Monitoronderzoek EU-GHS/CLP Eindrapportage

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013. Eindrapportage"

Transcriptie

1 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Eindrapportage

2 Colofon Auteurs Dr. Jaco Westra Dr. Kees Le Blansch Bureau KLB Postbus CC Den Haag Telefoon: +31 (0) Fax: +31 (0) Internet: Datum: 8 juli 2013 Copyright Bureau KLB Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

3 Bureau KLB, 8 juli 2013 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Inhoudsopgave Samenvatting 5 Executive summary 13 Voorwoord Over het monitoringonderzoek Achtergrond Doel- en vraagstelling Werkwijze en verantwoording Leeswijzer Brancheorganisaties en EU-GHS / CLP De branches Opbrengsten interviews Bedrijven en EU-GHS / CLP Inleiding De kennis over EU-GHS bij bedrijven De kennis over EU-GHS: de verschillende rollen De kennis over EU-GHS: leden van brancheorganisaties en niet-leden De kennis over EU-GHS: business-to-business en consumentenmarkt De kennis over EU-GHS: de sectoren Bedrijven: inzet, informatie en ondersteuning m.b.t. EU- GHS/CLP Inleiding Inzet Informatie Ondersteuning Conclusies Conclusies en aanbevelingen Inleiding De rollen De brancheorganisaties De gevolgde communicatiestrategie Aanbevelingen 63 3

4

5 Bureau KLB, 8 juli 2013 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Monitoronderzoek EU-GHS 2013 Samenvatting Op 20 januari 2009 is de Europese verordening voor de indeling, etikettering en verpakking van stoffen en mengsels (1272/2008/EG) 1 gefaseerd in werking getreden. De regels voor stoffen gelden vanaf 1 december Per 1 juni 2015 worden verplichtingen voor mengsels van kracht. Het ministerie van VWS is verantwoordelijk voor de invoering van de verordening in Nederland. De NVWA coördineert de voorlichting over de verordening en heeft de uitvoering daarvan neergelegd bij de Kenniscentrum InfoMil van Rijkswaterstaat (RWS) Leefomgeving. De tot dusver gehanteerde voorlichtingsstrategie gaat uit van een gedeelde verantwoordelijkheid van overheid en intermediaire organisaties. De overheid voorziet daarbij, in afstemming met intermediairs, in voorlichtingsmateriaal en ondersteuning. Vervolgens nemen deze intermediairs in het bijzonder de brancheorganisaties de voorlichting en ondersteuning van bedrijven voor hun rekening en verstrekken zij branchespecifieke informatie. Dit vanuit de gedachte dat zij zelf beter de behoefte van hun achterban kunnen beoordelen. Om het voorlichtingstraject verder en onderbouwd vorm te kunnen geven, heeft RWS Leefomgeving Bureau KLB gevraagd een monitoronderzoek bij branches en bedrijven uit te voeren naar de stand van zaken met betrekking tot de invoering van EU-GHS/CLP. Dit rapport beschrijft de resultaten van het onderzoek, uitgevoerd in de lente van In deze samenvatting geven we de bevindingen, conclusies en aanbevelingen 2 op hoofdlijnen weer. Het monitoronderzoek Doel- en vraagstelling Doel van het onderzoek is om zicht te krijgen op: de mate waarin branches en bedrijven die per 1 juni 2015 met de EU-GHS / CLP verplichtingen te maken krijgen, hiervan op de hoogte zijn, wat zij in verband hiermee hebben ondernomen, en wat hieruit af te leiden is qua eventueel benodigde verbetering van de voorlichtingstrategie. Het onderzoek heeft zich in het bijzonder gericht op de nieuwe verplichtingen met betrekking tot mengsels, voor bedrijven die in de keten de rol vervullen van importeur, formuleerder en distributeur. Verder zijn in de beschouwing meegenomen de indirecte met EU-GHS samenhangende verplichtingen voor bedrijven in hun werkgeverrol, die voortvloeien uit de Arbowet. In verband met dat laatste zijn ook bedrijven in het onderzoek betrokken die in de keten de rol van eindgebruiker vervullen. Voor de goede orde: voor veel bedrijven geldt dat ze simultaan meerdere van deze rollen vervullen. 1 In het Engels aangeduid met Classification, Labelling and Packaging, CLP; in Nederland aangeduid met de werktitel EU-GHS. 2 In dit rapport worden aanbevelingen aan de overheid gedaan. Separaat zijn in deelrapportjes maatwerkadviezen aan de brancheorganisaties verstrekt. Daarop gaan we hier niet verder in. 5

6 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Bureau KLB, 8 juli 2013 Werkwijze en verantwoording Het onderzoek is uitgevoerd door middel van interviews met brancheorganisaties (in totaal 16) en telefonische enquêtes bij bedrijven (in totaal 301) in de sectoren waar in het bijzonder de nieuwe verplichtingen gaan gelden. De steekproeftrekking onder bedrijven was erop gericht een gelijkmatige verdeling te verkrijgen over de verschillende rollen en over wel- en niet-leden van brancheorganisaties. Daarnaast was het doel een wat kleinere groep eindgebruikers te betrekken, gezien de beperktere hoeveelheid nieuwe verplichtingen voor deze groep. Om dit te realiseren zijn bedrijven langs verschillende wegen geselecteerd: vanuit sectoren waarin de verschillende rollen relatief vaak voorkomen, via de ledenlijsten van brancheorganisaties, via bij de Kamer van Koophandel aangeschafte adreslijsten en langs andere wegen (o.m. mystery shopping, suggesties van experts). Omdat bedrijven simultaan meerdere rollen kunnen vervullen, zijn er in de uiteindelijke steekproef beduidend meer rollen vertegenwoordigd dan de 301 bedrijven waar het feitelijk om gaat. Alleen al het overzicht van het aantal vertegenwoordigde rollen laat zien dat de beoogde verscheidenheid goed is gerealiseerd: 63 bedrijven vervullen de rol van importeur, 135 de rol van formuleerder, 189 de rol van distributeur en 195 de rol van werkgever. Voor een scherper beeld van de steekproef zijn de bedrijven in vier groepen onderscheiden: (1) de groep bedrijven die formuleert, (2) de groep (niet-formulerende) bedrijven die importeert, (3) de groep (niet-importerende) distributeurs, en (4) de groep bedrijven die alleen mengsels gebruikt en die werkgeversverplichtingen heeft. Binnen de groep niet-importerende distributeurs kunnen we nog de omverpakkers en de groothandels onderscheiden (waarvoor verschillende verplichtingen gelden). Tabel 1 laat zien dat een goed gespreide groep is bevraagd. Tabel 1. Samenstelling steekproef Leden brancheorganisatie Niet-leden Totaal Formuleerders Importeurs (niet-formulerend) Distributeurs (niet-importerend) waarvan omverpakker (13) (18) 94 waarvan groothandel (24) (39) Eindgebruikers met werkgeversverplichtingen Totaal Om 301 geslaagde telefonische enquêtes te realiseren, zijn 676 bedrijven benaderd. Daarvan waren er 125 (technisch) onbereikbaar, zodat de bruto non-respons 250 bedrijven 6

7 Bureau KLB, 8 juli 2013 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 (45%) bedraagt. Voorts was bij 105 bedrijven sprake van een reden om de vragenlijst niet af te nemen, waarvan de belangrijkste (bij 90 bedrijven) was dat men van mening was dat EU-GHS voor het betreffende bedrijf niet van toepassing was. Zodoende bedroeg de netto non-respons (weigering) 145 bedrijven, ofwel 26% van het totaal. Er kan zodoende gesproken worden van een goede random steekproef met weinig verstoring op grond van zelfselectie. Dit wekt de indruk dat EU-GHS bedrijven niet onverschillig laat. De brancheorganisaties De bekendheid van de brancheorganisaties met de aankomende EU-GHS wetgeving verschilt per sector maar volgt op grote lijnen de onderstaande driedeling. Een aantal brancheorganisaties is directe deelnemer aan diverse stoffenbeleidstafels. Voor een groot deel vertegenwoordigen zij formulerende branches met stoffen als core business, maar ook de handel en een enkele gebruikersbranche is vertegenwoordigd. Deze organisaties hebben veel inhoudelijke kennis, voorlichting naar de leden (waaronder over EU-GHS) is een standaard onderdeel van de activiteiten. Een tweede groep brancheorganisaties is vooral indirect aangesloten bij het beleidsnetwerk rondom stoffen. Stoffenwetgeving is één van de aspecten die de brancheorganisatie behartigt. Het gaat hier veelal om branches waar de focus op de handel en/of het gebruik ligt. De kennis bij de brancheorganisatie is globaler van karakter. Deze brancheorganisaties zijn minder of nog niet actief met voorlichting, maar zijn wel bezig deze concreet voor te bereiden. Een derde groep brancheorganisaties houdt zich terzijde met stoffenregelgeving bezig. Deze organisaties zijn aan te treffen in branches waar de kernactiviteit handel of het toepassen van producten is. Voorlichting wordt te gelegener tijd overwogen. De door de branches gevraagde ondersteuning van de overheid is divers en sluit in het algemeen aan bij de lopende strategie en het beschikbare materiaal. Opvallend is dat een aantal branches niet op de hoogte is van de verschillende ondersteunende instrumenten waarin de overheid nu al voorziet, zoals de helpdesk en specifiek communicatiemateriaal. Bedrijven en EU-GHS /CLP De enquêtes onder de bedrijven waren er in het bijzonder op gericht vast te stellen wat zij anno april 2013 weten van hun verplichtingen onder EU-GHS/CLP. Dit kennisniveau is als volgt vastgesteld. Om te beginnen is de geënquêteerde bedrijven gevraagd naar hun concrete activiteiten. Aan de hand daarvan is door de interviewer vastgesteld welke rollen zij precies vervullen voor EU-GHS. Vervolgens is bedrijven gevraagd of ze weten wat EU- GHS is, en zo ja, of ze kunnen vertellen welke verplichtingen EU-GHS voor hen met zich meebrengt gezien de rollen die zij zoals eerder vastgesteld in de keten spelen. Nagegaan is of ze hier spontaan kennis van hebben. Zo nee, dan volgde nog een geholpen vraag (wist u dat ). Op deze manier is voor de maximaal negen verplichtingen die EU-GHS resp. de Arbo-wet met zich meebrengen (zie tekstkader hieronder), per bedrijf in kaart gebracht of deze (1) überhaupt geen kennis heeft van EU-GHS; (2) de betreffende verplichting op het bedrijf van toepassing is; (3) het bedrijf spontane, dan wel (4) geholpen kennis heeft van deze verplichting, (5) of niet. 7

8 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Bureau KLB, 8 juli 2013 De negen verplichtingen vanuit EU-GHS/CLP resp. Arbo-wet 1. Producten opnieuw indelen / classificeren 2. Producten voorzien van andere etiketten 3. Geïmporteerde stof melden bij ECHA 3 4. Verpakking moet aan eisen voldoen 5. De informatie moet 10 jaar bewaard worden 6. De informatie moet aan het NVIC aangeleverd worden 7. Werknemers informeren 8. Werkplek etikettering aanpassen 9. Controle van juistheid werkplek opslag De figuur op de volgende pagina geeft dit kennispeil over de gehele steekproef weer. In het oog springt dat één derde van alle bedrijven onbekend is met EU-GHS. Minder dan de helft van de bedrijven op wie dit van toepassing is, kan spontaan de verplichtingen noemen om producten opnieuw in te delen, de etikettering te herzien en de werknemers daarover te informeren. De overige verplichtingen zijn minder bekend. De verplichtingen om informatie 10 jaar te bewaren en aan het NVIC aan te leveren, zijn het minst bekend. Slechts enkele procenten van de bevraagde bedrijven kunnen dit spontaan noemen. 3 De verplichting om stoffen te melden aan ECHA geldt ook voor stoffen geproduceerd in de Economische ruimte (EER), maar is voor dit onderzoek niet relevant. 8

9 Bureau KLB, 8 juli 2013 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Figuur 1. Kennis bij bedrijven van 9 verplichtingen EU-GHS / Arbo-wet (n = 301) 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Producten opnieuw indelen / classificeren Producten voorzien van andere etiketten Geimporteerde stof melden bij ECHA Verpakking moet aan eisen voldoen De informatie moet 10 jaar bewaard worden De informatie moet aan het NVIC aangeleverd worden Spontaan bekend Geholpen bekend Niet bekend Verplichting niet van toepassing EU-GHS algemeen onbekend Werknemers informeren Werkplek etikettering aanpassen Controle van juistheid werkplek opslag 9

10 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Bureau KLB, 8 juli 2013 Nadere analyse van deze bevindingen levert het volgende op: Formuleerders zijn het best op de hoogte van hun verplichtingen, op de hielen gevolgd door importeurs. Distributeurs zijn beduidend minder goed op de hoogte. Eindgebruikers zijn relatief slecht op de hoogte van EU-GHS, maar zij die dat wel zijn kunnen relatief goed aangeven hoe deze in de verplichtingen van de Arbowetgeving doorwerken. Leden van brancheorganisaties zijn relatief beter op de hoogte dan niet-leden. Bedrijven die actief zijn op de business to business markt, zijn gemiddeld beter op de hoogte dan bedrijven die (ook) op de consumentenmarkt actief zijn. Al met al is de indruk dat bedrijven beter van hun EU-GHS verplichtingen op de hoogte zijn naarmate ze de omgang met stoffen meer als kernactiviteit hebben en bij een brancheorganisatie zijn aangesloten. Een vergelijking op sectorniveau bevestigt deze algemene bevindingen, zoals te zien is in onderstaande figuur. Zichtbaar is dat het kennispeil het laagst is in sectoren waar bedrijven actief zijn in de handel van chemische producten voor eindgebruikers en waar deze bedrijven zich niet in een brancheorganisatie verenigd hebben. Figuur 2. Mate van de gemiddelde bekendheid, toepasselijkheid en overall bekendheid van de EU-GHS verplichtingen in de verschillende sectoren (n=301) 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Productie van zeep en reinigingsmiddelen Formuleren overig Productie van spuitbussen Productie van Verf Handel in chemische producten Productie (kunst)meststoffen Groothandel producten voor grafische industrie Productie van lijmen en kitten Groothandel materialen voor (industriele) oppervlakte niet in te delen Productie gewasbescherming/bestrijding Groothandel zeep en reinigingsmiddelen Groothandel in tandtechtechnische materialen Groothandel overig Groothandel smeermiddelen en olien Gebruikers Schoonmaak Gebruik overig Groothandel Tuinbouwproducten Gebruikers autoschade herstel Groothandel in verf Detailhandel Toeleveranciers Rijwiel en automobiel industrie Productie van stortklare beton Spontaan bekend Geholpen bekend Niet bekend Verplichting niet van toepassing EU-GHS algemeen onbekend Bedrijven: inzet, informatie en ondersteuning m.b.t. EU-GHS/CLP Ook hebben we bedrijven gevraagd naar hun huidige activiteiten in relatie tot EU-GHS, hun belangrijkste informatiebronnen en hun behoefte aan ondersteuning. 10

11 Bureau KLB, 8 juli 2013 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Huidige inzet bedrijven Driekwart van de bedrijven die bekend zijn met de EU-GHS regelgeving, zegt op dit moment bezig te zijn om op tijd aan de nieuwe verplichtingen te voldoen. De activiteiten zijn divers, van voorbereidende activiteiten tot implementatie. Informatiebronnen Voor bedrijven die bekend zijn met EU-GHS is de brancheorganisatie veruit de belangrijkste informatiebron over deze wetgeving. Men noemt zowel de organisatie zèlf alsook de bijeenkomsten, het voorlichtingsmateriaal en de vakbladen waarin door de brancheorganisatie wordt voorzien. Op het web noemt men de ECHA website als belangrijke bron. Bedrijven die niet bekend zijn met EU-GHS, noemen leveranciers vaak als informatiebron over nieuwe wetgeving. Maar ook de brancheorganisatie wordt vaak door hen genoemd. Nieuwsbrieven, voorlichtingsmateriaal en vakbladen spelen voor deze bedrijven minder een rol. Ondersteuningsbehoefte Veertig procent van alle bedrijven geeft aan behoefte te hebben aan verdere ondersteuning; deze wens is het grootst bij bedrijven die nu nog onbekend zijn met EU-GHS. Bij het gewenste type ondersteuning ligt de nadruk sterk op een goede website en goede uitleg op papier. Conclusies en aanbevelingen De bekendheid met EU-GHS en de aanstaande verplichtingen is wisselend. Naarmate bedrijven de omgang met stoffen meer als core business hebben en aangesloten zijn bij een brancheorganisatie, zijn ze gemiddeld beter op de hoogte. De meeste brancheorganisaties zijn bewust bezig met voorlichting over EU-GHS. In een aantal gevallen betekent dit dat ze bedrijven al lange tijd actief aan het informeren zijn (en bedrijven dus bewust bekend zijn). In andere gevallen treffen ze concrete voorbereidingen om binnenkort met voorlichting te beginnen. En weer andere brancheorganisaties zijn nadrukkelijk aan het kijken naar het goede moment en de precieze toegevoegde waarde van voorlichting (in deze gevallen zijn bedrijven dus bewust onbekend ). De meeste brancheorganisaties zetten dus gericht in op bij de sector passende maatvoering in de communicatie. De conclusie is dan ook dat voor deze sectoren de gehanteerde getrapte voorlichtingsstrategie goed lijkt te werken. Daar staat tegenover dat in sectoren waar bedrijven niet bij een brancheorganisatie zijn aangesloten en het werken met stoffen niet core business is, het kennispeil bij bedrijven laag is. Er is daar ook geen reden om te verwachten dat die bekendheid de komende tijd gaat verbeteren (men is onbewust onbekend ). Een getrapte voorlichtingsstrategie gaat hier minder goed werken. Ook heeft de indirecte voorlichtingsstrategie tot gevolg dat bedrijven en branches die iets meer op afstand staan niet op de hoogte zijn van de voorlichtingsmiddelen die de overheid ter beschikking heeft gesteld, zoals de EU-GHS helpdesk, de website en de daarop aanwezige hulpmiddelen. 11

12 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Bureau KLB, 8 juli 2013 Tot slot nog twee inhoudelijke conclusies. De eerste daarvan betreft de relatief sterke onbekendheid van bedrijven met de bewaarplicht van gegevens en de informatieverplichting aan het NVIC. De tweede betreft de interpretatieproblemen die sectoren en bedrijven kunnen hebben wanneer zij werken met verpakkingen die andere vormen aannemen dan de reguliere verpakkingen (zoals bijv. pallets, plasticfolie, betonmortelwagens) en die zij alleen in samenspraak met de overheid kunnen oplossen. Aanbevelingen Continueer de huidige succesvolle aanpak in samenspraak met actieve brancheorganisaties, met oog voor hun specifieke wensen Denk met de brancheorganisaties mee over timing en inhoud van de communicatie richting bewust onbekende bedrijven Voorzie in een aantal door de brancheorganisaties gewenste communicatieinstrumenten èn in (qua toepasbaarheid in ketencommunicatie en qua aard van de boodschap) strategisch gekozen communicatiehulpmiddelen Overweeg een aanvullende, waar nodig gedifferentieerde, communicatiestrategie om de onbewust onbekende bedrijven gericht te bereiken Stimuleer een goede ketencommunicatie om de onbewust onbekende bedrijven gericht te bereiken en faciliteer dit met een op de doelgroep gerichte strategie en middelen Besteed in de communicatie extra aandacht aan de verplichtingen tot het bewaren van gegevens en het verstrekken van informatie aan het NVIC Bevorder de bekendheid van de EU-GHS helpdesk, de betreffende website en de daarop aanwezige informatiemiddelen Ondersteun sectoren bij specifieke interpretatieproblemen van EU-GHS, bijvoorbeeld waar de verpakking afwijkt van de gebruikelijke verpakkingsmiddelen 12

13 Bureau KLB, 8 juli 2013 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Monitoring research project EU-GHS/CLP 2013 Executive summary On January 20 th 2009 the European Regulation for Classification, Labelling and Packaging (CLP) 4 has come into force in phases. The obligations concerning substances came into force on December 1 st On June 1 st 2015 the new obligations concerning mixtures will come into force. The Dutch Ministry of Health, Welfare and Sport is responsible for the implementation of this Regulation in the Netherlands. The Netherlands Food and Consumer Product Safety Authority coordinates the information about the Regulation. It has commissioned Kenniscentrum InfoMil at Rijkswaterstaat (RWS) Leefomgeving to carry out the information work. The information strategy that has been applied thus far is based on a division of roles between the authorities and intermediary organizations. The authorities in coordination with the intermediary organizations provide information material, instruments and general support. The latter particularly the branch associations act as the direct information point and support their member companies by providing them with sector specific information. This is based on the idea that branch associations have the best insights in the needs of their member companies. In order to further shape and underpin the information strategy, RWS Leefomgeving commissioned Bureau KLB to carry out a monitoring research project among branch associations and companies to provide insight into the state of affairs with respect to the introduction of EU-GHS/CLP. This report describes the outcome of this research, which was carried out in the spring of This executive summary outlines the main findings, conclusions and recommendations. 5 The monitoring research project Goal and questions The goal of this research project is to provide insight into: the extent to which branches and companies that are affected by the new EU-GHS/CLP obligations per June 1 st 2015, are aware of this upcoming regulation, the actions they have undertaken in this respect, and the implications of this in terms of required improvements in the information strategy. The research project focused in particular on the new obligation concerning mixtures, for companies that fulfill the roles of importers, formulators and distributors. Also the indirect obligations following from EU-GHS were included, directed at employers and originating from the Working Conditions Act. Therefore also companies were addressed in the research project that fulfill the role of professional end-user. To be clear: many companies fulfill several of these roles simultaneously. 4 In Dutch this regulation is referred to with to the working title EU-GHS. 5 The recommendations in this report are addressed to the authorities. Specific recommendations to branch associations have been issued in separate branch reports, which will not be discussed here. 13

14 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Bureau KLB, 8 juli 2013 Method and response The research project has been carried out by means of interviews with 16 branch associations and telephone surveys among 301 companies, in sectors in which the new obligations are particularly relevant. The sampling among companies aimed at establishing an even distribution over the different roles within the product chain (with a slight under-representation of end-users) and over members and non-members of branch associations. In order to realize this even distribution, companies were selected through different routes: through sectors where these roles are often represented, through membership lists of branch associations, through address lists acquired through the Chamber of Commerce and through other means (like mystery shopping and expert advice). Since companies often fulfill different roles simultaneously, considerably more roles are represented in the final sample than the 301 companies that are actually involved. The number of represented roles already demonstrates that the variety that was aimed for has been well achieved: 63 companies fulfill the role of importer, 135 the role of formulator, 189 the role of distributor and 195 the role of employer. For a clear insight into the sample, the companies have been divided into four groups: (1) the group of companies that formulate; (2) the group of (not-formulating) companies that import; (3) the group of (not-importing) distributors, and (4) the group of companies that only use mixtures and that have employer obligations. Within the group of not-importing distributors a further distinction is made between repackagers and wholesalers (who have different obligations). Tabel 2 demonstrates that the resulting sample has sufficient variation. Tabel 2. Composition of sample Members of branch Non-members Total associations Formulators Importers (not-formulating) Distributors (not-importing) Of whom re-packager (13) (18) 94 Of whom wholesaler (24) (39) End users with employer responsibilities Total

15 Bureau KLB, 8 juli 2013 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 In order to achieve 301 successful telephone surveys, 676 companies had to be approached. Of these companies, 125 were (technically) unreachable. Therefore the gross non-response amounts to 250 companies (45%). 105 Companies argued that they shouldn t be part of the sample. The most heard argument (from 90 companies) was that EU-GHS was not applicable to the specific company and its activities. Therefore, the net non-response (refusals) amounts to 145 companies, which is 26% of total. So, we can conclude that a good and random sample has been achieved with hardly any bias caused by self-selection. Apparently EU-GHS does not leave companies disinterested. The branch associations The level of familiarity of the branch associations with the upcoming EU-GHS obligations differs per sector. It roughly follows the three-division that is described below: A number of branch associations is directly involved in different policy making processes in the field of chemical substances. Most of these organisations represent sectors where companies are formulators deal with chemical substances as their core business. However, there are also some who represent trade or end user sectors. These associations have a high level of expertise in the field of chemical substances regulation. Providing information of (about for instance EU-GHS) to their member companies is a standard element of their service towards members. A second group of branch associations is more indirectly connected to the policy networks around chemical substances. Substances regulation is one of the many elements that these associations deal with. The activities of the member companies of these associations mostly concern trade and end-use. The associations have knowledge of this Regulation on a more general level. They are not yet (very) active in informing their members, but they are preparing for this. A third group of branch associations only deals with substances regulation from a distance. These associations are to be found in sectors where the core business is trade or end use of products. Information activities around EU-GHS are only considered as a possible future activity. From the interviews we find that the support branch associations request from the authorities is diverse. Often it is in line with the type of support that is already given and the type of material that is already developed as part of the present strategy. It is striking that some branch associations are not aware of the different supportive instruments the authorities already provide, e.g. the helpdesk and specific information material. Companies and EU-GHS /CLP The survey among companies was particularly aimed at gaining insight into the level of their awareness anno April 2013 of the obligations under EU-GHS/CLP. This was established as follows. Firstly the companies were asked about the nature of their activities. On this basis the interviewer concluded which roles the companies play in relations to EU- GHS. Next the companies were asked whether they know what EU-GHS/CLP is, and if so, whether they re able to name the specific obligations that apply to the roles they fulfil in the product chain as was previously established. If they weren t able to name them spontaneously, a helped question followed (did you know that ). This way it was established for all, maximum nine applicable obligations following from EU-GHS and the 15

16 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Bureau KLB, 8 juli 2013 Working Conditions Act (see the text box below) and for each separate company, whether (1) it is or is not aware of EU-GHS at all, (2) whether the respective obligations apply, and if so, (3) whether the company has spontaneous knowledge of this or (4) after being helped, (5) or not. The nine obligations following from EU-GHS/CLP resp. the Working Conditions Act 1. Renewed classification of products 2. Renewed labelling of products 3. Notification of imported substances to ECHA 6 4. Packaging according to requirements 5. Product information to be retained for 10 years 6. Product data to be supplied to national poison centre 7. Information for employees 8. Renewed workplace labelling 9. Appropriate workplace storage The figure on the next page shows the knowledge level for the whole sample. It shows that one out of three companies does not know what EU-GHS is. Less than half of the concerned companies are spontaneously able to name the obligations to renew the classification and labelling and to inform employees. Other obligations are less known. Least known are the obligations to retain information for 10 years and to supply data to the national poison centre. Just a few percent of the companies are able to name these obligations spontaneously. 6 In this survey only the notification obligation of importers is taken into account. 16

17 Bureau KLB, 8 juli 2013 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Figuur 3. Knowledge of companies of 9 obligations EU-GHS / Working Conditions Act (n = 301) 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Renewed classification of products Renewed labelling of products Notification of imported substances to ECHA Packaging according to requirements Product information to be retained for 10 years Product data to be supplied to national poison centre Known, spontaneously Known, helped Obligation not known Obligation not applicable EU-GHS generally unknown Information for employees Renewed workplace labelling Appropriate workplace storage 17

18 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Bureau KLB, 8 juli 2013 A further analysis of these findings leads to the following conclusions: Formulators are the most familiar with their obligations. Importers are second best informed. Distributors are clearly less informed, End-users know relatively little of EU- GHS, but those who know about it are relatively well able to indicate in what way it affects their obligations under the Working Conditions Act. Members of branch associations are relatively better informed than non-members. Companies that are active on the business-to-business market are on average better informed than companies that are (also) active on the consumer market. On the whole, those companies that deal with substances (more) as part their core business and are member of a branch association are generally better informed of their EU-GHS obligations. A comparison at sector level confirms these conclusions, as can be seen in the figure below. The level of knowledge is lowest in sectors where companies are active in trading chemical products for end-users and where they are not united in a branch association. Figuur 4. Level of average knowledge, applicability and overall familiarity of EU-GHS obligations in different sectors (n=301) 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Production of detergents and cleaning agents Formulating - other Production of spraying cans Production of paints Trade in chemical products Production of fertilizer(s) Wholesale products for the graphical industries Production of glues and sealants Wholesale materials for surface treatment Not to be categorized Production of crop protection products Wholesale detergents and cleaning agents Wholesale in dental technique materials Wholesale - other Wholesale lubricants and oils Users professional cleaning Users - other Wholesale agricultural products Users automotive body repair Wholesale paints Retail trade Suppliers bicycle and car industry Production of concrete mortar Known, spontaneously Known, helped Obligation not known Obligation not applicable EU-GHS generally unknown Companies: efforts, information and support with respect to EU-GHS/CLP Companies have also been asked about their present activities concerning EU-GHS, about their main information sources and their needs for support. 18

19 Bureau KLB, 8 juli 2013 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Present efforts of companies Three out of four companies that know about the EU-GHS Regulation, say they are active in complying with the new obligations. The activities are diverse, ranging from preparations to implementation. Information sources For companies that know about EU-GHS the branch associations are by far the most important sources of information about this regulation. Companies mention the associations themselves, as well as the meetings, the information material and the trade journals in which the associations provide. On the internet the ECHA website is named as the main source of information. Companies that do not know about EU-GHS often mention suppliers as a source of information about new legislation. Still, also the branch association is often referred to. Newsletters, information material and trade journals are less influential for these companies. Need for support Forty percent of all companies say they have a need for further support in complying with EU-GHS. Companies that do not know about EU-GHS state this need most often. The most favoured types of support are a good website and a good written explanation on paper. Conclusions and recommendations The level of knowledge about EU-GHS and the upcoming obligations among Dutch companies is varying. Companies that deal with substances (more) as part their core business and are member of branch associations, are on average more aware of their obligations. Most branch associations are consciously planning their information activities on EU-GHS. In some cases this means they have been informing their members already for a longer time (in which cases these companies are intentionally aware ). In other cases associations are taking measures to start information activities shortly. Yet other associations are carefully planning the most effective moment for, and the exact added value of providing information. In the latter cases the companies could be named intentionally unaware. It can be concluded that almost all branch associations are deliberately aiming for communication that is well-tailored to their sectors needs. For these sectors the indirect information strategy that was set out by the authorities and the intermediary organisations together, appears to be effective. On the other hand, however, there are numerous companies that do not deal with substances as their core business and that operate in sectors where no branch association is active. On average, these companies know little of EU-GHS. And there is no reason to expect that this knowledge will improve in the upcoming period. These companies are, so to speak, unintentionally unaware. This is where an indirect information strategy appears to be less effective. Another possible downside of an indirect information strategy is that individual companies, as well as branch associations that are less connected to the policy network, are hardly 19

20 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Bureau KLB, 8 juli 2013 aware of the availability of information material and support that the authorities provide, like the EU-GHS helpdesk, the website and all of its contents and instruments. Finally, there are two content related conclusions. The first one is that the overall level of familiarity of companies with their obligations to retain product information and to inform the National Poison Centre, is low. The second one is that some sectors and companies that work with means of packaging that differ from the regular material (and that do not use cans and bottles but, say, pallets, foils, concrete mortar mixers), are faced with interpretation problems concerning the applicability and consequences of EU-GHS. These issues need to be addressed in cooperation with the authorities. Recommendations Continue with the present successful approach in concertation with active branch associations, with an eye to their specific wishes Act as a sparring partner for branch associations that are considering and planning the timing and content of their communication towards intentionally unaware companies Provide the communication instruments that associations ask for. Also, develop some instruments with strategic potential (for application in product chain information; possibly with specific types of messages) Consider an added, if necessary differentiated, direct communication strategy for a targeted outreach to unintentionally unaware companies Stimulate an effective product chain information flow that also reaches unintentionally unaware companies. Facilitate this communication with a target group oriented strategy and means Place emphasis on the obligations to retain product information and to inform the national poison centre Make the existence more public of the EU-GHS helpdesk, the website and its content Provide support to sectors that have specific interpretation problems with EU-GHS, for instance where packaging means differ from the regular ones. 20

Monitoronderzoek EU-GHS 2013

Monitoronderzoek EU-GHS 2013 Bureau KLB, 2 juli 2013 Monitoronderzoek EU-GHS/CLP 2013 Monitoronderzoek EU-GHS 2013 Samenvatting Op 20 januari 2009 is de Europese verordening voor de indeling, etikettering en verpakking van stoffen

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Wat betekent EU-GHS voor u?

Wat betekent EU-GHS voor u? Rijksoverheid Wat betekent EU-GHS voor u? Professionele gebruikers EU-GHS bevat voor u geen directe verplichtingen. Het is wel belangrijk dat u vaststelt wat de consequenties van de nieuwe wetgeving voor

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Wat betekent EU-GHS voor u?

Wat betekent EU-GHS voor u? Rijksoverheid Wat betekent EU-GHS voor u? Industriële gebruikers EU-GHS bevat voor u geen directe verplichtingen. Het is wel belangrijk dat u vaststelt wat de consequenties van de nieuwe wetgeving voor

Nadere informatie

Wat betekent EU-GHS voor u?

Wat betekent EU-GHS voor u? Rijksoverheid Wat betekent EU-GHS voor u? Informatie voor fabrikanten U moet alle stoffen die u in de handel brengt, indelen volgens de eisen van EU-GHS. Stoffen die niet in de handel verkrijgbaar zijn

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

Wat betekent EU-GHS voor u?

Wat betekent EU-GHS voor u? Rijksoverheid Wat betekent EU-GHS voor u? Distributeurs U moet een stof of mengsel dat als gevaarlijk is ingedeeld etiketteren en verpakken volgens de eisen van EU-GHS. Daarbij kunt u de indeling gebruiken

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Wat betekent EU-GHS voor u?

Wat betekent EU-GHS voor u? Rijksoverheid Wat betekent EU-GHS voor u? Producenten van voorwerpen Als u explosieve stoffen of mengsels in voorwerpen verwerkt, moet u deze indelen, etiketteren en verpakken volgens de voorschriften

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Wat betekent EU-GHS voor u?

Wat betekent EU-GHS voor u? Rijksoverheid Wat betekent EU-GHS voor u? Informatie voor distributeurs U moet een stof of mengsel dat als gevaarlijk is ingedeeld etiketteren en verpakken volgens de eisen van EU-GHS. Daarbij kunt u de

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander 2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander HOI 2.0 introduction Importance HOI currency Future print = HOI 2.0 HOI 2.0 Print: Décomplexation/more simple Digital: New set-up Core values HOI Accountability

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 22 februari 2013 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Wat betekent EU-GHS voor u?

Wat betekent EU-GHS voor u? Rijksoverheid Wat betekent EU-GHS voor u? Vergunningverleners Een vergunningaanvraag mag niet in strijd zijn met EU-GHS. Het is daarom van belang dat u de bepalingen van EU-GHS kent en begrijpt. EU-GHS

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie

Feedback WG System Operations 21 November 2012

Feedback WG System Operations 21 November 2012 Feedback WG System Operations 21 November 2012 User Group 06/12/2012 Wim Michiels Content Feedback IGCC Winter action plan Draft ENTSO-E winter outlook 2012 2013 Capaciteit noordgrens Overview of dynamic

Nadere informatie

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Informatiefolder Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Kinderbijschrijvingen worden afgeschaft Met ingang van 26 juni 2012 kunnen kinderen

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Over dit formulier About this form Waarom dit formulier? Dit formulier is bestemd

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie 1 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technische hype cycles 2 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technologische trends en veranderingen Big data & internet

Nadere informatie

Rijksoverheid EU-GHS. Eén systeem voor indelen, etiketteren en verpakken van chemische stoffen en mengsels

Rijksoverheid EU-GHS. Eén systeem voor indelen, etiketteren en verpakken van chemische stoffen en mengsels Rijksoverheid EU-GHS Eén systeem voor indelen, etiketteren en verpakken van chemische stoffen en mengsels EU-GHS EU-GHS is de nieuwe verordening over de indeling, etikettering en verpakking van stoffen

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Re: instruments for creating health care consumers

Re: instruments for creating health care consumers Re: instruments for creating health care consumers Seminar voice and choice in health care Kees Molenaar Market and consumer directorate Instruments were designed for blue The analysis and conclusions

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

www.heigo.nl Start date membership september 2005 Organisational chart

www.heigo.nl Start date membership september 2005 Organisational chart www.heigo.nl Start date membership september 2005 Organisational chart DIRECTIE 2 M AN AG EMENT TE AM 2 ADM INISTRATIE & AUTO M ATISERING 3 KW ALITEITSZORG 1 PERSO NEEL & ORG ANISATIE 1 LOG ISTIEK 1 INKOOP

Nadere informatie

0503 FIRST LANGUAGE DUTCH

0503 FIRST LANGUAGE DUTCH CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education MARK SCHEME for the May/June 2013 series 0503 FIRST LANGUAGE DUTCH 0503/01 Paper 1 (Reading), maximum raw mark

Nadere informatie

Mindfulness als Aanvullende Hulpbron bij het JD R model voor het. Verklaren van Bevlogenheid bij Werknemers uit het Bankwezen in.

Mindfulness als Aanvullende Hulpbron bij het JD R model voor het. Verklaren van Bevlogenheid bij Werknemers uit het Bankwezen in. Mindfulness als Aanvullende Hulpbron bij het JD R model voor het Verklaren van Bevlogenheid bij Werknemers uit het Bankwezen in Vlaanderen Mindfulness as an Additional Resource for the JD R Model to Explain

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Van Wens naar Indicatie?!

Van Wens naar Indicatie?! Van Wens naar Indicatie?! Projectverslag over de Wmo-indicering van woonvoorzieningen én de behoefte aan hulpmiddelen en/of woningaanpassingen van cliënten met dementie in de thuissituatie en hun mantelzorger(s)

Nadere informatie

Van: Hoogendoorn, Ilona (NL Rotterdam) [mailto:ihoogendoorn@deloitte.nl] Namens Wiersma, Reinder (NL Rotterdam)

Van: Hoogendoorn, Ilona (NL Rotterdam) [mailto:ihoogendoorn@deloitte.nl] Namens Wiersma, Reinder (NL Rotterdam) A.van Beerendonk Van: Griffie Verzonden: dinsdag 1 december 2015 13:17 Aan: A.van Beerendonk Onderwerp: FW: Cursus van BBV naar Vpb 18 januari 2016 Bijlagen: image013.wmz Digitale leeszaal Van: Hoogendoorn,

Nadere informatie

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT Ready for customization according to your companies wishes? The Royal Blue Collection a Custom Made collection. This is the perfect combination of

Nadere informatie

DECLARATION FOR GAD approval

DECLARATION FOR GAD approval Version 1.2 DECLARATION FOR GAD approval Declare that for the following central heating boilers Intergas Calderas de Calefacción S. L. Kombi Kompakt R 24, 28/24, 36/30 and Prestige The installation and

Nadere informatie

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015 LDA Topic Modeling Informa5ekunde als hulpwetenschap 9 maart 2015 LDA Voor de pauze: Wat is LDA? Wat kan je er mee? Hoe werkt het (Gibbs sampling)? Na de pauze Achterliggende concepten à Dirichlet distribu5e

Nadere informatie

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 QUICK GUIDE B Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 Version 0.14 (July 2015) Per May 2014 OB10 has

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

www.heigo.nl Start date membership september 2005 Organisational chart

www.heigo.nl Start date membership september 2005 Organisational chart www.heigo.nl Start date membership september 005 Organisational chart DIRECTIE MANAGEMENT TEAM ADMINISTRATIE AUTOMATISERING 3 KWALITEITSZORG PERSONEEL ORGANISATIE LOGISTIEK INKOOP MAGAZIJN EXPEDITIE 7

Nadere informatie

Jaarverslag EU-GHS/CLP Helpdesk 2013. Datum 1 november 2014 Status Definitief

Jaarverslag EU-GHS/CLP Helpdesk 2013. Datum 1 november 2014 Status Definitief Jaarverslag EU-GHS/CLP Helpdesk 2013 Datum 1 november 2014 Status Definitief 1 Jaarverslag EU-GHS/CLP Helpdesk 2013 Datum 1 november 2014 Status Definitief Colofon Projectnaam Voorlichting EU-GHS/CLP Versienummer

Nadere informatie

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden HealthGrain Holland, Den Haag 5 juli 2011 Innovatie instrument en financierings mogelijkheden Frans van den Berg, Innovatiemakelaar Food & Nutrition Delta Food & Nutrition Delta? FND is deel van het Innovatieprogramma

Nadere informatie

Handleiding Installatie ADS

Handleiding Installatie ADS Handleiding Installatie ADS Versie: 1.0 Versiedatum: 19-03-2014 Inleiding Deze handleiding helpt u met de installatie van Advantage Database Server. Zorg ervoor dat u bij de aanvang van de installatie

Nadere informatie

Instruction project completion report

Instruction project completion report Instruction project completion report The project completion report is in fact a final progress report providing a comparison between the start of the project and the situation at the end of the project.

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Working with Authorities

Working with Authorities Working with Authorities Finding the balance in the force field of MUSTs, SHOULDs, CANs, SHOULD-NEVERs, CANNOTs Jacques Schuurman SURFnet-CERT Amsterdam, 24 February 2006 Hoogwaardig internet voor hoger

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1996 Nr. 209

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1996 Nr. 209 25 (1996) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1996 Nr. 209 A. TITEL Protocol tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Tsjechische Republiek tot wijziging van de Overeenkomst

Nadere informatie

Overview of the presentation

Overview of the presentation 1 Intercultural mediation in health care in the EU: theory and practice Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Overview of the presentation 1. Policy issues 2. Why do we need medical

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Welke functies moeten ingevuld worden?

Welke functies moeten ingevuld worden? Welke functies moeten ingevuld worden? De herziene Wod van papier naar praktijk! Jan-Bas Prins 17 juni 2014 Relevante documenten Europa 2010/63/EU EC Implementation, interpretation and terminology of Directive

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Consumer survey on personal current accounts

Consumer survey on personal current accounts Consumer survey on personal current accounts April 24 GfK 24 Consumer survey on personal current accounts April 24 Table of contents. Management Summary 2. Research design. Research findings GfK 24 Consumer

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie