Betrokkenen bij Bijlmerramp kampen met meer gezondheidsklachten

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Betrokkenen bij Bijlmerramp kampen met meer gezondheidsklachten"

Transcriptie

1 Betrokkenen bij Bijlmerramp kampen met meer gezondheidsklachten KLM Arbo Services de arbodienst van de politie regio Amsterdam-Amstelland, de brandweer Amsterdam en de KLM accepteerde de opdracht om dit medische onderzoek te coordineren. Op verzoek van het ministerie van VWS nam de dienst tevens de coordinatie op zich van het medisch onderzoek onder de bewoners van de Bijlmermeer. In het kader van het onderzoek konden deelnemers zich individueel laten onderzoeken door een arts. Daarnaast voerde het EMGO Instituut van het VU Medisch Centrum een epidemiologische studie uit. Hierbij vergeleek het de gezondheidsgegevens van bij de ramp betrokkenen met die van een referentiegroep van vergelijkbare, niet bij de ramp betrokken mensen. Een door KLM Arbo Services aangestelde commissie van deskundigen stelde twee epidemiologische onderzoeksprotocollen op: een protocol voor epidemiologisch onderzoek onder brandweer-, politie-, en hangar-medewerkers en een voor epidemiologisch onderzoek onder de bewoners van de Bijlmermeer. Het epidemiologisch onderzoek onder de bewoners van de Bijlmermeer ging uiteindelijk echter niet door, omdat te weinig bij de ramp betrokken mensen bereid waren om eraan mee te doen. Om een zorgvuldige vergelijking te kunnen maken moesten namelijk voldoende bij de ramp betrokken mensen aan het onderzoek deelnemen (minstens 70 procent). Bij een lagere deelname kon er mogelijk een vertekend beeld van de gezondheidsklachten ontstaan. Het lukte de onderzoekers wel om voldoende bij de ramp betrokken hulpverleners en hangarmedewerkers aan het onderzoek mee te laten werken, zij het pas na verschillende intensieve wervingsacties. In 2000, acht jaar na de ramp, startten de medische onderzoeken. Twee jaar later was de gegevensverzameling afgerond; afgelopen december verscheen het definitieve eindrapport. Uit de wetenschappelijke literatuur is bekend dat het meemaken van rampen kan leiden tot lichamelijke klachten, zoals hoofdpijn, moeheid, huidklachten en pijn aan gewrichten en spieren, maag-darmklachten, geheugenstoornissen en duizeligheid. Deze klachten kunnen lange tijd voortduren. Daarnaast treden soms psychische klachten op als angst, depressie en post-traumatische stressstoornis (PTSS). Zowel de lichamelijke als de psychische klachten worden aangetroffen bij mensen die een traumatische gebeurtenis hebben meegemaakt, zoals oorlogsveteranen, slachtoffers van door mensen veroorzaakte rampen of natuurrampen en mensen die beroepsmatig met giframpen te maken hadden. Uit eerder inventariserend onderzoek van onder andere het Amsterdams Medisch Centrum was bekend dat soortgelijke klachten ook voorkwamen onder de betrokkenen bij de Bijlmerramp. Om na te gaan of de vliegramp de gezondheidstoestand van de erbij betrokken hulpverleners en hangar-medewerkers had beinvloed, formuleerden de onderzoekers de volgende vijf onderzoeksvragen.

2 1. Is er een relatie tussen betrokkenheid bij de ramp en de huidige zelfgerapporteerde lichamelijke en psychische gezondheid? 2. Is er een relatie tussen de betrokkenheid bij de ramp en de uitslagen van laboratoriumonderzoek? 3. Wat zijn de verschillen en overeenkomsten in gezondheidsklachten tussen betrokken hulpverleners en niet-betrokken collega s? 4. Wat is de relatie tussen de mate van betrokkenheid bij de ramp en de gezondheidsklachten? 5. In hoeverre brengen betrokkenen zelf hun klachten in verband met de ramp? Om het antwoord op deze vragen te krijgen, legden de onderzoekers deelnemers aan het onderzoek vragenlijsten voor, waarin werd ingegaan op algemene en allerlei lichamelijke en psychische klachten (zie kader). Daarnaast hielden ze een laboratoriumonderzoek. Dit bestond onder andere uit enkele algemene laboratoriumbepalingen die informatie verschaffen over de algemene gezondheidstoestand. Verder voerden de onderzoekers een aantal specifieke analyses uit gericht op klachten die mogelijk vaker zouden voorkomen. Tot slot werd in de urine van de deelnemers gezocht naar de aanwezigheid van uranium en in het bloed naar de bacterie Mycoplasma fermentans en het aminozuur carnitine. Vanuit wetenschappelijk oogpunt waren deze bepalingen niet nodig; ze werden dan ook om een andere reden uitgevoerd. Bij betrokkenen en in de media bleek namelijk dat er veel vragen leefden over de door sommigen veronderstelde aanwezigheid van grote hoeveelheden verarmd uranium tussen de wrakstukken van het vliegtuig. En er werd naar Mycoplasma fermentans gezocht omdat er in de media werd gespeculeerd dat deze bacterie een rol speelde bij mogelijke klachten. Aan het epidemiologisch onderzoek namen drie groepen deel: 528 brandweermedewerkers van het professionele brandweerkorps van Amsterdam, 1468 politiemedewerkers van Regiopolitie Amsterdam-Amstelland en 503 hangar-medewerkers van KLM. Van deze 2499 mensen was iets meer dan de helft betrokken bij de ramp. De overige deelnemers, de referentiegroep, waren ten tijde van de ramp in dienst van dezelfde werkgevers, maar niet ingezet bij de ramp. Alleen bij de brandweer was een deel van de referentiegroep later in dienst getreden. Bijna alle deelnemers kwamen voor het onderzoek naar de locatie Prinsengracht van het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam. Daar vulden ze vragenlijsten in en gaven ze bloed-, urine- en speekselmonsters.

3 KADER 1. VRAGENLIJSTEN; HOOFDGROEPEN ONDERZOCHTE KLACHTEN Algemene gezondheid Spijsverteringsorganen Ogen Cardiovasculair systeem Bewegingsapparaat Zenuwstelsel Luchtwegen Huid Stofwisseling Urinewegen Gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven Vermoeidheid Mogelijk psychische problemen Psychotrauma-gerelateerde problemen In statistische analyses corrigeerden de onderzoekers steeds voor mogelijk verstorende invloeden van bijvoorbeeld leeftijds- en geslachtsverschillen tussen de groepen. Dat leverde uiteindelijk de volgende onderzoeksresultaten op. Gemiddeld gesproken meldden de bij de ramp betrokken deelnemers twee keer zoveel lichamelijke klachten als hun niet-betrokken collega s. Dit geldt zowel voor politie-, als voor brandweer- en hangarmedewerkers. Voor de psychische klachten was het verschil minder uitgesproken. Zo noemden bijvoorbeeld betrokken politiemedewerkers ruim anderhalf keer zoveel klachten als de niet-betrokkenen (zie ook figuur 1). Hulpverleners en hangar-medewerkers die betrokken waren bij de vliegramp, zeiden dus vaker met gezondheidsklachten te kampen dan niet-betrokkenen. Hoewel de meerderheid van de deelnemers aan het onderzoek een gunstige lichamelijke gezondheid rapporteerde, noemden betrokkenen wel vaker een minder gunstige gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven en relatief vaker bepaalde klachten dan de niet-betrokkenen. Betrokkenen meldden algemene klachten, rugklachten en een aantal luchtwegklachten, huidklachten, gewrichtsklachten en vermoeidheidsklachten vaker dan nietbetrokkenen (zie ook figuur 2).

4 Betrokkenheid bij de Vliegramp Bijlmermeer lijkt verder samen te hangen met een in sommige opzichten slechter gewaardeerde psychische gezondheid. Posttraumatische stressklachten kwamen weinig voor, maar werden wel vaker gerapporteerd door betrokken dan door niet-betrokken politiemedewerkers. Andere uiteenlopende psychische klachten, zoals angst, depressie, wantrouwen, hostiliteit, concentratie- en slaapproblemen, werden vooral door de betrokken politiemedewerkers vaker gerapporteerd dan door nietbetrokkenen. De betrokken brandweermedewerkers rapporteerden overigens niet vaker psychische klachten dan de niet-betrokkenen. In vrijwel alle gevallen vonden de onderzoekers geen verschil in laboratoriumuitslagen tussen betrokkenen en niet-betrokkenen. Aan de enkele verschillen die zij wel constateerden, kon geen klinische betekenis worden toegekend. Ook de onderzoeken naar uranium in de urine en carnitine in het bloedplasma leverden geen verschillen op tussen betrokken en niet-betrokken deelnemers. Bij geen enkele deelnemer werd de Mycoplasma fermentans bacterie aangetoond (zie ook kader). FIGUUR 1. LICHAMELIJKE KLACHTEN BIJ BETROKKENEN EN NIET-BETROKKENEN FIGUUR 2. AARD VAN KLACHTEN BIJ BETROKKENEN EN NIET-BETROKKENEN Met een veelheid van statistische technieken hebben de onderzoekers gekeken of patronen van onderlinge samenhang tussen klachten verschilden tussen betrokkenen en niet-betrokkenen. Hoewel de eerste groep, zoals hiervoor beschreven, meer klachten rapporteert dan de tweede, blijkt de onderlinge samenhang van klachten voor beide groepen in grote lijnen dezelfde. Een specifiek aan de Bijlmerramp toe te schrijven klachtenpatroon is dus niet vastgesteld. Voor de klachten die de betrokkenen vaker meldden, bepaalden de onderzoekers of er een verschil was tussen mensen die intensief waren betrokken bij de ramp en zij die er veel minder bij betrokken waren. Deze mate van betrokkenheid vertaalden zij in het aantal uren dat men op de rampplek werkzaam was, het aantal en soort taken dat men daar verrichtte en het aantal en soort zeer ingrijpende gebeurtenissen die daar werden meegemaakt. Al deze maten voor betrokkenheid bleken opvallend genoeg niet of

5 nauwelijks samen te hangen met de klachten. Dit betekent dat betrokkenheid bij de ramp en de nasleep als zodanig de belangrijkste aanleiding vormen voor de klachten, en niet zozeer de mate waarin men erbij was betrokken. De onderzoekers vroegen deelnemers of zij een verband zagen tussen eventuele gezondheidsklachten en de ramp. Voor lichamelijke gezondheidsklachten ziet bijna de helft een verband met de ramp, de meesten trouwens een klein verband. Veel minder betrokkenen, ongeveer een derde, zien een beetje een verband tussen de ramp en psychische klachten. Deze uitkomst is opvallend, omdat doorgaans de indruk bestaat dat de gevolgen van een dergelijke ramp vooral van psychische aard zijn. Slechts een klein percentage van de deelnemers ziet een zeer sterk verband tussen klachten en de ramp. Zie ook tabel 1. TABEL 1. PERCENTAGE MEDEWERKERS MET KLACHTEN DAT EEN BEETJE OF STERKER VERBAND ZIET, RESPECTIEVELIJK ZEER VEEL VERBAND ZIET TUSSEN KLACHTEN EN DE VLIEGRAMP Brandweer Politie Hangarmedewerkers Lichamelijke klachten Een beetje of veel verband 46% 43% 49% Waarvan zeer veel verband 1% 2% 2% Psychische klachten Een beetje of veel verband 32% 31% 36% Waarvan zeer veel verband 2% 2% 0% In het onderzoek zijn volstrekt geen aanwijzingen gevonden dat de klachten veroorzaakt worden door blootstelling aan uranium, mycoplasma, carnitine of welke andere chemische of biologische invloed dan ook. Toch is dit geen reden om de klachten niet serieus te nemen. Het totaalbeeld van duidelijk meer voorkomende lichamelijke en psychische klachten zonder aanwijzingen voor ziekteprocessen bij laboratoriumonderzoek en zonder specifieke onderlinge samenhang komt overeen met wat in onderzoek na andere rampen werd gevonden. Er lijkt dus sprake te zijn van een normale reactie op een buitengewoon abnormale situatie. Uniek in dit onderzoek is wel dat de vliegramp in de Bijlmermeer vele jaren geleden plaatsvond meer dan acht jaar terug en dat professionele hulpverleners veelal vaker met ingrijpende gebeurtenissen worden geconfronteerd.

6 Lichamelijke en psychische klachten zonder aanwijzingen voor ziekteprocessen en zonder specifieke samenhang worden in de medische literatuur vaak lichamelijk onverklaarde klachten (LOK) genoemd. Niet alleen na rampen, maar ook na andere ingrijpende gebeurtenissen worden ze gevonden. Zo blijken oorlogsveteranen regelmatig te maken te hebben met dergelijke problemen. Kenmerkend voor het verschijnsel van lichamelijk onverklaarde klachten is doorgaans ook dat veel slachtoffers zelf het idee hebben dat hun klachten zijn veroorzaakt door de ramp. Deze zogenoemde attributies aan veronderstelde oorzaken worden door de betrokkenen en met de massamedia intensief gedeeld. Het intikken van gulf war syndrome, een verschijnsel van soortgelijke klachten bij veteranen uit de eerste Golfoorlog, bij zoekmachine google op internet levert bijna een kwart miljoen hits op. In dit onderzoek bleek ook dat bijna de helft van de betrokken mensen een beetje een verband zag met de ramp. Het percentage mensen dat een duidelijk verband met de ramp zag, was echter zeer beperkt. Zeker in de periode waarin dit onderzoek werd opgestart, was er onder betrokkenen en in de media voortdurend aandacht voor gezondheidseffecten van de vliegramp, veelal in een context van onzekerheid en veronderstelde geheimzinnigheid. Sommige deskundigen menen dat deze cocktail van speculaties, veronderstelde miskenning, geheimzinnigheid en vooral ook media-aandacht meer van invloed is op de lichamelijk onverklaarde gezondheidsklachten dan de gebeurtenissen zelf. De uitkomsten van dit onderzoek lijken deze hypothese enige steun te geven. Er was immers een duidelijk verschil tussen wel- en niet-betrokkenen, maar de intensiteit van de betrokkenheid hing niet of nauwelijks samen met de hoeveelheid klachten. Misschien dat andere invloeden zoals bijvoorbeeld de nasleep meer effect hebben op de hoeveelheid klachten, terwijl de betrokkenheid als zodanig slechts een voorwaarde is voor het optreden van klachten. Er zal nog wel enige tijd voorbijgaan voordat er volledige duidelijkheid is over aard en ontstaansmechanisme van gezondheidsklachten na rampen. Inmiddels is wel duidelijk dat die klachten kunnen optreden, dat ze hardnekkig zijn en dat ze serieus moeten worden genomen. VERANTWOORDING EN MEER INFO Dit onderzoek werd uitgevoerd bij het EMGO Instituut van het VU MC in Amsterdam door Anja Huizink, Nynke Smidt, Pauline Slottje, Anke Witteveen, Jos Twisk, Joost Bijlsma, Inge Bramsen, Lex Bouter, Henk van der Ploeg, Willem van Mechelen en Tjabe Smid. Het volledige onderzoeksverslag en meer informatie zijn te vinden op Correspondentieadres :

De effecten van het Medisch Onderzoek Vliegramp Bijlmermeer op de

De effecten van het Medisch Onderzoek Vliegramp Bijlmermeer op de Samenvatting De effecten van het Medisch Onderzoek Vliegramp Bijlmermeer op de gezondheidsbeleving van bewoners en hulpverleners In de jaren die volgden op de vliegramp Bijlmermeer op 4 oktober 1992, ontstond

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 13

Samenvatting. Samenvatting 13 Samenvatting Dit advies behandelt twee vragen die de staatssecretaris van VWS de Gezondheidsraad stelde: wat is er bekend over vóórkomen, diagnostiek, verloop en prognose van gezondheidsklachten na rampen

Nadere informatie

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er ge LEKENSAMENVATTING Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er geen duidelijke medische verklaring

Nadere informatie

CVS, CHRONISCHE PIJN EN ANDERE FUNCTIONELE KLACHTEN

CVS, CHRONISCHE PIJN EN ANDERE FUNCTIONELE KLACHTEN CVS, CHRONISCHE PIJN EN ANDERE FUNCTIONELE KLACHTEN DR. E.J. SULKERS, KINDERARTS ADRZ Symposium Nehalennia, 11 april 2013 MOEHEID KAN EEN SYMPTOOM ZIJN VAN EEN: - infectieziekte; - orgaanziekte (hart,

Nadere informatie

hoofdstuk 1 doelstellingen hoofdstuk 2 diagnosen

hoofdstuk 1 doelstellingen hoofdstuk 2 diagnosen Dit proefschrift gaat over moeheid bij mensen die dit als belangrijkste klacht presenteren tijdens een bezoek aan de huisarts. In hoofdstuk 1 wordt het onderwerp moeheid in de huisartspraktijk kort geïntroduceerd,

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Publiekssamenvatting PRISMO. - De eerste resultaten-

Publiekssamenvatting PRISMO. - De eerste resultaten- Publiekssamenvatting PRISMO - De eerste resultaten- Inleiding In maart 2005 is de WO groep van de Militaire GGZ gestart met een grootschalig longitudinaal prospectief onderzoek onder militairen die werden

Nadere informatie

5 Samenvatting en conclusies

5 Samenvatting en conclusies 5 Samenvatting en conclusies In 2008 werden in Nederland bijna 5,2 miljoen mensen het slachtoffer van criminaliteit (cbs 2008). De meeste van deze slachtoffers kregen te maken met diefstal of vernieling,

Nadere informatie

De ontwikkeling en evolutie van posttraumatische stressklachten bij mensen met brandwonden na een ramp

De ontwikkeling en evolutie van posttraumatische stressklachten bij mensen met brandwonden na een ramp De ontwikkeling en evolutie van posttraumatische stressklachten bij mensen met brandwonden na een ramp Nancy Van Loey Wetenschappelijk onderzoeker VSBN Corinne Reynders Onderzoekscoördinator België Inhoud

Nadere informatie

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest.

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest. Samenvatting 152 Samenvatting Ieder jaar krijgen in Nederland 16.000 mensen een hartstilstand. Hoofdstuk 1 beschrijft de achtergrond van dit proefschrift. De kans om een hartstilstand te overleven is met

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder

Terrorisme en dan verder Terrorisme en dan verder Hoe kunt u omgaan met de gevolgen van een aanslag? - Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie.

Nadere informatie

5.5 Gezondheidsklachten

5.5 Gezondheidsklachten Terug naar inhoudsopgave rapport Terug naar Dossier Bijlmerenquête, NRC Handelsblad 5.5 Gezondheidsklachten De Commissie heeft zelf geen medisch-wetenschappelijk onderzoek verricht naar gezondheidsklachten

Nadere informatie

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van 9 Samenvatting 173 174 9 Samenvatting Kanker is een veel voorkomende ziekte. In 2003 werd in Nederland bij meer dan 72.000 mensen kanker vastgesteld. Geschat wordt dat het hier in 9.000 gevallen om mensen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nicotine en alcohol kunnen de placenta passeren en zo het risico op nadelige uitkomsten voor het ongeboren kind verhogen. Stoppen met roken en alcoholgebruik tijdens de zwangerschap lijkt vanzelfsprekend,

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Periodieke Arbeidsgezondheidkundige Monitor Vragenlijst

Periodieke Arbeidsgezondheidkundige Monitor Vragenlijst Werknemer nr.: Datum: Periodieke Arbeidsgezondheidkundige Monitor Vragenlijst Maart 2010 In opdracht van Ambulancezorg Nederland opgesteld door: Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid Academisch Medisch

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 26 241 Enquête vliegramp Bijlmermeer Nr. 43 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden.

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden. Samenvatting In hoofdstuk 1 hebben we het belang en het doel van het onderzoek in dit proefschrift beschreven. Wereldwijd vormen hart- en vaatziekten (HVZ) de belangrijkste oorzaak van sterfte. Volgens

Nadere informatie

en psychosociale werkkenmerken voorspellen wie van de nog actief werkende bedrijfsen/

en psychosociale werkkenmerken voorspellen wie van de nog actief werkende bedrijfsen/ Moe! Studies naar hulpzoekend gedrag laten zien dat het besluit om een arts te bezoeken doorgaans het resultaat is van een complex proces. Niet alleen gezondheidsgerelateerde, maar ook sociale, culturele

Nadere informatie

Posttraumatische stressstoornis na uitzending

Posttraumatische stressstoornis na uitzending Posttraumatische stressstoornis na uitzending Factsheet Inleiding Een ruime meerderheid van de Nederlandse bevolking (ongeveer 80%) krijgt ooit te maken met één of meer potentieel traumatische gebeurtenissen.

Nadere informatie

Samenvatting derde rapport

Samenvatting derde rapport Samenvatting derde rapport Gronings Perspectief onderzoekt gezondheid, ervaren veiligheid en toekomstperspectief van bewoners in alle 23 Groningse gemeenten. Het onderzoek is een samenwerking tussen onderzoekers

Nadere informatie

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting Inleiding Depressie en angst zijn veel voorkomende psychische stoornissen. Het ontstaan van deze stoornissen is gerelateerd aan een breed scala van risicofactoren, zoals genetische kwetsbaarheid, neurofysiologisch

Nadere informatie

Samenvatting en beschouwing

Samenvatting en beschouwing Dit rapport is een uitgave van het NIVEL in 2004. De gegevens mogen met bronvermelding (MW van der Linden, GP Westert, DH de Bakker, FG Schellevis. Tweede Nationale Studie naar ziekten en verrichtingen

Nadere informatie

Rapportage Individuele FISH-test Vliegramp Bijlmermeer

Rapportage Individuele FISH-test Vliegramp Bijlmermeer Leiden / Rotterdam, juli 2004 Dr J. Boei en Prof dr ir A.A. van Zeeland Afdeling Toxicogenetica Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), divisie 5 Sylvius Laboratorium Wassenaarseweg 72 2333 AL Leiden

Nadere informatie

Samenvatting. Een complex beeld

Samenvatting. Een complex beeld Samenvatting Een complex beeld Vroeg herkende lymeziekte na een tekenbeet is goed te behandelen met antibiotica. Het beeld wordt echter complexer als de symptomen minder duidelijk zijn of als de patiënt

Nadere informatie

Gezondheidsenquête naar aanleiding van de uitstoot van ethyleenoxide door Sterigenics, Zoetermeer

Gezondheidsenquête naar aanleiding van de uitstoot van ethyleenoxide door Sterigenics, Zoetermeer Gezondheidsenquête naar aanleiding van de uitstoot van ethyleenoxide door Sterigenics, Zoetermeer SAMENVATTING VAN HET RAPPORT 2011 Google - Kaartgegevens 2011 Google Rotterdam, 12 mei 2011 Dr. Anouk Speets

Nadere informatie

Inhoudsopgave volledig rapport

Inhoudsopgave volledig rapport NIVEL/VUmc, 2005 72 pag. NIVEL bestelcode: W9.69 Prijs: 7,50 Verzendkosten: 2,50 ISBN: 90-6905-749-2 Deze samenvatting van onderstaand rapport is een uitgave van het NIVEL in 2005. De gegevens mogen met

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

het laagste niveau van psychologisch functioneren direct voordat de eerste bestraling begint. Zowel angstgevoelens als depressieve symptomen en

het laagste niveau van psychologisch functioneren direct voordat de eerste bestraling begint. Zowel angstgevoelens als depressieve symptomen en Samenvatting In de laatste 20 jaar is er veel onderzoek gedaan naar de psychosociale gevolgen van kanker. Een goede zaak want aandacht voor kanker, een ziekte waar iedereen in zijn of haar leven wel eens

Nadere informatie

SAMENVATTING. Inleiding

SAMENVATTING. Inleiding SAMENVATTING Inleiding De Wet tijdelijk huisverbod (Wth) is op 1 januari 2009 in werking getreden. Met een huisverbod kan een (potentiële) pleger van huiselijk geweld tien dagen uit huis worden geplaatst.

Nadere informatie

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Samenvatting 141 Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Hoofdstuk 1 is de inleiding van dit proefschrift. Internetbehandeling voor depressie en angst is bewezen effectief. Dit opent

Nadere informatie

SAMENVATTING bijlage Hoofdstuk 1 104

SAMENVATTING bijlage Hoofdstuk 1 104 Samenvatting 103 De bipolaire stoornis, ook wel manisch depressieve stoornis genoemd, is gekenmerkt door extreme stemmingswisselingen, waarbij recidiverende episoden van depressie, manie en hypomanie,

Nadere informatie

Kanker door uitzending naar de Balkan?

Kanker door uitzending naar de Balkan? Kanker door uitzending naar de Kanker door uitzending naar de Balkan? Onderzoek naar kanker en sterfte tussen 1993 en 2008 onder militairen die zijn uitgezonden naar de Balkan Meer leukemie onder Balkan-militairen?

Nadere informatie

Rapportage uitkomsten Q-koorts Herpen II onderzoek

Rapportage uitkomsten Q-koorts Herpen II onderzoek Rapportage uitkomsten Q-koorts Herpen II onderzoek 22 juni 2015 De GGD Hart voor Brabant voerde dit onderzoek uit in samenwerking met AMPHI de academische werkplaats van het Radboud universitair medisch

Nadere informatie

Rapportage. Politie in aanraking met veteranen. Stuurgroep Politie in aanraking met veteranen

Rapportage. Politie in aanraking met veteranen. Stuurgroep Politie in aanraking met veteranen Rapportage Politie in aanraking met veteranen Stuurgroep Politie in aanraking met veteranen Doorn 9 juni 2011 1 Aanleiding en opzet van het onderzoek In de uitvoering van haar taak komt de politie ook

Nadere informatie

Chapter 9 CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 CHAPTER 9. Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 115 Kanker en behandelingen voor kanker kunnen grote invloed hebben op de lichamelijke gezondheid en het psychisch functioneren van mensen. Er is veel onderzoek gedaan naar de effectiviteit

Nadere informatie

De invloed van inductie programma's op beginnende leraren

De invloed van inductie programma's op beginnende leraren De invloed van inductie programma's op beginnende leraren Op basis van door NWO gefinancierd wetenschappelijk onderzoek heeft Chantal Kessels, Universiteit Leiden in 2010 het proefschrift 'The influence

Nadere informatie

Chapter 8 SAMENVATTING

Chapter 8 SAMENVATTING Chapter 8 SAMENVATTING Hardlopen is wereldwijd een populaire sport. In Nederland loopt 12% van de bevolking regelmatig hard en is het de op één na populairste sport. Aangezien regelmatig sporten gepaard

Nadere informatie

HET VOORKÓMEN VAN HANDECZEEM

HET VOORKÓMEN VAN HANDECZEEM HET BELANG VAN ONZE HANDEN Het is wellicht iets waar niemand iedere dag bij stilstaat, maar onze handen zijn erg belangrijk. Zonder handen zouden we dagelijkse klusjes onmogelijk kunnen uitvoeren en zou

Nadere informatie

Perseverative cognition: The impact of worry on health. Nederlandse samenvatting

Perseverative cognition: The impact of worry on health. Nederlandse samenvatting Perseverative cognition: The impact of worry on health Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Perseveratieve cognitie: de invloed van piekeren op gezondheid Iedereen maakt zich wel eens zorgen.

Nadere informatie

Gronings Perspectief. Tussenrapport. April

Gronings Perspectief. Tussenrapport. April Tussenrapport Gronings Perspectief April #12016 De Rijksuniversiteit Groningen onderzoekt gezondheid, veiligheidsgevoelens en toekomstperspectief van Groningers in alle 23 gemeenten. Dit levert veel kennis

Nadere informatie

Kindermishandeling: Prevalentie. Psychopathologie

Kindermishandeling: Prevalentie. Psychopathologie Wereldwijd komt een schrikbarend aantal kinderen in aanraking met kindermishandeling, in de vorm van lichamelijke mishandeling of seksueel misbruik, verwaarlozing, of gebrek aan toezicht. Soms zijn kinderen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 134 Nederlandse samenvatting De inleiding van dit proefschrift beschrijft de noodzaak onderzoek te verrichten naar interpersoonlijk trauma en de gevolgen daarvan bij jongeren in

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender SAMENVATTING Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender In de jaren negentig werd duidelijk dat steeds meer werknemers in Nederland, waaronder in

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Zedendelicten vormen een groot maatschappelijk probleem met ernstige gevolgen voor zowel het slachtoffer als voor de dader. Hoewel de meeste zedendelicten worden gepleegd door

Nadere informatie

Samenvatting. Inleiding en theoretische achtergrond van de studie

Samenvatting. Inleiding en theoretische achtergrond van de studie Samenvatting Jaarlijks wordt in Nederland bij meer dan 57.000 personen kanker vastgesteld en sterven 37.000 personen aan deze ziekte. Dit maakt kanker, na hart- en vaatziekten, de belangrijkste doodsoorzaak

Nadere informatie

Keulen in de media Een onderzoek naar de berichtgeving over de gebeurtenissen in Keulen in Nederlandse dagbladen

Keulen in de media Een onderzoek naar de berichtgeving over de gebeurtenissen in Keulen in Nederlandse dagbladen Keulen in de media Een onderzoek naar de berichtgeving over de gebeurtenissen in Keulen in Nederlandse dagbladen Internet: www.nieuwsmonitor.org Onderzoekers Nel Ruigrok nelruigrok@nieuwsmonitor.org +

Nadere informatie

Inventarisatie en beleidsaanbevelingen.

Inventarisatie en beleidsaanbevelingen. Inzet van geüniformeerde hulpverleners bij rampen en grootschalige calamiteiten: psychosociale gevolgen en de organisatie van preventie en nazorg in Nederland. Inventarisatie en beleidsaanbevelingen. Dr.

Nadere informatie

Vitamine G Het belang van groen voor onze gezondheid. Dr. Jolanda Maas Afdeling Sociale Geneeskunde VU Medisch Centrum, Amsterdam

Vitamine G Het belang van groen voor onze gezondheid. Dr. Jolanda Maas Afdeling Sociale Geneeskunde VU Medisch Centrum, Amsterdam Vitamine G Het belang van groen voor onze gezondheid Dr. Jolanda Maas Afdeling Sociale Geneeskunde VU Medisch Centrum, Amsterdam 1 Galblaasoperatie (Ulrich, 1984) Beenmergtransplantatie (Lechzin, 2010)

Nadere informatie

Registratie-richtlijnen

Registratie-richtlijnen BEROEPSGEBONDEN BURNOUT/OVERSPANNING (niet in Europese Lijst van Beroepsziekten) (CAS: Burnout P611 en Overspanning P619) 1 Achtergrondinformatie Van burnout wordt gesproken indien sprake is van een langdurige

Nadere informatie

Aanstellingskeuring Ambulancesector vragenlijst

Aanstellingskeuring Ambulancesector vragenlijst Sollicitant:... Datum: Aanstellingskeuring Ambulancesector vragenlijst Versie maart 2010 Opgesteld in opdracht van Ambulancezorg Nederland door: Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid Academisch Medisch

Nadere informatie

Wetenschappelijke Samenvatting. 1. Kwetsbaarheid en emotionele verwerking bij depressie

Wetenschappelijke Samenvatting. 1. Kwetsbaarheid en emotionele verwerking bij depressie Wetenschappelijke Samenvatting 1. Kwetsbaarheid en emotionele verwerking bij depressie In dit proefschrift wordt onderzocht wat spaak loopt in de hersenen van iemand met een depressie. Er wordt ook onderzocht

Nadere informatie

UITKOMSTEN MARKTONDERZOEK OMGANG MET PSYCHISCHE PROBLEMEN OP HET WERK

UITKOMSTEN MARKTONDERZOEK OMGANG MET PSYCHISCHE PROBLEMEN OP HET WERK UITKOMSTEN MARKTONDERZOEK OMGANG MET PSYCHISCHE PROBLEMEN OP HET WERK Bron: TNS NIPO Drs. R. Hoffius Drs. I.N. Hento november 2004 Bureau AStri Stationsweg 26 2312 AV Leiden Tel.: 071 512 49 03 Fax: 071

Nadere informatie

Samenvatting. factoren betreft), en scoren zij anders waar het gaat om het soort en de

Samenvatting. factoren betreft), en scoren zij anders waar het gaat om het soort en de Samenvatting Dit onderzoek richt zich op het verband tussen de aanwezigheid van risico- en protectieve factoren en de latere ontwikkeling van delinquent gedrag in een groep risicojongeren. De volgende

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Enschede

Kernboodschappen Gezondheid Enschede Kernboodschappen Gezondheid Enschede De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Enschede epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Enschede en de factoren die hierop van

Nadere informatie

een onderzoek naar arbeidssatisfactie in Nederland

een onderzoek naar arbeidssatisfactie in Nederland een onderzoek naar arbeidssatisfactie in Nederland 1 februari 2009 Ausems en Kerkvliet, arbeidsmedisch adviseurs Hof van Twente www.aenk.nl Onderzoeksrapport JobMeter 2009 Inleiding Ausems en Kerkvliet,

Nadere informatie

De psychosociale gezondheid van politiepersoneel

De psychosociale gezondheid van politiepersoneel De psychosociale gezondheid van politiepersoneel Hoe staat het? Wat maakt het? En wat kraakt het? Prof.dr. Toon Taris 1 Introductie Politie is in beweging (bv overgang Nationale Politie) en staat in het

Nadere informatie

Inhoud: Eye Movement Desensitisation and Reprocessing (EMDR) bij Autisme. Wat is EMDR?

Inhoud: Eye Movement Desensitisation and Reprocessing (EMDR) bij Autisme. Wat is EMDR? Eye Movement Desensitisation and Reprocessing (EMDR) bij Autisme Ank Goosen Gezondheidszorgpsycholoog GGzE 21 09 2012 Wat is EMDR Indicatie Doel Doelgroep Methode Aanpassingen Resultaten 2 cliënten Inhoud:

Nadere informatie

De huisarts als ankerpunt

De huisarts als ankerpunt De huisarts als ankerpunt cogiscope 0313 11 JOris ijzermans Huisartsenzorg is een onmisbare basis voor zorg en onderzoek na rampen De huisarts als ankerpunt Vuurwerkramp Enschede, mei 2000 (Jorgen Caris/HH)

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Samenvatting SAMENVATTING 189 Depressie is een veelvoorkomende psychische stoornis die een hoge ziektelast veroorzaakt voor zowel de samenleving als het individu. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)

Nadere informatie

Inhoudsopgave e 2. Voorwoord. Leerkracht Emotie-Onderzoek. September 2016 Onderzoeksverslag

Inhoudsopgave e 2. Voorwoord. Leerkracht Emotie-Onderzoek. September 2016 Onderzoeksverslag Voorwoord September 2016 Onderzoeksverslag Leerkracht Emotie-Onderzoek Inhoudsopgave e 2 3 5 6 Achtergrondkenmerken onderzoek: deelnemende leerkrachten & ingevulde vragenlijsten Onderzoeksvraag 1: Emoties

Nadere informatie

Kamervragen over de psychische gevolgen van uitzending naar Uruzgan ( )

Kamervragen over de psychische gevolgen van uitzending naar Uruzgan ( ) Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum 20 maart 2008 Ons kenmerk D/2008005159

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Verbakel, N. J. (2007). Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma.

Citation for published version (APA): Verbakel, N. J. (2007). Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma. University of Groningen Het Chronische Vermoeidheidssyndroom, Fibromyalgie & Reuma. Verbakel, N. J. IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR GEWELD IN DE PSYCHIATRIE

ONDERZOEK NAAR GEWELD IN DE PSYCHIATRIE ONDERZOEK NAAR GEWELD IN DE PSYCHIATRIE FACTSHEET 1: OMVANG, AARD & GEVOLGEN VAN GEWELDSINCIDENTEN De Vrije Universiteit Amsterdam doet onderzoek naar geweld in de psychiatrie. Aan hulpverleners werkzaam

Nadere informatie

Hyperventilatie. Ziekenhuis Gelderse Vallei

Hyperventilatie. Ziekenhuis Gelderse Vallei Hyperventilatie Ziekenhuis Gelderse Vallei Deze folder is bedoeld voor mensen die verwezen zijn door de huisarts naar de eerste hart hulp (EHH) met een bepaald klachtenpatroon dat kan passen bij hart-

Nadere informatie

voorkomen van verzuim

voorkomen van verzuim voorkomen van verzuim Samenwerken om te verwerken voorkomen van verzuim Verzuim reductie Snelle, werk gerelateerde zorginterventies binnen het uur.de meest voorkomende aanleiding tot werkverzuim is het

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 SAMENVATTING Chronische nek pijn is vaak het gevolg van een verkeersongeval, en dan met name van een kop-staart aanrijding. Na zo een ongeval ontwikkelen mensen vaak een zeer specifiek klachtenpatroon.

Nadere informatie

Trauma en verslaving. Patiënten

Trauma en verslaving. Patiënten Trauma en verslaving Patiënten Trauma en verslaving Informatie voor patiënten Als u naast uw verslaving ook last heeft van een nare of ingrijpende gebeurtenis uit uw verleden Trauma en verslaving 1 Trauma

Nadere informatie

LEIDRAAD VOOR LEIDINGGEVENDEN. Samenwerken om te verwerken

LEIDRAAD VOOR LEIDINGGEVENDEN. Samenwerken om te verwerken LEIDRAAD VOOR LEIDINGGEVENDEN Samenwerken om te verwerken LEIDRAAD VOOR LEIDINGGEVENDEN Voor het begeleiden van medewerkers die het slachtoffer zijn geworden van een schokkende gebeurtenis.mensen die geconfronteerd

Nadere informatie

Motieven en belasting van mantelzorgers van mensen met dementie

Motieven en belasting van mantelzorgers van mensen met dementie Deze factsheet maakt onderdeel uit van een reeks van twee factsheets. Factsheet 1 beschrijft de problemen en wensen van mantelzorgers van mensen met dementie. Factsheet 2 beschrijft de motieven en belasting

Nadere informatie

Lessen van de Vuurwerkramp

Lessen van de Vuurwerkramp 18 cogiscope 0 1 0 8 Gevolgen van rampen voor de gezondheid Joris IJzermans Lessen van de Vuurwerkramp Gevolgen van rampen Bijlmerramp (foto Michael Kooren/HH) Gevolgen van rampen voor de gezondheid cogiscope

Nadere informatie

Marijke Hopman-Rock Hoogleraar lichamelijke activiteit en gezondheid bij ouderen Vrije Universiteit Amsterdam

Marijke Hopman-Rock Hoogleraar lichamelijke activiteit en gezondheid bij ouderen Vrije Universiteit Amsterdam Marijke Hopman-Rock Hoogleraar lichamelijke activiteit en gezondheid bij ouderen Vrije Universiteit Amsterdam Het kostte haar ruim twintig jaar om de gezondheidszorg te overtuigen van de waarden van het

Nadere informatie

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor!

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor! Directe Hulp bij Huiselijk Geweld U staat er niet alleen voor! U krijgt hulp Wat nu? U bent in contact geweest met de politie of u heeft zelf om hulp gevraagd. Daarom krijgt u nu Directe Hulp bij Huiselijk

Nadere informatie

Whitepaper Psychosomatiek. Sanien de Groot-Likkel. Algemeen fysiotherapeut & Psychosomatisch fysiotherapeut

Whitepaper Psychosomatiek. Sanien de Groot-Likkel. Algemeen fysiotherapeut & Psychosomatisch fysiotherapeut Whitepaper Psychosomatiek Sanien de Groot-Likkel Algemeen fysiotherapeut & Psychosomatisch fysiotherapeut Inhoud Wat zijn psychosomatische klachten? Hoe ontstaan psychosomatische klachten? Wat doet een

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 147 Nederlands samenvatting Wat is COPD? Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) is een ziekte waarbij er een blijvende vernauwing van de luchtwegen in de long optreedt, die voornamelijk veroorzaakt

Nadere informatie

De gevolgen van trauma en stress in de volwassenheid en uitgestelde klachten

De gevolgen van trauma en stress in de volwassenheid en uitgestelde klachten De gevolgen van trauma en stress in de volwassenheid en uitgestelde klachten Cogis Symposium Trauma: late gevolgen voor kinderen en volwassenen 12 oktober 2011 Geert Smid Paul Celan: late gevolgen van

Nadere informatie

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten Verslavingszorg Trauma en verslaving Als u naast uw verslaving ook last heeft van een nare of ingrijpende gebeurtenis uit uw verleden Informatie voor patiënten Mondriaan voor geestelijke gezondheid Trauma

Nadere informatie

Onderzoek heeft aangetoond dat een hoge mate van herstelbehoefte een voorspellende factor is voor ziekteverzuim. Daarom is in de NL-SH ook de relatie

Onderzoek heeft aangetoond dat een hoge mate van herstelbehoefte een voorspellende factor is voor ziekteverzuim. Daarom is in de NL-SH ook de relatie Samenvatting Gehoor en de relatie met psychosociale gezondheid, werkgerelateerde variabelen en zorggebruik. De Nationale Longitudinale Studie naar Horen Slechthorendheid is een veelvoorkomende chronische

Nadere informatie

Draagvlakmonitor huisvesting vluchtelingen. Rapportage derde meting juni 2016

Draagvlakmonitor huisvesting vluchtelingen. Rapportage derde meting juni 2016 Draagvlakmonitor huisvesting vluchtelingen Rapportage derde meting juni 2016 Introductie Waarom dit onderzoek? Zijn Nederlanders de afgelopen maanden anders gaan denken over de opvang van vluchtelingen

Nadere informatie

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström 1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström Dr. S.A.M. van de Schans, S. Oerlemans, MSc. en prof. dr. J.W.W. Coebergh Inleiding Epidemiologie is de wetenschap die eenvoudig gezegd

Nadere informatie

Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening

Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening Auteur: Jos van Erp j.v.erp@hartstichting.nl Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening Maakbaarheid en kwetsbaarheid Dood gaan we allemaal. Deze realiteit komt soms sterk naar

Nadere informatie

Vragen en antwoorden over elektromagnetische velden en gezondheid

Vragen en antwoorden over elektromagnetische velden en gezondheid Vragen en antwoorden over elektromagnetische velden en gezondheid Elektromagnetische velden en gezondheid 1. Hoe zit het met de elektromagnetische velden zoals die uitgestraald worden door zenders voor

Nadere informatie

Het toepassen van theorieën: een stappenplan

Het toepassen van theorieën: een stappenplan Het toepassen van theorieën: een stappenplan Samenvatting Om maximaal effectief te zijn, moet de aanpak van sociale en maatschappelijke problemen idealiter gebaseerd zijn op gedegen theorie en onderzoek

Nadere informatie

Hoofdstuk 18 Regionaal archief en Open monumentdagen

Hoofdstuk 18 Regionaal archief en Open monumentdagen Hoofdstuk 18 Regionaal archief en Open monumentdagen Samenvatting Regionaal Archief Leiden Eén op de vijf Leidenaren heeft het afgelopen jaar informatie gezocht over de geschiedenis van Leiden en omgeving

Nadere informatie

Nazorg na een ingrijpende gebeurtenis Informatie voor ouders

Nazorg na een ingrijpende gebeurtenis Informatie voor ouders Nazorg na een ingrijpende gebeurtenis Informatie voor ouders Uw kind heeft een ongeluk gehad en is behandeld op de Spoedeisende Hulp (SEH) van het Radboudumc. Naast lichamelijke gevolgen kan het ongeluk

Nadere informatie

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Nederlandse samenvatting INLEIDING Mensen met een mogelijk verhoogde kans op kanker kunnen zich

Nadere informatie

Workshop van Stress naar Vitaliteit

Workshop van Stress naar Vitaliteit Workshop van Stress naar Vitaliteit Het Leven Stressachtig? Het leven lijkt vol ongemakken te zitten. We worden wakker met het gevoel dat we nauwelijks hebben geslapen. We ontbijten gehaast en volgen tegelijk

Nadere informatie

De psychosociale gezondheid van politiepersoneel

De psychosociale gezondheid van politiepersoneel De psychosociale gezondheid van politiepersoneel I. van Beek, MSc (Universiteit Utrecht) Prof. dr. T.W. Taris (Universiteit Utrecht) Prof. dr. W.B. Schaufeli (Universiteit Utrecht) Samenvatting van I.

Nadere informatie

Antwoorden op veel gestelde vragen over de folder Chroom-6 en ziekten: wat is er bekend uit de wetenschap?

Antwoorden op veel gestelde vragen over de folder Chroom-6 en ziekten: wat is er bekend uit de wetenschap? Antwoorden op veel gestelde vragen over de folder Chroom-6 en ziekten: wat is er bekend uit de wetenschap? De vragen en antwoorden zijn onderverdeeld in vijf groepen: 1 Algemene vragen over de folder...1

Nadere informatie

Onderzoek naar blootstelling aan endotoxinen in de agrarische sectoren van teelt, be- en verwerking en handel

Onderzoek naar blootstelling aan endotoxinen in de agrarische sectoren van teelt, be- en verwerking en handel Onderzoek naar blootstelling aan endotoxinen in de agrarische sectoren van teelt, be- en verwerking en handel drs. Suzanne Spaan ir. Inge Wouters dr. ir. Dick Heederik Institute for Risk Assessment Sciences

Nadere informatie

Grensoverschrijdend gedrag ten aanzien van kinderen in de sport in Vlaanderen en Nederland

Grensoverschrijdend gedrag ten aanzien van kinderen in de sport in Vlaanderen en Nederland Grensoverschrijdend gedrag ten aanzien van kinderen in de sport in Vlaanderen en Nederland Een retrospectieve zelfrapportering van ervaringen met psychisch, fysiek en seksueel in de sport voor de leeftijd

Nadere informatie

Moerdijk, belicht vanuit de bedrijfsgezondheidszorg

Moerdijk, belicht vanuit de bedrijfsgezondheidszorg Moerdijk, belicht vanuit de bedrijfsgezondheidszorg Expertise Centrum Toxische Stoffen (ECTS), Arbo Unie Drs.ing. Jolanda Willems, MBA 29 maart 2012 Voorstellen: Manager Arbo Unie Riskinzet (advies) Expertise

Nadere informatie

Rekenkameronderzoek Veiligheid

Rekenkameronderzoek Veiligheid Rekenkameronderzoek Veiligheid ONDERZOEK ONDER HET BEWONERSPANEL DORDRECHT Inhoud In hoeverre zijn de bewoners op de hoogte van de voorlichting van de gemeente Dordrecht? Wat weten ze van de veiligheidsrisico

Nadere informatie

Risicoperceptie en -communicatie. Tjabe Smid KLM arbo services VU medisch centrum

Risicoperceptie en -communicatie. Tjabe Smid KLM arbo services VU medisch centrum Risicoperceptie en -communicatie Tjabe Smid KLM arbo services VU medisch centrum Inhoud I Belang van risicocommunicatie II Risicoperceptie III Rollen en context IV Risicocommunicatie 28 april 2005 NVvA

Nadere informatie

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29%

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29% 26 DISCRIMINATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het vóórkomen en melden van discriminatie in Leiden en de bekendheid van en het contact met het Bureau Discriminatiezaken. Daarnaast komt aan de orde

Nadere informatie

TSCYC Ouderversie. Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen. Jeroen de Groot. ID 256-18 Datum 24.12.2014. Informant:

TSCYC Ouderversie. Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen. Jeroen de Groot. ID 256-18 Datum 24.12.2014. Informant: TSCYC Ouderversie Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen ID 256-18 Datum 24.12.2014 Informant: Mieke de Groot-Aerts moeder TSCYC Inleiding 2 / 10 INLEIDING De TSCYC is een vragenlijst die

Nadere informatie

EMDR. Eye Movement Desensitization and Reprocessing

EMDR. Eye Movement Desensitization and Reprocessing EMDR Eye Movement Desensitization and Reprocessing Wat is EMDR Eye Movement Desensitization and Reprocessing, afgekort tot EMDR, is een therapie voor mensen die last houden van de gevolgen van een schokkende

Nadere informatie