MAGAZINE ILSE DELANGE: IK BEN RUSTIGER SPELEN MET PIJN GROOT TABOE CLASSICAL CONVENTION THEO SIEBEN: MEEBEWEGEN MET WAT ER KOMT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MAGAZINE ILSE DELANGE: IK BEN RUSTIGER SPELEN MET PIJN GROOT TABOE CLASSICAL CONVENTION THEO SIEBEN: MEEBEWEGEN MET WAT ER KOMT"

Transcriptie

1 MAGAZINE MAGAZINE VOOR UITVOERENDE KUNSTENAARS NOVEMBER 2014 NR.4 JAARGANG 14 ILSE DELANGE: IK BEN RUSTIGER SPELEN MET PIJN GROOT TABOE CLASSICAL CONVENTION THEO SIEBEN: MEEBEWEGEN MET WAT ER KOMT

2 2 3 VAN DE REDACTIE PIJNPUNTEN & POSITIVISME Komend weekend staat TivoliVredenburg in het teken van de door Sena gesponsorde Buma Classical Convention. Met een interactief programma, heel veel muziek, elevator pitches en showcases pakken de organisatoren het onconventioneel aan. Weg van het intellectuele stigma van klassiek, op zoek naar een veel bredere doelgroep. Nieuw publiek werven is een kunst, en vaak een noodzaak. Een kwestie van uitproberen, promoten en vooral dóórgaan. ILSE DELANGE Een terugblik op haar carrière en het afgelopen jaar, waarin ze toegejuicht en verguisd werd. Zelf blijft ze opvallend stabiel. 4 THE SHOW MUST GO ON Pijn in nek, schouders en rug, RSI, tinnitus of permanente podiumangst: veel muzikanten hebben het, maar praten er liever niet over. 6 HOE DOET IE HET? Singer-songwriter Theo Sieben over dromen, muziek maken, TNT, zelfgeknipte cd-hoesjes en zijn grootste uitspatting dit jaar. 8 Dat wordt in dit nummer nog eens bevestigd door Jules Buckley, de nieuwe dirigent van het Metropole Orkest, dat bijna ter ziele leek na de dreun van het eerste kabinet-rutte. Maar het kwam op het nippertje goed, ze pootten aan, en het Metropole staat weer. Het repertoire wordt in rap tempo uitgebreid, evenals de plekken waar ze optreden. Zo speelden ze deze zomer als eerste niet-brits orkest tijdens een Late Night Prom in de Royal Albert Hall; de volgende missie is Amerika. EEN KWESTIE VAN UITPROBEREN, PROMOTEN EN VOORAL DÓÓRGAAN. PERFORMERS MAGAZINE is een uitgave van de sectie Sena Performers en is bestemd voor rechthebbende uitvoerende kunstenaars en andere geïnteresseerden. Aan de inhoud REFLECTIES De overheid trekt 100 miljoen euro uit om schijnzelfstandigheid te bestrijden. Schone schijn? CLASSICAL CONVENTION Komend weekend staat het gloednieuwe TivoliVredenburg in Utrecht in het teken van een al even nieuw klassiek evenement. PODIUM Thirza Lourens stoort zich aan de manier waarop het theater met artiesten afrekent. Wie betaalt dat pauzedrankje nou eigenlijk? kunnen geen rechten worden We besteden ook aandacht aan de verborgen pijnpunten van orkestmuzikanten. Dat popartiesten niet direct een gezond leven lijden is geen geheim, maar ook klassieke musici kampen met veel gezondheidsklachten: pijn in nek, schouders en rug, RSI, tinnitus of permanente podiumangst zijn veelvoorkomende beroepsziekten. Erover praten blijkt een groot taboe, uit angst om je plek in het orkest te verliezen. Jasper van Vugt sprak uitgebreid met Marc Stotijn, hoboïst en expert in blessurepreventie en behandeling van muzikanten. HOOFDREDACTEUR: REDACTIE: EINDREDACTIE: COVERFOTO: ontleend Sena Willemijn de Jonge Erwin Angad-Gaur, Anita Verheggen en Mascha Felix (fotoredactie) Willemijn de Jonge The Common Linnets Foto: Paul Bellaart We openen als altijd opgewekt, met een popicoon om trots op te zijn: Ilse DeLange maakte ondanks een overvolle agenda tijd voor een goed gesprek met Rianne van der Molen. Over het Songfestival, hoe het allemaal begon en wat ze doet om het hoofd koel te houden. Als dingen even mislopen, sluit ze zich op en gaat ze muziek maken om iets negatiefs om te zetten in iets positiefs. VORMGEVING: Fellows DRUK: Interform OPLAGE: AUTEURS: Rianne van der Molen, Jasper van Vugt, Erik Thijssen, Anita Verheggen, Erwin Angad-Gaur, INHOUD Mascha Felix, Jowi Schmitz, Guido van Oorschot, Willemijn de Jonge en Henk Westbroek REDACTIEADRES: Catharina van Renneslaan 20, Postbus 113, 1200 AC Hilversum Telefoon: (035) Website: 2 VAN DE REDACTIE 10 SCHIKKING THUISKOPIEVERGOEDINGEN 11 KORT NIEUWS 12 GOUDEN NOTEKRAKER 19 DE WAARDE VAN MUZIEK 20 METROPOLE ORKEST: HILVERSUMSE SWING 22 EVEN VOORSTELLEN: MASCHA FELIX 23 HENK WESTBROEK

3 4 Foto: Paul Bellaart 5 Ze werd toegejuicht en verguisd; het was nogal een jaar voor Ilse DeLange. Zelf bleef ze opvallend stabiel. Muziek is voor mij het allerbelangrijkste, dat pakt niemand van me af. Door Rianne van der Molen Het voelt nog steeds alsof ik droom. Zelfs maanden na het songfestival blijft de aandacht vanuit het buitenland komen. Dat had ik nooit voorzien en daarom geniet ik er extra van. Ilse DeLange is nog altijd ontzettend trots op de tweede plek die ze met The Common Linnets haalde op het Eurovisiesongfestival in Kopenhagen. Ze is niet vergeten dat het gros van Nederland in eerste instantie een blamage leek te verwachten. Al reageerde ze amper op de kritiek die toen over hen heen kwam. Ze bleef het volste vertrouwen hebben in het gekozen nummer Calm After The Storm en trok zich met een clubje vertrouwelingen terug in de Wisseloord Studios. Om de act minutieus uit te denken. We wilden expres van tevoren niet te veel prijs geven, reageert Ilse opgewekt. Als je met een wedstrijd meedoet is het mooi om op te bouwen naar dat moment. We wisten al dat het contrast tussen onze inzending en de andere liedjes enorm zou zijn. Daarom was het belangrijk om de act goed uit te denken. Om een smaakvolle setting neer te zetten waarin het liedje centraal stond. Samen met regisseur Hans Pannekoek hebben we ongeveer iedere seconde doorgenomen. De kritiek konden we vrij goed naast ons neerleggen. Maar pas toen we het terugzagen bij de generale repetitie in Kopenhagen vielen we zelf echt van onze stoel. Het zag er spectaculair mooi uit. Dat kon weleens wat worden, dacht ik toen. IK WAS ZO GROEN ALS GRAS BEGINNERSDEAL Als nuchtere Twentse lijkt ze niet zo snel van de leg te zijn. In haar lange carrière is ze door schade en schande wijs geworden. Ze weet inmiddels hoe belangrijk het is om te blijven geloven in jezelf. Amper 21 was ze, toen het grote Warner haar een platendeal aanbood in Nashville, het Mekka van POPICONEN ILSE DELANGE de country. Ze maakte het album World of Hurt, dat uiteindelijk bekroond werd met vijfmaal platina. Uiteindelijk werden het titelnummer en I m Not So Tough evergreens. Ik was toen zo groen als gras, zegt ze terugkijkend. Opeens moest ik een advocaat inhuren. Die doet het dan vast wel goed voor mij, dacht ik. Heel naïef. Het werd een echte beginnersdeal, waar ik niet veel aan over heb gehouden. Maar voor mij was het platform veel belangrijker. Dat moeten beginnende muzikanten goed onthouden. Zakelijk zijn is goed, maar bij je eerste contract kun je geen hoge eisen stellen. Een platenmaatschappij neemt immers een enorm risico met je. OP DE KOFFIE Door de jaren heen heeft ze zich verdiept in de zakelijke kant van het muzikantenvak. Ze kwam een aantal keer flink op de koffie bij vertrouwelingen, zoals Ilse dat noemt. Namen en rugnummers noemt ze niet. Bewust lijkt ze iedere vorm van vuilspuiterij over anderen te voorkomen. Ik ben een aantal keer teleurgesteld in mensen, zegt ze, zorgvuldig haar woorden kiezend. Dan dacht ik dat iemand het beste met me voor had en bleek dat niet zo te zijn. Dat is vervelend en soms verdrietig. Maar het hoort helaas bij het vak. Ze vindt het verstandig dat muziekscholen en popacademies ook de zakelijke kant van het muzikant-zijn belichten. Je moet jezelf een beetje onderwijzen op dat vlak. Het is belangrijk om te weten hoe het werkt met royalty s en wat eerlijke afspraken zijn. Ik dring er altijd bij andere muzikanten op aan om uit te zoeken hoe alles in elkaar zit. Dat kan een hoop ellende voorkomen. RIMPELINGEN Natuurlijk weet zij dat de gemiddelde muzikant liever bezig is met het creatieve proces. Het liefste ben ik alleen maar met muziek bezig, maar dat kan nu eenmaal niet, meldt ze serieus. Er is niemand die zo goed voor je carrière kan zorgen als jij zelf. Een manager/accountant/advocaat heeft altijd meerdere artiesten nodig om een boterham te kunnen verdienen. En dus altijd meer belangen. Het is verstandig om je dat te realiseren. Uiteindelijk ben jij de enige die echt verantwoordelijk is. Hoewel de zakelijke kant haar weleens hoofdpijn bezorgde, probeert ze zich zo min mogelijk door dat soort ellende te laten raken. Het kwijtraken van haar contract bij Warner Music (die in 2004 al haar Nederlandse acts op straat zet) en het failliet van The Entertainment Group (haar oude management) in 2009 lijken slechts rimpelingen te zijn geweest in haar succesvolle carrière. Haar albums bereikten 18 keer platina, ze kreeg vier Edisons en talloze andere prijzen. Wat ik heb meegemaakt valt erg mee, zegt ze opgewekt. Bovendien ben ik een positief ingesteld persoon. Als het misgaat, neem ik de financiële consequentie. Dat is vervelend, maar ik heb altijd mijn muziek nog. Dan sluit ik me op en ga ik muziek maken. Om iets negatiefs om te zetten in iets positiefs. Muziek is voor mij het allerbelangrijkste, dat pakt niemand me af. ER IS NIEMAND DIE ZO GOED VOOR JE CARRIÈRE KAN ZORGEN ALS JIJ ZELF WAYLON Ook het gedoe rond Waylon s vertrek bij The Common Linnets heeft ze overleefd. Over dat conflict is ze kort. The Common Linnets is vanaf het begin haar project geweest. Samen met JB Meijers vormt ze de kern, de rest van de muzikanten is daaromheen verzameld. Het succes dat ze nu heeft met de band met JB Meijers, Jake Etheridge, Matthew Crosby en Rob Crosby voelt voor Ilse als een vette bonus. Ze heeft in Nederland de status van A-ster, is jurylid van de succesformule The Voice of Holland en heeft al bereikt wat ze wilde. Vroeger was het mijn ultieme droom om het te maken in het buitenland. Nu ben ik rustiger, zie ik het als een mooie extra. Ik vind het fantastisch dat ik juist nu de overstap naar het buitenland kan maken. Over een tijdje sta ik in de Bush Hall in Londen. Daar passen 350 man in en het is nog maar afwachten of de tent vol komt. In die spanning heb ik wel weer zin. Te gek dat ik dat nu mag meemaken. Ik heb veel ervaring en ook een soort rust in mijn lijf. En hoewel ik graag doorbreek in al die landen, hoeft het niet meer per se. Ik ben ook heel tevreden met het succes dat ik in Nederland al heb.

4 6 7 MEERDERHEID MUZIKANTEN SPEELT MET PIJN THE SHOW MUST GO ON Seks, drugs en rock & roll. Dat popartiesten niet direct een gezond leven lijden is geen geheim. Maar ook klassieke muzikanten kampen met veel gezondheidsklachten: pijn in nek, schouders en rug, RSI, tinnitus of permanente podiumangst zijn veel voorkomende beroepsziekten. Erover praten blijkt een groot taboe. Door Jasper van Vugt Hoe groot het probleem is, blijkt uit een onderzoek van Marc Stotijn, hoboïst en expert in blessurepreventie en behandeling van muzikanten. In 2007 publiceerde hij het rapport Gevaarlijk Spel: Risico s op het Podium, waarin hij aan de hand van literatuuronderzoek keek naar gezondheidsproblemen en risico s bij klassieke musici. Uit zijn onderzoek kwam naar voren dat maar liefst 66 procent van de musici regelmatig met pijn speelt. Stotijn: De meest voorkomende klachten zijn RSI, en pijn in de arm, nek of schouder. Ook gehoorschade, slaapstoornissen, angstaanvallen en depressies komen veel voor. En podiumangst blijft een enorm probleem. Om geblesseerde muzikanten te helpen, heeft hij de site muziekenzorg.nl opgericht. Naast informatie over blessures en preventie, kunnen podiumkunstenaars hier gespecialiseerde behandelaars vinden voor specifieke klachten. Ook violiste Simone Vierstra van Fit2Play houdt zich bezig met blessurepreventie bij muzikanten. Zelf speelde ze twintig jaar in het Metropole Orkest, maar ze moest het orkest vaarwel zeggen wegens een aanhoudende blessure. Dankzij ergonomische vioolsteunen, de Alexandertechniek (een bewegingstechniek) en regelmatig sporten kan ze weer spelen. Nu geeft ze vioolles en training in blessurepreventie en houdingsadvies. Voor ergonomische vioolsteunen op maat verwijst ze leerlingen door naar Criss Taylor van het Utrecht Alexander Technique Institute for Musicians. Vierstra: Veel musici zijn eigenwijs. Als ze in een lekkere houding spelen, willen ze zo blijven zitten, en dat vijf of zes uur achter elkaar. Ook als het geen goede houding is. Ze gaan door, ondanks de pijn. The show must go on. STIL LEED De overheid heeft via de Arbowet wetten opgesteld die de gezondheid van musici in orkesten moet bewaken. De Arbeidsinspectie controleert de orkesten op fysieke belasting, algemene veiligheid, machineveiligheid en schadelijk geluid. Toch is dat niet genoeg, vinden Stotijn en Vierstra. Uit het meest recente eindverslag (2008) van de Arbeidsinspectie blijkt dat bij de helft van de inspecties bij orkesten sprake is van één of meer overtredingen. Overtredingen met schadelijk geluid gebeuren het vaakst. Volgens Stotijn heeft de helft van alle muzikanten last van hun oren; ook in de klassieke muziek wordt standaard boven de wettelijke geluidsnorm van 80 decibel gewerkt. Stotijn: Bij een uitvoering zal er niet snel een scherm tussen de musici worden neergezet. Dat is in het verleden nooit gedaan, en het ziet er ook niet uit. Professionele oordoppen die gehoorschade voorkomen zonder het totaalgeluid aan te tasten zijn heel duur. Soms worden er oordoppen van schuim gebruikt, om toch maar aan de Arbowet te voldoen en zo een schadeclaim te voorkomen. Wat voor de arbeidsinspectie lastiger is te controleren dan de hoeveelheid decibellen, is de fysieke en geestelijke gesteldheid van de muzikanten. Stotijn: Er is veel stil leed. De meeste muzikanten spelen door tot ze omvallen. Omdat onderzoek geld kost en weinig muzikanten vertellen dat ze met pijn spelen, is het lastig om exacte cijfers boven tafel te krijgen. De grootte van het probleem blijft verborgen. De meeste muzikanten hoor je er niet over, weet Stotijn. Als bekend is dat ze een blessure hebben of hadden, worden ze gezien als een zwakke schakel in het geheel. Dat moet je voorkomen als je je plek in het orkest wilt behouden. Zeker als freelancer is dat van belang; zonder werk heb je geen inkomen. STIGMA Dat muzikanten er niet over willen praten, blijkt ook als we eens rondvragen. De enige muzikanten die hun blessure of pijn bij het spelen niet verborgen houden, zijn muzikanten van een dusdanige status dat ze het zich kunnen veroorloven om geblesseerd te zijn of die een blessure hebben die niet te verbergen valt. Dirigent Jaap van Zweden moest meerdere keren concerten afzeggen vanwege een gescheurde pees in zijn schouder, maar hoefde na zijn herstel niet te vrezen voor zijn positie. Zangeres Caro Emerald vond geen andere vocaliste op haar plaats nadat ze in 2011 hersteld was van een operatie aan haar stembanden. En toen topvioliste Janine Jansen in 2010 een burnout opliep, kon ze het zich dankzij haar status permitteren om een periode te herstellen. Voor de meeste muzikanten geldt dat echter niet; wie ziek of geblesseerd is kan niet spelen, en loopt dus werk mis. De mensen die vervangen worden, krijgen een stigma. Je wordt minder snel teruggevraagd, en wordt niet eens gebeld om te vragen hoe het met je is, weet Vierstra. Daardoor verzwijgen veel muzikanten dat ze ziek zijn, een blessure hebben of met pijn spelen. Dat maakt de situatie op de langere termijn alleen maar erger. BÈTABLOKKERS Uit het onderzoek van Stotijn komt naar voren dat de blessures niet alleen voortkomen uit het spelen zelf, maar ook door de psychosociale druk van het vak. Een hoge dosis aanhoudende stress zorgt voor een hogere spierspanning, grotere vatbaarheid en grotere problemen voor pezen, banden, spieren en gewrichten. In een tijd van bezuinigingen en toegenomen concurrentie neemt de beroepsonzekerheid toe, evenals de druk om te presteren. Met de geestelijke gezondheid van veel muzikanten is het dan ook niet best gesteld, zo valt te lezen in het rapport Literatuuroverzicht over de psychosociale aspecten van een podiumkunstenaar: preventieve aanpak op een belasting en belastbaarheid uit 2009 van Paul Heirman, bedrijfsarts bij Achmea Vitale. Bij belangrijke concerten voelen veel muzikanten een enorme druk. Spanning is normaal, maar de druk is soms zo groot dat er naar bètablokkers, tranquillizers of alcohol wordt gegrepen om de zenuwen de baas te zijn. Stotijn: Als jij een foute noot speelt, klinkt dat door in de totaalklank van het stuk. Dat straalt af op het hele orkest. Jij wilt niet degene zijn die een fout maakt. Langzaam komt er meer aandacht voor de pijnpunten. Zo is in het Leids Universitair Medisch Centrum een muziekpoli geopend voor podiumkunstenaars die last hebben van psychische klachten. Vierstra leert muzikanten oefeningen om de spieren te trainen die worden gebruikt bij het vioolspelen. Stotijn heeft de Stichting Performer Care opgericht, dat onder andere een preventieprogramma wil ontwikkelen om conservatoriumstudenten te leren hoe om te gaan met stress, en gehoorschade en blessures te voorkomen. Preventie zou een integraal onderdeel moeten zijn van muziekopleidingen, vanaf het prille begin, om later problemen te voorkomen. GEZONDHEIDSTIPS DIE JE DIRECT KUNT TOEPASSEN 1. Vraag om een ergonomisch goede stoel 2. Stap naar de huis- of bedrijfsarts bij beginnende klachten 3. Probeer een ergonomisch hulpstuk 4. Blijf niet te lang in één houding zitten door tussendoor te bewegen 5. Maak de spieren sterk door middel van sport 6. Kijk op muziekenzorg.nl als je een klacht hebt

5 8 9 JE DEED HET CONSERVATORIUM IN MAASTRICHT, WAT WAS JE JEUGDDROOM? Ik droomde niet van roem en meisjes als je dat bedoelt. De muzikanten die ik kende reden in oude auto s en zaten op versleten bankstellen. Ik zag daar de romantiek wel van in. De meisjes kwamen na een tijdje vanzelf, maar roem heeft me eigenlijk nooit geïnteresseerd. WAT GING JE NA HET CONSERVATORIUM DOEN? Ik heb altijd bandjes gehad, maar moest op een gegeven moment wel wat meer geld gaan verdienen. Toen ben ik in de bak beland: ik ging bij musicals spelen, in de orkestbak. Daarna heb ik veel andere dingen gedaan. Ik werkte bij Orkater, het Nationale Toneel, componeerde voor theater en dans. Later ook voor tv en film. Ik kreeg steeds meer leuke sessieklussen. HEB JE ALTIJD VAN DE MUZIEK GELEEFD? Op één periode na: toen ik een blessure had aan mijn pink. Omdat ik geen uitkering wilde heb ik bij TNT gesolliciteerd en daar twee jaar als koerier gewerkt. Ik weet nog dat ik in de file naar Schiphol stond toen ik werd gebeld. Het was iemand van VandenEnde Theaterproducties, of ik weer wilde beginnen. Ik had wel genoeg van die files dus ik zei ja! ER WAS NIETS VERANDERD? Ik had de tijd gehad om over mijn eigen muziek na te denken en ben me daar toen meer op gaan richten. Dat was ergens in Het werkte. Ik ging steeds meer optreden en gaf mijn eigen cd uit. Mijn eigen whitelabel cd s met zelf geknipte hoesjes. HOE DOET IE HET? THEO SIEBEN (49), GITARIST, COMPONIST, SINGER-SONGWRITER HOOGSTE MAANDINKOMEN Als ik bijvoorbeeld werd betaald voor een muziektheaterproductie en daarnaast die maand ook wat optredens en sessies had. LAAGSTE MAANDINKOMEN 0. De gaten tussen langlopende klussen in en dan nèt even geen sessies of andere kortstondige betaalde projecten. MUZIKANTENKOSTEN Ongeveer per jaar aan gitaren, snaren, snoeren, dat soort dingen. GROOTSTE UITSPATTING DIT JAAR Een National resonator gitaar van voor de huidige cd. WAAROM NIET VIA EEN PLATENMAATSCHAPPIJ? De reacties waren altijd, ik vind het wel mooi, maar het is niet verkoopbaar. Dat snap ik dan wel weer. Het was een hele rustige, minimalistische mix van psychedelische droompop en Americana. Ik ben later muziek gaan maken die wat toegankelijker is. Ik kan tegenwoordig wat beter communiceren met het publiek, denk ik. Ik bedien niet meer alleen mezelf. HEB JE IETS AAN SENA EN DE NABURIGE RECHTEN? Omdat dit soort muziek niet enorm veel gedraaid wordt op de radio krijg ik niet heel veel geld, maar het is prima dat het bestaat. TOEKOMSTPLANNEN? In 2009 kwam ik Maarten Tap tegen die mijn plaat wilde uitbrengen. Dus tien jaar na het whitelabel kwam er een officieel album uit. Er volgde nog een tweede cd en allebei werden ze zeer goed ontvangen. Begin volgend jaar komt mijn derde eraan. Ik hoop dat ik daar internationaal iets verder mee kom. Opnemen in een te gekke studio als Tracking Room Amsterdam helpt. Ik hoef niet de wereld te veroveren, af en toe in Duitsland spelen zou al fijn zijn. Americana is toch een niche en er zijn daar liefhebbers, daar zou ik graag erkenning van krijgen. Verder ga ik net als altijd meebewegen met wat er komt, filmmuziek, muziektheater, bands. Pensioen interesseert me niet. Wat ik wel merk: ik ben wat bekender. Ik krijg meer werk dankzij de dingen die ik gedaan heb en waar ik trots op ben. Door Jowi Schmitz Foto: Paul Tolenaar MUZIEK VAN THEO SIEBEN Begin 2015 komt Theo s nieuwe cd Delphinidin uit. Hij speelt ook in de band Paulusma, die net Pulling Weeds heeft uitgebracht. In januari komt de film Gluck Auf uit; Theo heeft gitaar, banjo en mandoline gespeeld op de soundtrack. Voorproefjes op Theosieben.com.

6 10 11 SCHIKKING MET DE STAAT OVER THUISKOPIE- VERGOEDINGEN De staat en rechtenorganisatie NORMA hebben hun jarenlange geschil over de thuiskopieheffingen in 2012 beëindigd. Het Rijk betaalt 10 miljoen euro om de schade die uitvoerend kunstenaars hebben geleden te compenseren. Sena is inmiddels namens NORMA begonnen met de verdeling van de gelden voor muziekproducties. NORMA zelf start later dit jaar met de doorbetaling voor audiovisuele werken. Door Erik Thijssen Sena Stakeholdersonderzoek Recent heeft Sena haar tweede Stakeholder Tevredenheidsonderzoek (STO) gehouden. Ruim relaties van Sena, waaronder uitvoerende kunstenaars, producenten, internationale relaties en diverse typen gebruikers van muziek, is gevraagd naar hun mening over Sena. In het onderzoek, dat een vervolg is op het in 2012 gehouden klanttevredenheidsonderzoek, zijn vragen gesteld over thema s als klantgerichtheid, professionaliteit, bereikbaarheid en communicatie. De resultaten en conclusies worden binnenkort bekend gemaakt. MySena usability test In samenwerking met onderzoeksbureau Valsplat voert Sena een usability test uit voor MySena. Dit is een gebruikerstest waarbij wordt gekeken naar de werking van verschillende functionaliteiten. Wat werkt goed, en waar is ruimte voor verbetering? Vijf producenten en vijf muzikanten zijn uitgebreid geïnterviewd over de portal voor aangeslotenen, terwijl ze deze voor zich hadden. De uitkomsten worden meegenomen in de aanpassingen die Sena in 2015 doorvoert om MySena nog gebruiksvriendelijker te maken. In 2008 is NORMA samen met muziekvakbonden Ntb, FNV KIEM en enkele individuele musici en acteurs (Carel Kraayenhof, Peter Blok, Caroline De Bruijn en Ricky Koole) een bodemprocedure tegen de Nederlandse staat gestart. Aanleiding waren de vijf opeenvolgende besluiten van de ministers van Justitie om vanaf 1 mei 2007 de thuiskopievergoeding te bevriezen. Als gevolg daarvan was er geen thuiskopievergoeding voor mp3- spelers en harddiskrecorders, terwijl de wet en de Europese Richtlijn dat volgens NORMA en de bonden wel voorschreef. De opbrengst van de thuiskopievergoeding nam jaar na jaar af. VEROORDELING In maart 2012 oordeelde het Gerechtshof Den Haag dat de minister van Justitie het besluit tot bevriezing van het thuiskopiestelsel nooit had mogen nemen. De staat werd veroordeeld tot het vergoeden van de schade die musici en acteurs hierdoor hebben geleden. Tussen Stichting de Thuiskopie en de staat lopen de rechtszaken over deze kwestie voorlopig door. Vaststelling van de schade voor onder meer muziekauteurs en scenarioschrijvers laat dus nog op zich wachten. Ntb-secretaris Erwin Angad-Gaur: We hebben hard moeten vechten voor een nieuw stelsel en voor een eerlijke vergoeding over het verleden. Het is prettig dat het uitzicht op nog jarenlang voortgaande procedures om de schade over het verleden te bepalen nu verdwenen is, in ieder geval voor uitvoerend kunstenaars. Het is jammer dat vertegenwoordigers van met name Stemra en van producenten in het verleden niet met onze rechtszaak hebben willen meedoen, waardoor auteurs en producenten nu achterlopen als het om vergoedingen over het verleden gaat. AANVULLENDE UITKERING Evengoed heeft het winnen van onze procedure ook voor auteurs en producenten een nieuw thuiskopiestelsel opgeleverd, aldus Angad-Gaur. Ik hoop dat deze schikking een snel vervolg krijgt voor de andere groepen rechthebbenden, met name voor de ook door Ntb en door VCTN vertegenwoordigde muziekauteurs. Voor artiesten kan het verleden nu in ieder geval worden afgesloten. Muzikanten en acteurs die de afgelopen jaren steeds lagere thuiskopievergoedingen kregen uitbetaald kunnen eindelijk een aanvullende uitkering verwachten. Evaluatie repartitieregels In de CBO Keurmerkcriteria is bepaald dat het repartitiereglement van een rechtenorganisatie iedere drie jaar moet worden geëvalueerd. Die evaluatie is nu gaande. De vaststelling van het (deel)repartitiereglement is binnen Sena een verantwoordelijkheid van (de secties binnen) de Raad van Aangeslotenen. De Repartitiecommissie, waarin ook rechthebbenden buiten de Raad van Aangeslotenen kunnen meepraten, fungeert daarbij als klankbord en adviesorgaan voor de Raad van Aangeslotenen. De Raad van Aangeslotenen kijkt periodiek ook breder naar het repartitieproces. In dit brede kader bestaat het voornemen de verdeling van sessiemusici te herzien omdat het puntensysteem niet als eerlijk wordt ervaren. Ook de status van tunes en jingles wordt onder de loep genomen; in hoeverre zijn dat commerciële fonogrammen en voor welke verdeling komen die in aanmerking? Vertegenwoordigers van beide groepen worden in aanloop naar besluitvorming door de Raad van Aangeslotenen geraadpleegd. Naar verwachting worden de uitkomsten van de evaluaties begin volgend jaar bekend gemaakt. Nieuw fonds voor sessiemuzikanten De beschermingsduur van de Wet Naburige Rechten is verlengd van 50 naar 70 jaar; muzikanten hebben 20 jaar langer recht op een vergoeding. Dat geldt ook voor muzikanten die hun rechten in eerste instantie hebben laten afkopen door hun platenmaatschappij. Meestal zijn dit sessiemuzikanten, maar in het verleden zijn ook rechten van hoofdmuzikanten afgekocht. Er is nu een fonds opgericht dat deze artiesten de komende 20 jaar alsnog laat meedelen in de extra opbrengsten uit onder meer verkoop. Dit geldt voor alle fonogrammen waarvan de oorspronkelijke beschermingstermijn van 50 jaar in 2014 zou aflopen. HET RECHT VAN MUSICI BEVECHTEN IS EEN LANGE WEG De procedure heeft jaren inspanning en geld gekost, wat Angad-Gaur betreurt: In zekere zin is dat verloren geld, waar alleen advocaten blij van zijn geworden. Maar het resultaat toont aan dat het toch de moeite waard was. Ook in de toekomst. Gezamenlijk het recht van musici en andere makers bevechten is een lange weg, maar levert uiteindelijk ook resultaten op. Vanaf 1 januari 2015 moeten producenten opgave van de inkomsten over deze titels doen en 20 procent van deze inkomsten afdragen aan het nieuwe fonds. In 2015 gaat het om de inkomsten uit 2014 over opnamen die in 1963 zijn uitgebracht. De jaren erna zal telkens een extra jaar in de regeling vallen. Dus in 2016 gaat het over , 2017 over , etc.

7 12 Foto s: Richard Tas 13 MUSICI VINDEN WOUTER HAMEL DE BESTE Gouden Notekraker viert dit jaar 40 jarig bestaan POP- EN JAZZ-ZANGER WOUTER HAMEL EN ACTEUR DAAN SCHUURMANS ZIJN DIT JAAR DE WINNAARS VAN DE GOUDEN NOTEKRAKERS. DE TWEE NAMEN HUN PRIJS EIND SEPTEMBER IN ONTVANGST IN PARADISO. Door Mascha Felix Shirma Rouse opent de avond Op de foto met je eigen winnaars Winnaar Wouter Hamel werd door de nominatiecommissie geprezen voor zijn heldere geluid, perfecte timing en prachtige eigen sound De Gouden Notekraker is sinds 1974 de prijs van uitvoerend kunstenaars voor uitvoerend kunstenaars. Wouter Hamel liet genomineerden Mr. Probz en Tim Knol in de categorie Muziek achter zich. In de categorie Televisie won Daan Schuurmans van Rifka Lodeizen en Maarten Heijmans. HANS KOSTERMAN PRIJS UITGEREIKT Vanwege zijn grote verdiensten voor het verbeteren van de rechtspositie van uitvoerende kunstenaars is door de nominatiecommissie een bijzondere prijs toegekend aan Hans Kosterman: een Platina Notekraker, die in ontvangst werd genomen door Nicola Rozemeijer, de partner van Hans Kosterman. Door de gevolgen van een hersenbloeding heeft Hans Kosterman zijn werkzaamheden medio 2013 abrupt moeten beëindigen. Als eerbetoon blijft deze prijs in de toekomst de naam Hans Kosterman Prijs dragen. De prijs zal worden toegekend aan personen die zich op onderscheidende wijze hebben ingezet voor de bescherming van het naburige recht. Frederik de Groot overhandigt Platina Notekraker aan Nicola Rozemeijer Genomineerde Mr. Probz met nieuwste hit Nothing Really Matters Genomineerde Tim Knol zingt liedje Sam NPO 3FM dj Annemieke Schollaardt presenteert uitreiking Gouden Notekraker Paradiso Daan Schuurmans wint in de categorie Televisie

8 14 15 REFLECTIES SCHONE SCHIJN In de Miljoenennota van dit jaar kondigt het kabinet aan dat de overheid 100 miljoen euro uittrekt ter bestrijding van schijnzelfstandigheid. Misschien zou het kabinet er vooral goed aan doen gemeenten en andere overheden zelf aan te spreken op hun bijdrage aan het probleem. Door Erwin Angad-Gaur Schijnzelfstandigheid. Dat het woord de afgelopen jaren nooit op het nominatielijstje voor woord van het jaar is terechtgekomen is op zichzelf al een kleine beschouwing waard. Wikipedia definieert het verschijnsel als: Een vorm van sociale fraude. Het gaat om werknemers die het statuut van zelfstandige hebben, maar in werkelijkheid een beroepsactiviteit uitoefenen onder het gezag van de werkgever. Dat betekent dat zij normaal gezien in loondienst zouden moeten zijn, en dat de werkgever dus sociale bijdragen zou moeten betalen. Het is daarmee een verdoken arbeidsovereenkomst. Mijn exemplaar van de Van Dale uit 1988 het beperktere Handwoordenboek Hedendaags Nederlands weliswaar kent het woord nog niet. In nieuwere exemplaren zal het ongetwijfeld tussen schijnwerper en schijnzwanger te vinden zijn. Encyclo.nl definieert de term als een persoon die ten onrechte bij de socialezekerheidsadministratie aangemeld is als zelfstandige ( ). ook: pseudo-zelfstandige, valse zelfstandige. Tot zover de semantiek. GEDWONGEN ZELFSTANDIG In de bouw, in de gezondheidszorg, maar ook binnen de wereld van kunst en cultuur lijkt het verschijnsel inmiddels schering en inslag geworden: een eenvoudige manier tot bezuinigen en ontduiking van collectieve arbeidsvoorwaarden. Een politiek probleem ook. Moeilijk oplosbaar omdat daadwerkelijke zelfstandigen vaak weinig prijs stellen op voorgestelde oplossingen die ook voor hen zouden gelden. Grootste tegenstander van dergelijke voorstellen is vaak ZZP Nederland: laat de zelfstandige met rust, wij hebben er zelf voor gekozen. Moeilijk ook omdat de verleiding groot is de schijnzelfstandige aan te pakken, daar waar het over het algemeen gedwongen zelfstandigheid betreft. Het is over het algemeen de opdrachtgever, al te vaak de voormalige werkgever, die de schijnzelfstandige tot zijn positie dwingt. Pijnlijk is daarbij vooral dat de overheid zelf bepaald niet schuldeloos is aan het ontstaan en bestaan van deze praktijk. De overheid zou zelf een relatief eenvoudige bijdrage aan de oplossing kunnen leveren door als werkgever, opdrachtgever en subsidiegever het goede voorbeeld te geven. SOCIAL DUMPING Een goed voorbeeld is het kunstonderwijs. De Stichting Overleg Arbeidsvoorwaarden Kunsteducatie (OAK) luidde eerder dit jaar de noodklok vanwege de groeiende problemen rond de inzet van zzp ers bij de centra voor de kunsten in Nederland. Als gevolg van bezuinigingen vervangen deze centra vaak op onjuiste wijze hun werknemers massaal door zzp ers. Tanja Schrijver (KIEM) meldt in het persbericht, te vinden op onder meer de websites van Ntb, KIEM en het OAK: Zelfs kunstencentra in gemeenten waar geen grote bezuinigingen plaats hoeven te vinden, vragen zich af of ze geen geld laten liggen door niet over te stappen op zzp-constructies. Hans Stap (Ntb) vult aan: TIJD VOOR EEN STRENGERE BLIK OP HET EIGEN HANDELEN Een zzp er in de kunsteducatie moet vaak met een lager uurtarief genoegen nemen dan een bruto uurloon inclusief sociale verzekeringen. Als iemand dat niet accepteert, raakt hij werkloos, en alles beter dan dat. Dat deze praktijk gestuurd wordt door wethouders en gemeenteraden met samenstellingen die variëren door het gehele politieke spectrum mag extra zorgelijk genoemd worden. De Advocaat Generaal bij het Europese Hof van Justitie typeerde deze praktijk als social dumping in een advies aan het Hof. Dat ging over een door FNV KIEM aangespannen procedure betreffende het verbod op collectieve afspraken voor orkestremplaçanten. De Advocaat Generaal adviseert hierin collectieve onderhandelingen toe te staan, daar waar de praktijk louter ontduiking van arbeidsvoorwaarden en gedwongen zzpschap dreigt op te leveren. De procedure loopt nog; de uitspraak van het Hof wordt uiterlijk begin volgend jaar verwacht. SCHIJN VAN HYPOCRISIE De zorg van overheid en politiek over het lot van schijnzelfstandigen draagt zo en ik formuleer voorzichtig iets van een schijn van hypocrisie met zich mee. Of misschien is het beter te spreken van een selectieve blindheid: de linkerhand en de rechterhand van de overheid willen wel vaker met elkaar in tegenspraak handelen. What the government giveth, the government taketh away. De overheid die (terecht en in navolging van de landen om ons heen) de positie van auteurs en artiesten wil verbeteren met strengere wetgeving (het auteurscontractenrecht), is tevens een grote opdrachtgever die van veel auteurs volledige overdracht van hun auteursrechten eist. De overheid is de subsidiegever van de Publieke Omroep, de organisatie die muziekauteurs dwingt te tekenen in een door de opdrachtgever aangewezen muziekuitgeverij. En niet zelden ook nog tot het afstaan van een kickback : het terugbetalen aan de omroep van het van Buma/Stemra ontvangen auteursaandeel op een muziekstuk. Het is de overheid die poppodia subsidieert zonder oog voor de positie van de optredende musici. Directies en technici krijgen betaald volgens de cao, musici middels een onkostenvergoeding. Dezelfde overheid die inmiddels zelfs toestaat dat gesubsidieerde podia hun programmering verrichten in het kroegje om de hoek, omdat het met belastinggeld betaalde podium zelf te veel geld kost om op te stoken. Veelal zijn het verschillende overheden, afdelingen of departementen die tegen elkaar in handelen. Van bewuste onoprechtheid van de politiek is (in ieder geval landelijk) zelden sprake. Maar is onoplettendheid niet even erg? Tijd wellicht voor meer coördinatie en een strengere blik op het eigen handelen. Ook waar dat ingaat tegen het heilige huisje van de decentralisatie. De organisatie van de overheid mag nooit ten koste gaan van haar belangrijkste functie: het beschermen van de burger. De overheid als voorbeeld op de markt; het blijft een nobel streven.

9 16 17 Classical Convention doorbreekt klassieke conventies Op 28 en 29 november staat het gloednieuwe TivoliVredenburg in Utrecht in het teken van een al even nieuw klassiek evenement. Met een conferentie vol pitches en showcases, verrassende programmaonderdelen en heel veel mooie muziek wil de Classical Convention een nieuw publiek aanboren. Door Anita Verheggen Geselecteerde musici voor de Sena Talent Stage op de Classical Convention. Van links naar rechts: Ebonit Quartet, Dudok Kwartet, Konstantyn Napolov, Florieke Beelen Gratis kaartje voor Sena-leden Leden van Sena kunnen een gratis toegangskaartje bestellen voor de Edison Philharmonic Jukebox op 29 november in TivoliVredenburg. Daar bouwt het Radio Filharmonisch Orkest samen met chefdirigent Markus Stenz, internationale Edison-winnaars en het publiek een knalfeest met de allermooiste en grootste klassieke nummers. Het publiek bepaalt daarbij wat er gespeeld wordt. Gratis kaartjes via: De pracht en kracht van de klassieke muziekindustrie versterken. Dat is wat producent Kik Eveleens voor ogen heeft met de Classical Convention. Het programma van de conventie biedt voor elk wat wils: musici en andere professionals kunnen er contacten leggen, bijpraten of bijgepraat worden over het vak. En het publiek zal vooral komen voor de reeks bijzondere concerten en showcases van grote Nederlandse talenten. Volgens Eveleens, die al tijdens zijn studie Sociologie de mediawereld inrolde en sinds acht jaar muziekevenementen organiseert, is de klassieke sector toe aan een eigen business-to-business evenement. Ik krijg alleen maar positieve reacties. Mensen uit de sector vinden het tijd om de koppen bij elkaar te steken en elkaar te inspireren. Bovendien willen we de Nederlandse klassieke muziekindustrie internationaal promoten. De conventie is meteen groot opgezet en heeft solide partners gevonden om de ambities waar te maken zoals Buma Cultuur, Sena, de NTR, de Edison Stichting en het Radio Filharmonisch Orkest. Initiatiefnemers zijn de stichting Buiten.Gewoon.Klassiek en Lustr bv, die ook het Festival Classique in Den Haag produceren. Investeringsmaatschappij De Amerborgh (verantwoordelijk voor de theaterhit Soldaat van Oranje ) hielp om het evenement financieel van de grond te tillen en er zo veel mogelijk relevante partijen bij te betrekken. Hartveroverend Met in het oog springende programmaonderdelen hoopt Eveleens op landelijke media-aandacht voor de Nederlandse klassieke muziek. Zo wordt er een Componist des Vaderlands bekend gemaakt (nu nog een streng bewaard geheim) en zullen in de nacht van vrijdag op zaterdag overal in het centrum van Utrecht musici opduiken om een concert te verzorgen in diverse uitgaansgelegenheden. De uitreiking van de Edison Klassiek aan het Radio Filharmonisch Orkest krijgt een speciaal tintje met de Edison Philharmonic Jukebox, het slotconcert van de Convention. Het publiek mag ter plekke kiezen welk stuk er door het orkest zal worden uitgevoerd. We moeten nieuwe vormen bedenken om nieuw publiek voor de klassieke muziek te winnen, stelt Eveleens. De klassieke sector is heel intelligent en zit vol met hoog opgeleide, slimme mensen die al hun kennis in het vak steken. Maar dat kan tegelijkertijd een zwakte zijn omdat die intellectuele kenmerken ook gebruikt worden om het publiek te bereiken terwijl dat niet altijd de juiste weg is. Je kunt als sector vast komen te zitten in je eigen intellectualisme. Dat is een bedreiging. Het is belangrijk om daarvan los te komen en nieuwe wegen te zoeken. Concerten op ongewone plekken te organiseren of klassieke muziek door ongewone mensen te laten uitvoeren. Gisteren was ik bij de Top 24 aller tijden van 24 Classics in Paradiso. Daar worden alle oude regels losgelaten en staat Tim Knol opeens op het podium waarna Erbarme dich wordt gespeeld door topmusici met veel liefde en hart voor de muziek. Dat gebeurt op een hele losse, toegankelijke en warme manier, en met veel plezier. Dan bereik je de harten van de mensen. Hopelijk kunnen we dat met de Classical Convention ook voor elkaar krijgen. Nieuw klassiek Dat nieuwe publiek is er volgens Eveleens wel degelijk. Nieuw publiek heeft over het algemeen weinig kennis van klassieke muziek en dus ook weinig ballast. Kijk bijvoorbeeld naar Spotify waar nu snel een nieuw publiek ontstaat dat zonder enige ballast dingen mooi of niet mooi vindt. Dat lukt niet via de reguliere kanalen. De sector moet dat publiek vastpakken en die aandacht proberen te verzilveren, dat is de grote uitdaging. Dit komt ook aan de orde tijdens de conferentie die onderdeel uitmaakt van de Classical Convention. Publiek werven is ingewikkelder dan je zou denken. Dat heeft ook te maken met muziekeducatie, want jong geleerd is oud gedaan. Het is zorgelijk dat steeds minder mensen muziek beoefenen. Educatie is de humuslaag waar alles op gebouwd is. Dat is zeker een onderwerp voor de conventie, net als de familieprogrammering. Hoe krijg je hele jonge mensen naar de concerten? Je moet goed kijken naar de randvoorwaarden op basis waarvan mensen muziek beluisteren. Dat is een grote uitdaging voor de zalen. Misschien wordt klassieke muziek straks wel op nieuwe plekken gespeeld. Dat gebeurt nu al. Voor culturele omnivoren Een van die nieuwe locaties is het Lowlands festival waar steevast ook een klassiek concert wordt geprogrammeerd. Eveleens: Er is geen klassiek festival dat volgens dezelfde formule werkt als De Parade, Lowlands of Best Kept Secret. Dat zijn festivals voor de culturele omnivoor. Die wil alles beleven: het gaat niet alleen over muziek maar ook over sociale identificatie en over wat je eet. In de klassieke muziek bestaan dit soort festivals niet. Het zijn bijna altijd reeksen concerten. Maar als je een nieuwe doelgroep wilt bereiken, is zo n festival belangrijk. Tijdens de conferentie willen wij dat bespreken, want waarom is zo n festival er niet? Eveleens ziet groeimogelijkheden: Via dit evenement proberen we veel energie los te maken, mensen bij elkaar te brengen die geconcentreerd een paar dagen samen discussiëren en elkaar inspireren. Dat geeft je weer een boost om met je vak aan de slag te gaan. Volgend jaar willen we de conventie uitbreiden naar vier dagen. We willen een internationaal relevant evenement neerzetten en meer optredens organiseren. Op zondag komt er een speciaal programma voor kinderen, want zij vormen het publiek van de toekomst.

10 18 19 PODIUM DE WAARDE VAN MUZIEK We moeten open praten over geld ZIN IN VAKANTIE De ANWB-winkels Thirza Lourens is manager en echtgenote van de bekende bandoneonist Carel Kraayenhof. Na zijn fameuze optreden tijdens de bruiloft van Maxima en Willem Alexander werd hij in één klap een bekende Nederlander. Kraayenhof treedt overal ter wereld op, maar volgens Lourens worden nergens zulke mistige afspraken gemaakt over de afrekening van een optreden als in het Nederlandse theatercircuit. Door Anita Verheggen HOE WERKT HET IN HET THEATER? Er worden zogenaamde partageafspraken gemaakt: de artiest ontvangt een garantiebedrag van het theater. Als de entreeopbrengsten hoger uitvallen dan dit bedrag verdelen theater en artiest de extra inkomsten volgens een vooraf afgesproken percentage. Maar theaters trekken hier steeds meer kosten van af voordat dit bedrag gedeeld worden met de musici. OVER WAT VOOR KOSTEN GAAT DAT? Een goed voorbeeld is het pauzedrankje dat het theater aanbiedt aan het publiek. De kosten hiervoor worden afgetrokken van de recette. Carel moet daar dus indirect aan meebetalen. Tegenwoordig ga ik hierover een gesprek aan met de theaterprogrammeur. Zij trekken bijvoorbeeld drie euro per drankje van de recette af maar is dat inkoopsprijs of verkoopsprijs? En wat gebeurt er als niet alle drankjes worden genuttigd? Moet hij dan toch de volle mep meebetalen? Op deze vragen krijg ik meestal geen duidelijk antwoord. Het publiek vindt zo n drankje fijn en je kunt best afspraken maken over hoe je de kosten daarvoor verrekent met de musici maar ik vind het gebrek aan transparantie zo erg. Veel theaters hebben de catering uitbesteed en blijkbaar liggen de afspraken over die pauzedrankjes vast. Daar krijg ik geen inzage in. Daartegenover staat dat musici slechts één drankje per concert van het theater ontvangen en al het overige uit eigen zak moeten betalen. We moeten tegenwoordig ook meebetalen aan de vaste technicus van het theater en aan de marketing. We gaan steeds meer toe naar een model waarin de musici het theater huren en zelf opdraaien voor alle kosten. Zo komt er minder ruimte voor de wat minder bekende artiesten omdat de theaters commerciëler moeten programmeren om uit de kosten te komen. En artiesten die in dit circuit een minimum inkomen willen verdienen, krijgen het steeds moeilijker. HOE WIL JE DIT PROBLEEM OPLOSSEN? Wij als artiesten en producenten moeten met de theaters overleggen. Willen wij alleen succesnummers programmeren? Of willen we ook nieuw talent een kans geven? We moeten transparantie van elkaar vragen en open praten over geld. Want die openheid over wat je aan elkaar verdient, is nu een taboe. Als beide partijen inzien dat ze baat hebben bij zo n overleg kunnen we oplossingen vinden. Maar theaters zien het belang hiervan niet in en ik zie bij hen de onmacht. De bezuinigingen en het krappe budget zijn hier mede oorzaak van. Maar ik beschouw dit ook als mijn probleem en ik wil dat samen met de theaters aanpakken. WE GAAN NAAR EEN MODEL WAARIN MUSICI OPDRAAIEN VOOR ALLE KOSTEN Het eerste servicekantoor van de ANWB opende zijn deuren in We stippelden routes uit voor leden, vertelden waar ze konden overnachten en welke toeristische routes de moeite waard waren. In de loop der jaren groeide het aantal kantoren en werd de functie uitgebreid. Zo gingen we ook handige artikelen verkopen en werden de kantoren veranderd in winkels. Over de klantvraag, de beleving in de winkel en de customerjourney werd echter nauwelijks nagedacht. Daarom zijn we in 2011 begonnen met de ontwikkeling van een nieuwe formule voor de winkels, van het assortiment tot de look and feel. De nieuwe winkels sluiten beter aan bij ons doel; in elk seizoen mensen goed voorbereid op pad helpen, of dat nu naar hun werk, een weekendje weg of op vakantie is. Er zijn inmiddels 82 filialen, er komen er nog 18 bij. We willen graag lokaal en dicht bij onze leden zijn. De winkels richten zich hoofdzakelijk op gezinnen met opgroeiende kinderen en empty-nesters, de vijftigplussers wier kinderen de deur uit zijn en die nu tijd hebben om lekker samen op stap te gaan. In de winkel moeten mensen zin krijgen Foto s: Paul Tolenaar om op pad te gaan en vakantievoorpret hebben. Om dat te bereiken, is elk filiaal onderverdeeld in vier werelden. Op het centrale actieplein, dat in het teken staat van het huidige seizoen, komen al die werelden samen. De eerste wereld, Heel Handig, is waar de ANWB om bekend staat; wereldstekkers, rugzakken, en handige dingen voor op de fiets of in de auto. In de tweede wereld draait het om Goed Voorbereid op pad te gaan. Daar vind je wegenkaarten, reisgidsen en reisdocumenten. Lekker Buiten is de derde wereld. Daar draait het om actief zijn in je vrije tijd en vind je fietskleding en wandelschoenen. De laatste wereld heet Zonder Zorgen en biedt verzekeringen en services aan, zoals de Wegenwacht. Muziek is een wezenlijk onderdeel van de formule. We hopen dat klanten mede dankzij de muziek langer en prettiger winkelen en dat onze medewerkers met nog meer plezier in de winkel staan. Met de introductie van de nieuwe winkelformule waren we overgestapt op rechtenvrije muziek. Dat scheelde al snel zo n euro per jaar. Er kwamen echter negatieve reacties, van Elke winkel heeft een eigen publiek en een eigen sfeer, die wordt bepaald door het product, het interieur, de mensen die er werken, en ook door de muziek. Performers Magazine praat met Tim van Lingen, als formule-ontwikkelaar belast met de inrichting en sfeer van de winkels van de ANWB. Door Jasper van Vugt zowel klanten als personeel. In de nieuwe formule past singer-songwritermuziek met gitaren, zoals John Mayer en Jack Johnson, maar dat pakte anders uit met de keuze voor rechtenvrij. Als ik s morgens de winkel binnen kwam, klonk er yogamuziek. Het volgende nummer was een soort Jack Johnson maar dan net niet, en het derde nummer een uptempo house track. Na een klein jaar en verschillende aanpassingen zijn we toch overgestapt op rechtendragende muziek. Nu draaien we herkenbare muziek van de laatste 40 jaar die beide doelgroepen aanspreekt. Daar zit altijd Nederlandstalige muziek bij, zoals Jan Smit en Nick & Simon. In de zomer hoor je ook Franse, Italiaanse en Spaanse liedjes, voor de vakantiesfeer. Ook Dire Straits, Paul Simon, Phil Collins, Tina Turner, Michael Jackson en meer moderne artiesten als Adele en Robbie Williams komen voorbij. Het is muziek die ik zelf ook prettig vind, en met mij de medewerkers. Ik krijg nu berichten als jippie bedankt en we staan te swingen in de winkel. Foto: Minke Faber

11 20 21 KLASSIEK HILVERSUMSE SWING Het Metropole Orkest leek ten dode opgeschreven. Nu maakt het met z n nieuwe chef Jules Buckley een doorstart op de mondiale markt van pop en jazz. Door Guido van Oorschot Horen we het ook eens van een ander. Jules Buckley, de Britse componist, dirigent en arrangeur die uitmunt in eigentijdse pop en jazz, wil het wel van de daken schreeuwen. Het Metropole Orkest is uniek! Vraag maar om je heen. Nederland heeft het enige symfonische orkest ter wereld met een grote, vaste bezetting dat niet-klassieke muziek speelt. Toegegeven, Jules Buckley (34) heeft een belang. In 2013 volgde hij Vince Mendoza op als chef-dirigent van de band die zichzelf omschrijft als The World s Leading Pop & Jazz Orchestra. Dat klinkt trots, maar toen Buckley begon kon hij de musici oprapen. Groggy hingen ze in de touwen, nadat het vorige kabinet- Rutte een dreun had uitgedeeld aan het Muziekcentrum van de Omroep. Ook het Metropole Orkest zou verdwijnen tot de Tweede Kamer op het laatste nippertje een paar miljoen euro vrijmaakte. Daarmee mochten de musici proberen op eigen benen te staan. Inmiddels zijn de eerste succesvolle stappen gezet. Afgelopen zomer vierde het Metropole Orkest met singer-songwriter Laura Mvula een triomf in de Londense Royal Albert Hall, als eerste niet-britse orkest in de Late Night Proms. Met de fusion band Snarky Puppy nam het een dvd op. En in februari 2015, tijdens het Cross-Linx Festival, delen de musici het podium met de grunger Mark Lanegan en de techno artist Squarepusher. WEELDE Wie bij het Metropole Orkest nog denkt aan bandleiders als Dolf van der Linden, Rogier van Otterloo en Dick Bakker loopt dus eeuwen achter. Toch praat Jules Buckley met groot respect over zijn voorgangers. Ze hebben vanaf 1945 gebouwd aan een briljante traditie. Nu vinden we die muziek nostalgisch, maar in hun tijd speelden ze nieuw repertoire voor een breed publiek. Die ambitie hebben wij ook. Naast jazz oriënteren we ons op de hedendaagse, vooruitstrevende pop. Een bigband om je vingers bij af te likken Toen hij in 2008 voor het eerst als gastdirigent naar het Metropole Orkest reisde, kende Buckley de groep van beroemde jazzalbums uit de jaren 80 en 90, met artiesten als Ella Fitzgerald en Herbie Hancock. Toch was hij niet voorbereid op de weelde die hij in de studio s aan de Hilversumse Heuvellaan aantrof. Een bigband om je vingers bij af te likken. Een sensationele ritmesectie. Plus strijkers die kunnen spelen in elke gewenste stijl, van Europees tot latin en Afrikaans. Laat een traditioneel symfonieorkest jazz spelen, and it ain t gonna swing. Onze strijkers swingen wel. En dat verzin ík niet, dat zegt zo n beetje elke jazzgigant. CASH Voor de Metropole-musici is het een spannende tijd. Soms moeten ze aanpoten, soms oogt de agenda angstwekkend leeg. Over vijf jaar hoopt Jules Buckley met zijn orkest financieel veilig te zitten. Hij wil kunnen terugkijken op een paar fantastische releases. Hoog op het verlanglijstje staat ook een tournee naar Amerika, waar het Grammy-winnende orkest slechts één keer live heeft opgetreden. En verder staan we natuurlijk open voor iedere weldoener with a big bag of cash. Foto: Hans van den Woerd Op 28 november staat het Metropole Orkest met Laura Mvula in Paradiso. Kijk voor meer optredens op

12 22 Foto: Paul Tolenaar Foto: Paul Tolenaar 23 EVEN VOORSTELLEN COLUMN HENK WESTBROEK MASCHA FELIX Marketeer voor muzikanten Performers Magazine heeft een nieuwe beeldredacteur: Mascha Felix, sinds deze zomer medewerker Communicatie bij Sena. Achter de schermen werkt zij aan de marketing van muziek via Muziek Werkt en het vergroten van Sena s naamsbekendheid bij gesubsidieerde events. Door Willemijn de Jonge Met het platform Muziek Werkt worden ondernemers geïnformeerd en geïnspireerd over de toegevoegde waarde van muziek, vertelt Mascha Felix, die zich bezighoudt met de communicatie rond dit project. Op dit moment loopt er een onderzoek binnen kledingwinkels. Mascha: Na een algemeen verkennend onderzoek zijn we nu bezig met een effectonderzoek bij La Ligna in Maastricht. Dat gaat wat meer de diepte in. Natuurlijk ga je in de eerste plaats niet naar een kledingwinkel om naar de muziek te luisteren of te dansen, maar de vraag is of muziek een positief effect kan hebben op de verkoopcijfers. IK WIL SENA BETER ZICHTBAAR MAKEN EFFECTMETING We hebben door een onafhankelijk bureau een nulmeting laten doen naar de huidige situatie bij La Ligna, waarin de winkelmedewerker naar eigen smaak iets opzet. En nu zijn we aan het meten of een vooraf samengestelde playlist die qua stijl en volume is afgestemd op de doelgroep een ander effect heeft. Blijven mensen dan langer in de winkel? Beleven ze hun winkelbezoek anders? Heeft het effect op de omzet? Op basis van het verkennende onderzoek verwachten we daar een positief antwoord op te krijgen; ik ben benieuwd naar de uiteindelijke resultaten die binnenkort beschikbaar zijn. Ik hoop daarmee de Muziek Werkt-campagne nog beter op de kaart te kunnen zetten onder kledingwinkelondernemers. We willen hen er natuurlijk graag van overtuigen dat muziek draaien in de winkel veel meer oplevert dan het kost. NAAMSBEKENDHEID Een ander project op Mascha s agenda is het vergroten van de naamsbekendheid van Sena bij de evenementen, festivals, muziekwedstrijden en masterclasses die Sena sponsort. We willen graag laten zien wat we doen met de SoCu-gelden om de positie van artiesten te versterken. Veel mensen weten niet dat vanuit de sectie Uitvoerende Kunstenaars jaarlijks meer dan vijftig projecten worden gesteund. Dat we Noorderslag ondersteunen weet waarschijnlijk iedereen, maar er is zoveel meer: van de Sena Masterclass Muzikaal Ondernemerschap tot Rotterdam Beats, de Talent Stages op de Bevrijdingsfestivals of de Muzikantendag on Tour. Ik wil Sena op dat soort evenementen beter zichtbaar maken. IN DE BAN VAN DIGITAAL DELEGEREN Ik heb wel eens last van spellingstwijfel. Dankzij het internet weet ik dan toch binnen een paar seconden dat tussen Beneden en Leeuwen een streepje hoort te staan. Ook als ik het telefoonnummer van het Rabobank-filiaal in Boven- Leeuwen wil traceren, brengt het internet uitkomst. Dankzij dat internet, slimme computers en ronduit briljant computerprogramma s kunnen organisaties tegenwoordig een groot deel hun arbeid onbetaald door mij laten uitvoeren. Neem het betalingsverkeer. Nog niet zo heel lang geleden kreeg je rekeningen via de post en werd je geacht een kant-enklaar ingevuld overschrijvingsformulier van een handtekening te voorzien. Die overschrijvingsformulieren kon je dankzij de gepatenteerde papierbehandeling simpel van de rekening losscheuren. Om ze daarna achteloos op een stapel te mieteren. Eens in de zoveel weken ondertekende je alles terwijl je naar een baggerliedje op de radio luisterde. Het aan de lopende band ondertekenen van bankoverschrijvingsformulieren deed je binnen vier minuten, mits het er minder dan vijftig waren. Je stopte die dingen vervolgens in een gratis enveloppe en die enveloppe stopte je in je broekzak. Liep je dan een keer toevallig langs een brievenbus dan hup op de post die brief en klaar was je. Nu moet je via een minicomputer met je bankpas én een geheime pincode een nog geheimere inlogcode genereren. Na wat geklooi met inloggen het moet altijd twee WANT DAT WERKT NOU EENMAAL SNELLER, EFFICIËNTER EN NAUWKEURIGER keer opnieuw kun je gaan betalen waarvoor alle details van elke begunstigde moeten worden ingevuld of uit het computergeheugen tevoorschijn getoverd. Vaak moet er ook een betalingskenmerk van vier keer vier cijfers ingevoerd worden en als je dan een keer in plaats van een 6 een 9 intikt, slaat het systeem op hol. Na een uurtje is het vaak zo dat de Rabobank internetsite er de brui aan geeft omdat in de regio Groot- Leeuwen de stroom stoorde waardoor in de hele Benelux het betalingsverkeer ter bescherming van de privacy gestopt wordt. Als je gewoon een keer mazzel hebt, kun je met behulp van het codemachientje na het opnieuw invullen van je pincode en het intikken van een paar gegenereerde controlegetallen alle de betalingen verrichten. Voor dit klantvriendelijke betalingsgemak brengt de bank een bedragje per maand in rekening. Logisch! Sena heeft ook een eigen computerregistratiesysteem. Met behulp van je lidmaatschapsnummer kun je een wachtwoord genereren, waarmee je op de site muziekwerken kunt registreren. Dat had ik al drie jaar niet gedaan omdat elke keer als ik probeerde op die site terecht te komen de computer weigerde me een vers wachtwoord te sturen. Of mijn computer wilde dat niet in ontvangst nemen, wie zal het zeggen. Ik belde Sena en legde mijn probleem voor. Omdat het etenspauze was moest ik later terugbellen. Dat deed ik braaf en een ontzettend vriendelijke dame had van de eerste mevrouw al exact gehoord wat mijn probleem was en bood direct een oplossing aan. Ik stuur je registratieformulieren op. Met de hand invullen, terugsturen en alles is opgelost! De volgende dag ontving ik inderdaad een Persoonlijk Opname Registratieblok met een vriendelijk handgeschreven briefje. Ik vulde alles in en stuurde alles op. Een week later ontving ik weer een brief, van weer een andere dame. Geachte Heer Westbroek, op 24 september heeft Sena uw repertoire met een persoonlijk opnameregistratieformulier van u ontvangen, waarvoor hartelijk dank. Na nog een paar beleefde zinnen schreef zij: Wij kunnen de toegezonden repertoiredocumenten niet in behandeling nemen. Waarom dat niet kon? Omdat aanmelden van repertoire uitsluitend digitaal kan plaatsvinden, want dat werkt nou eenmaal sneller, efficiënter en nauwkeuriger.

13 BUMA CLASSICAL CONVENTION NOVEMBER Utrecht POPRONDE SPECIAL 29 NOVEMBER Amsterdam HOUSE IN HARMONY 29 NOVEMBER Leeuwarden DE IJSSEL STROOMT OVER 27 DECEMBER 2014 Hengelo EUROSONIC NOORDERSLAG JANUARI Groningen CHARIVARI WERELDMUZIEK FESTIVAL JANUARI Arnhem Tears on the highway Water in my eyes This rain ain t gonna change us What s the use to cry I could say I m sorry But I don t wanna lie I just wanna know if staying Is better than goodbye THE COMMON LINNETS, CALM AFTER THE STORM (2014) TEKST: ILSE DELANGE, JB MEIJERS, JAKE ETHERIDGE, ROB CROSBY, MATTHEW CROSBY

MAGAZINE ILSE DELANGE: IK BEN RUSTIGER SPELEN MET PIJN GROOT TABOE CLASSICAL CONVENTION THEO SIEBEN: MEEBEWEGEN MET WAT ER KOMT

MAGAZINE ILSE DELANGE: IK BEN RUSTIGER SPELEN MET PIJN GROOT TABOE CLASSICAL CONVENTION THEO SIEBEN: MEEBEWEGEN MET WAT ER KOMT MAGAZINE MAGAZINE VOOR UITVOERENDE KUNSTENAARS NOVEMBER 2014 NR.4 JAARGANG 14 ILSE DELANGE: IK BEN RUSTIGER SPELEN MET PIJN GROOT TABOE CLASSICAL CONVENTION THEO SIEBEN: MEEBEWEGEN MET WAT ER KOMT 2 3

Nadere informatie

Maak je muziek? En wordt die muziek gebruikt of afgespeeld door anderen? Dan heb jij waarschijnlijk recht op een vergoeding!

Maak je muziek? En wordt die muziek gebruikt of afgespeeld door anderen? Dan heb jij waarschijnlijk recht op een vergoeding! Maak je muziek? En wordt die muziek gebruikt of afgespeeld door anderen? Dan heb jij waarschijnlijk recht op een vergoeding! In ons dagelijkse leven kunnen we niet zonder muziek. Voor heel wat winkels,

Nadere informatie

De zakelijke kant van muziek

De zakelijke kant van muziek De zakelijke kant van muziek Leerlingentekst en opdrachten Muziek en tekst: eigendom, rechten en geld verdienen Je bent gek op muziek en wat is nou leuker dan van je hobby je werk maken? Als je een bandje

Nadere informatie

BUMA, STEMRA en SENA. 1. Ensemble X op een lunchconcert. 2. Live uitzending op radio en tv. VvK - februari 2001. Inhoud:

BUMA, STEMRA en SENA. 1. Ensemble X op een lunchconcert. 2. Live uitzending op radio en tv. VvK - februari 2001. Inhoud: BUMA, STEMRA en SENA VvK - februari 2001 Inhoud: 1. Ensemble X op een lunchconcert 2. Live uitzending op radio en tv 3. CD-productie in eigen beheer 4. CD op radio en tv 5. Wat doen Buma en Stemra? 6.

Nadere informatie

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD LIMBURG voor muzikanten

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD LIMBURG voor muzikanten ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD LIMBURG voor muzikanten BELANGRIJK: Gegeven antwoorden worden strikt vertrouwelijk en naamloos verwerkt. Deelname aan de enquête is anoniem. Wil je echter kenbaar maken waar

Nadere informatie

Fête de la Musique Lustrum muziekweekend 115 jaar Koninklijke Biltse Harmonie. Vrijdag 19 juni H.F. Witte Centrum Zaterdag 20 juni Gazon Jagtlust

Fête de la Musique Lustrum muziekweekend 115 jaar Koninklijke Biltse Harmonie. Vrijdag 19 juni H.F. Witte Centrum Zaterdag 20 juni Gazon Jagtlust Fête de la Musique Lustrum muziekweekend 115 jaar Koninklijke Biltse Harmonie Vrijdag 19 juni H.F. Witte Centrum Zaterdag 20 juni Gazon Jagtlust De Koninklijke Biltse Harmonie viert haar 115-jarig bestaan,

Nadere informatie

Ivar Key Oosterloo. Over muziek, The Voice of Holland en Deventer

Ivar Key Oosterloo. Over muziek, The Voice of Holland en Deventer Ivar Key Oosterloo Over muziek, The Voice of Holland en Deventer Hij is dit najaar een van de favorieten voor de titel Voice of Holland 2012. Hij schrijft zijn eigen muziek en treedt al jaren op met zijn

Nadere informatie

spreekbeurtpakket introdans

spreekbeurtpakket introdans spreekbeurtpakket introdans inleiding Heb je binnenkort een spreekbeurt? Moet je een werkstuk maken? Of ben je gewoon benieuwd naar de wereld van Introdans? Gebruik dan dit pakket met informatie en ontdek

Nadere informatie

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni 13/6/2012 INTERVIEW TRANSCRIPT RIET Naam interviewer Naam respondent Pseudoniem respondent Datum interview 30-05-2012 Plaats interview Alkmaar Begintijd interview 12.00 Eindtijd interview 13.20 Leeftijd

Nadere informatie

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl www.edusom.nl Opstartlessen Lesbrief 9. Muziek Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u iets mooi vindt. Een gesprek voeren over muziek. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

» Oefening. Een voorbeeld van een idee: Ik ben soms graag alleen

» Oefening. Een voorbeeld van een idee: Ik ben soms graag alleen Als eerste moet je goed weten waarover je song gaat. Dit lijkt overduidelijk, maar dat is het niet altijd. Probeer in één woord vast te leggen waarover je song gaat. Het is uiteraard bepalend voor de tekst

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Succesverhaal. over pesten op het werk

Succesverhaal. over pesten op het werk Supermarktmedewerkster Fenny gaat met plezier naar haar werk. Dat is zeer opmerkelijk als je bedenkt dat ze lange tijd werd gepest. Op het dieptepunt hoopte ze zelfs dat haar onderweg naar de supermarkt

Nadere informatie

SHOW: The Feel Good Show of The Year. Artiesten: Blues Brothers. Naam: Sjuul Kroon. Klas 3GTA. Vak: CKV Opdracht: ckv verslag.

SHOW: The Feel Good Show of The Year. Artiesten: Blues Brothers. Naam: Sjuul Kroon. Klas 3GTA. Vak: CKV Opdracht: ckv verslag. SHOW: The Feel Good Show of The Year Artiesten: Blues Brothers Klas 3GTA 1. Welk concert heb je gekozen? The Feel Good Show van de Blues Brothers. 2. Waarom heb je juist dit concert gekozen? We kregen

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Rotterdam Jazz Orchestra. Belcanto Festival, Dordrecht. Jazz Café Dizzy, Rotterdam. december 2001. september 2001. mei 2004

Rotterdam Jazz Orchestra. Belcanto Festival, Dordrecht. Jazz Café Dizzy, Rotterdam. december 2001. september 2001. mei 2004 ob van de Wouw Rotterdam Jazz Orchestra december 2001 Het Rotterdam Jazz Orchestra werd eind 2003 opgericht door Rob van de Wouw, Louk Boudesteijn en Martijn de Laat. Door de oprichting kreeg Rotterdam

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal,

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Veel te laat krijgen jullie deze nieuwsbrief. Ik had hem al veel eerder willen maken/versturen, maar ik

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

HOOFDSTUK 13. Naar het museum. Kies uit: saai knappe felle grappig bekendste. 1 De Nachtwacht is het schilderij van Rembrandt.

HOOFDSTUK 13. Naar het museum. Kies uit: saai knappe felle grappig bekendste. 1 De Nachtwacht is het schilderij van Rembrandt. 215 215 HOOFDSTUK 13 Naar het museum WOORDEN 1 Kies uit: saai knappe felle grappig bekendste 1 De Nachtwacht is het schilderij van Rembrandt. 2 De Nederlandse schilder Van Gogh schilderde vaak met kleuren.

Nadere informatie

Onze Nieuwe cursus Paro-preventieassistent

Onze Nieuwe cursus Paro-preventieassistent In deze uitgave: In deze nieuwsbrief DentalFlash de nieuwe cursus Paro-preventieassistent, zorg goed voor je lichaam, de veiligheid op de werkvloer in het geding, Sandra Schrijft en veel geslaagde cursisten.

Nadere informatie

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin)

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Lay-out Bob Snel (trainer ATC Amstelduin) Document Versie maart 2007 Meer informatie E-mail:

Nadere informatie

PODIUMPRESENTATIE DE MUZIEKSCHOOL TWENTE MAART 2006

PODIUMPRESENTATIE DE MUZIEKSCHOOL TWENTE MAART 2006 PODIUMPRESENTATIE DE MUZIEKSCHOOL TWENTE MAART 2006 INHOUD 1. Wat is podiumpresentatie 2. De voorbereiding 3. Het podium op 4. Tijdens het spelen 5. Als het stuk uit is 6. Je optreden zit erop 7. Het interview

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

(te) Gekke Kerk Festival Nieuwsbrief 2

(te) Gekke Kerk Festival Nieuwsbrief 2 (te) Gekke Kerk Festival Nieuwsbrief 2 20 mei 2015 www.tegekkekerk.nl www.facebook.com/gekkekerk info@tegekkekerk.nl Een weekend vol optredens, workshops, inspiratie, dichters, maaltijden, verdieping en

Nadere informatie

KUNSTLES. 2014 Suzan Overmeer Jazz4kids

KUNSTLES. 2014 Suzan Overmeer Jazz4kids KUNSTLES 2014 Suzan Overmeer Jazz4kids ELLA, EEN SWINGEND SPROOKJE Binnenkort gaat jullie klas naar Ella, een swingend sprookje, van Jazz4kids. Het verhaal van Ella lijkt op het sprookje van het lelijke

Nadere informatie

Geen dag zonder gitaar zaterdag, 31 januari 2015 12:25

Geen dag zonder gitaar zaterdag, 31 januari 2015 12:25 Talenten op Aruba. Ze zijn overal te vinden. Zij storten zich in het leven, of het nu sport, kunst, uitgaan, lezen, muziek of juist de donkere kant van de samenleving is. Het is aan hen. Voor diegene die

Nadere informatie

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid De Nieuwe Buren Zoals al eerder gezegd, wij zijn De Nieuwe Buren B.V. Wij doen het graag een beetje anders. Iedereen die bij ons werkt zit nog op school. In 2007 zijn wij opgericht door het Mediacollege

Nadere informatie

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak.

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak. Tik-tak - Lees het gedicht tik-tak voor. Doe dit in het strakke ritme van een langzaam tikkende klok: Tik - tak - tik - tak Ik tik - de tijd - op mijn - gemak. Enzovoort. - Laat de kinderen vrij op het

Nadere informatie

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen Neus correctie 2012 Aanleiding Al een tijdje heb ik last van mijn neus. Als kind van een jaar of 5 kreeg ik een schep tegen mijn neus, wat er waarschijnlijk voor heeft gezorgd dat mijn neus brak. Als kind

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD-LIMBURG voor podia

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD-LIMBURG voor podia ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD-LIMBURG voor podia BELANGRIJK Gegeven antwoorden worden strikt vertrouwelijk en naamloos verwerkt. Deelname aan de enquête is anoniem. Wil je echter kenbaar maken waar je voor

Nadere informatie

Je eigen podium. tekst: Anita Verheggen fotografie: Minke Faber

Je eigen podium. tekst: Anita Verheggen fotografie: Minke Faber tekst: Anita Verheggen fotografie: Minke Faber Terwijl de bestaande gesubsidieerde podia steeds meer moeite hebben om het hoofd boven water te houden, creëren musici nieuwe, kleinschalige speelplekken.

Nadere informatie

Promotiemogelijkheden

Promotiemogelijkheden Promotiemogelijkheden Introductie Dit nieuwe tweedaagse evenement vol klassieke muziek vindt op 28 en 29 november plaats in het gloednieuwe TivoliVredenburg in Utrecht. Buma Classical Convention is bedoeld

Nadere informatie

Verslagen partijen 2 e ronde

Verslagen partijen 2 e ronde Verslagen partijen 2 e ronde Geschreven door Dewi van den Bos Het Roode Hert en de rest van het bestuur van het toernooi kunnen niet aansprakelijk gesteld worden. 13 april 2012, 6 e en laatste speelavond

Nadere informatie

Aftellen. Toekomst. naar de. 10 opwindende voorstellen om door te gaan

Aftellen. Toekomst. naar de. 10 opwindende voorstellen om door te gaan Aftellen naar de Toekomst 10 opwindende voorstellen om door te gaan Tekst: Eelco Koolhaas en Kees Le Blansch Vormgeving: Machiel Pleijsier en Dennis Wijmer Video: Jasper Masthoff Muziek: Bart Kiers Leve

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief gokken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief gokken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET GOKKEN 3 HOE KUN JE GOKKEN? 3 WIE IS DE WINNAAR? 4 EENS OF ONEENS?

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Onderzoek werknemers met kanker

Onderzoek werknemers met kanker Onderzoek werknemers met kanker Dinsdag 15 april 2013 Over dit onderzoek Dit onderzoek is gehouden in samenwerking met de Nederlandse Federatie voor Kankerpatiëntenorganisaties (NFK). Aan het onderzoek

Nadere informatie

ChoiCe, CreATe TALeNT

ChoiCe, CreATe TALeNT voor wie is Herken jij het verhaal van Mischa, Dzenan of Laura in jezelf? Ben jij tussen de 14-23 jaar en wil je ontdekken of jij de juiste keuze hebt gemaakt voor jouw toekomst? Dan is RAW TALENT FACTORY

Nadere informatie

5. Auteursrecht op internet: waarom moeilijk doen als het makkelijk kan? Een pleidooi voor collectief beheer 1

5. Auteursrecht op internet: waarom moeilijk doen als het makkelijk kan? Een pleidooi voor collectief beheer 1 5. Auteursrecht op internet: waarom moeilijk doen als het makkelijk kan? Een pleidooi voor collectief beheer 1 Erwin Angad-Gaur E r worden, zowel nationaal als internationaal, veel discussies gevoerd over

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

enter t ain ment Van popsterrenschool naar Richard de Hoop:

enter t ain ment Van popsterrenschool naar Richard de Hoop: 32 Richard de Hoop: Van popsterrenschool naar enter t ain ment Ik wil naar de popsterrenschool, was steevast het antwoord van een kleine Richard de Hoop als zijn moeder hem vroeg wat hij later wilde worden

Nadere informatie

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015 De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015

Nadere informatie

Welkom, Gezien de kritiek gisteren uit de krantenwereld doen we het als NOS kennelijk nog niet zo slecht. Wellicht zelfs wel iets te goed. Althans in de ogen van sommigen. Ik heb nieuws voor jullie. We

Nadere informatie

SPONSOR MOGELIJKHEDEN 2015

SPONSOR MOGELIJKHEDEN 2015 SPONSOR MOGELIJKHEDEN 2015 Beste relatie, De 41 e editie van Jazz in Duketown was een groot succes. Het festival kreeg nationale aandacht, de pers was lovend over de programmering en de stad werd bezocht

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

3.1 Omcirkel het juiste antwoord.

3.1 Omcirkel het juiste antwoord. 3.1 Vraag 1 Lees de uitspraken I en II en bedenk welke juist is/zijn. I Economie gaat over behoeften II Economie gaat over middelen A. I en II zijn beiden juist B. I is juist, II is onjuist C. II is juist,

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

Deelverdelingsreglement uitvoerende kunstenaars

Deelverdelingsreglement uitvoerende kunstenaars Deelverdelingsreglement uitvoerende kunstenaars Categorie Thuiskopie Audio Artikel 1. Algemeen 1.1 Tenzij in dit reglement uitdrukkelijk anders is bepaald, zijn de bepalingen van het Algemeen Verdelingsreglement

Nadere informatie

Training: Mindfulness. 22 september 2015 NOG 1 PLEK! 23 september 2015 NOG PLEK! 1 december 2015 start extra training

Training: Mindfulness. 22 september 2015 NOG 1 PLEK! 23 september 2015 NOG PLEK! 1 december 2015 start extra training Training: Mindfulness 22 september 2015 NOG 1 PLEK! 23 september 2015 NOG PLEK! 1 december 2015 start extra training Waarom? Leven in deze hectische tijd vraagt veel van ons dat maakt dat we ons vaak uitgeput

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

HANDIG EEN BIJTEND KONIJN

HANDIG EEN BIJTEND KONIJN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG EEN BIJTEND KONIJN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER BIJTENDE KONIJNEN. JE KUNT

Nadere informatie

Heeft muziek invloed op retail?

Heeft muziek invloed op retail? Heeft muziek invloed op retail? Ja! Een kwantitatief online onderzoek naar het effect van verandering van muziek in een filiaal van een Nederlandse damesmodeketen. Samenvatting Het platform Muziek Werkt

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Hieronder vind je informatie over de mindfulness trainingen die starten op 23 september en 1 december 2015!

Hieronder vind je informatie over de mindfulness trainingen die starten op 23 september en 1 december 2015! Agenda 2015 SEPTEMBER 22 september Start training: Mindfulness VOL! 23 september Start training: Mindfulness NOG 2 PLAATSEN! DECEMBER 1 december start extra training: Mindfulness In de onderstaande pagina

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Muzikale Verbeelding

Muzikale Verbeelding Muzikale Verbeelding 1 INLEIDING DOOR MARCO C. DE BRUIN Marco C. de Bruin is een componist die schrijft in een frisse mix van pop en jazz met een vleugje hedendaags. Zijn muziek is uitgevoerd door o.a.

Nadere informatie

gegeven. Op een later moment lieten de handtekeningenjagers het afweten.

gegeven. Op een later moment lieten de handtekeningenjagers het afweten. In herinnering ga ik terug naar het begin van de jaren zeventig van de vorige eeuw. Radio was als het ging om de commerciële stations actief vanaf internationale wateren glorieus. Hilversum 3, dat 6 jaar

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Werkboek MEER KLANTEN OP JOUW MANIER! ANNEMIEKE TISSINK KRIJG MEER KLANTEN DOOR MARKETING IN TE ZETTEN OP EEN MANIER DIE BIJ JOU PAST

Werkboek MEER KLANTEN OP JOUW MANIER! ANNEMIEKE TISSINK KRIJG MEER KLANTEN DOOR MARKETING IN TE ZETTEN OP EEN MANIER DIE BIJ JOU PAST Werkboek MEER MANIER! ANNEMIEKE TISSINK KRIJG MEER DOOR MARKETING IN TE ZETTEN OP EEN MANIER DIE BIJ JOU PAST MANIER! Hoofdstuk 1 Nieuwe klanten nodig? Marketing is een vakgebied waar veel om te doen is.

Nadere informatie

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren?

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Leven in een groep bij DHG Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Jij bent belangrijk! Als je thuis woont, is je opvoeding een taak van je ouders. Woon je bij De Hoenderloo Groep, dan zorgen de groepsleiders

Nadere informatie

Hiervoor zet ik me in! in klas

Hiervoor zet ik me in! in klas Hiervoor zet ik me in! in klas Ik ben voorzichtig met de spullen van een ander. Ik kom altijd op tijd op school. In de klas praat ik zachtjes met andere leerlingen. Ik behandel anderen zoals ik zelf behandeld

Nadere informatie

DJ s en drive-in-shows

DJ s en drive-in-shows DJ s en drive-in-shows Welk dj is geschikt voor uw evenement? Niet elke bekende dj is geschikt voor uw evenement. Het is belangrijk dat de dj aansluit bij uw doelgroep. Daarom geven wij altijd een passend

Nadere informatie

Promoveren : gekkenwerk!

Promoveren : gekkenwerk! Promoveren : gekkenwerk! 1. Een onderwerp vinden Neem je broedtijd: zeer functioneel Blijf dicht bij jezelf Jij moet het boeiend blijven vinden Mijn zoektocht Poging I: september 2005 Innovatie op entertainment

Nadere informatie

Het kan succesvol zijn

Het kan succesvol zijn Het kan succesvol zijn Inhoud 1.Historie 2.Doel van dit document 3.Analyse 4.Poppodium 5.Organisatie 6.Huisvesting 7.Bestuursvorm 8.Vrijwilligers 9.Subsidiegelden 10.Continuïteit 11.Agenda 12.Stappenplan

Nadere informatie

Lesbrief. Zat Annie van Gansewinkel

Lesbrief. Zat Annie van Gansewinkel Lesbrief Zat Annie van Gansewinkel Doe meer met Thuisfront! Bij de boeken in de serie Thuisfront kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan vragen, tips

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

Het Symfonie orkest. Lessuggestie bovenbouw: Lesdoelen: Lesopbouw:

Het Symfonie orkest. Lessuggestie bovenbouw: Lesdoelen: Lesopbouw: Lessuggestie bovenbouw: Het Symfonie orkest Lesdoelen: Kinderen maken kennis met klassieke muziek. Ze weten welke instrumenten er in een symfonieorkest te vinden zijn. De kinderen kunnen de verschillende

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN KATRIN

HET VERHAAL VAN KATRIN HET VERHAAL VAN KATRIN Katrin begon heroïne te gebruiken toen ze ongeveer 12 was. In het begin deed ze dat nog af en toe. We hadden er niet genoeg geld voor. Door een ingrijpende gebeurtenis ging ze steeds

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Scholen herdenken vermoorde leraar

Scholen herdenken vermoorde leraar ANALYSE MAATSCHAPPELIJK VRAAGSTUK: ZINLOOS GEWELD tekst 26 NOS-nieuws van 16 januari 2004: Scholen herdenken vermoorde leraar Scholen in het hele land hebben om 11.00 uur één minuut stilte in acht genomen

Nadere informatie

Iedereen heeft een verhaal

Iedereen heeft een verhaal informatie voor jongeren Iedereen heeft een verhaal > Goed om te weten als je tijdelijk naar JJC gaat Iedereen heeft een eigen verhaal. Veel verhalen gaan over waarom het niet allemaal gelopen is zoals

Nadere informatie

Ouderen en nieuwe technologie

Ouderen en nieuwe technologie Ouderen en nieuwe technologie Mature Market Monitor 2: rapportage Peter Jobsen p.jobsen@motivaction.nl Pieter Paul Verheggen p.verheggen@motivaction.nl Edgar Keehnen keehnen@agewise.nl Ouderen positief

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl Dit essay is gepubliceerd in het boek Dynamic Food (2013). Dynamic Food is een reizend platform dat onderzoek doet naar en informatie verzamelt over de relatie tussen stad en platteland. In 2050 zal 75%

Nadere informatie

Verklaring Consumentenbond en Artiestenvakbonden

Verklaring Consumentenbond en Artiestenvakbonden Verklaring Consumentenbond en Artiestenvakbonden Gezamenlijke Verklaring Consumentenbond en Artiestenvakbonden Voorstel voor een nieuwe regeling De Consumentenbond, Ntb en FNV Kiem doen gezamenlijk een

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 1. MCO Educatie Voortgezet Onderwijs. Muziek. moet je maken! Muziekcentrum van de Omroep www.

MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 1. MCO Educatie Voortgezet Onderwijs. Muziek. moet je maken! Muziekcentrum van de Omroep www. MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 1 MCO Educatie Voortgezet Onderwijs Muziek moet je maken! Muziekcentrum van de Omroep www.mco/educatie MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 2 Muziek moet je

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Theatergroep Locals. www.tgthelocals.com. Lesbrief

Theatergroep Locals. www.tgthelocals.com. Lesbrief Theatergroep Locals www.tgthelocals.com Lesbrief 1. Over de voorstelling De vader van Polle is ooit met de noorderzon vertrokken. Daarom denkt ze dat haar vader ontdekkingsreiziger is en dat zijn schip

Nadere informatie

Vivarium 2015: Lucky #7

Vivarium 2015: Lucky #7 Nieuwsbrief nr.1 Maart 2015 Vivarium 2015: Lucky #7 Na de zeer succesvolle terugkeer van Vivarium in 2014, zijn de voorbereiding op de komende editie al weer in volle gang. Wie de gehele historie van Vivarium

Nadere informatie

FOTOREGELS. Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s. Het auteursrecht. Als ik een foto koop, krijg ik dan ook de rechten op de foto?

FOTOREGELS. Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s. Het auteursrecht. Als ik een foto koop, krijg ik dan ook de rechten op de foto? FOTOREGELS Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s Over auteursrecht op foto s is bij consumenten wel eens onduidelijkheid. Soms kan dat tot vervelende situaties leiden voor zowel klant als fotograaf.

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

12-14 juni 2015. festival. www.tegekkekerk.nl. Paaskerk, Amstelveen. (te) GEKKE KERK

12-14 juni 2015. festival. www.tegekkekerk.nl. Paaskerk, Amstelveen. (te) GEKKE KERK Mathilde Santing Band (te) GEKKE KERK festival Bertolf Optredens Karsu, Mathilde Santing Band, Bertolf & Royal Parks, Jeroen Zijlstra Karsu Royal Parks Workshops Kleur je Kalm, Schrijven met Tjitske Jansen,

Nadere informatie

Digitaal Mediaproduct Elmar Hagen MM1A 18 mei 15

Digitaal Mediaproduct Elmar Hagen MM1A 18 mei 15 Digitaal Mediaproduct Elmar Hagen MM1A 18 mei 15 Ilost Een tijdje geleden was ik met een vriend naar België om vakantie vrienden op te zoeken. Eenmaal daar een beetje bijgepraat, gedobberd in de jacuzzi

Nadere informatie

Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling.

Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling. Leerzaam, leuk, nieuwe contacten opgedaan, nieuwe ideeën. Het open Space concept is geweldig. Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling. Ontspannen maar

Nadere informatie

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren Welzijn op recept Welkom bij SWOA. Uw huisarts heeft u met ons in contact gebracht. De dokter kan u op dit moment geen passende behandeling (meer) bieden. Toch voelt u zich niet lekker, of heeft u pijn.

Nadere informatie