en psychosociale werkkenmerken voorspellen wie van de nog actief werkende bedrijfsen/

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "en psychosociale werkkenmerken voorspellen wie van de nog actief werkende bedrijfsen/"

Transcriptie

1 Moe! Studies naar hulpzoekend gedrag laten zien dat het besluit om een arts te bezoeken doorgaans het resultaat is van een complex proces. Niet alleen gezondheidsgerelateerde, maar ook sociale, culturele en psychologische factoren bepalen of iemand hulp zoekt. Gezondheidsproblemen spelen daarbij een prominente rol. Van zowel vermoeidheidsklachten als psychisch onwelbevinden is bekend dat ze vaak niet-geisoleerd voorkomen, met elkaar samenhangen en kunnen samengaan met lichamelijke problemen. Terwijl in de algemene bevolking complexe verbanden kunnen bestaan tussen vermoeidheid, psychische problemen en hulpzoekend gedrag, kan bij werkenden ook de psychosociale werkomgeving van invloed zijn. Met het verschuiven van lichamelijke naar meer mentale werkbelasting in de laatste decennia wordt de invloed op de gezondheid van psychosociale werkgebonden factoren als werkdruk, controle over en steun op het werk steeds meer onderkend. Tussen mei 1998 en januari 2001 zijn binnen de Maastrichtse Cohort Studie naar psychische vermoeidheid in de arbeidssituatie (PVA) data verzameld over gezondheidsen werkproblemen van werknemers. Het betreft hier een grootschalige, longitudinale, epidemiologische cohortstudie onder meer dan twaalfduizend werknemers, verdeeld over 45 bedrijven. Binnen deze groep zijn verschillende onderzoeksprojecten uitgevoerd, waaronder het in dit artikel beschreven onderzoek. Werknemers gaven iedere vier maanden aan de hand van vragenlijsten informatie over een breed scala aan gezondheids- en werkgerelateerde problemen en hun werkstatus (onder meer over wel/niet aan het werk, wel/geen ziekteverzuim). Ter inventarisatie van het hulpzoekend gedrag is bij de werknemers zelf nagegaan of er sprake was van een bezoek aan huis- en/of bedrijfsarts. Hierbij is zowel gekeken naar consulten in verband met werk als naar bezoeken vanwege vermoeidheid. Aan de hand van deze gegevens zijn de relaties tussen vermoeidheid, psychisch onwelbevinden (met name angsten depressieve klachten), lichamelijke problemen (de aanwezigheid van minstens een chronische aandoening, zoals aan de luchtwegen, diabetes of kanker), de psychosociale werkomgeving en het bezoeken van bedrijfs- of huisarts nader onderzocht. Eerste onderzoeksvraag was in hoeverre bij actief werkenden (dus niet-verzuimers) gezondheidsproblemen en de psychosociale werkomgeving gerelateerd waren aan later optredend bedrijfs- of huisartsbezoek in verband met werk. Bij veertien procent van de werkenden was gedurende vier maanden minstens eenmaal sprake van zo n bezoek. Vijf procent bezocht alleen de huisarts, vier procent alleen de bedrijfsarts en vijf procent beiden. Het betrof hier zowel eerste bezoeken als vervolgbezoeken.

2 Om te achterhalen of bepaalde gezondheids- of werkfactoren specifiek waren voor bedrijfsarts- of juist huisartsbezoek is een rechtstreekse vergelijking gemaakt tussen bezoekers die hetzij alleen de bedrijfsarts, hetzij alleen de huisarts consulteerden. De drie indicatoren voor gezondheidsproblemen (vermoeidheid, psychische problemen en chronische aandoeningen) stonden alle in verband met het bezoeken van een van beide artsen. Hetzelfde gold voor een hoge mate van lichamelijke taakeisen (zoals zwaar tilwerk). Opvallend genoeg stond geen van de psychosociale werkkarakteristieken in verband met alleen de bedrijfsarts bezoeken. Daarentegen stonden emotionele taakeisen (zoals confrontaties op het werk met zaken die persoonlijk kunnen raken) en de aanwezigheid van een conflicterende werk- en thuissituatie wel specifiek in verband met alleen de huisarts bezoeken. Wellicht wordt bij werkgerelateerde problemen die zowel voor werknemer als arts moeilijker te benoemen zijn, de huisarts geprefereerd boven de bedrijfsarts. Volgende stap was na te gaan of gezondheid en werkfactoren de aandacht van huis- en bedrijfsarts waard zijn. Hiervoor is bestudeerd welke gezondheidsproblemen en psychosociale werkkenmerken voorspellen wie van de nog actief werkende bedrijfsen/ of huisartsbezoekers op een later tijdstip zullen verzuimen. Het onderzoek richtte zich op langdurig verzuim van minstens een maand, aaneengesloten of als optelsom van meerdere verzuimperiodes gedurende anderhalf jaar. Van langdurig verzuim is immers bekend dat het de terugkeer naar het werk aanzienlijk bemoeilijkt. De drie indicatoren voor gezondheidsproblemen en de psychosociale werkomgeving bleken los van elkaar, zowel bij bedrijfsarts- als huisartsbezoekers, de kans op langdurig ziekteverzuim te vergroten. Chronische aandoeningen en weinig controle over het werk gaven hiervoor de sterkste aanwijzing. Ziekteverzuim is echter niet unidimensioneel, maar komt meestal voort uit een ingewikkeld samenspel van diverse factoren. Ook zaken als de bedrijfscultuur ten opzichte van verzuim, de aandacht van bedrijfs- en huisartsen voor gezondheidsproblemen en de psychosociale werkomgeving spelen hierbij een rol. Om het verzuimrisico te beperken kunnen bedrijfs- en huisarts in samenspraak bijvoorbeeld nagaan of het mogelijk is en effect sorteert om werknemers meer controle te geven over hun werkomgeving en -indeling als zij daarin een gebrek ervaren. Bij nog werkende patienten met chronische gezondheidsproblemen kan het zoeken naar een passende match tussen aandoening en werksituatie wellicht bijdragen aan de preventie van verzuim.

3 Naast het bestuderen van kenmerken van werkenden die consulteerden in verband met hun werk, zijn in deze studie ook de kenmerken onderzocht van werkenden die vanwege vermoeidheidsklachten hulp zochten. Vermoeidheid is een veelvoorkomende klacht bij huisartsbezoekers in het algemeen, maar er is nog weinig bekend over wat werkende patienten kenmerkt. Door te onderzoeken wat het verband is tussen consulteren vanwege vermoeidheid, (psychische) gezondheid en werkkenmerken, kunnen artsen meer grip krijgen op de problemen van deze patienten, hetgeen de begeleiding uiteraard ten goede komt. Een vergelijking tussen actief werkende bedrijfsen huisartsbezoekers met vermoeidheidsklachten wees uit dat in een periode van zes maanden 35 procent van hen naar de huisarts ging tegen 3 procent naar de bedrijfsarts. Dat de huisarts voor een bredere range van klachten wordt bezocht dan de bedrijfsarts zal daarbij invloed hebben gehad. Uit het specifiek bestuderen van werkenden die consulteerden vanwege vermoeidheid (zie tabel 1) bleek vermoeidheid bij ongeveer een op de drie bedrijfsartsbezoekers (29 procent) een belangrijke reden voor het consult te zijn. Bij huisartsbezoekers gold dit voor bijna een op de zeven werkenden (14 procent). Deze patienten onderscheidden zich op verschillende gebieden van werkenden die consulteerden voor andere redenen dan vermoeidheid. Zo waren consulten vanwege vermoeidheid niet alleen gerelateerd aan een hoger vermoeidheidsniveau, maar ook aan het hebben van meer gezondheidsproblemen (zowel psychische als lichamelijke) en het negatiever ervaren van de psychosociale werkomgeving. Conclusie is dan ook dat het vaststellen of een werkende consulteert vanwege vermoeidheidsklachten de arts weinig grip geeft op de mogelijke achtergrond daarvan. Er kunnen immers uiteenlopende gezondheids- en werkgerelateerde factoren in het spel zijn. De patient zelf vragen naar de oorzaak van vermoeidheidsklachten geeft mogelijk wel houvast. In het onderzoek is aan patienten gevraagd zelf de oorzaak van de klachten te benoemen en hierbij te kiezen uit lichamelijk, psychisch of weet niet. Een aanzienlijk percentage (73 procent van de bedrijfsartsbezoekers, 44 procent van de huisartsbezoekers) koos voor een psychische verklaring. Daarbij ging een psychische vermoeidheidsverklaring samen met een hogere score op angst- en depressieklachten. Een soortgelijk verband werd gevonden voor een lichamelijke verklaring ten opzichte van een hogere mate chronische aandoeningen.

4 Wellicht gold dit ook voor de bedrijfsartsbezoekers, maar doordat hier was gestart met een kleine groep (drie procent van het totale aantal werkenden), bleven er te weinig mensen over om dit goed te kunnen analyseren. Interessant voor huisartsen, en wellicht ook voor bedrijfsartsen, is in ieder geval dat de eigen mening van de patient mogelijk zicht geeft op de onderliggende oorzaken voor de vermoeidheid. De bevinding dat een aanzienlijk percentage van werkenden met vermoeidheidsklachten open lijkt te staan voor een psychische verklaring is tevens interessant voor de begeleiding van werknemers die langdurig verzuimen vanwege chronische vermoeidheidsklachten. Van deze groep is bekend dat een hoog percentage geneigd is zich vast te bijten in het vinden van een lichamelijke oorzaak. Verder onderzoek zou kunnen uitwijzen of het in een eerder stadium geven van begeleiding en/of behandeling aan deze patienten kan voorkomen dat zij in een lichamelijke oorzaak voor hun klachten gaan geloven. Van het vasthouden aan een (vaak niet te vinden) lichamelijke verklaring voor vermoeidheid is immers bekend dat dit een goede communicatie tussen arts en patient vaak tegenwerkt. Bedrijfs- en huisartsen zien op hun spreekuren vaak werknemers met psychische klachten. In studies naar psychische problemen zijn vaak algemene vragenlijsten gebruikt, waarbij geen onderscheid is gemaakt tussen angstklachten en depressieve klachten. Hoewel deze klachten vaak samengaan, kan het qua etiologie en behandeling relevant zijn wel een onderscheid te maken. Ook zijn angst en depressie nog niet vaak specifiek in de werkende populatie onderzocht. In deze studie is bij actief werkenden gekeken naar de frequentie van angsten depressieve klachten. Ook werd nagegaan of er sprake was van specifieke relaties met psychosociale werkkenmerken (tabel 2). Zowel angst als depressie blijkt in behoorlijke mate voor te komen onder werkenden; angstklachten iets meer dan depressieve klachten. Angstklachten correleren sterk met depressieve klachten. Desondanks zijn aanwijzingen gevonden voor specifieke verbanden tussen psychosociale kenmerken en respectievelijk angst en depressie. Bij werkenden heeft angst (deels) wellicht een andere achtergrond dan depressie. De beslissing om hulp te zoeken en/of te verzuimen hangt natuurlijk met meer factoren samen dan alleen werk en gezondheid. Desalniettemin lijkt op basis van deze onderzoeksresultaten een aantal aanbevelingen gerechtvaardigd. Om de actieve werkstatus van patienten te bewaken is het voor bedrijfs- en huisarts aan te bevelen aandacht te besteden aan zowel de gezondheidsstatus als de werkomgeving. Dat draagt mogelijk bij aan het voorkomen van langdurig verzuim. Consulteert de werkende vanwege vermoeidheid, dan kan informatie van de patient zelf over de mogelijke oorzaak helpen bij het bepalen van de strategie voor begeleiding en behandeling.

5 Dat zowel gezondheids- als werkfactoren een bedreiging kunnen zijn voor de werkstatus van de patient, pleit voor betrokkenheid van zowel bedrijfs- als huisarts. Ook goede communicatie tussen bedrijfsarts, huisarts en patient is gewenst. Deze communicatie is zeker nog voor verbetering vatbaar. Het is dan ook verheugend dat er bij de sociaalmedische begeleiding van verzuimende werknemers al meer aandacht is voor het daadwerkelijk vormgeven aan deze samenwerking. Dit kan mogelijk ook vruchten afwerpen bij het aan het werk houden van nog actief werkende hulpzoekenden. MEER INFO Dr. Helene Andrea, Fatigue and mental health problems in the working population: descriptives and associations with consulting a physician, ISBN , promotieonderzoek, capaciteitsgroep Huisartsgeneeskunde van de Universiteit Maastricht. Haar onderzoek maakt deel uit van het NWO-programma Psychische Vermoeidheid in de Arbeidssituatie. SAMENVATTING Om ziekteverzuim te voorkomen en te verminderen is het onontbeerlijk dat bedrijfsarts en huisarts communiceren en samenwerken. Helene Andrea deed onderzoek bij werknemers met vermoeidheid en psychisch onwelbevinden die hulp zochten terwijl ze nog actief aan het werk waren. Geen van de psychosociale werkkarakteristieken bleek in verband te staan met bezoek aan alleen de bedrijfsarts. Emotionele taakeisen en een conflicterende werk- en thuissituatie waren echter wel gerelateerd aan een consult bij alleen de huisarts. 73 procent van de bedrijfsartsbezoekers en 44 procent van de huisartsbezoekers kozen voor een psychische verklaring. Daarbij ging een psychische vermoeidheidsverklaring samen met een hogere score op angst- en depressieklachten. Een soortgelijk verband werd gevonden tussen een lichamelijke verklaring en een hogere mate van chronische aandoeningen. De eigen mening van de patient geeft mogelijk zicht op de onderliggende oorzaken voor de vermoeidheid. Een aanzienlijk percentage van de werkenden met vermoeidheidsklachten lijkt open te staan voor een psychische verklaring.

Onderzoek heeft aangetoond dat een hoge mate van herstelbehoefte een voorspellende factor is voor ziekteverzuim. Daarom is in de NL-SH ook de relatie

Onderzoek heeft aangetoond dat een hoge mate van herstelbehoefte een voorspellende factor is voor ziekteverzuim. Daarom is in de NL-SH ook de relatie Samenvatting Gehoor en de relatie met psychosociale gezondheid, werkgerelateerde variabelen en zorggebruik. De Nationale Longitudinale Studie naar Horen Slechthorendheid is een veelvoorkomende chronische

Nadere informatie

NVAB-richtlijn blijkt effectief

NVAB-richtlijn blijkt effectief NVAB-richtlijn blijkt effectief Nieuwenhuijsen onderzocht de kwaliteit van de sociaal-medische begeleiding door bedrijfsartsen van werknemers die verzuimen vanwege overspannenheid, burn-out, depressies

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender SAMENVATTING Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender In de jaren negentig werd duidelijk dat steeds meer werknemers in Nederland, waaronder in

Nadere informatie

SAMENVATTING Depressie en verzuim Voorspellers voor verzuim en werkhervatting hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

SAMENVATTING Depressie en verzuim Voorspellers voor verzuim en werkhervatting hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Depressie en verzuim Ongeveer 15% van de Nederlandse bevolking krijgt eens in zijn of haar leven een depressie. Het hebben van een depressie beïnvloedt het leven

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Burnout, een toestand van mentale uitputting door chronische stress in de werksituatie, vormt een ernstig maatschappelijk probleem dat momenteel veel aandacht krijgt. In

Nadere informatie

De psychosociale gezondheid van politiepersoneel

De psychosociale gezondheid van politiepersoneel De psychosociale gezondheid van politiepersoneel I. van Beek, MSc (Universiteit Utrecht) Prof. dr. T.W. Taris (Universiteit Utrecht) Prof. dr. W.B. Schaufeli (Universiteit Utrecht) Samenvatting van I.

Nadere informatie

30-5-2012. Gezond en vitaal langer doorwerken?! Programma. Inleiding. Inleiding

30-5-2012. Gezond en vitaal langer doorwerken?! Programma. Inleiding. Inleiding Programma Gezond en vitaal langer doorwerken?! Allard van der Beek Hoogleraar Epidemiologie van Arbeid & Gezondheid Afdeling Sociale Geneeskunde,, EMGO + Instituut Onderzoekscentrum Body@Work TNO-VU/ VU/VUmcVUmc

Nadere informatie

Chronische zieke werknemers: Werkbeleving & ziekteverzuim

Chronische zieke werknemers: Werkbeleving & ziekteverzuim Chronische zieke werknemers: Werkbeleving & ziekteverzuim dr. Nathalie Donders drs. Karin Roskes dr. Joost van der Gulden Afdeling Eerstelijnsgeneeskunde Centrum voor Huisartsgeneeskunde, Ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Het belang van begeleiding

Het belang van begeleiding Het belang van begeleiding Langdurig zieke werknemers 9 en 18 maanden na ziekmelding vergeleken Lone von Meyenfeldt Philip de Jong Carlien Schrijvershof Dit onderzoek is financieel mogelijk gemaakt door

Nadere informatie

Samenvatting HOE GEHOORPROBLEMEN IMPACT KUNNEN HEBBEN OP HET LEVEN VAN VOLWASSENEN. Baseline en 5-jaar follow-up resultaten van de NL-SH studie

Samenvatting HOE GEHOORPROBLEMEN IMPACT KUNNEN HEBBEN OP HET LEVEN VAN VOLWASSENEN. Baseline en 5-jaar follow-up resultaten van de NL-SH studie HOE GEHOORPROBLEMEN IMPACT KUNNEN HEBBEN OP HET LEVEN VAN VOLWASSENEN Baseline en 5-jaar follow-up resultaten van de NL-SH studie Ik ben slechthorend Nee, niet doof Ik ben slechthorend Nee, niet dom Hoor

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken

Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking Geeke Waverijn, Mieke Rijken Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Langdurig ziekteverzuim van werknemers met een chronische ziekte of beperking, G. Waverijn & M. Rijken, NIVEL, januari

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg Samenvatting Palliatieve zorg is de zorg voor mensen waarbij genezing niet meer mogelijk is. Het doel van palliatieve zorg is niet om het leven te verlengen of de dood te bespoedigen maar om een zo hoog

Nadere informatie

Depressie en comorbiditeit. Studies in de huisartsenpraktijk naar voorkomen en gevolgen voor de zorg.

Depressie en comorbiditeit. Studies in de huisartsenpraktijk naar voorkomen en gevolgen voor de zorg. Samenvatting Depressie en comorbiditeit. Studies in de huisartsenpraktijk naar voorkomen en gevolgen voor de zorg. Inleiding (hoofdstuk 1) Een depressie komt vaak tegelijkertijd voor met een chronische

Nadere informatie

Kanker en Werk Naar betere zorg voor de werkende patiënt

Kanker en Werk Naar betere zorg voor de werkende patiënt Kanker en Werk Naar betere zorg voor de werkende patiënt Drs. Desiree Dona Klinisch arbeidsgeneeskundige oncologie / bedrijfsarts Radboudumc Marikenhuis 23-02-2016 Kanker en werk cijfers kanker en werk

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Functioneren op het werk in relatie met gezondheid

Functioneren op het werk in relatie met gezondheid Functioneren op het werk in relatie met gezondheid, PhD Universitair Medisch Centrum Groningen, Rijksuniversiteit Groningen, afdeling Sociale Geneeskunde Presentatiemiddag RiMoBo, Gent, Belgie 19 november

Nadere informatie

Zorg voor de mantelzorger

Zorg voor de mantelzorger Zorg voor de mantelzorger Het geven van zorg aan je naasten is een taak van ons allen. Dat verwacht de overheid ook van ons. Maar voor zorgmedewerkers is mantelzorg verlenen een extra gezondheidsrisico.

Nadere informatie

Aandachtsklachten en aandachtsstoornissen worden geobserveerd in verschillende volwassen

Aandachtsklachten en aandachtsstoornissen worden geobserveerd in verschillende volwassen SAMENVATTING Aandachtsklachten en aandachtsstoornissen worden geobserveerd in verschillende volwassen klinische populaties, waaronder ook de Aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD). Ook al wordt

Nadere informatie

Vrouwen lopen zichzelf vaak voorbij

Vrouwen lopen zichzelf vaak voorbij Vrouwen lopen zichzelf vaak voorbij Vrouwen lopen zichzelf vaak voorbij. Dit kan leiden tot vervelende gezondheidsklachten, waar vaak weinig aandacht aan besteed wordt. Zo blijkt uit een onderzoek van

Nadere informatie

OR & Gezondheid. Inzetten op leefstijl, wie durft? bloomıng

OR & Gezondheid. Inzetten op leefstijl, wie durft? bloomıng OR & Gezondheid Inzetten op leefstijl, wie durft? Aandoeningen bij werkenden in Nederland Fysieke aandoeningen Hart- en vaat Luchtwegen Chronische pijn 30% 16% Psychische aandoeningen Angststoornissen

Nadere informatie

STABLE LOVE, STABLE LIFE?

STABLE LOVE, STABLE LIFE? STABLE LOVE, STABLE LIFE? De rol van sociale steun en acceptatie in de relatie van paren die leven met de ziekte van Ménière Oktober 2011 Auteur: Drs. Marise Kaper Master Sociale Psychologie, Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Samen S vatting S Samenv amen a v tting a 191

Samen S vatting S Samenv amen a v tting a 191 S S 191 S192 Dit proefschrift beschrijft het risico op terugkeer van verzuim na eerdere episoden van langdurig of frequent kortdurend ziekteverzuim. Een belangrijk aandachtspunt is de recidiefkans van

Nadere informatie

Arbeidsrevalidatie. Huizen en Almere

Arbeidsrevalidatie. Huizen en Almere Arbeidsrevalidatie Huizen en Almere Arbeidstraining bij De Trappenberg is voor werknemers met chronische pijnklachten aan het houdings- en bewegingsapparaat zonder duidelijke oorzaak, al dan niet gecombineerd

Nadere informatie

Inhoudsopgave volledig rapport

Inhoudsopgave volledig rapport NIVEL/VUmc, 2005 72 pag. NIVEL bestelcode: W9.69 Prijs: 7,50 Verzendkosten: 2,50 ISBN: 90-6905-749-2 Deze samenvatting van onderstaand rapport is een uitgave van het NIVEL in 2005. De gegevens mogen met

Nadere informatie

Rapport. Werkbaarheidsprofiel voor zelfstandige ondernemers in de horeca 2013. Brussel, februari 2015. Ria Bourdeaud hui, Stephan Vanderhaeghe.

Rapport. Werkbaarheidsprofiel voor zelfstandige ondernemers in de horeca 2013. Brussel, februari 2015. Ria Bourdeaud hui, Stephan Vanderhaeghe. Rapport Werkbaarheidsprofiel voor zelfstandige ondernemers in de horeca 2013 Brussel, februari 2015 Ria Bourdeaud hui, Stephan Vanderhaeghe. Dit rapport verstrekt informatie uit de Vlaamse Werkbaarheidsmonitor

Nadere informatie

Diabetes en depressie, een zorgelijk samenspel. Dr. Caroline Baan

Diabetes en depressie, een zorgelijk samenspel. Dr. Caroline Baan Diabetes en depressie, een zorgelijk samenspel Dr. Caroline Baan State of the art Inleiding Hoe vaak komt depressie voor bij mensen met diabetes Wat zijn de gevolgen? Welke factoren spelen een rol Hoe

Nadere informatie

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Irene Houtman & Ernest de Vroome (TNO) In het kort: Onderzoek naar de ontwikkeling van burn-outklachten en verzuim door psychosociale

Nadere informatie

Werkgerichte interventies bij psychische klachten

Werkgerichte interventies bij psychische klachten Werkgerichte interventies bij psychische klachten Dr. Karen Nieuwenhuijsen voor Arbeid en Gezondheid, AMC Goed Gestemd aan het werk, 20 maart 2013 Inhoud I. Psychische aandoeningen en problemen in werk

Nadere informatie

Predictors of mental health-related sickness absence in Belgium: a sickness absence register study

Predictors of mental health-related sickness absence in Belgium: a sickness absence register study Predictors of mental health-related sickness absence in Belgium: a sickness absence register study A. De Rijk Universitair Hoofddocent, Departement Sociale Geneeskunde, Faculty of Health, Medicine & Life

Nadere informatie

Samenvatting (summary in Dutch)

Samenvatting (summary in Dutch) Samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting (summary in Dutch) Één van de meest voorkomende en slopende ziektes is depressie. De impact op het dagelijks functioneren en op de samenleving is enorm,

Nadere informatie

Waarom doen sommige personen wel aan sport en anderen niet? In hoeverre speelt

Waarom doen sommige personen wel aan sport en anderen niet? In hoeverre speelt Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Waarom doen sommige personen wel aan sport en anderen niet? In hoeverre speelt genetische aanleg voor sportgedrag een rol? Hoe hangt sportgedrag samen met geestelijke

Nadere informatie

Rapport. Werkbaarheidsprofiel voor zelfstandige ondernemers in de sector productie/transport. Brussel, februari 2015

Rapport. Werkbaarheidsprofiel voor zelfstandige ondernemers in de sector productie/transport. Brussel, februari 2015 Rapport Werkbaarheidsprofiel voor zelfstandige ondernemers in de sector productie/transport 2013 Brussel, februari 2015 Ria Bourdeaud hui, Stephan Vanderhaeghe. Dit rapport verstrekt informatie uit de

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting

Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131. chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 131 chapter 10 samenvatting Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 132 Marrit-10-H10 24-06-2008 11:05 Pagina 133 Zaadbalkanker wordt voornamelijk bij jonge mannen vastgesteld

Nadere informatie

Duurzame Re-integratie

Duurzame Re-integratie Duurzame Re-integratie van mensen met aanhoudende vermoeidheidsklachten Margot Joosen Monique Frings-Dresen Judith Sluiter Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid Academisch Medisch Centrum, Amsterdam

Nadere informatie

Chapter 9 CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 CHAPTER 9. Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 115 Kanker en behandelingen voor kanker kunnen grote invloed hebben op de lichamelijke gezondheid en het psychisch functioneren van mensen. Er is veel onderzoek gedaan naar de effectiviteit

Nadere informatie

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Nederlandse samenvatting INLEIDING Mensen met een mogelijk verhoogde kans op kanker kunnen zich

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Haaksbergen epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Haaksbergen en de factoren die hierop

Nadere informatie

DUURZAME INZETBAARHEID VAN OUDEREN

DUURZAME INZETBAARHEID VAN OUDEREN TNO-rapport DUURZAME INZETBAARHEID VAN OUDEREN Resultaten van de eerste twee metingen van STREAM 2012 TNO Auteurs: 18 februari 2013 Swenneke van den Heuvel Voor het Ministerie van Sociale Zaken Jan Fekke

Nadere informatie

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte CVA Cerebro Vasculair Accident is de medische term voor een ongeluk in de vaten van de hersenen. In het dagelijks taalgebruik heet een CVA

Nadere informatie

Vervolgonderzoek omtrent de psychosociale gesteldheid van politiepersoneel

Vervolgonderzoek omtrent de psychosociale gesteldheid van politiepersoneel Vervolgonderzoek omtrent de psychosociale gesteldheid van politiepersoneel Prof. dr. W.B. Schaufeli (Universiteit Utrecht) en Prof. dr. T.W. Taris (Universiteit Utrecht) Samenvatting In 2013 is in opdracht

Nadere informatie

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting Inleiding Depressie en angst zijn veel voorkomende psychische stoornissen. Het ontstaan van deze stoornissen is gerelateerd aan een breed scala van risicofactoren, zoals genetische kwetsbaarheid, neurofysiologisch

Nadere informatie

ERGOTHERAPIE NA UITVAL WEGENS DEPRESSIE

ERGOTHERAPIE NA UITVAL WEGENS DEPRESSIE ERGOTHERAPIE NA UITVAL WEGENS DEPRESSIE Dr. Hiske Hees Psycholoog Afdeling Stemmingsstoornissen AMC Psychiatrie 20 maart 2013 Depressie Veelvoorkomend:11-21% Recidiverend: 50-90% Ernstige beperkingen in

Nadere informatie

WERKNEMERS ZELF AAN DE SLAG MET HUN DUURZAME INZETBAARHEID

WERKNEMERS ZELF AAN DE SLAG MET HUN DUURZAME INZETBAARHEID HEALTH WEALTH CAREER MERCER WERKNEMERS- ONDERZOEK SERIES WERKNEMERS ZELF AAN DE SLAG MET HUN DUURZAME INZETBAARHEID DUURZAME INZETBAARHEID PRODUCTIEVE, GEMOTIVEERDE EN GEZONDE WERKNEMERS DIE IN STAAT ZIJN

Nadere informatie

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur Inleiding Sociaal Medisch Overleg (SMO) is een gestructureerd en multidisciplinair overleg over individuele casuïstiek tussen het management en diens adviseur(s) aangaande verzuim en re-integratie. Deelnemers

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Enschede

Kernboodschappen Gezondheid Enschede Kernboodschappen Gezondheid Enschede De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Enschede epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Enschede en de factoren die hierop van

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Langdurig ziekteverzuim is een erkend sociaal-economisch en sociaal-geneeskundig probleem op nationaal en internationaal niveau. Verschillende landen hebben wettelijke maatregelen genomen

Nadere informatie

Suïcide bij ouderen in Nederland

Suïcide bij ouderen in Nederland Suïcide bij ouderen in Nederland 19-27 AJFM Kerkhof ajfm.kerkhof@psy.vu.nl www.kerkhofpsychotherapie.nl Afdeling Klinische Psychologie Vrije Universiteit Amsterdam 2 18 16 14 12 1 8 6 4 2 19 196 Suïcide

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Het in kaart brengen en bespreken van de kwaliteit van leven van adolescenten met type 1 diabetes in de reguliere zorg

Nederlandse samenvatting. Het in kaart brengen en bespreken van de kwaliteit van leven van adolescenten met type 1 diabetes in de reguliere zorg Nederlandse samenvatting Het in kaart brengen en bespreken van de kwaliteit van leven van adolescenten met type 1 diabetes in de reguliere zorg Dit proefschrift richt zich op adolescenten met type 1 diabetes

Nadere informatie

Duurzame Re-integratie

Duurzame Re-integratie Duurzame Re-integratie van mensen met aanhoudende vermoeidheidsklachten Margot Joosen Monique Frings-Dresen Judith Sluiter Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid Academisch Medisch Centrum, Amsterdam

Nadere informatie

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven Onderzoek werkstress, herstel en cultuur De rol van vrijetijdsbesteding 6 februari 2015 Technische Universiteit Eindhoven Human Performance Management Group ir. P.J.R. van Gool prof. dr. E. Demerouti /hpm

Nadere informatie

Return@Work. E-health voor de verzuimende werknemer met psychische en lichamelijke klachten. Improving Mental Health by Sharing Knowledge

Return@Work. E-health voor de verzuimende werknemer met psychische en lichamelijke klachten. Improving Mental Health by Sharing Knowledge Improving Mental Health by Sharing Knowledge Return@Work E-health voor de verzuimende werknemer met psychische en lichamelijke klachten Danielle Volker, Trimbos-instituut Moniek Zijlstra, Trimbos-instituut

Nadere informatie

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg In vergrijzende samenlevingen is de zorg voor het toenemende aantal kwetsbare ouderen een grote uitdaging

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 s Samenvatting Door de hogere participatiegraad van oudere werknemers en de afname van de aanwas van jongere werknemers door daling van het geboortecijfer (ontgroening) vergrijst de beroepsbevolking.

Nadere informatie

Psychische Problemen?

Psychische Problemen? Coach-Loura Psychische Problemen? PSYCHOSOCIALE ONDERSTEUNING FOLDER voor BEDRIJVEN & ONDERNEMERS Loura van Goch 2015 w w w. h a p p y s u c c e s v o l. n l Inhoudsopgave Inleiding Belasting Belastbaarheid

Nadere informatie

Ervaringen van (ex)kankerpatiënten. terugkeer naar werk. Colofoon. Nieuwsbrief

Ervaringen van (ex)kankerpatiënten. terugkeer naar werk. Colofoon. Nieuwsbrief Ervaringen van (ex)kankerpatiënten met terugkeer naar werk Colofoon Het onderzoek is uitgevoerd 1 door het Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid afdeling van het AMC en wordt gefinancierd door de

Nadere informatie

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström 1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström Dr. S.A.M. van de Schans, S. Oerlemans, MSc. en prof. dr. J.W.W. Coebergh Inleiding Epidemiologie is de wetenschap die eenvoudig gezegd

Nadere informatie

De huisarts en de vermoei(en)de patiënt

De huisarts en de vermoei(en)de patiënt De huisarts en de vermoei(en)de patiënt Eindrapportage van een onderzoek in opdracht van CvZ November 2005 Roel Bakker Winnie Scaf-Klomp Daphne Kuiper Geke Dijkstra Johan Groothoff ISBN: 90 77113 41 X

Nadere informatie

De arbeidsdeskundige en PSA. Patrick Ox - arbeidsdeskundige

De arbeidsdeskundige en PSA. Patrick Ox - arbeidsdeskundige De arbeidsdeskundige en PSA Patrick Ox - arbeidsdeskundige Expereans: even voorstellen Expertisecentrum voor verzuim-, re-integratievraagstukken en Arboconcepten Nieuwe Stijl. Onafhankelijk, landelijk,

Nadere informatie

WORKSHOP. Determinanten van doorwerken tot en na de pensioengerechtigde leeftijd: maken ouderen nog kans op de arbeidsmarkt?

WORKSHOP. Determinanten van doorwerken tot en na de pensioengerechtigde leeftijd: maken ouderen nog kans op de arbeidsmarkt? WORKSHOP Determinanten van doorwerken tot en na de pensioengerechtigde leeftijd: maken ouderen nog kans op de arbeidsmarkt? Afdeling Determinanten van doorwerken: TOT de pensioengerechtigde leeftijd NA

Nadere informatie

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Samenvatting 141 Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Hoofdstuk 1 is de inleiding van dit proefschrift. Internetbehandeling voor depressie en angst is bewezen effectief. Dit opent

Nadere informatie

Prediction and early intervention in employees at risk for sickness absence due to psychosocial health complaints

Prediction and early intervention in employees at risk for sickness absence due to psychosocial health complaints Prediction and early intervention in employees at risk for sickness absence due to psychosocial health complaints Dr. Saskia Duijts Dr. IJmert Kant Dr. Gerard Swaen Prof. dr. Piet van den Brandt Effectiviteit

Nadere informatie

Inventarisatie behoeften van

Inventarisatie behoeften van Inventarisatie behoeften van werkenden met een chronisch ziekte overzicht behoeften In dit deel van het onderzoek brengen we de behoefte aan praktische ondersteuning in kaart van werkenden met een chronische

Nadere informatie

Samenvatting voor de niet medisch onderlegde lezer

Samenvatting voor de niet medisch onderlegde lezer Etnische verschillen in overleving bij dialysepatiënten in Europa. De rol van demografische, klinische en psychosociale factoren. Nieren hebben de belangrijke taak om afvalproducten en vocht uit het lichaam

Nadere informatie

Irritable Bowel Syndrome & Inflammatory Bowel Disease

Irritable Bowel Syndrome & Inflammatory Bowel Disease Rijksuniversiteit Groningen Wetenschapswinkel Geneeskunde & Volksgezondheid Faculteit der Gedrags- en Maatschappijwetenschappen Vakgroep Sociologie Irritable Bowel Syndrome & Inflammatory Bowel Disease

Nadere informatie

Verwijzen naar de GGZ. Wanneer verwijzen naar de Generalistische basis GGZ en Gespecialiseerde GGZ?

Verwijzen naar de GGZ. Wanneer verwijzen naar de Generalistische basis GGZ en Gespecialiseerde GGZ? Verwijzen naar de GGZ Wanneer verwijzen naar de Generalistische basis GGZ en Gespecialiseerde GGZ? Nieuwe structuur in de geestelijke gezondheidszorg Om de kwaliteit en de kostenbeheersing in de geestelijke

Nadere informatie

Drie vragenlijsten voor diagnostiek van depressie en angststoornissen

Drie vragenlijsten voor diagnostiek van depressie en angststoornissen ONDERZOEK Drie vragenlijsten voor diagnostiek van depressie en angststoornissen E.M. de Croon, K. Nieuwenhuijsen, N.I.R. Hugenholtz, F.J.H. van Dijk Samenvatting Dit artikel beschrijft de praktische en

Nadere informatie

Vocational Rehabilitation of Patients with Prolonged Fatigue

Vocational Rehabilitation of Patients with Prolonged Fatigue Samenvatting Proefschrift Vocational Rehabilitation of Patients with Prolonged Fatigue ACADEMISCH PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad van doctor aan de Universiteit van Amsterdam op gezag van de

Nadere informatie

duurzame inzetbaarheid Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC Rotterdam

duurzame inzetbaarheid Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC Rotterdam De feiten en mythen van werkvermogen en duurzame inzetbaarheid Lex Burdorf Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC Rotterdam Het gaat uitstekend met ons.. 84 82 80 78 76 74 72 70 68 66 64

Nadere informatie

Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid. Tessa Westendorp

Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid. Tessa Westendorp Lange termijn functioneren en participatie bij jongeren met chronische pijn en vermoeidheid Tessa Westendorp 24 januari 2014 Hoofdthema s binnen mijn onderzoek: Revalidatiebehandeling Jongeren met chronisch

Nadere informatie

Ziekteverzuimanalyse van O2A5

Ziekteverzuimanalyse van O2A5 Ziekteverzuimanalyse van O2A5 1 Ziekteverzuimanalyse van O2A5 Kalenderjaar 2007: het gehele jaar Kalenderjaar 2008: van januari 2008 tot half augustus 2008 Om een volledig beeld te kunnen vormen van de

Nadere informatie

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie en angstklachten tijdens de zwangerschap komen regelmatig voor. Toch wordt dit onderwerp nog vaak als taboe ervaren en is niet duidelijk welke

Nadere informatie

Verzekerd van gezonde zorg

Verzekerd van gezonde zorg 36 Multidisciplinaire samenwerking succesvol Verzekerd van gezonde zorg Tekst: Caroline Mangnus Beeld: Wim van IJzendoorn Multidisciplinaire samenwerking is noodzakelijk bij complexe problemen zoals lichamelijk

Nadere informatie

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer IJsselland Wijkgezondheidsprofiel Deventer Januari 2015 Wijkgezondheidsprofiel Dit wijkgezondheidsprofiel bestaat uit gegevens afkomstig van diverse bronnen, registraties en (bewoners)onderzoeken. Voor

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 a 2513 AA 'S GRAVENHAGE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 a 2513 AA 'S GRAVENHAGE Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 a 2513 AA 'S GRAVENHAGE Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche

Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche Dr Karen Nieuwenhuijsen Dr Paul Kuijer Coronel Instituut, Academisch Medisch Centrum Amsterdam Programma

Nadere informatie

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam

Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Campagne Eenzaamheid Bond zonder Naam Leen Heylen, CELLO, Universiteit Antwerpen Thomas More Kempen Het begrip eenzaamheid Eenzaamheid is een pijnlijke, negatieve ervaring die zijn oorsprong vindt in een

Nadere informatie

Burn-out: de rol van psychische werkbelasting

Burn-out: de rol van psychische werkbelasting Burn-out: de rol van psychische werkbelasting Christianne Hupkens Ongeveer een op de tien werkenden heeft last van burnout klachten. Burn-out blijkt samen te hangen met diverse aspecten van psychische

Nadere informatie

Functional limitations associated with mental disorders

Functional limitations associated with mental disorders Samenvatting Functional limitations associated with mental disorders Achtergrond Psychische aandoeningen, zoals depressie, angst, alcohol -en drugsmisbruik komen erg vaak voor in de algemene bevolking.

Nadere informatie

Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers

Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers Achtergrond Het RIVM en Vernet Verzuimnetwerk B.V. hebben een onderzoek uitgevoerd onder ziekenhuismedewerkers naar de relatie tussen de influenza vaccinatiegraad

Nadere informatie

Vergelijking tussen gemeenten (Ervaren gezondheid: zeer goed tot goed)

Vergelijking tussen gemeenten (Ervaren gezondheid: zeer goed tot goed) taat van 2014 rvaren gezondheid oeveel procent van de inwoners beoordeelt zijn/ haar gezondheid als goed? 82,2% beoordeelt eigen gezondheid als goed rvaren gezondheid, ook wel subjectieve gezondheid of

Nadere informatie

WBSQ Results 1 3/16/2016

WBSQ Results 1 3/16/2016 WBSQ Results 1 3/16/2016 VRAGENLIJST BURNOUT EN WERKBELEVING - Sociaal-contactuele beroepen PERSOONLIJKE RAPPORTAGE Naam Persoon XYZ Afnamedatum 16 Maart 2016 15:57:00 WBSQ Results 2 3/16/2016 Voor de

Nadere informatie

DEPRESSIE EN LEEFTIJD

DEPRESSIE EN LEEFTIJD DEPRESSIE EN LEEFTIJD BROCHURE Kathleen Van Hyfte Universiteit Gent Kathleen.vanhyfte@ugent.be 1 Project CAPA BROCHURE DEPRESSIE & LEEFTIJD Brochure : Depressie (1) Depressie en leeftijd (2) Depressie,

Nadere informatie

MS en vermoeidheid; Energiemanagement als interventie

MS en vermoeidheid; Energiemanagement als interventie MS en vermoeidheid; Energiemanagement als interventie Gera Hakkesteegt Ergotherapeut Afdeling Revalidatie MS en vermoeidheid Ongeveer 80% van de mensen met MS ervaren vermoeidheid 2/3 ervaart het als grootste

Nadere informatie

Vragenlijst ArbeidsReïntegratie (VAR)

Vragenlijst ArbeidsReïntegratie (VAR) Vragenlijst ArbeidsReïntegratie (VAR) Doel van de VAR Een inschatting maken welke werknemers, die nog maar kort verzuimen, het risico lopen langdurig te verzuimen. Naast de risico-inschatting voorziet

Nadere informatie

Proefschrift. Recurrence of Sickness Absence

Proefschrift. Recurrence of Sickness Absence Proefschrift Recurrence of Sickness Absence Samenvatting Het proefschrift van Petra Koopmans Recurrence of Sickness Absence beschrijft het risico op terugkeer van verzuim na eerdere episoden van langdurig

Nadere informatie

Veerkracht in vorm en op maat : Creatieve therapie als kortdurende interventie bij oncologische revalidatie

Veerkracht in vorm en op maat : Creatieve therapie als kortdurende interventie bij oncologische revalidatie Veerkracht in vorm en op maat : Creatieve therapie als kortdurende interventie bij oncologische revalidatie 16 juni 2016 Margriet Gordijn, vak therapeut beeldend / hoofd afdeling Creatieve Therapie Eveline

Nadere informatie

Publiekssamenvatting PRISMO. - De eerste resultaten-

Publiekssamenvatting PRISMO. - De eerste resultaten- Publiekssamenvatting PRISMO - De eerste resultaten- Inleiding In maart 2005 is de WO groep van de Militaire GGZ gestart met een grootschalig longitudinaal prospectief onderzoek onder militairen die werden

Nadere informatie

Deze samenvatting is onderdeel van het rapport The social position of adolescents and young adults with chronic digestive disorders van Hiske Calsbeek uitgegeven door het NIVEL in 2003. De gegevens mogen

Nadere informatie

Kanker en Werk Begeleiding en Re-integratie Stap.nu in mogelijkheden

Kanker en Werk Begeleiding en Re-integratie Stap.nu in mogelijkheden Kanker en Werk Begeleiding en Re-integratie Stap.nu in mogelijkheden Regionaal Genootschap Fysiotherapie Midden Nederland Zelfmanagement bij kanker De realiteit 100.000 nieuwe diagnoses in 2012 Het aantal

Nadere informatie

2.3 Relatie eerstelijn en geestelijke gezondheidszorg

2.3 Relatie eerstelijn en geestelijke gezondheidszorg 2.3 Relatie eerstelijn en geestelijke gezondheidszorg GGZ 99.03Programma "Tussen de Lijnen", drs. I.Voordouw (Trimbos-instituut) Financier: VWS, directie GVM Status: Dataverzameling, periodieke rapportage

Nadere informatie

5-12-2012 WELKOM. Depressieve klachten en hulpbehoefte bij diabetes. De komende 45 minuten

5-12-2012 WELKOM. Depressieve klachten en hulpbehoefte bij diabetes. De komende 45 minuten WELKOM 5 december 2012 Depressieve klachten en hulpbehoefte bij diabetes Caroline Lubach: senior verpleegkundig consulent diabetes VUmc Anita Faber: research coördinator Diabetes Research Centrum, Hoogeveen

Nadere informatie

Organisatie en werken in de zorg

Organisatie en werken in de zorg Arbeidsorganisatie Organisatie en werken in de zorg De perceptie van de arbeid in Nederland Tummers, G.E.R., Van Merode, G.G. & Landeweerd, J.A. 1 (2002), Organisatie, werk en werkreacties in de verpleging

Nadere informatie

Samenvatting Werk, Pensioen en Gezondheid

Samenvatting Werk, Pensioen en Gezondheid Samenvatting Werk, Pensioen en Gezondheid Potentiële bedreigingen voor de arbeidsparticipatie van oudere werknemers: werkbelasting, geheugen, sociale timing van pensioneren en gezondheid Een aantal bedreigingen

Nadere informatie

SCHEMA I: OVERZICHT ONCOLOGISCHE REVALIDATIE

SCHEMA I: OVERZICHT ONCOLOGISCHE REVALIDATIE SCHEMA I: OVERZICHT ONCOLOGISCHE REVALIDATIE SIGNALERING EN VERWIJZING INTAKE EN EVALUATIE ONCOLOGISCHE REVALIDATIE Gesprek plus lastmeter: Emotionele problemen Vermoeidheid Lichamelijke / functionele

Nadere informatie

Prognose van verzuimduur bij psychische aandoeningen

Prognose van verzuimduur bij psychische aandoeningen Prognose van verzuimduur bij psychische aandoeningen Einar M. de Croon, Nathalie Hugenholtz, Karen Nieuwenhuijsen en Frank van Dijk Coronel Instituut voor Arbeid Milieu en Gezondheid AmCOGG Amsterdams

Nadere informatie

Workshop van Stress naar Vitaliteit

Workshop van Stress naar Vitaliteit Workshop van Stress naar Vitaliteit Het Leven Stressachtig? Het leven lijkt vol ongemakken te zitten. We worden wakker met het gevoel dat we nauwelijks hebben geslapen. We ontbijten gehaast en volgen tegelijk

Nadere informatie