E-voting in the Netherlands. general doubt in two years KIESRAAD. From general acceptance to

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "E-voting in the Netherlands. general doubt in two years KIESRAAD. From general acceptance to"

Transcriptie

1 8 KIESRAAD D D EI EI E-voting in the Netherlands From general acceptance to general doubt in two years

2 1i 4 1-l G) - 1 G) I. 1 w m ci c ze

3 KIESRAAD S Situation 26 Voting machines introduced in % of manicipalities used voting machines Voters from abroad could vote through internet Plans to use internt voting also for voters within country

4 KIESRAAD S Legislation Very little provisions regarding voting machines in Election Act Details in ministerial Regulation for the approval on voting machines 1997 Not updated with regard to security provisions

5 -1z G) 1 -mø CDCI) -h cdr%) Cl)O m CP) o C ) -%

6 ( (1) 2 1 E OG) 1 2Q. G) w. 1- G) W w s.c.) - E L. OØ I-c.) t Zw E<v LL.,

7 Government withdrew Sdu approval 22 municipalities voted with paper ballot Voters from abroad: internet voting with RIES Elections without problems S EI EI KIESF Effects

8 1- (1) 1-s 1 E 1 >1 1-. cilid... c.l) LLI

9 Two committees, one on history of decision making, one on future First one: mistakes made in process, not enough knowledge within gouvernment Second one: Voting with Confidence : no more e-voting without paper trail, suggestion for new system. S KIESRAAD Advisory Committees

10 t (1) - fb -. w. w - - CD - I r+ CD CD CD (1) o. CD CD 3 CD -D - (1) CD (1) (1) CD 3 ci) > >

11 Withdrawal of approval of current voting machines Ministerial regulation withdrawn Techincal committee to investigate proposed new system S KIESRAAD o Gouvernment decision. 1 1.

12 Technical committee: System not feasible because of Tem pest problems Cabinet decision: for now no experiments with new system of e-voting, back to paper ballot (May 28) ci ci ci ci Printer and scanner

13 . 26 elections: internet voting was used Plans to implement permanently Parliament asked for certifying procedure Cabinet decision: no internet voting for EP elections in 29 cl ci cl cl cl ci KIESRAAD Internet voting

14 KIESRAAD S ci cl ci ci cl ci Internet voting 2 Waterboards planned to use internet voting for elections in november 28 Includes all voters in the Netherlands, 12 millions Parliament asked questions about system Independent test: systems not secure NGO managed hack

15 Very recent decision by gouvernment: no internet voting during waterboard elections Gor now: no e-voting in the Netherlands o KIESHAAD Internetvoting3

16 KIESRAAL3 S Conciusions part 1 developments in computer science and security issues have to be linked to e-voti ng Introduction of e-voting not without intensive testing by supporters and critics Gouvernment has to have enough own knowledge to prevent market to take over

17 (1) G) E. 1 r.. () G) = (1) t G) 1 t: 4-. G) Eo E 4. - (1).2 t5 II- 1 CU. T. 1Hfl 1.. _ LF% C#) LU DDDOD

18 CD 4

19 Onderwerp Datum tion Assistance Commission woensdag 27 februari :23:35 De Amerikaanse website van de Election Assistance Commission (EAC) biedt informatie over het testen en certificeren van stemmachines en verkiezingssoftware. Met deze tool kan een risicoanalyse uitgevoerd worden van verschillende soorten stemmachines. De volledige omschrijving van de tool is hier te vinden: /Documents/eoathreattrees.pdf een powerpoint met een samenvatting is te vinden op: /Documents/eoa_summarization.pdf - Voting system guidelines (waar moeten machines aan voldoen) - Quality monitoring program (which requires manufactures to submit reports of any voting system irregularities that occur with EAC-certified systems). - Voting System Testing and Certification Program Manual (MB ). - Voting System Test Laboratory Accreditation Program (waarin bepaald wordt waaraan keuringsinstanties moeten voldoen) en nog veel meer...

20 S

21 Verslag bezoek aan Londen van 2 mei tot en met 4 mei 212 Medewerkers van het secretariaat hebben van 2 mei tot en met 4 mei 212 een bezoek gebracht aan Londen in verband met de burgemeester- en gemeenteraadsverkiezingen aldaar. Het bezoek was met name ingegeven door het feit dat bij deze verkiezingen elektronisch geteld werd en de kans aanwezig is dat dit in Nederland op termijn ook zal worden ingevoerd. Het ministerie van BZK is bezig met de ontwikkeling van een nieuw stembiljet dat elektronisch geteld moet kunnen worden. Recentelijk is getest met het stemmen met een drietal prototypen nieuw stembiljet en is ook getest met het elektronisch tellen ervan. Er is gesproken met LondenElect (de gemeentelijke organisatie van de verkiezingen), IntElect (de leverancier van de elektronische telapparatuur) en The Electoral Commission (de Engelse Kiesraad). Hiernaast zijn op de dag van stemming stemlokalen bezocht en is een tellocatie bezocht. Gesprek met LondenElect en IntElect op 2 mei Op deze dag voorafgaand aan de dag van stemming is gesproken meti] van gemeente Londen en van lntelect.i was de Greater Londen Returning Officer (GLRO), hoofd verkiezingen van gemeente Londen. Doel van het gesprek was een algemene uitleg over de wijze waarop de verkiezingen georganiseerd waren en specifiek over hoe het elektronisch telproces geregeld was. Op 3 mei 212 vonden er twee verkiezingen plaats in de gemeente Londen, te weten de verkiezing voor de burgemeester en de verkiezing voor de Londense gemeenteraad. In navolging op de jaren 2, 24 en 28 heeft de Londense gemeenteraad besloten om elektronisch te tellen. Hiervoor is men een samenwerkingsverband aangegaan met IntElect. IntElect levert de scanners waarmee geteld wordt en voorziet deze van de nodige software. Hiernaast verzorgt IntElect ook de stembiljetten, stembussen, uitslagberekeningssoftware en allerlei aanverwante zaken die het elektronisch tellen mogelijk maken. De uiteindelijke verantwoordelijkheid voor de verkiezingen blijft uiteraard belegd bij LondenElect. Hiernaast wordt de telapparatuur getest door een onafhankelijke instantie. Tijdens het bezoek aan LondenElect en IntElect is veel verteld over de organisatie van de verkiezingen en het elektronisch tellen. Er wordt op drie locaties in de stad centraal geteld, waarbij de stembiljetten voor de drie verschillende stemming tegelijkertijd geteld worden. Doormiddel van een barcode registreert de scanner voor welke stemming een bepaald stembiljet is. Als er buiten het stemvakje iets is aangegeven, dan wordt het stembiljet door de scanner niet geaccepteerd en in een aparte lade uitgeworpen en wordt vervolgens handmatig beoordeeld of het geldig of ongeldig is. Dit proces gebeurt met computerschermen, die ook aan de aanwezige waarnemers in de tellocatie worden getoond. Dit om het proces transparant te maken. Gedurende het telproces is per constituency op schermen te volgen hoe ver men is met de telling en wat de voorlopige uitkomst is. De uitslagen gaan uiteindelijk langs elektronische weg naar City Hall, alwaar de uitslag wordt vastgesteld. In heel Londen zijn 324 scanners ingezet, die werden bediend door zon 4 scanner operators. Hiernaast waren nog ongeveer 1 andere mensen bij de telling betrokken Afspraak met The Electoral Commission op 3 mei Tijdens het gesprek met The Electoral Commission kwam het onderwerp fraude aan de orde. Sinds 2 zijn de mogelijkheden om per brief te stemmen (postal voting) uitgebreid. Zo hoeft er geen reden meer te worden opgegeven waarom hier gebruik van gemaakt wordt. Dit heeft ervoor gezorgd dat het aantal fraudegevallen bij het briefstemmen is toegenomen, hetgeen samenhangt met een gebrek aan controle bij de registratie voor postal voting. Men is voornemens wijzingen aan te brengen in de registratieprocedure, waardoor het aantal fraudegevallen zou moeten afnemen. 1

22 Zo vraagt men zich af of de baten wel opwegen tegen de kosten. Zou je met meer mensen in een handmatig telproces niet net zo snel klaar zijn als in een elektronisch telproces? Waarschijnlijk is een elektronisch telsysteem pas op de langere termijn rendabel. Wel vindt men het goed dat transparantie van het elektronische telproces, ten opzichte van eerdere verkiezingen, meer aandacht heeft gekregen. Bezoek aan te/locatie op 4 mei Op 4 mei, de dag na de stemming, is een bezoek gebracht aan een tellocatie. Het bleek een groots opgezette Organisatie. Er werd geteld in een grote hal en er was veel beveiliging aanwezig. Op deze tellocatie werden de stemmen van vijf constituencies (kiesdistricten) geteld, waarbij het telproces ook in deze vijf districten was opgedeeld. Het gehele proces was strak georganiseerd en opgedeeld in een aantal stappen. In de eerste instantie werden de stembussen geopend, vervolgens werden de stembiljetten verdeeld in zogenoemde batches (een partij stembiljetten afkomstig uit een stembureau en dat gedurende het gehele proces bij elkaar bleef), de batch werd geregistreerd en kreeg een nummer, de stembiljetten werden gescand en tot slot werden de stembiljetten die de scanner niet accepteerde handmatig beoordeeld. De scanners waren voorzien van software en de verschillende soorten stembiljetten (voor de burgemeestersverkiezing en de verkiezing van de gemeenteraad) werden gelijktijdig gescand. Door middel van een barcode op het stembiljet, registreerde de scanner voor welke verkiezing een bepaald stembiljet was ingevuld. Het telproces was weliswaar openbaar, maar men kon slechts de telling bijwonen als men tevoren was geregistreerd als waarnemer. De meeste waarnemers waren afgevaardigden van een partij. Zij hielden vooral toezicht op de handmatige beoordeling van stembiljetten die niet door de scanner waren geaccepteerd en volgden dit op computerschermen. Er waren niet veel kiezers als waarnemer aangemeld. Gedurende het gehele proces was op schermen te volgen hoe ver men was met het tellen en wat de voorlopige uitkomst van de telling was. Aan het einde van de telling werden de resultaten elektronisch naar City Hall gezonden, alwaar de uitslag s avonds om twaalf uur bekend werd gemaakt.

23 informatie Verslag EMB Dialogne, Stockholm, 5-8 december 211, georganiseerd door International IDEA( Institute for Democracy and Electoral Assistance) Aanwezig: vertegenwoordigers van 33 landen (waarvan 8 uit Europa) Namens de Kiesraad aanwezig: De opening vond plaats door de heer Vidar Helgesen, secretaris-generaal International IDEA. De heer, netwerk facilitator ACE Electronic Knowledge Network, ging vervolgens nader in op wat ACE is en wat voor mogelijkheden ACE biedt aan mensen die in de praktijk met verkiezingen te maken hebben. ACE is s werelds grootste online verkiezingennetwerk (www.aceproject.org), waar kosteloos te vinden is over kiesrecht en verkiezingen all over the world. Ook over Nederland, ontdekte ik enkele maanden geleden. De op onderdelen deels verouderde info heb ik vervolgens geactualiseerd. ACE biedt voorts de mogelijkheid om vragen te stellen aan het Practicioners Network, waarbij ik inmiddels ben aangesloten. Gemiddeld ontvang ik ca. één vraag per week. Vijf sessions: 1. The transition from controlled EMBs to politically independent EMBs; 2. E-Voting pyramid of trust; 3. The role of EMBs in promoting gender equality in electoral processes; 4. Social Media; 5. Elections and Conflict. ad 1. IDEA gaat binnenkort een rapport uitbrengen over dit thema. Het rapport beschrijft dat EMBs zich in verschillende fases van ontwikkeling kunnen bevinden. Een onderscheid wordt gemaakt tussen institutional independence en fearless independence, waarbij fearless refereert aan politieke onafhankelijkheid van een EMB, die niet buigt voor invloed vanuit de overheid, politiek of anderszins op zijn besluitvorming. Interessant is dat uitgegaan wordt van een soort van ideaal type EMB: Several keyfunctions are identijïable as core tasks of an independent EMB, inciuding: the process ofelectoral boundary delimitation, the authorily to negotiate intra gouvernemental arrangements, the authorily to present its own budget, final authority over the voter s roll, certfication of candidates an partjes to compete, control ofpolling, counting and tabulation, and the certfication of electoral resuits. Dit is het doel waar het streven op gericht zou moeten zijn, Aldus IDEA. Voor zover EMBs hieraan nog niet voldoen, is sprake van EMBs in transition. Een citaat aangaande financiële onafhankelijkheid:

24 zag Financial authonoiny nieans granting EMBs authority over the use offzinds (for exaniple allowing ii its own acount,), releasing the budget in its entirety once approved by the legislature, and ensuring that the funding is stijficieni for the functioning of the Eit L4 and of the election. Het (nog) concept-rapport kent een 9-tal aanbevelingen (zie bijlage 1). Een van de samenstellers van het concept-rapport als challenges voor zich ontwikkelende EMBs: - de toenemende financiële druk vanuit bezuinigende overheden en - de introductie van nieuwe technologieën (hoe zorgen de EMBs ervoor dat ze hiervoor klaar zijn, zowel in financiële als in personeel zin); - de wereldwijde ontwikkelingen tot verlening van kiesrecht aan niet-ingezetenen - het blijvend interesseren van groepen van personen ongeren bijv.) voor het Q democratisch proces van verkiezingen. ad 2. Deze sessie stond in het teken van de presentatie van en policy paper door IDEA, getiteld Introducing Electronic Voting: essential considerations. Een in mijn ogen uitstekend rapport, waarin zowel de positieve als de negatieve kanten van e-voting op een heldere wijze in kaart worden gebracht. De managementsamenvatting, sterktes en zwaktes van e-voting in het algemeen, aanbevelingen en bijlage A zijn als bijlage 2 bij dit verslag gevoegd. Ondergetekende maakte samen met, hoofd vc- Electoral Commisioner India, en mw.i hoofd verkiezingen Peru, deel uit van het discussiepanel voor sessie. Waar mijn mede-panelleden en gloedvol betoog hielden voor de vele voordelen van e-voting, was mijn PREZI-presentatie van een geheel andere aard: de teneergang van electronische sternmachines in Nederland in de periode Na afloop van mijn presentatie werd ik aangeschoten door een VN-medewerkster met de vraag of ik de presentatie nogmaals zou willen verzorgen tijdens een volgend jaar (in maart of mei) door de VN te organiseren conferentie te Kenia, met name voor de Afrikaanse landen. Ik heb deze vraag even aangehouden (m.n. vanwege het kostenaspect). gaf een toelichting op de geschiedenis van e-voting in België. Ter zijde merkte hij op dat het gewest Vlaanderen vrijdag 9 december naar verwachting gaat beslissen over de aanschaf van nieuwe electronische stemmachines 1 Besluitvorming in Brussel (twee gemeenten) staat vervolgens geagendeerd voorjanuari 212. verwacht dat invoering gerealiseerd gaat worden, ondanks enige weerstand van de zijde van het Vlaamse ministerie van Financiën tegen het kostenaspect (8% betaald door Vlaamse gewest en 2% door federale regering). Op de website van het Vlaamse gewest is hierover tot op heden (12/12) evenwel nog niets te vinden. 2

25 interesseren en 1 ad 3. International IDEA heeft een Democracy and Gender programme. Doeleinden: - Strengthen the integration of gender dimensions/aspects in democratic institutions and processes; - Promote the equal distribution of power and influence between women and men in shaping sustainable democratic processes, institutions and decision making. Hoofdconclusie van de discussies was toch wel dat de mogelijkheden voor een EMB om gender equality in het verkiezingsproces te promoten in de praktijk beperkt zijn en vooral zullen afhangen van wettelijke mogelijkheden ter zake. ad 4. IDEA is bezig met het ontwikkelen van en programma dat de impact van media en sociale media op het verkiezingsproces onderzoekt. Onderzocht worden de betrokkenheid van jongeren met sociale media en de relatie met democratisch bestuur. De heer, Chief Electoral Officer, Elections Canada vertelde over de ervaringen van zijn Organisatie met het gebruik van sociale media. Dit gebruik is tot dusver beperkt gebleven, aldus de heer Mayrand, onder meer tot het lokaal werven van jonge mensen voor werkzaamheden en informatieverstrekking/voorlichting aan kiezers ( every vote counts ). EMBs zijn over het algemeen voorzichtige organisaties; sociale media zijn het tegenovergestelde. Belangrijk is om wat dit aangaat een balans te vinden tussen message control en letting things go. Je kunt evenwel in de discussies worden gezogen, bijv. toen Elections Canada zich ineens geconfronteerd wist met 3. petitions van klagende burgers. Mayrand noemde ook het voorbeeld van vote swapping, het maken van afspraken over stemgedrag. Wanneer dat beperkt blijft tot enkele personen is er nog niet zoveel aan de hand, maar wanneer het er ineens 1. blijken te zijn, ontstaat toch een andere situatie. De, directeur Kiesraad India, zag in het gebruik van sociale media en uitgelezen mogelijkheid om jonge kiezers weer te interesseren van voorkiezingen. India kent al jaren een constant dalende opkomst bij verkiezingen. Jongeren met name ook meer ontwikkelde jongeren zich niet meer zo voor de verkiezingen. Volgens hem moeten EMBs hierop actie ondernemen en kunnen zij het zich niet (langer) veroorloven om dit niet ook als hun probleem te zien. Tijdens de discussie kwam de vraag op of een EMB wel zo geschikt is om zelf gebruik te maken van sociale media. Zou outsourcing niet onder omstandigheden beter kunnen zijn. (Raad van Europa) noemde een interessant voorbeeld uit het VK. De heer Mayrand achtte outsourcingsmogelijkheden beperkt. ad 5. International IDEA is bezig met de ontwikkeling van een zgn. Electroral Risk Management Tool (bijgevoegd als bijlage 3), waarin een relatie wordt gelegd tussen verkiezingen en conflict/geweld. Tekortkomingen in het verkiezingsproces kunnen ni. 3

26 leiden tot conflict/geweld. Indicatoren stellen verkiezingsautoriteiten in staat om adequate maatregelen te treffen in potentieel conflictueuze situaties. In de conferentiemap bevond zich ook een paper uit 21, getiteld Ballots or Bullets: Potentials and Limitations in Conflict Context, opgesteld door Swisspeace. 2 In het paper worden analytische en praktische beschouwingen gewijd aan elections as peace building instrument in post-conflict societies. Centraal staat de vraag: wanneer en waarom zijn verkiezingen soms wel en soms niet een geschikt middel om een einde te maken aan conflicten? 2 Een in Zwitserland (Bern) gevestigd onderzoeksinstituut. 4

27 KIESRAAD - 2_ E II Notitie Onderwerp Noorse verkiezingen Datum 18 oktober 211 Kenmerk Onderdeel Inlichtingen Aan Blad 1 van 1 Aantal bijlagen Hierbij doe ik u, als toegezegd, enige informatie toekomen betreffende de recente Noorse verkiezingen in 1 steden en 9 regio s. Officiële rapporten laten nog op zich wachten. Het ODIHR rapport zal waarschijnlijk vôôr de Kerst uitkomen, evenals het rapport van het Congres voor Lokale en Regionale overheden (orgaan van de Raad van Europa, dat onder andere gemeenteraadsverkiezingen observeert). Het rapport van de Noren zelf wordt pas volgend jaar september verwacht. Dit hangt samen met een lopende discussie in het parlement over nut en effecten van enkele nieuw toegepaste procedures (niet alleen e-voting, maar ook een hele nieuwe aanpak van het kiesproces, mcl. invoering van een elektronisch kiesregister in de stemlokalen). De betreffende minister heeft van het parlement de tijd gekregen om uitgebreid onderzoek ter zake te doen. Uit de thans rneegezonden documenten blijkt dat 16,4 % van de kiesgerechtigden electronisch heeft gestemd en 6,27% met papier tijdens de advanced voting period (e-voting was niet mogelijk op de verkiezingsdag zelf).

28

29 ±3 -Oorspronkelijk bericht---- Van: - Verzonden: vrijdag 17 juni :45

30 as Onderwerp Invitation to The Norwegian E-vote 211 Conference Dear Sir, Dear Madam, E-voring trials will be conducted in the upcoming municipal and county council elections in Norway in September 211. Ten municipalities are participating in these trials, and voters in these municipalities (approximately 16.) will have an opportunity to vote online in the advance voting period (from 1 thj of August to 9hhl of September). These trials are unique in that they far as we are aware of represent the first venture into verifiable electronic voting conducted by a national government. The system is able to mathematically prove that all recorded votes are counted correctly, and () this is veritiable to independent third parties. Third party verification will be performed during the decryption and counting ceremony 11 September 12 n (Election Day). Verifiable elecironic elections are a relatively recent - and to most observers of conventional elections, unfamiliar trend. In order to facilitate understanding of the properties of this new and groundbreaking system, we have therefore invited national and international experts in the fleld of verifiable electronic voting. In this regard we have the pleasure to invite you to The Norwegian E vote 211 Conference, which will take place in Oslo on Sunday 11 September 211. In the evening of 12September you are also most welcome to attend the decryption and counting ceremony. Both the conference and the decryption and counting of e-votes will take place in Plenumsalen, R4, Einar Gerhardsens plass 1, Oslo. Please find attached the draft program of the conference. 1f you would like to participate in this conference, please fl11 in the attached registration form and send it tc no later than 22 August 211. Please be aware of that if the numberof 3

31 participants gets very high, we will need to set a limit. 1f a limit becomes necessary, you will of course receive information on this. Please note that there is no participation fee for attending the conference, but the participants must cover their own travel, food and hotel expenses. You will tind a list of recommended hotels attached to this . Please forward this invitation to any interested parties who might not be inciuded on this distribution. For more information regarding The E-vote 211- project, please see our web-site: vww.e-valg.dcpno Thank you very much for your kind co-operation. Best regards, ry of Local Government and Regional Development * * ***************** ************* ***** **************************** ** ******************* ********** Bezoekt u binnenkort een locatie van de Rijksoverheid? Dan dient u in het bezit te zijn van een geldige Rijkspas of een geldig identiteitsbewijs (paspoort, nationale identiteitskaart, rijbewijs of vreemdelingendocumerit) Indien u bij controle geen geldig identiteitsbewijs kunt tonen, wordt de toegang geweigerd. Legitimatiebewijzen van andere organisaties worden niet geaccepteerd. *********** * ******* *** ********* ********* ***************** ****** **** ******************* ********** Dit bericht kan informatie bevatten die niet voor u is bestemd. Indien u niet de geadresseerde bent of dit bericht abusievelijk aan u is toegezonden, wordt u verzocht dat aan de afzender te melden en het bericht te 4

32

33 KIES RAAD LJ Notitie Onderwerp Datum 18mei211 Verslag 8e EMB-congres Kenmerk Onderdeel Secretariaat Kiesraad Inlichtingen Aan Voorzitter en leden Kiesraad Van Op 12 en 13mei hebben het 8e EMB-congres in Wenen (Oostenrijk) bijgewoond. Het thema van de conferentie was Elections in a changing world. De conferentie werd dit jaar georganiseerd door het Oostenrijkse ministerie van Binnenlandse Zaken in samenwerking met de Venice Commission van de Raad van Europa. heeft een workshop op deze conferenties ingeleid en begeleid, met het onderwerp The role of modern technology and social media in elections; The right to free vote and the impact of the digital age. De deelnemers aan de conferentie (vertegenwoordigers van electoral management bodies en ministeries, wetenschappers, beleidsmakers, internationale en non-gouvernementele organisaties) kwamen uit ruim 3 verschillende landen. Opmerkelijk is dat dit jaar vaste bezoekers (uit bijvoorbeeld België en Zweden) verstek (moesten) laten gaan. Het aantal deelnemers uit Oost-Europa neemt steeds meer toe. En ook dit jaar waren deelnemers uit onder andere de Verenigde Staten, Mexico en Brazilië aanwezig. Blad 1 van 4 Aantal bijlagen Hierna zal een kort verslag worden gegeven van het congres. Wanneer de verschillende bijdragen aan het congres en de conclusies beschikbaar zijn, worden deze vanzelfsprekend verspreid. Dag 1 Na een aantal inleidende woorden begon het congres traditiegetrouw met een presentatie van de landen waar het afgelopen jaar verkiezingen hadden plaatsgevonden. Ondanks het uitdrukkelijke verzoek om het kort en bondig te houden, gebruikte een aantal landen dit podium om zeer langdurig het woord te voeren. Veel deelnemers en ook de organisatie waren van mening dat dit onderdeel nu definitief toe is aan een andere invulling, waarbij de spreektijd echt moet worden beperkt tot 2 â 3 minuten per deelnemend land. In een aantal kernzinnen wordt hier de belangrijkste informatie weergegeven:

34 Azerbaijan: Finland: Georgië: camera s te plaatsen in het stemlokaal. Brazilië: Blad Ons kenmerk 18 mei 211 Datum Presidentsverkiezingen. Een (vooral ook cijfermatige) presentatie over het succesvolle gebruik in het verkiezingsproces van biometrische hulpmiddelen en Bosnië-Herzegovina: country-voters ) viel tegen. Bij verkiezingen onregelmatigheden geconstateerd (in In 21 op 6 niveaus verkiezingen, ook voor president en vice-president. 2 stembureaus > sancties voor 1 stembureaus). Ook gevallen van fraude: Belangstelling voor mogelijkheid stemmen in ambassades in buitenland ( out of gestemd voor anderen (> handschriftdeskundigen ingezet). Véél ongeldige (lees: blanco) stembiljetten. heeft dit land een indrukwekkend aantal projecten gestart (o.a. trainingen en Door nauwe samenwerking met de Venice Commission van de Raad van Europa verlopen. Veel aandacht was gericht op waarneming, onder andere door verlopen (binnen 3 uur 97 % van de stemmen geteld). Ook kiezers overzee elektronische stemhokjes, waardoor de verkiezingen safe, secure en snel seminars) om de verkiezingen voor het parlement zo goed mogelijk te laten door EMB. Hoge prijs, maar de moeite waard. kunnen langs deze weg stemmen. Zowel hardware als software is ontwikkeld geen nieuwe regering. Experiment online: online registration. Toename in gebruik mogelijkheid in advance -stemmen (naar 54% van alle kiezers). Inzet van In april TK-verkiezingen (op zondag). Opkomst 75%. Zege Ware Finnen. Nog Kirgizië: Referendum en verkiezingen parlement achter de rug. Voorbereiding nieuwe jongeren door educatie en voorlichting op vooral scholen. Ook was er veel op openbare website. o.a. Venice Commission. Facebook. Nieuwe regels financiering politieke partijen. Bedragen bijgehouden Bij de laatste verkiezingen lag de aandacht op de verhoging van de opkomst van netwerken worden steeds nadrukkelijker betrokken. Internationale samenwerking aandacht voor regionale activiteiten, voor vrouwen en voor minderheden. Sociale krijgt aandacht, en is er oog voor de verbetering van de eigen procedures. Kieswet: grote revisie systeem. Veel kritiek op nieuwe grondwet gekregen, van van 4

35 Letiand: 3van4 jaar voorafgaand aan de verkiezingen een training voor stembureaumedewerkers toegepast. geweest, met als doel dat de regels overal op dezelfde manier zoude worden verkiezingen. Ondanks beperktere openingstijden van de stembureaus, waaraan bovendien strikter de hand werd gehouden, was de opkomst hoger. Er was dit Opmerkelijk was dat er dit jaar minder politieke partijen deelnamen aan de Datum 18mei211 Ons kenmerk Blad sociale media in het verkiezingsproces. Ditzelfde thema stond vervolgens centraal in de workshops. elections syntactische, semantische en pragmatische zin. de U.S. Election Assistance Commission over de rol van moderne technologie en bedrijfs-economisch karakter, en had als onderwerp Organising smooth technologie het verkiezingsproces kan versoepelen. ( complex mix of polis on the same day ) deelgenomen. Nee: 76 %. Op zelfde dag verschillende andere verkiezingen Aan referendum over wijziging kiesstelsel hebben 19 miljoen kiezers Verenigd Koninkrijk: mogelijkheid tot beroep tegen de uitslag. Onregelmatigheden, onder andere verkoop van stemmen. Er bestaat een Verkiezingen parlement. Referendum. Gemeenteraadsverkiezingen. Slovakije: Bij parlementsverkiezingen voor het eerst mogelijkheid out of country-voting mogelijk In vervolg op deze landenpresentaties vond de eerste dag vervolgens plenair een making processes transparent. Kernwoord was kwaliteit, en wel in Ook de workshops die de eerste dag afsloten gingen over de vraag hoe moderne He middaggedeelte ving aan met een interessante bijdrage van de voorzitter van De laatste plenaire sessie van die middag had een bijzonder technisch en Electoral Organisations) en van IDEA (International Institute for Democracy and Electoral Assistance over ACE Electoral Knowledge Network. tweetal presentaties plaats namens de UNIORE (Inter-American Union of afwijzing. speelde dat een rol in de Er waren drie verkiezingen door het parlement voor nodig om nieuwe president te ongeldig verklaard, door lage opkomst (3,29%). kiezen. gebruikt. Beslissing Constitutional Court tot hertelling stemmen (op aandringen van Communistische Partij), maar dat leidde niet tot andere uitslag. Referendum over vraag of president direct verkozen zou moeten worden is Moldavië:

36 Dag 2 Blad Ons kenmerk mei211 Datum vertegenwoordiger van een Electoral Court van Mexico werd de middag afgesloten met de conclusies van de verschillende werkgroepen en de ter identificatie in het stemproces, maar ook bijvoorbeeld bij financiële transacties van E-voting vergevorderd. Iedere inwoner heeft een digicard, die gebruikt wordt begon met een plenaire sessie waarin de juridisch adviseur van de president van Estland verslag deed van de verkiezingen in haar land. In Estiand is het gebruik of binnen het stelsel van sociale zekerheid. Oostenrijkse ministerie van Binnenlandse Zaken. Naast een drankje, een hapje Op de avond van de eerste dag waren de deelnemers uitgenodigd op het over de stand van zaken en de toekomst van E-voting. tentoonstelling over historische verkiezingsposters uit de periode en een aantal muzikanten uit de politiekapel was daar de opening van een Daarna gingen de deelnemers weer uiteen, en werd in werkgroepen gesproken Fraud door een vertegenwoordiger van de Verenigde Naties en een Na een presentatie over het onderwerp Looking at the debate on Electoral Op de tweede dag stond het onderwerp E-voting (quo vadis?) centraal. De dag (voorlopige) conclusies van de conferentie. 4 van 4

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme Amsterdam Masterclass 22 June 2017

Ius Commune Training Programme Amsterdam Masterclass 22 June 2017 www.iuscommune.eu INVITATION Ius Commune Masterclass 22 June 2017 Amsterdam Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to participate in the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers,

Nadere informatie

Impact en disseminatie. Saskia Verhagen Franka vd Wijdeven

Impact en disseminatie. Saskia Verhagen Franka vd Wijdeven Impact en disseminatie Saskia Verhagen Franka vd Wijdeven Wie is wie? Voorstel rondje Wat hoop je te leren? Heb je iets te delen? Wat zegt de Programma Gids? WHAT DO IMPACT AND SUSTAINABILITY MEAN? Impact

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

2010 Integrated reporting

2010 Integrated reporting 2010 Integrated reporting Source: Discussion Paper, IIRC, September 2011 1 20/80 2 Source: The International framework, IIRC, December 2013 3 Integrated reporting in eight questions Organizational

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

RECEPTEERKUNDE: PRODUCTZORG EN BEREIDING VAN GENEESMIDDELEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

RECEPTEERKUNDE: PRODUCTZORG EN BEREIDING VAN GENEESMIDDELEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM Read Online and Download Ebook RECEPTEERKUNDE: PRODUCTZORG EN BEREIDING VAN GENEESMIDDELEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM DOWNLOAD EBOOK : RECEPTEERKUNDE: PRODUCTZORG EN BEREIDING VAN STAFLEU

Nadere informatie

Vergaderen in het Engels

Vergaderen in het Engels Vergaderen in het Engels In dit artikel beschrijven we verschillende situaties die zich kunnen voordoen tijdens een business meeting. Na het doorlopen van deze zinnen zal je genoeg kennis hebben om je

Nadere informatie

(Big) Data in het sociaal domein

(Big) Data in het sociaal domein (Big) Data in het sociaal domein Congres Sociaal: sturen op gemeentelijke ambities 03-11-2016 Even voorstellen Laudy Konings Lkonings@deloitte.nl 06 1100 3917 Romain Dohmen rdohmen@deloitte.nl 06 2078

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM Read Online and Download Ebook ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM DOWNLOAD EBOOK : ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK STAFLEU

Nadere informatie

VOORSTEL TOT STATUTENWIJZIGING UNIQURE NV. Voorgesteld wordt om de artikelen 7.7.1, 8.6.1, en te wijzigen als volgt: Toelichting:

VOORSTEL TOT STATUTENWIJZIGING UNIQURE NV. Voorgesteld wordt om de artikelen 7.7.1, 8.6.1, en te wijzigen als volgt: Toelichting: VOORSTEL TOT STATUTENWIJZIGING UNIQURE NV Voorgesteld wordt om de artikelen 7.7.1, 8.6.1, 9.1.2 en 9.1.3 te wijzigen als volgt: Huidige tekst: 7.7.1. Het Bestuur, zomede twee (2) gezamenlijk handelende

Nadere informatie

Understanding the role of health literacy in self-management and health behaviors among older adults Geboers, Bas

Understanding the role of health literacy in self-management and health behaviors among older adults Geboers, Bas University of Groningen Understanding the role of health literacy in self-management and health behaviors among older adults Geboers, Bas IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version

Nadere informatie

Toegang tot overheidsinformatie: de gevolgen van Europese ontwikkelingen voor Nederland

Toegang tot overheidsinformatie: de gevolgen van Europese ontwikkelingen voor Nederland Toegang tot overheidsinformatie: de gevolgen van Europese ontwikkelingen voor Nederland KvAG/NCG/Ravi studiedag Europese GI-projecten waaronder INSPIRE Bastiaan van Loenen B.vanloenen@geo.tudelft.nl 23

Nadere informatie

General info on using shopping carts with Ingenico epayments

General info on using shopping carts with Ingenico epayments Inhoudsopgave 1. Disclaimer 2. What is a PSPID? 3. What is an API user? How is it different from other users? 4. What is an operation code? And should I choose "Authorisation" or "Sale"? 5. What is an

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Annual event/meeting with key decision makers and GI-practitioners of Flanders (at different administrative levels)

Annual event/meeting with key decision makers and GI-practitioners of Flanders (at different administrative levels) Staten-Generaal Annual event/meeting with key decision makers and GI-practitioners of Flanders (at different administrative levels) Subject: Sustainable Flemish SDI Nature: Mobilising, Steering Organisers:

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

This appendix lists all the messages that the DRS may send to a registrant's administrative contact.

This appendix lists all the messages that the DRS may send to a registrant's administrative contact. This appendix lists all the messages that the DRS may send to a registrant's administrative contact. Subject: 1010 De houdernaam voor #domeinnaam# is veranderd / Registrant of #domeinnaam# has been changed

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Online Resource 1. Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance

Online Resource 1. Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance Online Resource 1 Title: Implementing the flipped classroom: An exploration of study behaviour and student performance Journal: Higher Education Authors: Anja J. Boevé, Rob R. Meijer, Roel J. Bosker, Jorien

Nadere informatie

Welcome in the Ferraris Building!

Welcome in the Ferraris Building! Welkom Welcome in the Ferraris Building! Paul van Snick Algemeen directeur Departement Leefmilieu, Natuur en Energie General Director Environment, Nature and Energy Department Vlaamse overheid / Flemish

Nadere informatie

EM7680 Firmware Update by OTA

EM7680 Firmware Update by OTA EM7680 Firmware Update by OTA 2 NEDERLANDS/ENGLISH EM7680 Firmware update by OTA Table of contents 1.0 (NL) Introductie... 3 2.0 (NL) Firmware installeren... 3 3.0 (NL) Release notes:... 3 4.0 (NL) Overige

Nadere informatie

Travel Survey Questionnaires

Travel Survey Questionnaires Travel Survey Questionnaires Prot of Rotterdam and TU Delft, 16 June, 2009 Introduction To improve the accessibility to the Rotterdam Port and the efficiency of the public transport systems at the Rotterdam

Nadere informatie

Archief Voor Kerkelijke Geschiedenis, Inzonderheid Van Nederland, Volume 8... (Romanian Edition)

Archief Voor Kerkelijke Geschiedenis, Inzonderheid Van Nederland, Volume 8... (Romanian Edition) Archief Voor Kerkelijke Geschiedenis, Inzonderheid Van Nederland, Volume 8... (Romanian Edition) Click here if your download doesn"t start automatically Archief Voor Kerkelijke Geschiedenis, Inzonderheid

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Zakelijke correspondentie

Zakelijke correspondentie - Aanhef Engels Nederlands Dear Mr. President, Geachte heer President Zeer formeel, geadresseerde heeft een speciale titel die in plaats van de naam wordt gebruikt Dear Sir, Formeel, mannelijke geadresseerde,

Nadere informatie

Zakelijke correspondentie

Zakelijke correspondentie - Aanhef Nederlands Engels Geachte heer President Dear Mr. President, Zeer formeel, geadresseerde heeft een speciale titel die in plaats van de naam wordt gebruikt Geachte heer Formeel, mannelijke geadresseerde,

Nadere informatie

The Royal British Legion. The Royal British Legion Holland Branch NIEUWSBRIEF JANUARI 2017 NEWSLETTER JANUARY 2017

The Royal British Legion. The Royal British Legion Holland Branch NIEUWSBRIEF JANUARI 2017 NEWSLETTER JANUARY 2017 The Royal British Legion Holland Branch The Royal British Legion Holland Branch NEWSLETTER JANUARY 2017 NIEUWSBRIEF JANUARI 2017 Message from our Chairman Bericht van onze Voorzitter Looking back on 2016

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Interface tussen Stuurbediening en Sony autoaudio

Interface tussen Stuurbediening en Sony autoaudio The information in this document is in Dutch, English version follows later in this document Interface tussen Stuurbediening en Sony autoaudio LET OP! HOEWEL DE UITERSTE ZORGVULDIGHEID IS BETRACHT BIJ

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

De grondbeginselen der Nederlandsche spelling / Regeling der spelling voor het woordenboek der Nederlandsche taal (Dutch Edition)

De grondbeginselen der Nederlandsche spelling / Regeling der spelling voor het woordenboek der Nederlandsche taal (Dutch Edition) De grondbeginselen der Nederlandsche spelling / Regeling der spelling voor het woordenboek der Nederlandsche taal (Dutch Edition) L. A. te Winkel Click here if your download doesn"t start automatically

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

B1 Woordkennis: Spelling

B1 Woordkennis: Spelling B1 Woordkennis: Spelling Bestuderen Inleiding Op B1 niveau gaan we wat meer aandacht schenken aan spelling. Je mag niet meer zoveel fouten maken als op A1 en A2 niveau. We bespreken een aantal belangrijke

Nadere informatie

Programmaoverzicht Bachelor Open dag

Programmaoverzicht Bachelor Open dag Programmaoverzicht Bachelor Open dag 11 2017 Ronde en tijd Openingsronde 09.00-09.30 uur Sessies en activiteiten Waarom Tilburg University? Informatiesessie met de rector magnificus en een student van

Nadere informatie

L.Net s88sd16-n aansluitingen en programmering.

L.Net s88sd16-n aansluitingen en programmering. De L.Net s88sd16-n wordt via één van de L.Net aansluitingen aangesloten op de LocoNet aansluiting van de centrale, bij een Intellibox of Twin-Center is dat de LocoNet-T aansluiting. L.Net s88sd16-n aansluitingen

Nadere informatie

Introductie in flowcharts

Introductie in flowcharts Introductie in flowcharts Flow Charts Een flow chart kan gebruikt worden om: Processen definieren en analyseren. Een beeld vormen van een proces voor analyse, discussie of communicatie. Het definieren,

Nadere informatie

DE ELECTORALE RAAD VAN SINT MAARTEN,

DE ELECTORALE RAAD VAN SINT MAARTEN, P a g i n a 30 Beschikking nummer: 9/2015 Datum: 1 december 2015 DE ELECTORALE RAAD VAN SINT MAARTEN, Gelezen: het verzoek van de politieke partij Helping Our People Excel Association van 9 november 2015

Nadere informatie

LOCAL SMART CITIES & MUNICIPALITIES

LOCAL SMART CITIES & MUNICIPALITIES LOCAL SMART CITIES & MUNICIPALITIES Pieter Ballon, imec-smit, VUB PUBLIC Smart cities are places where information technology is combined with infrastructure, architecture, everyday objects and even our

Nadere informatie

International Leiden Leadership Programme

International Leiden Leadership Programme International Leiden Leadership Programme Information Evening 1 November 2016 Universiteit Leiden.. LLP Programme team Menno Mennes Lucille Brakefield Janna van Helden Ratna Lachmansingh Programme Bij

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

FOD VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 25/2/2016. Biocide CLOSED CIRCUIT

FOD VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 25/2/2016. Biocide CLOSED CIRCUIT 1 25/2/2016 Biocide CLOSED CIRCUIT 2 Regulatory background and scope Biocidal products regulation (EU) nr. 528/2012 (BPR), art. 19 (4): A biocidal product shall not be authorised for making available on

Nadere informatie

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander 2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander HOI 2.0 introduction Importance HOI currency Future print = HOI 2.0 HOI 2.0 Print: Décomplexation/more simple Digital: New set-up Core values HOI Accountability

Nadere informatie

it would be too restrictive to limit the notion to an "inner circle" in which the individual may live his own personal life as he chooses and to exclude therefrom entirely the outside world not encompassed

Nadere informatie

Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement

Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement Delft, 8 maart 2012 Realistic wall of water ir. F.C. (Floris) Boogaard, (020) 606 32 50/06-51 55 68 26 e-mail: f.c.boogaard@tudelft.nl/

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

DE ELECTORALE RAAD VAN SINT MAARTEN,

DE ELECTORALE RAAD VAN SINT MAARTEN, Tweewekelijkse officiële uitgave van Sint Maarten Jaargang 2015, nummer 25 27 November, 2015 P a g i n a 32 Beschikking nummer: 3/2015 Datum: 19 november 2015 DE ELECTORALE RAAD VAN SINT MAARTEN, Gelezen:

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Consumer billing Best practices

Consumer billing Best practices Consumer billing Best practices Jaap Jan Nienhuis 20 March 2013 tomorrow s transactions today Welcome 2 Titel subtitel. Auteur(s) datum voluit. Innopay BV. Alle rechten voorbehouden. Jaap Jan Nienhuis

Nadere informatie

Tim Akkerman - Head of Mobile

Tim Akkerman - Head of Mobile Tim Akkerman - Head of Mobile Emesa is the largest e-commerce company for searching, comparing and booking travel and leisure packages in the following categories: Holidays - Other accommodations - Hotels

Nadere informatie

ABLYNX NV. (de Vennootschap of Ablynx )

ABLYNX NV. (de Vennootschap of Ablynx ) ABLYNX NV Naamloze Vennootschap die een openbaar beroep heeft gedaan op het spaarwezen Maatschappelijke zetel: Technologiepark 21, 9052 Zwijnaarde Ondernemingsnummer: 0475.295.446 (RPR Gent) (de Vennootschap

Nadere informatie

Zo werkt het in de apotheek (Basiswerk AG) (Dutch Edition)

Zo werkt het in de apotheek (Basiswerk AG) (Dutch Edition) Zo werkt het in de apotheek (Basiswerk AG) (Dutch Edition) C.R.C. Huizinga-Arp Click here if your download doesn"t start automatically Zo werkt het in de apotheek (Basiswerk AG) (Dutch Edition) C.R.C.

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

NUCHTER, EEN HELDERE KIJK EN NO-NONSENSE

NUCHTER, EEN HELDERE KIJK EN NO-NONSENSE NUCHTER, EEN HELDERE KIJK EN NO-NONSENSE NATUURLIJK SAMEN NATURALLY DUTCH. Koolhaas Natuurlijk is a typically Dutch company: Sober, with a clear vision and no-nonsense. That s what our customers may expect

Nadere informatie

Een vrouw, een kind en azijn (Dutch Edition)

Een vrouw, een kind en azijn (Dutch Edition) Een vrouw, een kind en azijn (Dutch Edition) D.J. Peek Click here if your download doesn"t start automatically Een vrouw, een kind en azijn (Dutch Edition) D.J. Peek Een vrouw, een kind en azijn (Dutch

Nadere informatie

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1

Engels op Niveau A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Workshops Woordkennis 1 A2 Woordkennis 1 Bestuderen Hoe leer je 2000 woorden? Als je een nieuwe taal wilt spreken en schrijven, heb je vooral veel nieuwe woorden nodig. Je

Nadere informatie

Preserva'on metadata voor cer'ficering van Trusted Digital Repositories

Preserva'on metadata voor cer'ficering van Trusted Digital Repositories Preserva'on metadata voor cer'ficering van Trusted Digital Repositories Paula Witkamp Data Archiving and Networked Services paula.witkamp@dans.knaw.nl Wat is DANS Het data archief Duurzame toegang Rol

Nadere informatie

SUPPORT A NOBLE PROJECT

SUPPORT A NOBLE PROJECT Ecumenical Patriarchate Orthodox Metropolis of Belgium Exarchate of The Netherlands and Luxemburg SUPPORT A NOBLE PROJECT it s a unique opportunity AN ORTHODOX CHURCH FOR AMSTERDAM The Orthodox Metropolis

Nadere informatie

HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM READ ONLINE AND DOWNLOAD EBOOK : HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN Click button to download this ebook READ ONLINE AND DOWNLOAD

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Support Center GIS-Flanders

Support Center GIS-Flanders Support Center GIS-Flanders Our mission: Ensuring the optimal use of geographic information in Flanders Het Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen is

Nadere informatie

EM7680 Firmware Auto-Update for Kodi 17.2

EM7680 Firmware Auto-Update for Kodi 17.2 EM7680 Firmware Auto-Update for Kodi 17.2 2 NEDERLANDS/ENGLISH EM7680 Firmware Auto-update for Kodi 17.2 Table of contents 1.0 (NL) Introductie... 3 2.0 (NL) Firmware installeren... 3 3.0 (NL) Opmerking...

Nadere informatie

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2.

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2. Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English Voorbeelden machtigingsformulieren standaard Europese incasso Examples of authorisation

Nadere informatie

Optional client logo (Smaller than Deloitte logo) State of the State

Optional client logo (Smaller than Deloitte logo) State of the State Optional client logo (Smaller than Deloitte logo) State of the State Den Haag 28 maart 2017 State of the State - Presentatie Taxlab 1 plancapaciteit hebben dan de veronderstelde huishoudensgroei. State

Nadere informatie

Welke factoren beïnvloeden het gezamenlijk leren door leraren? Een systematische literatuurreview Thurlings, M.C.G.; den Brok, P.J.

Welke factoren beïnvloeden het gezamenlijk leren door leraren? Een systematische literatuurreview Thurlings, M.C.G.; den Brok, P.J. Welke factoren beïnvloeden het gezamenlijk leren door leraren? Een systematische literatuurreview Thurlings, M.C.G.; den Brok, P.J. Published in: Onderwijs Research Dagen(ORD), 11-12 Juni 2014, Groningen,

Nadere informatie

Calculator spelling. Assignment

Calculator spelling. Assignment Calculator spelling A 7-segmentdisplay is used to represent digits (and sometimes also letters). If a screen is held upside down by coincide, the digits may look like letters from the alphabet. This finding

Nadere informatie

World Dutch Shepherd Federation. Beleidplan / Policy

World Dutch Shepherd Federation. Beleidplan / Policy World Dutch Shepherd Federation Beleidplan 2015-2020 / Policy 2015-2020 World Dutch Shepherd Federation toelichting / explanation oprichtingsdatum / date of establishment 26 juni 2014 / June 26th 2014

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Immigratie Studeren. Studeren - Universiteit. Aangeven dat u zich wilt inschrijven. Verklaren dat u graag wilt inschrijven voor een cursus.

Immigratie Studeren. Studeren - Universiteit. Aangeven dat u zich wilt inschrijven. Verklaren dat u graag wilt inschrijven voor een cursus. - Universiteit I would like to enroll at a university. Aangeven dat u zich wilt inschrijven I would like to enroll at a university. I want to apply for course. Verklaren dat u graag wilt inschrijven voor

Nadere informatie

Zakelijke correspondentie Brief

Zakelijke correspondentie Brief - Adressering Mr. J. Rhodes Rhodes & Rhodes Corp. 212 Silverback Drive California Springs CA 92926 Mr. J. Rhodes Rhodes & Rhodes Corp. 212 Silverback Drive California Springs CA 92926 Amerikaanse adressering:

Nadere informatie

150 ECG-problemen (Dutch Edition)

150 ECG-problemen (Dutch Edition) 150 ECG-problemen (Dutch Edition) John R. Hampton, Piet Machielse Click here if your download doesn"t start automatically 150 ECG-problemen (Dutch Edition) John R. Hampton, Piet Machielse 150 ECG-problemen

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Instruction project completion report

Instruction project completion report Instruction project completion report The project completion report is in fact a final progress report providing a comparison between the start of the project and the situation at the end of the project.

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO

Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Handleiding/Manual Hoe met Windows 8 te verbinden met NDI Remote Office (NDIRO) How to connect With Windows 8 to NDI Remote Office (NDIRO Inhoudsopgave / Table of Contents 1 Verbinden met het gebruik van

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

EM6250 Firmware update V030507

EM6250 Firmware update V030507 EM6250 Firmware update V030507 EM6250 Firmware update 2 NEDERLANDS/ENGLISH Table of contents 1.0 (NL) Introductie... 3 2.0 (NL) Firmware installeren... 3 3.0 (NL) Release notes:... 5 1.0 (UK) Introduction...

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Engelse mail schrijven

Engelse mail schrijven Engelse mail schrijven Hoe schrijf je een Engelse mail? In dit artikel gaan we dit uigebreid bespreken. In dit artikel ga je leren hoe je een zakelijke mail opstelt, hoe iemand aan te spreken, welke standaardzinnen

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1983 Nr. 100

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1983 Nr. 100 56 (1974) Nr. 3 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1983 Nr. 100 A. TITEL Verdrag inzake een gedragscode voor lijnvaartconferences, met bijlage; Genève, 6 april 1974 B. TEKST De Engelse

Nadere informatie