulgaria. It has been established that the peak of the seasonal activity of T. bromius is during the first half of July in the three studied biotopes. T. tergestinus has a single peak in the pastures of the villages Kanchevo and Trakia and two peaks in the pasture of the village of Oryahovitsa. H. pluvialis has maximum quantity during the first half of July in the pasture of the villages of Kanchevo and Trakia, while in that of the village of Oryahovitsa - at the end of July. It is noted that the antitabanic activities in the studied region have to be carried out from the beginning of June till the end of July. Ossowski, A., & Hunter, F.F Distribution patterns, body size, and sugar-feeding habits of two species of Chrysops (Diptera: Tabanidae). - Canadian Entomologist 132(2): Two deer fly species, Chrysops mitis Osten Sacken and Chrysops excitans Walker, were collected by sweep-netting around human bait on five collection dates in Algonquin Provincial Park, Ontario. Distribution patterns of the two species at two sites (abandoned airfield and Davies bog), in two habitats (open and forest edge), and at two times of day (morning and afternoon) are analysed. Chrysops excitans was more frequently collected than C. mitis. Regardless of site, both species are more common in the morning than the afternoon collections and both are more common in the open than the forest-edge habitats. Chrysops excitans was the larger species (based on wing length measurements) and its size was constant regardless of site, habitat, and time of day. In contrast, afternoon-collected C. mitis were larger than morning-collected flies at the Davies bog site. The crop contents of 241 flies were identified using thin-layer chromatography. Using melezitose and stachyose as honeydew-indicator sugars, the relative importance of homopteran honeydew and floral nectar as carbohydrate sources for these flies was determined. We found no significant differences among species, sites, habitats, or times of day. Overall, 52.8% of C. excitans and 51.1% of C. mitis had recently fed on homopteran-derived honeydew sugars, underscoring the importance of this carbohydrate source for the haematophagous Diptera. TACHINIDAE Tschorsnig, H.-P. & Schubert, H Raupenfliegen aus Baumkronen in Mitteleuropa (Diptera, Tachinidae). - Entomofauna 20(14): Thirty species of tachinids (Diptera) have been collected in canopies in a forest near Kelheim (Bavaria, Germany) during 1996 and Thirthy-nine window traps which were installed in canopies of beech, oak, larch, and spruce between altitudes of 16 and 33 m were used to collect the material. The results are discussed. TEPHRITIDAE Aartsen, B. van & Jacobusse, C De boorvliegen van Zeeland. Zeeuws Landschap 17(2): Freidberg, A Systematics of Schistopterini (Diptera: Tephritidae: Tephritinae), with descriptions of new genera and species. - Systematic Entomology: 27: The systematics of tribe Schistopterini (Diptera: Tephritidae) is reviewed and discussed, and a key is given to the fourteen current genera, of which four are new. A cladogram of the type species of the genera plus all other species of one of the new genera (Microtreta) is presented, supporting the monophyly of Microtreta. The new genera include Calloptera (type species Rhabdochaeta asteria Hendel), Microtreta (type species Microtreta fini, sp.n.), Melanopterella (type species Rhabdochaeta nigra Bezzi) and Schistotephritis (type species Camaromyia acrophthalma Bezzi). Microtreta is treated comprehensively; its constituents, deemingi, fini, frontale, jeffreyi and longicornis (all new species), are described from East Africa and the Arabian Peninsula. Host plants, all of genus Vernonia (Asteraceae), are recorded for the four East African species. Characters of immature stages are described for M. longicornis. Eighteen new combinations are made. Korneyev, V.A. & White, I.M Fruit-flies of the genus Urophora R.-D. (Dipera, Tephritidae) of East Palaearctic. III. Key to the Palaearctic species. - Entomologicheskoe Obozrenie 78(2): A lectotype for Euribia longicauda Hendel is designated. Urophora melanocera (Hering) and U. phaeocera (Hering) are shown to be valid species names and resurrected from synonymy. The following synonyms are established: Urophora notata (Belanovskij, 1951), comb.n. = U. solaris Korneyev, 1984, syn.n.; Urophora longicauda (Hendel, 1927) = U. sciadocousiniae Korneyev et White, 1992, syn.n.; U. spatiosa Becker, 1913 = Euribia angustifascia Hering, 1956, syn.n. A key to all Palaearctic species of Urophora is provided. Robacker, D.C. & Heath, R.R Easy-to-handle sticky trap for fruit flies (Diptera: Tephritidae). Florida Entomologist 84: De Vliegenmepper (2002, nummer 1) 20

afrikaanse boorvliegen geïmporteerd in nederland (diptera: tephritidae)

afrikaanse boorvliegen geïmporteerd in nederland (diptera: tephritidae) afrikaanse boorvliegen geïmporteerd in nederland (diptera: tephritidae) John T. Smit, Robert Heemskerk & Wieteke de Kogel In Nederland komen steeds meer exotische insecten voor. Vooral soorten die als

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

John Smit, Willem Renema & Bob van Aartsen

John Smit, Willem Renema & Bob van Aartsen DE ZWEEFVLIEGEN CHRYSOTOXUM INTERMEDIUM EN C. FASCIOLATUM NIEUW VOOR DE NEDERLANDSE FAUNA (DIPTERA: SYRPHIDAE) John Smit, Willem Renema & Bob van Aartsen De zweefvliegen van het genus Chrysotoxum lijken

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats.

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Development, Strategies and Resilience of Young People with a Mentally

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*)

Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*) Vergelijking overheidsuitgaven in verschillende types democratieen Model Feld en Matsusaka (*) L.P. Feld / J.G. Matsusaka (2003), Budget Referendums and Government Spending: Evidence from Swiss Cantons,

Nadere informatie

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner The association between momentary affect and sexual desire: The moderating role of partner

Nadere informatie

What to include in an array report?

What to include in an array report? What to include in an array report? December 17-19, 2007 Nicole de Leeuw, PhD Department of Human Genetics Radboud University Nijmegen Medical Centre The Netherlands Array analyse criteria a) SNP call

Nadere informatie

Museums en CITES in Nederland

Museums en CITES in Nederland www.cites.org 1 Museums en CITES in Nederland Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora Copyright NL CITES SA CC08/218 Overeenkomst inzake de Internationale Handel

Nadere informatie

Question-Driven Sentence Fusion is a Well-Defined Task. But the Real Issue is: Does it matter?

Question-Driven Sentence Fusion is a Well-Defined Task. But the Real Issue is: Does it matter? Question-Driven Sentence Fusion is a Well-Defined Task. But the Real Issue is: Does it matter? Emiel Krahmer, Erwin Marsi & Paul van Pelt Site visit, Tilburg, November 8, 2007 Plan 1. Introduction: A short

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://dare.uva.nl/document/446446

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://dare.uva.nl/document/446446 Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://dare.uva.nl/document/446446 File ID 446446 Filename Titlepage SOURCE (OR PART OF THE FOLLOWING SOURCE):

Nadere informatie

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy on Sociosexuality Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie op Sociosexualiteit Filiz Bozkurt First supervisor: Second supervisor drs. J. Eshuis dr. W. Waterink

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis.

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis. Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met een Psychotische Stoornis. The Effect of Assertive Community Treatment (ACT) on

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

Vragenlijsten kwaliteit van leven

Vragenlijsten kwaliteit van leven Click for the English version Vragenlijsten kwaliteit van leven TNO heeft een aantal vragenlijsten ontwikkeld om de gezondheidsrelateerde kwaliteit van leven te meten van kinderen, jongeren en jong-volwassenen.

Nadere informatie

Intermax backup exclusion files

Intermax backup exclusion files Intermax backup exclusion files Document type: Referentienummer: Versienummer : Documentatie 1.0 Datum publicatie: Datum laatste wijziging: Auteur: 24-2-2011 24-2-2011 Anton van der Linden Onderwerp: Documentclassificatie:

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

1a. We werken het geval voor het tandenpoetsen uit. De concepten zijn (we gebruiken Engelse termen en afkortingen):

1a. We werken het geval voor het tandenpoetsen uit. De concepten zijn (we gebruiken Engelse termen en afkortingen): Uitwerking Huiswerkopgave Inleiding Modelleren Hoofdstuk 3 1a. We werken het geval voor het tandenpoetsen uit. De concepten zijn (we gebruiken Engelse termen en afkortingen): tube=[cap:{open,close},hand:{l,r,none}]

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Stadsvilla s Grienden. Puttershoek 1997-2004

Stadsvilla s Grienden. Puttershoek 1997-2004 Stadsvilla s Grienden Puttershoek 1997-2004 Stadsvilla s Grienden Puttershoek 1997-2004 nieuwbouw 46 woningen in de vrije huursector en medisch centrum in 2 fasen, Penningkruid, Puttershoek bouwsom ca.

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

Summary Chapter one chapter two chapter three

Summary Chapter one chapter two chapter three Appendix 1 2 3 4 5 6 7 Summary Infections with intestinal worms (named soiltransmitted helminths ) and micronutrientdeficienciesaretwomajorglobalhealthproblems,especiallyinchildren. Both conditions are

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

TRC Newsletter Tentoonstelling/Exhibition Special 2013. MEER DAN DE CHADOR. Kleding uit de bergen en woestijnen van Iran

TRC Newsletter Tentoonstelling/Exhibition Special 2013. MEER DAN DE CHADOR. Kleding uit de bergen en woestijnen van Iran TRC Newsletter Tentoonstelling/Exhibition Special 2013 MEER DAN DE CHADOR. Kleding uit de bergen en woestijnen van Iran Van 23 januari tot en met 30 mei 2013 presenteert het TRC een spectaculaire tentoonstelling

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 Environmental and Social Assessment Stakeholder Engagement EIA Fishing Biodiversity

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Maillijsten voor medewerkers van de Universiteit van Amsterdam

Maillijsten voor medewerkers van de Universiteit van Amsterdam See page 11 for Instruction in English Maillijsten voor medewerkers van de Universiteit van Amsterdam Iedereen met een UvAnetID kan maillijsten aanmaken bij list.uva.nl. Het gebruik van de lijsten van

Nadere informatie

Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6. Jaarverslag / Auditor s report 2011

Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6. Jaarverslag / Auditor s report 2011 Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6 Jaarverslag / Auditor s report 2011 1 2 Het bestuur van de NGO All for Children heeft op 26 mei 2012 het volgende jaarverslag vastgesteld

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

SMS-200/300/400 tapes & ribbons

SMS-200/300/400 tapes & ribbons SMS-200/300/400 tapes & ribbons ST700 Series Premium Industrial Vinyl Application: General industrial labels Outside durability Average 7 to 10 years Adhesive: Permanent Acrylic Users Temp.: Between -40

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Het Effect van een Mindfulnesstraining gericht op Informeel Oefenen en Lopen

Het Effect van een Mindfulnesstraining gericht op Informeel Oefenen en Lopen Het Effect van een Mindfulnesstraining gericht op Informeel Oefenen en Lopen op Mindfulness, Stressbeleving, Interne Locus of Control, Self-Efficacy in het Omgaan met Emoties en Kwaliteit van Leven The

Nadere informatie

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals.

Script. Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Script Good health starts with good food. That s true for people as much as it is for animals. Livestock and fish health influence human health, since animal protein is an indispensable part of our food

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch Stress en Psychose 59 Noord Stress and Psychosis 59 North A.N.M. Busch Prevalentie van Subklinische Psychotische Symptomen en de Associatie Met Stress en Sekse bij Noorse Psychologie Studenten Prevalence

Nadere informatie

Consumer survey on personal current accounts

Consumer survey on personal current accounts Consumer survey on personal current accounts April 24 GfK 24 Consumer survey on personal current accounts April 24 Table of contents. Management Summary 2. Research design. Research findings GfK 24 Consumer

Nadere informatie

Open Access voor wetenschappelijke data in VLIZ Archiveren, documenteren, publiceren en herverdelen

Open Access voor wetenschappelijke data in VLIZ Archiveren, documenteren, publiceren en herverdelen Open Access voor wetenschappelijke data in VLIZ Archiveren, documenteren, publiceren en herverdelen EWI-focus Van Open Access naar Open Data uitdagingen voor het beleid 17-09-2014 Inleiding Het proces

Nadere informatie

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015 Resultaten Derde Kwartaal 2015 27 oktober 2015 Kernpunten derde kwartaal 2015 2 Groeiend aantal klanten 3 Stijgende klanttevredenheid Bron: TNS NIPO. Consumenten Thuis (alle merken), Consumenten Mobiel

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4

User Centred Development. UCD Werkcollege blok 1 week 4 User Centred Development UCD Werkcollege blok 1 week 4 Agenda Introductie Huisregels Blok beschrijving Observatie opdracht & huiswerk Introductie Aranea Felëus Industrieel Ontwerpen Strategic Product Design

Nadere informatie