Samenvatting. Samenvatting

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenvatting. Samenvatting"

Transcriptie

1 Samenvatting Samenvatting Het doel van dit proefschrift is de neurobiologische karakteristieken van depressieve stoornis en van depressie bij de ziekte van Alzheimer te identificeren. Depressie komt voor bij 20-50% van de Alzheimer patiënten. De achterliggende vraag is in hoeverre de depressie die optreedt bij de ziekte van Alzheimer dezelfde biologische karakteristieken vertoont als depressieve stoornis. Deze vraag wordt beantwoord binnen het kader van de hypothalamus-hypofyse-bijnier (HPA)-as hypothese van depressie. Verschillende componenten van de HPA- of stress-as worden bestudeerd zowel in depressieve individuen (vasopressine en oxytocine) als in Alzheimer patiënten met en zonder depressie (cortisol, corticotropin-releasing hormone (CRH), vasopressine en oxytocine). Daarnaast wordt de relatie tussen depressieve symptomatologie en de neuropathologische kenmerken van de ziekte van Alzheimer, namelijk plaques en tangles, bepaald. Hypothalame veranderingen bij depressie Bij depressieve patiënten zijn verhoogde vasopressine plasmaspiegels gevonden, in het bijzonder in relatie tot het melancholische subtype van depressie, en tot suïcidaal gedrag. Twee hypothalame structuren produceren het vasopressine dat aan het plasma wordt afgegeven: de supraoptische kern (SON) en de paraventriculaire kern (PVN). Het was niet bekend welke van deze twee structuren verantwoordelijk is voor de verhoogde vasopressine plasmaspiegels bij depressie. Eerdere studies hebben aangetoond dat er sprake is van een verhoogd aantal vasopressine neuronen in de PVN bij depressieve patiënten in vergelijking met controles. Hypothalaam vasopressine potentieert de werking van CRH op de hypofyse om adrenocorticotroop hormoon (ACTH) vrij te maken. Vasopressine is dus een factor in de regulering van de HPA-as. Om de oorsprong van de verhoogde vasopressine plasmaspiegels bij depressie, en met name bij het melancholische subtype daarvan, vast te stellen, werd de hoeveelheid vasopressine mrna in de PVN en SON bepaald bij depressieve patiënten en controles d.m.v. in situ hybridisatie, waarbij speciale aandacht werd besteed aan het onderscheid tussen het melancholische en niet-melancholische type depressie. In de SON 123

2 Chapter 8 werd een toename van 60% gevonden in de vasopressine mrna expressie bij depressieve patiënten vergeleken met controles (p=0.02). Ook in de PVN werd een toename gezien, maar deze was niet significant. Echter, in de melancholische subgroep bleek de vasopressine mrna expressie zowel in de SON (p=0.01) als in de PVN (p=0.028) significant verhoogd. Onze bevinding geeft aan dat de SON de belangrijkste bron is van de toegenomen vasopressine plasmaspiegels bij depressie. Bovendien, waar tot op heden de PVN de meeste aandacht kreeg bij het onderzoek aan de HPA-as, wijzen deze resultaten de SON aan als een factor in de stress-as activatie bij depressie. Daarnaast geven ze aan dat de toename in de hypothalame vasopressine mrna expressie in het bijzonder relevant is voor het melancholische type depressie, hetgeen in overeenstemming is met eerdere studies die aantoonden dat verhoogde vasopressine plasmaspiegels gerelateerd zijn aan dit type depressie. Vasopressine verschilt slechts twee aminozuren van oxytocine, een neuropeptide dat een belangrijke rol speelt bij sociale interacties. Beide neuropeptiden worden afgegeven door de PVN en SON. Daar waar vasopressine de HPA-as activiteit stimuleert, hebben experimenten laten zien dat oxytocine de stressgeïnduceerde activiteit van de HPA-as in diverse soorten, waaronder de mens, vermindert en dat oxytocine onder basale condities de HPA-as activiteit remt. Tegelijkertijd lijkt oxytocine onmisbaar te zijn voor een adequate ACTH respons onder stressvolle omstandigheden. Uit eerdere studies bleek al dat het aantal oxytocine neuronen in de PVN bij depressieve patiënten verhoogd is. In dezelfde groep depressieve patiënten als waarin vasopressine mrna werd bepaald, werd tevens de hoeveelheid oxytocine mrna gemeten d.m.v. in situ hybridisatie. Er werd een significante toename gevonden in oxytocine mrna in de PVN van patiënten met een melancholische depressie vergeleken met niet-melancholische patiënten (p=0.038), terwijl melancholische patiënten vergeleken met controles een trend (p=0.099) lieten zien richting verhoogd oxytocine mrna in de PVN. Er was, echter, geen verschil in oxytocine mrna in ofwel de PVN ofwel de SON wanneer de hele groep depressieve patiënten vergeleken werd met de controles. Hiernaast bleek er bij depressieve patiënten een correlatie te bestaan tussen de hoeveelheid vasopressine mrna en de hoeveelheid oxytocine mrna in de PVN (rho=0.9, p=0.002) en SON (rho=0.7, p=0.02), terwijl bij controles zo n correlatie alleen gevonden werd in de SON (p=0.8, p=0.02). De toename in oxytocine mrna bij het melancholische type depressie zou verband kunnen houden met specifieke symptomen bij dit type depressie, zoals gewichtsverlies en vermindering van eetlust, omdat oxytocine een verzadigingspeptide is. Deze hypothese wordt gesteund door het feit dat het meeste oxytocine mrna werd gevonden in een melancholisch-depressieve patiënt, van wie in het medisch dossier werd vermeld 124

3 Samenvatting dat zij in een depressieve episode gedurende het laatste jaar van haar leven 16 kg was afgevallen. De toename in vasopressine en oxytocine in de PVN en SON lijkt aan elkaar gerelateerd te zijn bij depressieve patiënten, omdat er een correlatie bestaat tussen de hoeveelheid vasopressine mrna en de hoeveelheid oxytocine mrna in zowel de PVN als de SON. Zo bezien is er geen wezenlijk verschil in expressie van vasopressine en oxytocine in de PVN en SON bij depressie. Eerder zou je kunnen veronderstellen dat bij het melancholische type depressie zowel vasopressine als oxytocine expressie in beide kerngebieden verhoogd zijn. Echter, door de relatief kleine patiëntengroepen vonden we niet altijd een significant verschil in elk van de twee gebieden. Onze resultaten wijzen er op dat toegenomen hypothalame expressie van vasopressine met name in verband kan worden gebracht met het melancholische type van depressie. Depressie bij de ziekte van Alzheimer HPA-as hyperactiviteit is niet alleen vastgesteld bij depressie, maar ook bij de ziekte van Alzheimer, o.a. resulterend in verhoogde cortisolspiegels in de liquor cerebrospinalis (hersenvocht). Als wordt aangenomen dat depressie bij de ziekte van Alzheimer dezelfde pathofysiologische kenmerken heeft als depressieve stoornis, zou men ervan uit kunnen gaan dat HPA-as activiteit bij depressieve Alzheimer patiënten nog verder is toegenomen dan bij niet-depressieve Alzheimer patiënten, met hogere cortisolspiegels in de liquor tot gevolg. Om deze hypothese te testen werden cortisolspiegels bepaald in postmortem liquor van zowel depressieve als niet-depressieve Alzheimer patiënten, en in controles. De Alzheimer patiënten maakten deel uit van een prospectieve studie naar depressie bij de ziekte van Alzheimer, waarbij o.a. DSM-classificatie werd gebruikt en, naast andere meetschalen, de Cornell schaal voor depressie bij dementie voor het meten van depressiesymptomen. Deze schaal is speciaal ontworpen als een kwantitatief instrument voor het meten van depressiesymptomen in alle stadia van dementie. De patiënten ondergingen gedurende de laatste jaren van hun leven elke zes maanden een klinische evaluatie. Postmortem vond een systematische neuropathologische evaluatie plaats en de uitbreiding van de Alzheimer veranderingen werd bepaald volgens de Braak stadia voor tangles. Tevens werd door een neuropatholoog een gedifferentieerde semi-kwantitatieve evaluatie van de dichtheid van de Alzheimer beschadigingen (neuritische plaques en neurofibrillaire tangles in de gehele neocortex) uitgevoerd. De Alzheimer patiënten die in onze studies beschreven worden maakten deel uit van dit cohort. We vonden dat de cortisolspiegels na het overlijden bij Alzheimer patiënten meer 125

4 Chapter 8 dan verdubbeld waren ten opzichte van controles, hetgeen in overeenstemming is met eerdere onderzoeken, terwijl geen significante verschillen gevonden werden tussen depressieve en niet-depressieve Alzheimer patiënten. Deze bevindingen wijzen in de richting van een verschillende pathofysiologie van depressie bij de ziekte van Alzheimer vergeleken met depressieve stoornis. Eerder is bij depressie een viervoudige toename van het aantal CRH immunoreactive neuronen gevonden in de PVN. Deze neuronen vormen het startpunt van de HPA-as. Nagegaan werd of bij depressie bij de ziekte van Alzheimer hetzelfde fenomeen van een toegenomen aantal CRH neuronen vastgesteld kon worden. Voor deze studie werden drieëntwintig hypothalami van Alzheimer patiënten uit hetzelfde cohort als hierboven beschreven onderzocht. Het aantal CRH neuronen werd bepaald d.m.v. immunohistochemie en het Image Pro Plus analyseprogramma. We vonden een significante positieve correlatie tussen de Cornell scores en het aantal CRH neuronen bij Alzheimer patiënten (p=0.039). Daarnaast, en in overeenstemming met eerdere bevindingen, werd er geen verschil gevonden tussen de Alzheimer patiënten als groep vergeleken met controles. Onze resultaten suggereren dat een depressieve stoornis en depressie bij de ziekte van Alzheimer, op zijn minst voor een deel, hun hypothalame pathofysiologische kenmerken delen. Vasopressine en oxytocine, geproduceerd in de PVN en SON, worden beschouwd als factoren die betrokken zijn bij de pathofysiologie van een depressieve stoornis. Terwijl eerder gevonden was dat bij Alzheimer patiënten de hoeveelheid vasopressine mrna in de PVN en SON onveranderd is, is oxytocine in beide kerngebieden bij de ziekte van Alzheimer nooit eerder gemeten. We bepaalden daarom of vasopressine- en oxytocine-expressie veranderd zijn bij depressie bij de ziekte van Alzheimer. Postmortem hersenweefsel werd verkregen van dezelfde drieëntwintig patiënten die hierboven beschreven werden en de hoeveelheid vasopressine en oxytocine mrna in de PVN en SON werd bepaald d.m.v. in situ hybridisatie. De groep Alzheimer patiënten verschilde niet significant van de zes controles ten aanzien van de hoeveelheid vasopressine of oxytocine in de PVN of SON. Ook werd er geen significant verschil gevonden tussen depressieve en niet-depressieve Alzheimer patiënten wat betreft de hoeveelheid vasopressine of oxytocine in de PVN of SON. Daarnaast was er geen significante relatie tussen de Cornell score en vasopressine of oxytocine mrna in beide kerngebieden. De resultaten van deze studie geven aan dat bij depressie bij de ziekte van Alzheimer vasopressine en oxytocine genexpressie op het niveau van de PVN en SON onveranderd is. Voor vasopressine betekent dit een verschil met depressieve stoornis. Daarnaast vonden we een onveranderde oxytocine mrna expressie in beide kerngebieden bij de ziekte van Alzheimer. 126

5 Samenvatting Eerder werd gevonden dat neuritische plaques en tangles, de neuropathologische kenmerken van de ziekte van Alzheimer, gerelateerd zijn aan het voorkomen van depressie gedurende het leven. In een andere studie werd gevonden dat er geen relatie bestond tussen depressieve symptomen bij Alzheimerpatiënten en Alzheimer pathologie. Echter, in deze studie werd geen geschikt diagnostisch instrument gebruikt om depressieve symptomen bij demente patiënten vast te stellen. Omdat er een belangrijke overlap van symptomen is tussen depressie en de ziekte van Alzheimer, is het gebruik van het juiste meetinstrument in dit soort studies van essentieel belang. Daarom hebben we in ons onderzoek de Cornell schaal voor depressie bij dementie gebruikt. We stelden in een prospectieve studie vast of er een relatie bestaat tussen de depressieve toestand van een patiënt op het moment van overlijden en de neuropathologische kenmerken van de ziekte van Alzheimer, terwijl we controleerden voor de klinische ernst van dementie. In totaal werden de hersenen van drieënveertig Alzheimer patiënten verkregen uit de prospectieve studie naar depressie bij de ziekte van Alzheimer. Van al deze patiënten werden de laatste klinische evaluaties voor het overlijden samen met de postmortem neuropathologie geanalyseerd. We vonden een significante correlatie tussen de Cornell scores en de somscore voor de dichtheid van de neuritische plaques in de gehele cortex (p=0.027), en in het bijzonder in de temporale cortex (p=0.012). De waargenomen correlaties waren onafhankelijk van sekse, leeftijd, klinische dementie en de duur van de ziekte van Alzheimer. Deze studie laat een positieve relatie zien tussen de depressieve toestand op het moment van overlijden en de aanwezigheid van neuritische plaques bij de ziekte van Alzheimer, onafhankelijk van de klinische ernst van de dementie. Omdat neuritische plaques niet gevonden worden bij een depressieve stoornis, wijst deze bevinding op het eerste gezicht in de richting van een andere pathofysiologie bij depressie bij de ziekte van Alzheimer dan bij een depressieve stoornis. Het kan echter ook zo zijn dat de relatie tussen neuritische plaques en depressieve symptomen kan worden verklaard door een mechanisme dat beide stoornissen gemeen hebben, zoals de HPA-as activatie. Dit idee wordt gesteund door onze bevinding van een verhoogd aantal CRH neuronen. Conclusie De centrale vraag van dit proefschrift was in hoeverre de biologische kenmerken van depressie bij de ziekte van Alzheimer overeenkomen met die van een depressieve stoornis. Hierbij werd uitgegaan van de HPA-as hypothese van depressie. De resultaten wezen erop dat in beide condities eenzelfde pathofysiologische verandering van verhoogde activiteit op het niveau van de CRH neuronen in de 127

6 PVN optreedt. Daarnaast werd gevonden dat depressieve symptomen bij de ziekte van Alzheimer gerelateerd zijn aan de dichtheid van neuritische plaques. Wat betreft vasopressine en oxytocine mrna expressie in de PVN en SON vonden we geen veranderingen bij Alzheimer patiënten met een depressie, terwijl wel een toename van de hoeveelheid vasopressine mrna in de SON bij depressie gezien werd. Bij het melancholische subtype werd een toename van vasopressine mrna gevonden in zowel de PVN als de SON. Voor oxytocine mrna vonden we een toename in de PVN bij melancholisch versus niet-melancholisch depressieve patiënten. Onze resultaten vragen aandacht voor het mogelijke belang van vasopressine als een pathofysiologische factor bij een depressieve stoornis, en voor de SON als de belangrijkste bron van de verhoogde vasopressine plasmaspiegels bij depressie. Daarnaast verschaffen onze resultaten verdere argumenten om een onderscheid te maken tussen melancholische en niet-melancholische depressie wanneer moleculaire veranderingen in de hersenen worden geëvalueerd. Dit proefschrift poogt bij te dragen aan de ontwikkeling van nieuwe therapeutische strategieën voor depressieve stoornis en depressie bij de ziekte van Alzheimer, die zich richten op hypothalame neuropeptides, met name CRH en vasopressine. 128

De ziekte van Alzheimer is een neurodegeneratieve aandoening en de meest voorkomende

De ziekte van Alzheimer is een neurodegeneratieve aandoening en de meest voorkomende Nederlandse samenvatting Ontsteking bij de ziekte van Alzheimer in vivo kwantificatie Achtergrond De ziekte van Alzheimer is een neurodegeneratieve aandoening en de meest voorkomende vorm van dementie.

Nadere informatie

Chapter 9 CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 CHAPTER 9. Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 115 Kanker en behandelingen voor kanker kunnen grote invloed hebben op de lichamelijke gezondheid en het psychisch functioneren van mensen. Er is veel onderzoek gedaan naar de effectiviteit

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 137 138 Het ontrafelen van de klinische fenotypen van dementie op jonge leeftijd In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, komt dementie ook op jonge leeftijd voor. De diagnose

Nadere informatie

The stress-axis in multiple sclerosis. Effects of sepsis, morphine and corticosteroids Erkut, Z.

The stress-axis in multiple sclerosis. Effects of sepsis, morphine and corticosteroids Erkut, Z. UvA-DARE (Digital Academic Repository) The stress-axis in multiple sclerosis. Effects of sepsis, morphine and corticosteroids Erkut, Z. Link to publication Citation for published version (APA): Erkut,

Nadere informatie

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Introductie onderzoeksproject De ziekte van Alzheimer De ziekte van Alzheimer is een neurologische aandoening en is de meest voorkomende vorm van dementie.

Nadere informatie

Stress, depressie en cognitie gedurende de levensloop

Stress, depressie en cognitie gedurende de levensloop SAMENVATTING Stress, depressie en cognitie gedurende de levensloop Inleiding Cognitief functioneren omvat verschillende processen zoals informatieverwerkingssnelheid, geheugen en executief functioneren,

Nadere informatie

De ziekte van Alzheimer. Diagnose

De ziekte van Alzheimer. Diagnose De ziekte van Alzheimer Bij dementie is er sprake van een globale achteruitgang van de cognitieve functies, zoals het geheugen of de taalfuncties. Deze achteruitgang leidt tot functionele beperkingen in

Nadere informatie

Glia in Alzheimer's Disease and Aging. Molecular Mechanisms Underlying Astrocyte and Microglia Reactivity A.M. Orre

Glia in Alzheimer's Disease and Aging. Molecular Mechanisms Underlying Astrocyte and Microglia Reactivity A.M. Orre Glia in Alzheimer's Disease and Aging. Molecular Mechanisms Underlying Astrocyte and Microglia Reactivity A.M. Orre Nederlandse Samenvatting De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie

Nadere informatie

NeDerLANDse samenvatting

NeDerLANDse samenvatting CHAPTER 10 259 NEDERLANDSE SAMENVATTING Benzodiazepines zijn psychotrope middelen met anxiolytische, sederende, spierverslappende en hypnotische effecten. In de praktijk worden zij voornamelijk ingezet

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting In dit proefschrift getiteld Relatieve bijnierschorsinsufficiëntie in ernstig zieke patiënten De rol van de ACTH-test hebben wij het concept relatieve bijnierschorsinsufficiëntie

Nadere informatie

Discussion Summary Samenvatting Dankwoord Curriculum Vitae

Discussion Summary Samenvatting Dankwoord Curriculum Vitae chapter 7 Discussion Summary Samenvatting Dankwoord Curriculum Vitae 140 chapter 7 SAMENVATTING De bipolaire stoornis (of manisch-depressieve stoornis) is een stemmingsstoornis waarin episodes van (hypo)manie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nicotine en alcohol kunnen de placenta passeren en zo het risico op nadelige uitkomsten voor het ongeboren kind verhogen. Stoppen met roken en alcoholgebruik tijdens de zwangerschap lijkt vanzelfsprekend,

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20183 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Rooden, Stephanie Maria van Title: Clinical patterns in Parkinson s disease Date:

Nadere informatie

Hoofdstuk 8. Nederlandse samenvatting

Hoofdstuk 8. Nederlandse samenvatting Hoofdstuk 8 Nederlandse samenvatting Inleiding Schizofrenie is een ernstige psychiatrische ziekte, met afwijkingen in denken, taal, waarneming, gedrag, emotie, motivatie en cognitie (verwerking van informatie).

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 179 In dit proefschrift werden de resultaten beschreven van studies die zijn verricht bij volwassen vrouwen met symptomen van bekkenbodem dysfunctie. Deze symptomen komen frequent voor en kunnen de kwaliteit

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Titel: Cognitieve Kwetsbaarheid voor Depressie: Genetische en Omgevingsinvloeden Het onderwerp van dit proefschrift is cognitieve kwetsbaarheid voor depressie en de wisselwerking

Nadere informatie

Depressie op latere leeftijd, kenmerken van de hersenen en ECT respons.

Depressie op latere leeftijd, kenmerken van de hersenen en ECT respons. NEDERLANDSTALIGE SAMENVATTING Nederlandstalige samenvatting Depressie op latere leeftijd, kenmerken van de hersenen en ECT respons. Inleiding Wereldwijd neemt het aantal mensen met een leeftijd ouder dan

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Samenvatting SAMENVATTING 189 Depressie is een veelvoorkomende psychische stoornis die een hoge ziektelast veroorzaakt voor zowel de samenleving als het individu. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)

Nadere informatie

Het manipuleren van de serotonine functie bij depressies Een depressie is een van de meest invaliderende stoornissen ter wereld. Ongeveer een op de

Het manipuleren van de serotonine functie bij depressies Een depressie is een van de meest invaliderende stoornissen ter wereld. Ongeveer een op de Samenvatting Het manipuleren van de serotonine functie bij depressies Een depressie is een van de meest invaliderende stoornissen ter wereld. Ongeveer een op de zes mensen in Amerika krijgt op enig punt

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 2 NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN In gezonde personen is er een goede balans tussen cellen die delen en cellen die doodgaan. In sommige gevallen wordt deze balans verstoord en delen cellen

Nadere informatie

SAMENVATTING bijlage Hoofdstuk 1 104

SAMENVATTING bijlage Hoofdstuk 1 104 Samenvatting 103 De bipolaire stoornis, ook wel manisch depressieve stoornis genoemd, is gekenmerkt door extreme stemmingswisselingen, waarbij recidiverende episoden van depressie, manie en hypomanie,

Nadere informatie

Sniffing out Parkinson s disease. Samenvatting

Sniffing out Parkinson s disease. Samenvatting Samenvatting 139 Samenvatting De eerste beschrijving van een reukstoornis bij de ziekte van Parkinson (ZvP) dateert uit 1975. Sindsdien is het duidelijk geworden dat Parkinson-patiënten reukstoornissen

Nadere informatie

SUMMARY. Samenvatting

SUMMARY. Samenvatting SUMMARY Samenvatting 165 166 SAMENVATTING Overgewicht en obesitas bij kinderen is een steeds groter wordend probleem. Eén van de gevolgen ervan is het ontstaan van hypertensie (een te hoge bloeddruk).

Nadere informatie

Onderzoek naar fysiologische stress (re)activiteit als een endofenotype voor middelengebruik in de adolescentie

Onderzoek naar fysiologische stress (re)activiteit als een endofenotype voor middelengebruik in de adolescentie Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Onderzoek naar fysiologische stress (re)activiteit als een endofenotype voor middelengebruik in de adolescentie Stoornissen in het gebruik van middelen

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Speksnijder, Niels Title: Determinants of psychosis vulnerability : focus on MEF2

Nadere informatie

hoofdstuk 2-4 hoofdstuk 2

hoofdstuk 2-4 hoofdstuk 2 Samenvatting Het doel van het onderzoek, zoals beschreven in dit proefschrift, is het identificeren van fysiologische parameters voor het meten van stress bij vleesvarkens. Stress, veroorzaakt door de

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 157 N ederlandse samenvatting Nederlandse Samenvatting 158 Nederlandse samenvatting Het aantal gevallen van huidkanker, waaronder melanoom, neemt nog steeds toe in de westerse

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Delirium in the elderly: biomarkers and outcomes Witlox, J. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Delirium in the elderly: biomarkers and outcomes Witlox, J. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Delirium in the elderly: biomarkers and outcomes Witlox, J. Link to publication Citation for published version (APA): Witlox, J. (2012). Delirium in the elderly:

Nadere informatie

Integratie van functionele en moleculaire beeldvorming bij de ziekte van Alzheimer

Integratie van functionele en moleculaire beeldvorming bij de ziekte van Alzheimer Integratie van functionele en moleculaire beeldvorming bij de ziekte van Alzheimer Achtergrond De ziekte van Alzheimer De ziekte van Alzheimer (Alzheimer s disease - AD) is een neurodegeneratieve ziekte

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20223 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20223 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20223 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Spijker, Anne Titia Title: Cortisol exposure, cognition and clinical course of

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting In het promotieonderzoek dat wordt beschreven in dit proefschrift staat schade aan de bloedvaten bij dementie centraal. Voordat ik een samenvatting van de resultaten geef zal ik

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Breaking Barriers: bloed-hersenbarrière veranderingen in capillaire cerebrale amyloïd angiopathie en de ziekte van Alzheimer De ziekte van Alzheimer De ziekte van Alzheimer (AD)

Nadere informatie

Immuun Activatie in Relatie tot Manische Symptomen in Depressieve Patiënten. Karlijn Becking MD-PhD student, UMCG

Immuun Activatie in Relatie tot Manische Symptomen in Depressieve Patiënten. Karlijn Becking MD-PhD student, UMCG Immuun Activatie in Relatie tot Manische Symptomen in Depressieve Patiënten Karlijn Becking MD-PhD student, UMCG Introductie Disbalans Pro-inflammatoire staat Destabilisatie Gevoeligheid voor stress Monocyt

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 249 Migraine is een ernstige en veelvoorkomende hoofdpijnaandoening met grote impact op het leven van patiënten en hun familieleden. Een migraineaanval wordt gekenmerkt door matige tot ernstige hoofdpijn,

Nadere informatie

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden.

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden. Samenvatting In hoofdstuk 1 hebben we het belang en het doel van het onderzoek in dit proefschrift beschreven. Wereldwijd vormen hart- en vaatziekten (HVZ) de belangrijkste oorzaak van sterfte. Volgens

Nadere informatie

De ontwikkeling van depressie bij kinderen en adolescenten met ADHD

De ontwikkeling van depressie bij kinderen en adolescenten met ADHD De ontwikkeling van depressie bij kinderen en adolescenten met ADHD Samenvatting 10 tot 40% van de kinderen en adolescenten met ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) ontwikkelen symptomen van

Nadere informatie

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 10 156 Dit proefschrift bestaat uit een aantal studies waarin de veranderingen in het vermogen van plasma om de uitstroom (efflux) van cholesterol uit cellen

Nadere informatie

Chapter 10. Samenvatting

Chapter 10. Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 Zijn atherosclerose en ontsteking oorzaken van cognitieve achteruitgang bij oudste ouderen? Inleiding Een achteruitgang van verstandelijke vermogens, oftewel cognitieve

Nadere informatie

Het begrijpen van heterogeniteit binnen de ziekte van Alzheimer: een neurofysiologisch

Het begrijpen van heterogeniteit binnen de ziekte van Alzheimer: een neurofysiologisch Het begrijpen van heterogeniteit binnen de ziekte van Alzheimer: een neurofysiologisch perspectief Inleiding De ziekte van Alzheimer wordt gezien als een typische ziekte van de oudere leeftijd, echter

Nadere informatie

C H A P T E R Dutch Summary Nederlandse samenvatting van het proefschrift: De darm-hersenen as en de regulatie van voedselinname.

C H A P T E R Dutch Summary Nederlandse samenvatting van het proefschrift: De darm-hersenen as en de regulatie van voedselinname. CHAPTER Dutch Summary Nederlandse samenvatting van het proefschrift: De darm-hersenen as en de regulatie van voedselinname. De rol van GLP-1, van fysiologie tot farmacotherapie DUTCH SUMMARY Het aantal

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge LEKENSAMENVATTING Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er geen duidelijke medische verklaring

Nadere informatie

Summary in dutch / Nederlandse samenvatting

Summary in dutch / Nederlandse samenvatting Summary in dutch / Nederlandse samenvatting 115 Van diagnose tot prognose Multiple sclerose (MS) is een chronische progressieve auto-immuum ziekte met onbekende origine die word gekarakteriseerd door laesies

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Analyse van chromosomale afwijkingen in gastrointestinale tumoren In het ontstaan van kanker spelen vele moleculaire processen een rol. Deze processen worden in gang gezet door

Nadere informatie

Amyotrofische laterale sclerose (ALS) is een progressieve neuromusculaire ziekte

Amyotrofische laterale sclerose (ALS) is een progressieve neuromusculaire ziekte ALS IMPRINTS ON THE BRAIN LINKED TO THE CONNECTOME Proefschrift Ruben Schmidt UMC Utrecht Hersencentrum Nederlandse samenvatting ALS afdrukken op het brein gelinkt aan het connectoom Amyotrofische laterale

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 99 Nederlandse Samenvatting Depressie is een veel voorkomend en ernstige psychiatrisch ziektebeeld. Depressie komt zowel bij ouderen als bij jong volwassenen voor. Ouderen en jongere

Nadere informatie

Samenvatting. Chapter12

Samenvatting. Chapter12 Samenvatting Chapter12 Coinfectie met Mycobacterium Tuberculose tijdens HIV-infectie is een groot probleem in de derde wereld, daar dit leidt tot een grotere sterfte. (hoofdstuk I) In de studies beschreven

Nadere informatie

Chapter 10. Samenvatting (Summary in Dutch)

Chapter 10. Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) 157 Depressie is een psychiatrische aandoening waar bijna 1 op de 5 Nederlanders op enig moment in hun leven mee te kampen heeft (Weissman, Bland et al. 1999). De ziekte

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het onderwerp van dit proefschrift is depressieve en angst symptomen in chronische dialyse patiënten en andere patiënten. Het proefschrift bestaat uit twee delen (deel A en deel

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Chapter 9. Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Chapter 9 Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Samenvatting Samenvatting Depressie en angst klachten bij Nederlandse patiënten met een chronische nierziekte Het onderwerp van dit proefschrift is depressieve

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De adolescentie is lang beschouwd als een periode met veelvuldige en extreme stemmingswisselingen, waarin jongeren moeten leren om grip te krijgen op hun emoties. Ondanks het feit

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Nederlandse samenvatting Wereldwijd zijn er miljoenen mensen met diabetes mellitus, hetgeen resulteert in aanzienlijke morbiditeit en mortaliteit. Bekende oogheelkundige complicaties

Nadere informatie

Cortisol en het beloop van depressie en angststoornissen

Cortisol en het beloop van depressie en angststoornissen Cortisol en het beloop van depressie en angststoornissen Sophie Vreeburg VGCt najaarscongres 15 november 2013 Hoge prevalentie 25 depressie angststoornis 20 15 10 lifetime prev. 1-jaar prev. 5 0 m v m

Nadere informatie

Samenvatting 149. Samenvatting

Samenvatting 149. Samenvatting Samenvatting Samenvatting 149 Samenvatting Constitutioneel eczeem is een chronische ontstekingsziekte van de huid gekenmerkt door rode, schilferende en bovenal jeukende huidafwijkingen. Onder de microscoop

Nadere informatie

Samenvatting. Farmacotherapie van geriatrische patiënten

Samenvatting. Farmacotherapie van geriatrische patiënten Samenvatting Introductie Het aantal oudere patiënten dat gezien wordt op een geriatrische afdeling blijft stijgen door de toename van 65-plussers in de bevolking, de zogenaamde vergrijzing. Geriatrische

Nadere informatie

Summary in Dutch / Nederlandse Samenvatting

Summary in Dutch / Nederlandse Samenvatting Summary in Dutch / Nederlandse Samenvatting 2 In dit proefschrift wordt met behulp van radiologische technieken de veroudering van de hersenen bestudeerd. Hierbij wordt in het bijzonder aandacht besteed

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33229 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Rooden, Sanneke van Title: MR imaging in cerebral amyloidoses : entering a new

Nadere informatie

van jeugdtrauma 29/09/2016 Klinische en neurobiologische effecten Overzicht Overzicht

van jeugdtrauma 29/09/2016 Klinische en neurobiologische effecten Overzicht Overzicht Klinische en neurobiologische effecten van jeugdtrauma Prof. dr. F. Van Den Eede Dr. L. Cassiers Avondlezing PC St.-Hieronymus 22/9/2016 Inleiding Klinische effecten van jeugdtraumata Neurobiologie: -

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Wat verandert er in het zenuwstelsel als een dier iets leert? Hoe worden herinneringen opgeslagen in de hersenen? Hieraan ten grondslag ligt het vermogen van het zenuwstelsel om

Nadere informatie

Perseverative cognition: The impact of worry on health. Nederlandse samenvatting

Perseverative cognition: The impact of worry on health. Nederlandse samenvatting Perseverative cognition: The impact of worry on health Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Perseveratieve cognitie: de invloed van piekeren op gezondheid Iedereen maakt zich wel eens zorgen.

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Samenvatting 11 Samenvatting Bloedarmoede, vaak aangeduid als anemie, is een veelbesproken onderwerp in de medische literatuur. Clinici en onderzoekers buigen zich al vele jaren over de oorzaken en gevolgen

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary)

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary) Chapter 9 Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary) 10 13 14 15 16 17 18 19 20 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 Chapter 9 122 Dutch Summary Nederlandse Samenvatting Reumatoïde artritis

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19074 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Suwannalai, Parawee Title: ACPA response in evolution of rheumatoid arthritis

Nadere informatie

SaMenvatting (SUMMARy IN DUTCH)

SaMenvatting (SUMMARy IN DUTCH) Samenvatting (summary in Dutch) Samenvatting In hoofdstuk 1 wordt de algemene introductie van dit proefschrift beschreven. De nadruk in dit proefschrift lag op patiënten met hoofd-halskanker (HHK) en

Nadere informatie

HERSENATROFIE GEMETEN MET BEHULP VAN MRI BIJ MULTIPELE SCLEROSE

HERSENATROFIE GEMETEN MET BEHULP VAN MRI BIJ MULTIPELE SCLEROSE HERSENATROFIE GEMETEN MET BEHULP VAN MRI BIJ MULTIPELE SCLEROSE Samenvatting 193 Het doel van dit proefschrift was het onderzoeken van de waarde van hersenatrofie gemeten met behulp van MRI voor het vervolgen

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39582 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39582 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/39582 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Hegeman, Annette Title: Appearance of depression in later life Issue Date: 2016-05-18

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Chapter 8 Niertransplantatie is de optimale therapie voor patiënten met chronische nierinsufficiëntie. Niertransplantatie kan echter leiden tot zowel acute als chronische complicaties

Nadere informatie

132

132 6DPHQYDWWLQJ 132 6DPHQYDWWLQJ Sotos syndroom, ook wel cerbraal gigantisme genoemd, werd voor het eerst beschreven in 1964 door Professor Sotos. Hij beschreef 5 kinderen met snelle lengtegroei, een grote

Nadere informatie

& SAmeNvAttING dankwoord PuBLICAtIeLIJSt CurrICuLum vitae

& SAmeNvAttING dankwoord PuBLICAtIeLIJSt CurrICuLum vitae & Dankwoord PUBLICATIELIJST Curriculum vitae Hart- en vaatziekten zijn een belangrijke oorzaak van mortaliteit en morbiditeit in Westerse landen. Bloedplaatjes spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/45136 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Werff, S.J.A. van der Title: The stressed brain - discovering the neural pathways

Nadere informatie

Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten

Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten Factoren in de relatie tussen angstige depressie en het risico voor hart- en vaatziekten In dit proefschrift werd de relatie tussen depressie en het risico voor hart- en vaatziekten onderzocht in een groep

Nadere informatie

Aandachtsklachten en aandachtsstoornissen worden geobserveerd in verschillende volwassen

Aandachtsklachten en aandachtsstoornissen worden geobserveerd in verschillende volwassen SAMENVATTING Aandachtsklachten en aandachtsstoornissen worden geobserveerd in verschillende volwassen klinische populaties, waaronder ook de Aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD). Ook al wordt

Nadere informatie

Dutch summary. Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis

Dutch summary. Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis Mitochondriaal dysfunctioneren in multiple sclerosis Multiple sclerose (MS) is een ingrijpende aandoening van het centraal zenuwstelsel en de meest voorkomende oorzaak van niet-trauma gerelateerde invaliditeit

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting amenvatting Het aantal mensen met dementie neemt toe. De huisarts speelt een sleutelrol in het (h)erkennen van signalen die op dementie kunnen wijzen en hiermee in het stellen van de diagnose dementie,

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de Rick Helmich Cerebral Reorganization in Parkinson s disease (proefschrift) Nederlandse Samenvatting De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/40073 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Schat, A. Title: Clinical epidemiology of commonly occurring anxiety disorders

Nadere informatie

Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff)

Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff) Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff) Chapter 6 NEDERLANDSE SAMENVATTING Nederlandse Samenvatting 6 Nederlandse samenvatting Multiple sclerose (MS) is een neuro-inflammatoire en neurodegeneratieve

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Bij epilepsiechirurgie streeft men naar complete verwijdering of disconnectie van de epileptogene zone met behoud van eloquente hersengebieden. Het do

Bij epilepsiechirurgie streeft men naar complete verwijdering of disconnectie van de epileptogene zone met behoud van eloquente hersengebieden. Het do Samenvatting Bij epilepsiechirurgie streeft men naar complete verwijdering of disconnectie van de epileptogene zone met behoud van eloquente hersengebieden. Het doel is immers om de aanvallen te stoppen

Nadere informatie

Neuropsychiatrische symptomen bij Nederlandse verpleeghuispatiënten

Neuropsychiatrische symptomen bij Nederlandse verpleeghuispatiënten Proefschrift: S.U. Zuidema Neuropsychiatrische symptomen bij Nederlandse verpleeghuispatiënten met dementie Samenvatting Dementie is een ongeneeslijke aandoening met belangrijke effecten op cognitie, activiteiten

Nadere informatie

Waarom doen sommige personen wel aan sport en anderen niet? In hoeverre speelt

Waarom doen sommige personen wel aan sport en anderen niet? In hoeverre speelt Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Waarom doen sommige personen wel aan sport en anderen niet? In hoeverre speelt genetische aanleg voor sportgedrag een rol? Hoe hangt sportgedrag samen met geestelijke

Nadere informatie

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting. I never read, I just look at pictures. Andy Warhol

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting. I never read, I just look at pictures. Andy Warhol CHAPTER 10 Nederlandse samenvatting I never read, I just look at pictures Andy Warhol 189 Chapter 10 Inleiding Dementie en de ziekte van Alzheimer Dementie is een syndroom dat gekenmerkt wordt door een

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY)

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY) NEDERLANDE AMENVATTING (DUTCH UMMARY) 189 Nederlandse amenvatting (Dutch ummary) trekking van proefschrift Patiënten met een chronische gewrichtsontsteking, waaronder reumatoïde artritis (RA), de ziekte

Nadere informatie

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest.

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest. Samenvatting 152 Samenvatting Ieder jaar krijgen in Nederland 16.000 mensen een hartstilstand. Hoofdstuk 1 beschrijft de achtergrond van dit proefschrift. De kans om een hartstilstand te overleven is met

Nadere informatie

Omdat uit eerdere studies is gebleken dat de prevalentie, ontwikkeling en manifestatie van gedragsproblemen samenhangt met persoonskenmerken zoals

Omdat uit eerdere studies is gebleken dat de prevalentie, ontwikkeling en manifestatie van gedragsproblemen samenhangt met persoonskenmerken zoals Gedragsproblemen komen veel voor onder kinderen en adolescenten. Als deze problemen ernstig zijn en zich herhaaldelijk voordoen, kunnen ze een negatieve invloed hebben op het dagelijks functioneren van

Nadere informatie

Chapter 10. Nederlandse samenvatting

Chapter 10. Nederlandse samenvatting Chapter 10 Nederlandse samenvatting Samenvatting Dunnevezelneuropathie (DVN) is een aandoening waarbij selectief of overwegend de dunne zenuwvezels (Aδ en C) zijn aangedaan. Het klinisch beeld wordt gekenmerkt

Nadere informatie

SAMENVATTING Samenvatting Coeliakie is een genetische aandoening waarbij omgevingsfactoren en meerdere genen bijdragen aan de ontwikkeling van de ziekte. De belangrijkste omgevingsfactor welke een rol

Nadere informatie

Samenvat ting en Conclusies

Samenvat ting en Conclusies Samenvat ting en Conclusies Samenvatting en Conclusies 125 SAMENVAT TING EN CONCLUSIES In dit proefschrift werd de invloed van viscerale obesitas en daarmee samenhangende metabole ontregelingen, en het

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Achtergrond Het risico op het ontwikkelen van een psychiatrische ziekte, zoals attention deficit hyperactivity disorder (ADHD), schizofrenie of verslaving, wordt voor een aanzienlijk deel bepaald door

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting nederlandse samenvatting Algemene inleiding Primair bot lymfoom is een zeldzame aandoening. Het is een extranodaal subtype van het grootcellig B non Hodgkin lymfoom, dat zich

Nadere informatie

Algemene introductie Huidige depressie en/of angststoornis en vaatvernauwing in de benen

Algemene introductie Huidige depressie en/of angststoornis en vaatvernauwing in de benen Samenvatting 176 s a m e n va t t i n g Algemene introductie Depressie en angststoornissen zijn veelvoorkomende psychiatrische ziekten die een hoge ziektelast veroorzaken. Ze vormen risicofactoren voor

Nadere informatie

Chapter. Samenvatting

Chapter. Samenvatting Chapter 9 9 Samenvatting Samenvatting Patiënten met chronische pijn die veel catastroferende gedachten (d.w.z. rampdenken) hebben over pijn ervaren een verminderd fysiek en psychologisch welbevinden. Het

Nadere informatie

Samenvatting / Summary in Dutch

Samenvatting / Summary in Dutch Samenvatting / Summary in Dutch De hypothalamus-hypofyse-bijnier-as (ook hypothalamuspituitary-adrenal axis of hpa-as) bestaat uit verschillende endocriene klieren, die elkaar via hormonen stimuleren en

Nadere informatie

Wetenschappelijke Samenvatting. 1. Kwetsbaarheid en emotionele verwerking bij depressie

Wetenschappelijke Samenvatting. 1. Kwetsbaarheid en emotionele verwerking bij depressie Wetenschappelijke Samenvatting 1. Kwetsbaarheid en emotionele verwerking bij depressie In dit proefschrift wordt onderzocht wat spaak loopt in de hersenen van iemand met een depressie. Er wordt ook onderzocht

Nadere informatie

The Glue of (ab)normal Mental Life: Networks of Interacting Thoughts, Feelings and Behaviors A.O.J. Cramer

The Glue of (ab)normal Mental Life: Networks of Interacting Thoughts, Feelings and Behaviors A.O.J. Cramer The Glue of (ab)normal Mental Life: Networks of Interacting Thoughts, Feelings and Behaviors A.O.J. Cramer Wat is een psychische stoornis? Als we de populaire media en sommige stromingen in de gedragswetenschappen

Nadere informatie

CHAPTER 9 GENERAL DISCUSSION SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING

CHAPTER 9 GENERAL DISCUSSION SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING CHAPTER 9 GENERAL DISCUSSION SUMMARY NEDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 9 HERSENEN ONDER DRUK De invloed van bloeddruk en het angiotensine-converterend enzym op de hersenen Achtergrond De ziekte van Alzheimer

Nadere informatie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Zoals beschreven in hoofdstuk 1, is artrose een chronische ziekte die vaak voorkomt bij ouderen en in het bijzonder

Nadere informatie

Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2

Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 1 leidt het onderwerp van dit proefschrift in, te weten het bestuderen van de Gezondheidsgerelateerde Kwaliteit van Leven bij kinderen van 0 tot 12. Doordat het aantal medische successen toenam,

Nadere informatie

SAMENVATTING Depressie en angststoornissen, zoals de paniekstoornis, de sociale angst stoornis en de gegeneraliseerde angststoornis, zijn veel voorkomende psychiatrische stoornissen die gepaard gaan met

Nadere informatie