Antwerpen, Sint-Jacobskerk Hoe een monument de geschiedenis volgt

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Antwerpen, Sint-Jacobskerk Hoe een monument de geschiedenis volgt"

Transcriptie

1 - 500 stichting van Rome 754 v. Chr. 1 J. Caesar lijft Gallië in bij het Romeinse Rijk 51 v. Chr. Jezus geboorte te Bethlehem 4 v. Chr. Jezus kruisdood te Jeruzalem 33 ROMEINEN Missietochten van de apostelen marteldood Jacobus de Meerdere in Palestina op bevel van Herodes Agrippa I 44 christenvervolgingen edict van Milaan door keizer Constantijn: 313 godsdienstvrijheid voor de christenen val van het West-Romeinse Rijk 476 missionering van de Nederlanden 7 de eeuw eerste Antwerps parochiekerkje St.-Pieter en Paul 500 Karel de Grote keizer van het West-Romeinse Rijk 800 Verdrag van Verdun: opsplitsing van het Karolingische Rijk. Scheldegrens; Slag van Clavijo: Spanjaarden verslaan de Moren; legende van Santiago Matamoros Antwerpen: markgraafschap van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie Populariteit bedevaart naar Compostella ca de eeuw ~ 1 ~

2 1000 Romaanse basiliek te Compostella oprichting O.-L.-Vrouweparochie begin 14 de E Vlaanderen bezet Antwerpen de stadsvest aan Oude Vest (St.-Jacobstraat) ( ) bouw gotisch koor O.-L.-Vrouwekerk vóór 1399 St.-Jacobsgasthuis aan St.-Jacobsstraat St.-Jacobusbroederschap runt gasthuis aan (Kipdorp) St.- Jacobsmarkt de stadsuitbreiding met Kipdorpvest en -poort bouw gotische St.-Jacobkapel (op huidige koorplek) oprichting St.-Jacobsparochie Maximiliaan van Oostenrijk privilegieert Antwerpen: 1488 begin van de gouden eeuw Christoffel Columbus in Amerika aanvang bouw (west-)toren bouwproject-schilderij (Hendrik van Wueluwe) aanvang bouw schip NIEUWE Luther maakt zijn stellingen bekend 1517 St.-Rochusaltaarpanelen TIJD ( ) 1518 ( ) 1521 ( ) voltooiing noordertoren O.-L.-Vrouwekerk ( ) aanvang nieuwe werck O.-L.-Vrouwekerk ~ 2 ~

3 ts definitieve stopzetting van de (toren-)bouwwerken Concilie van Trente heropening bouwwerf: bouw kruisbeuk inwijding H. Sacramentskapel nieuwe bisdommen in de Nederlanden 1559 ( ) O.-L.-Vrouwekerk wordt kathedraal Beeldenstorm Nederlanden Calvinistisch Bestuur in Antwerpen Beeldenstorm opdeling: schip calvinisten, dwarsbeuk katholieken kerk volledig van de calvinisten: zuivering interieur Farnese herovert Antwerpen voor Spanje 1585 kerk opnieuw geheel voor de katholieke eredienst vernieuwing meubilair, o.m. altaren v.d. ambachten nederlaag Spaanse Armada; opberging Jacobus relieken buiten Compostella bouw koor en kranskapellen oprichting en installatie kapittel St.-Jacob koorgestoelte (gebrs. Herry) Maria-altaar (S. Van den Eynde) koordoksaal (S. De Neve) H. Sacramentsaltaar (P. Verbruggen I en L. Willemssens) hoofdaltaar (A. Quellin II en W. Kerrickx) ~ 3 ~

4 titel vermaard kapittel door Paus Clemens XI koororgelkast (J.-B. Forceville en M. van der Voort I) verbod v. Jozef II van Oostenrijk te begraven in kerken en stedelijke centra 1784 nieuwe begraafplaats voor St.-Jacobparochie op Stuivenberg; in kerk enkel nog gedenkmonumenten Franse Revolutie 1789 Zuidelijke Nederlanden door Frankrijk geannexeerd; toepassing antikatholieke wetgeving kerk gesloten. Verkoop kerkzilver en schilderijen omwille van de opgelegde Franse oorlogsbelasting. Rubens Madonna met heiligen naar het Louvre nationalisatie van kerken Afschaffing van gilden en ambachten 1797 verbanning pastoor Van Camp 1798 beëdigd kapelaan J.B. Mortelmans officieel bedienaar MODERNE TIJD concordaat Pius VII - Napoleon Bonaparte met afschaffing v. h. bisdom Antwerpen 1801 Rubens Madonna met heiligen in École Centrale, Antw. Heropend als parochiekerk, afgeschaft als collegiale 1802 terugkeer pastoor Van Camp 1803 kopie van Rubens Madonna met heiligen terug nederlaag van Napoleon 1813 terugkeer geroofde schilderijen uit Frankrijk 1815 Rubens Madonna met heiligen weer in grafkapel onafhankelijkheid van België de eeuw barokke stoffering: apostelbeelden, tochtportalen, orgel 1911 eerste restauratie kerk en toren ~ 4 ~

5 1900 Eerste Wereldoorlog In veiligheid stellen Rubens Madonna met heiligen 1938 klassering als Beschermd Monument EIGEN TIJD Tweede Wereldoorlog /3/1946 heroprichting bisdom Antwerpen /8/ In veiligheid stellen Rubens Madonna met heiligen roof van de klokken; overschildering koperen balusters teistering door V1-bom; teistering door V2-bom heropening kerk begin restauratiewerken brand(-stichting) dak kooromgang restauratie koor terugkeer Rubens Madonna met heiligen bisschopswijding Godfried Danneels bisschopswijding Paul Van den Berghe parochie opgenomen in de parochie van Kathedraal einde eerste onderzoek van de wandschilderingen bisschopswijding Johan Bonny ~ 5 ~

Antwerpen, Sint-Pauluskerk Hoe een monument de geschiedenis volgt

Antwerpen, Sint-Pauluskerk Hoe een monument de geschiedenis volgt - 500 stichting van Rome 754 v. Chr. 1 ROMEINEN 500 1000 J. Caesar lijft Gallië in bij het Romeinse Rijk 51 v. Chr. Jezus geboorte te Bethlehem geboorte van Saulus ( Paulus ) Jezus kruisdood te Jeruzalem

Nadere informatie

De O.-L.-Vrouwekapel (tot ca. 1124)

De O.-L.-Vrouwekapel (tot ca. 1124) Mannaerts R., De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Antwerpen: een openbaring mits de juiste sleutel, Antwerpen, 2012 De O.-L.-Vrouwekapel (tot ca. 1124) Antwerpen is in de vroegste tijden niet meer dan een

Nadere informatie

Toen Desselgem nog een parochie was

Toen Desselgem nog een parochie was BEZIENSWAARDIGHEDEN Toen Desselgem nog een parochie was Erevoorzitter Dolf DERAMMELAERE Het Concordaat van Napoleon van 1801, dat de scheiding van Kerk en Staat uitriep, kon niet beletten dat de kerkelijke

Nadere informatie

BIJLAGE 1 BEELD BEZOEK DE KERK in Ede

BIJLAGE 1 BEELD BEZOEK DE KERK in Ede BIJLAGE 1 BEELD BEZOEK DE KERK in Ede voor groep 5 t/m 8 1.1 DE OUDE KERK IN EDE IN 1910 Toelichting bij de praatplaten bij het thema ARCHEOLOGISCHE VONDSTEN 1.1 DE OUDE KERK IN EDE IN 1910 1.2 EEN KERK

Nadere informatie

Goddelijke interieurs

Goddelijke interieurs Goddelijke interieurs De Antwerpse kerken na de Beeldenstorm De Antwerpse kerken ondergingen na de Beeldenstorm van de 16 de eeuw een indrukwekkende facelift. De katholieke hervorming of Contrareformatie

Nadere informatie

Kerken. 1. Sint-Laureins. Sint-Laurentiuskerk

Kerken. 1. Sint-Laureins. Sint-Laurentiuskerk Kerken Het cultureel erfgoed van de gemeente Sint-Laureins wordt weerspiegeld in de vele kerken die onze gemeente rijk is. In elke kerk is er een folder te bekomen met heel wat kunsthistorische informatie.

Nadere informatie

De klassieke tijdlijn

De klassieke tijdlijn De klassieke tijdlijn In de lessen geschiedenis heb je waarschijnlijk al gehoord over de tijdlijnen, of de historische periodes en waarschijnlijk ook over exacte datums zoals 476. In dit documentje kom

Nadere informatie

St Niklaaskerk, Klein Turkije en Cata. Rond 1822

St Niklaaskerk, Klein Turkije en Cata. Rond 1822 St Niklaaskerk, Klein Turkije en Cata A5 Rond 1822 Monteryfort/Kortrijksepoort Kaart van 1708 Brugse Vaart Brugse Poort St Niklaaskerk Vrijdagsmarkt St Pietersabdij /Kouter/ Reep /St Baafs/ Belfort /St

Nadere informatie

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Albrecht en Isabella Heersers van de Nederlanden Periode: 1598 1621 Voorganger: Filips II Opvolger: Filips IV Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Ook Albert

Nadere informatie

[vanuit de middenbeuk, met de rug naar het westportaal heb je de volle ruimte vóór je.]

[vanuit de middenbeuk, met de rug naar het westportaal heb je de volle ruimte vóór je.] Mannaerts R., De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Antwerpen: een openbaring mits de juiste sleutel, Antwerpen, 2012 [vanuit de middenbeuk, met de rug naar het westportaal heb je de volle ruimte vóór je.]

Nadere informatie

Alfabetische inhoudsopgave archief R.K.. Parochie H. Joannes de Doper te Katwijk dd. 21-03-2008 Pag. 1 van 5

Alfabetische inhoudsopgave archief R.K.. Parochie H. Joannes de Doper te Katwijk dd. 21-03-2008 Pag. 1 van 5 Aanbesteding kerkgebouw 1911 Ds 1.1 Afleesboek 1847 t/m 1851 Ds 8.1 Akte van benoemingen Ds 11.1 Armenbestuur Valkenburg 1882 t/m 1921 Ds 17.1 Armenboek voor de beide CATWIJKEN 1818 t/m 1852 Ds 15.5 Begrotingen

Nadere informatie

Maximiliaan II Emanuel van Beieren: München, 11 juli 1662 aldaar, 26 februari 1726

Maximiliaan II Emanuel van Beieren: München, 11 juli 1662 aldaar, 26 februari 1726 Maximiliaan II Emanuel van Beieren: München, 11 juli 1662 aldaar, 26 februari 1726 Maximiliaan Emanuel Lodewijk Maria Jozef Cajetanus Anton Nicolaas Frans Ignatius Felix, kortweg Max Emanuel en bijgenaamd

Nadere informatie

Week 3. De Reformatie Cursus vroegmoderne tijd 2011 d.c.vanderlinden@uu.nl http://vanderlinden.weebly.com

Week 3. De Reformatie Cursus vroegmoderne tijd 2011 d.c.vanderlinden@uu.nl http://vanderlinden.weebly.com Week 3. De Reformatie Cursus vroegmoderne tijd 2011 d.c.vanderlinden@uu.nl http://vanderlinden.weebly.com Inhoud college Bespreking opdracht 4 Pauze Bespreking opdracht 5 Opdracht 4 Studenten kunnen uitleggen

Nadere informatie

Kopstukken: Constantijn de Grote I. Prof.dr. L.V. Rutgers

Kopstukken: Constantijn de Grote I. Prof.dr. L.V. Rutgers Kopstukken: Constantijn de Grote I Prof.dr. L.V. Rutgers Thema s Politieke geschiedenis Geschiedschrijving Religie Kunst Voorgeschiedenis: Problemen in de 3e eeuw 1. Erfopvolging: keizers = beroepssoldaten:

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Tijdsband 1: algemene geschiedenis. Napoleon bouwt Antwerpen uit. Wereldoorlog I.

Tijdsband 1: algemene geschiedenis. Napoleon bouwt Antwerpen uit. Wereldoorlog I. Tijdsband 1: algemene geschiedenis Knip de vakjes uit langs de lichtgrijze lijntjes en kleef ze op de juiste plaats op de bijhorende blanco tijdsbalk. 1568 1585 1638 1648 1784 1808-1812 1815 1830 1914-1918

Nadere informatie

Sabbat en zondag door de eeuwen door Ds. Duco Kerssen

Sabbat en zondag door de eeuwen door Ds. Duco Kerssen Sabbat en zondag door de eeuwen Moe, druk, of gestrest? Ontdek de rust van de Bijbelse sabbat WIJ ZIJN DE KERK VAN DE ZEVENDE-DAGS DAGS ADVENTISTEN, GEMEENTE ZOETERMEER Sola Scriptura De fundering van

Nadere informatie

Klassiek Romeins recht

Klassiek Romeins recht 100 VC 1 VC 1 100 Klassiek Romeins recht 100 200 Klassiek Romeins recht 135: Edictum Perpetuum van Hadrianus 200 300 Klassiek Romeins recht Na-Klassiek Romeins recht 212: Contitutio Antoniniana van Caracalla

Nadere informatie

Victor Emanuel II van Italië: Turijn, 14 maart Rome, 9 januari 1878

Victor Emanuel II van Italië: Turijn, 14 maart Rome, 9 januari 1878 Victor Emanuel II van Italië: Turijn, 14 maart 1820 - Rome, 9 januari 1878 Victor Emanuel II (Vittorio Emanuele Maria Alberto Eugenio Ferdinando Tommaso ); was koning van Sardinië vanaf 1849, en hij verkreeg

Nadere informatie

Patrimoniumbeheer en energie-investeringen van een kerkfabriek. Piet Rymen CKB Herk-de-Stad KF Schulen

Patrimoniumbeheer en energie-investeringen van een kerkfabriek. Piet Rymen CKB Herk-de-Stad KF Schulen Patrimoniumbeheer en energie-investeringen van een kerkfabriek Piet Rymen CKB Herk-de-Stad KF Schulen wat geschiedenis Middeleeuwen: de bisdommen en de kloosters runden de financiële zaken. Parochies worden

Nadere informatie

PLAATSINGSLIJST ARCHIEF VAN DE H. WILLIBRORDUSPAROCHIE TE GEIJSTEREN EN ARCHIEF VAN DE SCHEPENBANK GEIJSTEREN

PLAATSINGSLIJST ARCHIEF VAN DE H. WILLIBRORDUSPAROCHIE TE GEIJSTEREN EN ARCHIEF VAN DE SCHEPENBANK GEIJSTEREN PLAATSINGSLIJST ARCHIEF VAN DE H. WILLIBRORDUSPAROCHIE TE GEIJSTEREN EN ARCHIEF VAN DE SCHEPENBANK GEIJSTEREN NB. De stukken, zoals beschreven in de plaatsingslijst van het archief, zijn per archief/rubriek

Nadere informatie

Schildkerk kreeg 500 jaar geleden voor een groot deel haar huidige vorm.

Schildkerk kreeg 500 jaar geleden voor een groot deel haar huidige vorm. Schildkerk kreeg 500 jaar geleden voor een groot deel haar huidige vorm. Eind maart 2017 is de grote restauratie van de binnenzijde van de Schildkerk afgerond. De kerk staat er van binnen mooier bij dan

Nadere informatie

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk Informatiekaart St. Janskerk St. Janskerk De spits van deze lange slanke toren staat al eeuwen scheef. Hoe dat komt weten we niet, maar het zal tot in lengte van dagen wel zo blijven. De toren heeft niet

Nadere informatie

De basiliek van St.Jan

De basiliek van St.Jan Inleiding Zoals het een echte kerk betaamt is de toren van de basiliek St.Jan al van heinde en verre zichtbaar. Een torenhoge baken voor de reiziger van vroeger, die al van verre de ligging van Oosterhout

Nadere informatie

Paus Alexander VI: maffioso of Maecenas? MASTERCLASS RENAISSANCE 12 SEPTEMBER 2016 STEDELIJK GYMNASIUM SCHIEDAM

Paus Alexander VI: maffioso of Maecenas? MASTERCLASS RENAISSANCE 12 SEPTEMBER 2016 STEDELIJK GYMNASIUM SCHIEDAM Paus Alexander VI: maffioso of Maecenas? MASTERCLASS RENAISSANCE 12 SEPTEMBER 2016 STEDELIJK GYMNASIUM SCHIEDAM Paus Alexander VI: maffioso of Maecenas? Doel van vandaag: feest van herkenning 1. De pausen

Nadere informatie

Oudheid ( 800 V.C - 500 )

Oudheid ( 800 V.C - 500 ) 1922 -> Howard Carter vindt het masker van Toetachanchamon 1974 -> Lucy wordt gevonden en zij wordt de eerste mens.(genoemd naar het liedje Lucy in the sky of diamond )? ( Prehistorie ) -> Vuur werdt ondekt

Nadere informatie

Hoop in onzekere tijden. Europa in de profetie van Daniël

Hoop in onzekere tijden. Europa in de profetie van Daniël Hoop in onzekere tijden Europa in de profetie van Daniël Vier profetische lijnen in het boek Daniël Daniël 2 Daniël 7 Daniël 8, 9 Daniël 10-12 De droom van koning Nebukadnessar Daniël 2 De voeten van het

Nadere informatie

Les 2. Periode 2 Kunstgeschiedenis

Les 2. Periode 2 Kunstgeschiedenis Les 2 Periode 2 Kunstgeschiedenis 1 Opdracht Deze Les 2 Wat? 1. Ontwerp je eigen Monogram. Een ontwerp voor je eigen geloof. Zoek uit wat een Monogram is en maak je eigen monogram/symbool. Maak daar een

Nadere informatie

Santiago de Compostela. 30 september - 6 oktober 2015 Organisatie Limburgse Bedevaarten

Santiago de Compostela. 30 september - 6 oktober 2015 Organisatie Limburgse Bedevaarten Santiago de Compostela 30 september - 6 oktober 2015 Organisatie Limburgse Bedevaarten Op pelgrimage naar Santiago Wij volgen tijdens deze reis per lokale bus een deel van de route van deze Camino Francés

Nadere informatie

De basiliek van St.Jan

De basiliek van St.Jan Inleiding Zoals het een echte kerk betaamt is de toren van de basiliek St.Jan al van heinde en verre zichtbaar. Een torenhoge baken voor de reiziger van vroeger, die al van verre de ligging van Oosterhout

Nadere informatie

De Sint-Amandus en Sint-Blasius Kerk

De Sint-Amandus en Sint-Blasius Kerk BEZIENSWAARDIGHEDEN WAREGEMSE KERKSCHATTEN (1) De Sint-Amandus en Sint-Blasius Kerk Waregem heeft zeven parochiekerken. Elk van deze kerken heeft haar eigen geschiedenis en bezit diverse kunstwerken. In

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Verspreiding Christendom hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Verspreiding Christendom hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 15 December 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62218 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Veel glas-in-lood ramen van rond 1215 zijn in deze kathedraal nog bewaard gebleven. Dit is vrij uniek omdat ramen meestal in de loop van de tijd door

Veel glas-in-lood ramen van rond 1215 zijn in deze kathedraal nog bewaard gebleven. Dit is vrij uniek omdat ramen meestal in de loop van de tijd door Kerken in de Berry De Berry is een oud graafschap in het centrum van Frankrijk. Recentelijk is de naam Berry bekend geworden door de grote overzichtstentoonstelling van het werk van de gebroeders Van Limburg,

Nadere informatie

Maria verscheen in Lourdes aan een meisje. Wat was haar naam? Op wat voor plaats verscheen Maria aan Bernadette?

Maria verscheen in Lourdes aan een meisje. Wat was haar naam? Op wat voor plaats verscheen Maria aan Bernadette? Maria verscheen in Lourdes aan een meisje. Wat was haar naam? Op wat voor plaats verscheen Maria aan Bernadette? Waarmee vullen bedevaarders hun flessen aan de grot van Lourdes? Welke twee gebeden bid

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Het Spaans Kasteel en Dampoortstation Dendermondse Spitaalpoort

Het Spaans Kasteel en Dampoortstation Dendermondse Spitaalpoort Het Spaans Kasteel en Dampoortstation Dendermondse Spitaalpoort Gent 19 Ook hier is er nog geen vuiltje aan de lucht. In de St Baafsabdij zijn de paters nog niks bewust wat Keizer Karel hen later zal aangedaan

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten om de macht (235 284 meer dan 50 soldatenkeizers ) 3. Waardevermindering van het geld

Nadere informatie

KIJKROUTE IN VREDESNAAM

KIJKROUTE IN VREDESNAAM ONDERHANDELEN VECHTEN COLOFON Deze kijkroute is gemaakt voor kinderen vanaf 8 jaar en hun ouders, bij de tentoonstelling In Vredesnaam. De Vrede van Utrecht 1713. Deze tentoonstelling staat van 12 april

Nadere informatie

Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers Thema 6.2 Regenten en vorsten Thema 6.3 Pruiken en revoluties Thema 6.4 Burgers en stoommachines

Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers Thema 6.2 Regenten en vorsten Thema 6.3 Pruiken en revoluties Thema 6.4 Burgers en stoommachines Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers 3 Thema 6.2 Regenten en vorsten 6 Thema 6.3 Pruiken en revoluties 9 Thema 6.4 Burgers en stoommachines 11 Eigentijds Eigentijds 6.1 Ontdekkers en hervormers 1.

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Kapel, Lourdesgrot en kruiswegstaties hellingbos Simpelveld

Kapel, Lourdesgrot en kruiswegstaties hellingbos Simpelveld Kapel, Lourdesgrot en kruiswegstaties hellingbos Simpelveld Ruimtelijke context Achter het Clara Fey klooster bevindt zich een hellingbos, waarin een Lourdesgrot, een vervallen kapel, 14 kruiswegstaties

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift Habsburgs gezag Vanaf dat moment stonden de zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Noord-Nederlandse gewesten Door vererving en verovering vielen vanaf dat moment ook alle Noord- Nederlandse gewesten

Nadere informatie

DE DOOD VAN MARIA. Heidi de Wit VT1A

DE DOOD VAN MARIA. Heidi de Wit VT1A DE DOOD VAN MARIA Heidi de Wit VT1A De dood van Maria Maria was de dochter van Anna en Joachim. Zij bleven lang kinderloos, totdat zij onafhankelijk van elkaar een goddelijke boodschap kregen, zij zouden

Nadere informatie

Calvijn. Vrede van Augsburg. Margaretha van Parma. Hertog van Alva. De keurvorst van Saksen. Karel V. Buitenlandse zaken en oorlog

Calvijn. Vrede van Augsburg. Margaretha van Parma. Hertog van Alva. De keurvorst van Saksen. Karel V. Buitenlandse zaken en oorlog In welk jaar publiceerde Luther zijn 95 stellingen? Welke Frans-Zwitserse hervormer kreeg veel aanhang in de Nederlanden? Welke vrede bepaalde, dat de vorst de religie van zijn volk bepaalt? 1517 Calvijn

Nadere informatie

We noemen deze ontwikkeling de Neolithische Revolutie.

We noemen deze ontwikkeling de Neolithische Revolutie. In het huidige Irak wordt de landbouw uitgevonden. Deze uitvinding zal grote gevolgen hebben. Mensen gaan vanaf dan steeds meer op één plaats wonen en kunnen complexere samenlevingsvormen ontwikkelen.

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten

Nadere informatie

21 februari 2012 mochten we samen vieren in de Basiliek van Sint Pieter

21 februari 2012 mochten we samen vieren in de Basiliek van Sint Pieter 3de aanzet Toen Jezus op zekere dag aan zijn leerlingen vroeg maar gij, wie zegt gij dat Ik ben?, was het Petrus die namens allen antwoordde: Gij zijt de Christus, de Zoon van de Levende God. Petrus sprak

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten om de macht (235 284 meer dan 50 soldatenkeizers ) 3. Waardevermindering van het geld

Nadere informatie

De geschiedenis van de Onze- Lieve-Vrouwkerk van Herent & Toelichting bij de kunstwerken. Tentoonstelling

De geschiedenis van de Onze- Lieve-Vrouwkerk van Herent & Toelichting bij de kunstwerken. Tentoonstelling Tentoonstelling 14 maart tot 5 april 2010 O.L.Vrouwkerk, Herent-centrum De geschiedenis van de Onze- Lieve-Vrouwkerk van Herent & Toelichting bij de kunstwerken Teksten: Erfgoedcel Herent, M. Piot (Geschiedenis

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 De Kerk Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 2 1. Geschiedenis De grote bevolkingsgroei in de tweede helft van de 14de eeuw maakte het noodzakelijk nieuwe kerken

Nadere informatie

TIJDLIJN VAN DE MIDDELEEUWEN TIJDLIJN

TIJDLIJN VAN DE MIDDELEEUWEN TIJDLIJN e-book Deze serie bestaat uit... 978-94-6175-209-3 (HB) 978-94-6175-153-9 (HB) 978-94-6175-963-4 (e-book) 978-94-6175-967-2 (e-book) 978-94-6175-210-9 (HB) 978-94-6175-155-3 (HB) 978-94-6175-154-6 (HB)

Nadere informatie

VERWERKINGSVORM HOMILIES ROMEBEDEVAART 5 DE AANZET

VERWERKINGSVORM HOMILIES ROMEBEDEVAART 5 DE AANZET VERWERKINGSVORM HOMILIES ROMEBEDEVAART 5 DE AANZET De laatste dag van onze bedevaart vierden we eucharistie in de Basiliek van Santa Maria Maggiore. Graag testen we in de woordzoekers op de volgende bladzijden

Nadere informatie

Aan de geachte zusters en broeders in de Katholieke Kerk in Nederland

Aan de geachte zusters en broeders in de Katholieke Kerk in Nederland Aan de geachte zusters en broeders in de Katholieke Kerk in Nederland De Pastoor en de Parochianen van de parochie van de H. Aartsengel Michael in Mieścisko verzoeken om hulp bij de renovatie van een plaatselijke

Nadere informatie

Reformatie Begin 16e eeuw Barok

Reformatie Begin 16e eeuw Barok Reformatie Begin 16e eeuw Barok Algemene informatie en belangrijke figuren voor de reformatie Maarten Luther is de gene die de reformatie is begonnen. Hij vond dat de kerk, wat er in Rome gebeurde, niet

Nadere informatie

De lessen. Hieronder vind je een uitwerking van de lessen die komen gaan.

De lessen. Hieronder vind je een uitwerking van de lessen die komen gaan. De lessen Hieronder vind je een uitwerking van de lessen die komen gaan. Voor de lessen over het christendom heb je het lesboek Wegen van navolging nodig. Daarnaast neem je elke les het bronnenboek, een

Nadere informatie

Archivalia H. Ierschot

Archivalia H. Ierschot Plaatsingslijst Archiefnummer: 450 Archiefnaam: IERS Sector: Kerkelijk en godsdienstig leven Soort archief: Archivalia van persoon Datering: 1949-1991 Katholiek Documentatie Centrum 2010 1-3 Stukken betreffende

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

St Niklaaskerk en Klein Turkije. Gent 22. Rond 1822

St Niklaaskerk en Klein Turkije. Gent 22. Rond 1822 St Niklaaskerk en Klein Turkije Gent 22 Rond 1822 Monteryfort/Kortrijksepoort Kaart van 1708 Brugse Vaart Brugse Poort St Niklaaskerk Vrijdagsmarkt St Pietersabdij /Kouter/ Reep /St Baafs/ Belfort /St

Nadere informatie

Keizer Frans I Stefan: Nancy, 8 december 1708 Innsbruck, 18 augustus 1765

Keizer Frans I Stefan: Nancy, 8 december 1708 Innsbruck, 18 augustus 1765 Keizer Frans I Stefan: Nancy, 8 december 1708 Innsbruck, 18 augustus 1765 Hij was van 1729 tot 1737 als Frans III Stefan hertog van Lotharingen, van 1737 tot 1765 als Frans II Stefan of Frans Stefan groothertog

Nadere informatie

DE REFORMATIE DEEL 1. Vijf inleidende vragen: Naar Nathan Busenitz (Grace Ministries Seminary)

DE REFORMATIE DEEL 1. Vijf inleidende vragen: Naar Nathan Busenitz (Grace Ministries Seminary) DE REFORMATIE DEEL 1 Vijf inleidende vragen: Naar Nathan Busenitz (Grace Ministries Seminary) Vijf inleidende vragen: 1. Wanneer is de Reformatie begonnen? Vijf inleidende vragen: 1. Wanneer is de Reformatie

Nadere informatie

1. VAN OUDHEID TOT MIDDELEEUWEN 13. 1.1. Egypte 15 1.2. Griekenland 17 1.3. Rome 21 1.4. De romaanse tijd 23 1.5. De gotiek 27

1. VAN OUDHEID TOT MIDDELEEUWEN 13. 1.1. Egypte 15 1.2. Griekenland 17 1.3. Rome 21 1.4. De romaanse tijd 23 1.5. De gotiek 27 INHOUDSOPGAVE HET MEUBELBOEK 1. VAN OUDHEID TOT MIDDELEEUWEN 13 1.1. Egypte 15 1.2. Griekenland 17 1.3. Rome 21 1.4. De romaanse tijd 23 1.5. De gotiek 27 2. VAN RENAISSANCE TOT BAROK 37 2.1. Italië 39

Nadere informatie

Keizer Leopold I: Wenen, 9 juni aldaar, 5 mei 1705

Keizer Leopold I: Wenen, 9 juni aldaar, 5 mei 1705 Keizer Leopold I: Wenen, 9 juni 1640 - aldaar, 5 mei 1705 Leopold I (Leopold Ignatius Joseph Balthasar Felician; Hongaars: I. Lipót), was bijna een halve eeuw heerser als Rooms-Duitse keizer, koning van

Nadere informatie

Milaan. Milaan. Duomo

Milaan. Milaan. Duomo Milaan Duomo De Duomo di Milano, de prachtige gotische kathedraal van Milaan, is een van de grootste kerken ter wereld. De indrukwekkende wit marmeren voorgevel, een van de mooiste ter wereld, domineert

Nadere informatie

ewogen en zoekende mensen vinden elkaar: Kerk - andere godsdiensten

ewogen en zoekende mensen vinden elkaar: Kerk - andere godsdiensten Naam: Evaluatie Datum: ewogen en zoekende mensen vinden elkaar: Kerk - andere godsdiensten B 1. Laat de kinderen tot Mij komen, zei Jezus De kerkgemeenschap zegt, zoals Jezus, tegen kinderen en jongeren:

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de Coalitieoorlogen voerde de Franse regering de dienstplicht in. 2p 1 Leg uit dat zij hiermee de betrokkenheid van Franse

Nadere informatie

Ridders uit 1894 B12. St Michielsplein-str-

Ridders uit 1894 B12. St Michielsplein-str- Ridders uit 1894 B12 St Michielsplein-str- kerk Tot 1824 konden de mensen de hemel zien door de kerktoren. In dat jaar werd er een primitief dak geplaatst en plaatste men er de glasramen en enkele jaren

Nadere informatie

De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy

De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy In blauw: de tijdvakken en de kenmerkende aspecten (alleen uitgewerkt voor het en ). In oranje: de canonvensters,

Nadere informatie

VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN

VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN Deel 2, Sint Pieter In mei 2004 heeft ondergetekende met echtgenote, zus en zwager enorm van een fijne vakantie van vier weken Italië genoten. Van deze reis heb ik een

Nadere informatie

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance Tijdvakken Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance K.A. * Het begin van de Europese overzeese expansie * Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een

Nadere informatie

Link it: Republiek in tijd van Vorsten

Link it: Republiek in tijd van Vorsten Link it: Republiek in tijd van Vorsten Uitleg Link it werkt in principe als een soort domino (hoewel je er andere varianten op kunt bedenken). Het idee is dat de leerlingen moeten proberen om een begrip

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

REMEDIËRINGSOEFENINGEN BESTEMMING 1: DE LANGE 16 de EEUW

REMEDIËRINGSOEFENINGEN BESTEMMING 1: DE LANGE 16 de EEUW Oriënteren 1. Duid de lange 16 de eeuw aan op de tijdlijn. 2. Naar welke ontdekkingsreiziger werd de Nieuwe Wereld vernoemd? Waarom? (doc 19) Socio-economisch EEN GODDELIJKE ORDE 1. Wat bedoelt de schrijver

Nadere informatie

LITURGISCHE VIERINGEN

LITURGISCHE VIERINGEN Week 34 dd 24-08-2016 Federatie Sint-Kruis LITURGISCHE VIERINGEN UIT DE LITURGISCHE KALENDER Zondag 28 augustus: Tweeëntwintigste zondag door het jaar: Wie zich verheft, wordt vernederd (Lc. 14, 1-14).

Nadere informatie

Hoofdstuk 14: De romaanse en gotische kunst

Hoofdstuk 14: De romaanse en gotische kunst Hoofdstuk 14: De romaanse en gotische kunst Inleiding Inleidende oefening: bespreek met je buur de chronologische volgorde van deze zes gebouwen en noteer de corresponderende letters in die volgorde A

Nadere informatie

De kathedraal van Sevilla

De kathedraal van Sevilla Nummer: 27 De kathedraal van Sevilla Ruud van Capelleveen kijk op www.absolutefigures.nl voor digitale boeken De kathedraal van Sevilla DOOR RUUD VAN CAPELLEVEEN www.absolutefigures.nl Copyright De bovenstaande

Nadere informatie

LITURGISCHE VIERINGEN

LITURGISCHE VIERINGEN Week 17 dd 27-04-2016 Federatie Sint-Kruis LITURGISCHE VIERINGEN UIT DE LITURGISCHE KALENDER De maand mei is bijzonder toegewijd aan de heilige Maria Zondag 1 mei: Zesde paaszondag: De H.Geest zal U alles

Nadere informatie

Overal waar je als pelgrim komt tref je wel borden en wegwijzers aan die de pelgrim naar een onderkomen verwijzen. Vandaag is het terug een

Overal waar je als pelgrim komt tref je wel borden en wegwijzers aan die de pelgrim naar een onderkomen verwijzen. Vandaag is het terug een Overal waar je als pelgrim komt tref je wel borden en wegwijzers aan die de pelgrim naar een onderkomen verwijzen. Vandaag is het terug een prachtige, heerlijke, zonnig dag. De ooievaar heeft aanleiding

Nadere informatie

In Münster volg je een route met behulp van een routebeschrijving en een plattegrond.

In Münster volg je een route met behulp van een routebeschrijving en een plattegrond. Naam: Klas: Fotozoektocht Opdracht In Münster volg je een route met behulp van een routebeschrijving en een plattegrond. In deze werkbladen vind je vragen en fotofragmenten. Ook heb je een los blad gekregen

Nadere informatie

Directeur Onroerend Kerkelijk Erfgoed

Directeur Onroerend Kerkelijk Erfgoed Uw bericht van Uw kenmerk Ons kenmerk Datum Mei 2012 Betreft: Bevraging Parochiekerken Vlaanderen Geachte mevrouw, Geachte heer, Wij danken u van harte voor uw meewerking aan de bevraging in verband met

Nadere informatie

Domkerk Keulen Ruud van Capelleveen Nummer: 4 kijk op voor digitale boeken

Domkerk Keulen Ruud van Capelleveen Nummer: 4 kijk op  voor digitale boeken Domkerk Keulen Ruud van Capelleveen Nummer: 4 kijk op www.absolutefigures.nl voor digitale boeken Domkerk Keulen DOOR RUUD VAN CAPELLEVEEN Colofon Dit is een uitgave van: Absolute Figures Margrietstraat

Nadere informatie

Sint-Waldetrudiskerk Herentals

Sint-Waldetrudiskerk Herentals Sint-Waldetrudiskerk Herentals De Sint-Waldetrudiskerk, in de volksmond de Bovenkerk, is genoemd naar een Henegouwse heilige, Waudru, in het Nederlands Woutrui(de). Ze was van adellijke afkomst en huwde

Nadere informatie

Grote stockverkoop voor het Kinderkankerfonds : boeken, conferentiemateriaal, kaders, LP s,

Grote stockverkoop voor het Kinderkankerfonds : boeken, conferentiemateriaal, kaders, LP s, Grote stockverkoop voor het Kinderkankerfonds : boeken, conferentiemateriaal, kaders, LP s, Boeken Nr. Foto Bijkomende info Prijs Aantal Beschikbaar in Frans, Engels en Duits 2 Beschikbaar in Frans en

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Parochie Breda Centrum. ZATERDAG-ZONDAG 3 / 4 juni HOOGFEEST VAN PINKSTEREN

NIEUWSBRIEF. Parochie Breda Centrum. ZATERDAG-ZONDAG 3 / 4 juni HOOGFEEST VAN PINKSTEREN DE GEEST DAALT NEER OVER DE APOSTELEN Juni 2017 Parochie Breda Centrum ZATERDAG 3 juni ZATERDAG-ZONDAG 3 / 4 juni HOOGFEEST VAN PINKSTEREN 17.00 Begijnhof: samenzang ZONDAG 4 juni 10.30 Antoniuskathedraal:

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - II Door de tijd heen De volgende historische verdragen staan in willekeurige volgorde: 1 Door de Vrede van Brest-Litovsk tussen het Duitse keizerrijk en het communistische Rusland kunnen de Duitse generaals

Nadere informatie

TOERISTISCHE GIDS SINT-PIETERSABDIJKERK LO

TOERISTISCHE GIDS SINT-PIETERSABDIJKERK LO TOERISTISCHE GIDS SINT-PIETERSABDIJKERK LO De St.-Pietersabdijkerk werd gebouwd in een sobere, Gotische stijl. Het oudste gedeelte, het PRIESTERKOOR waar het hoogaltaar zich bevindt, dateert uit de 13

Nadere informatie

LITURGISCHE VIERINGEN

LITURGISCHE VIERINGEN Federatie Sint-Kruis Week 25 dd 24-06-2015 LITURGISCHE VIERINGEN UIT DE LITURGISCHE KALENDER Zondag 28 juni: Dertiende zondag door het jaar: Opwekking van het dochtertje van Jaïrus (Mc. 5, 21-43). Zondag

Nadere informatie

heilig hart van jezuskerk VinkeVeen

heilig hart van jezuskerk VinkeVeen HEILIG HART VAN JEZUSKERK VINKEVEEN De Kathedraal van de Ronde Venen Net als veel andere parochies had Vinkeveen lange tijd een schuurkerk als onderkomen. In 1842 werd dit zeventiende-eeuwse gebouw vervangen

Nadere informatie

Hoe komt het dat wij katholieken zijn?

Hoe komt het dat wij katholieken zijn? Hoe komt het dat wij katholieken zijn? door oud-pastor Gerard Weel Inleiding Dit artikel is vooral bedoeld voor jongeren die er zich op een bepaald moment van hun leven van bewust worden dat ze in een

Nadere informatie

Historisch overzicht gilden van de gemeente Cuijk

Historisch overzicht gilden van de gemeente Cuijk Historisch overzicht gilden van de gemeente Cuijk De betekenis van de gilden in vroegere tijden. De gilden hebben een eeuwenoude traditie. Zij waren verspreid over vele landstreken van West- en Noord-Europa.

Nadere informatie

Presentatie inventaris archief kathedraal kapittel

Presentatie inventaris archief kathedraal kapittel Presentatie inventaris archief kathedraal kapittel 1297-1797 Roermond, vrijdag 2 september 2011 De inventarisatie van het archief van het kathedrale kapittel van het bisdom Roermond 1297-1797 is onlangs

Nadere informatie

Rooms-Katholieke Kerk

Rooms-Katholieke Kerk Rooms-Katholieke Kerk Christelijke wereldkerk, bestaande uit de door bisschoppen geleide plaatselijke kerken die de bisschop van Rome, de paus, erkennen als het blijvend en zichtbaar beginsel en fundament

Nadere informatie

De Waalse gemeenten in Nederland

De Waalse gemeenten in Nederland De Waalse gemeenten in Nederland Nederland kent hervormde gemeenten die een vreemde taal als voertaal hebben: het Frans. Dit opvallende fenomeen valt alleen met behulp van de geschiedenis te verklaren.

Nadere informatie

Armoedewandeling. 12 mei 2012

Armoedewandeling. 12 mei 2012 12 mei 2012 Vertrek : Zilverstraat 26 Gids : Rita Bossuyt San Salvatorkathedraal De Sint-Salvatorskathedraal is een kerk in de Belgische stad Brugge. Het is de kathedraal van het bisdom Brugge, gewijd

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

Giovanni Bosco. Becchi 1815 - Turijn 1888

Giovanni Bosco. Becchi 1815 - Turijn 1888 Giovanni Bosco Becchi 1815 - Turijn 1888 Chronologie van het leven van Don Bosco met vermelding van de voornaamste politieke, sociale en culturele gebeurtenissen in zijn tijd. samen DON BOSCO zijn plaats

Nadere informatie

het vuur van de liefde pinksteren 2008

het vuur van de liefde pinksteren 2008 het vuur van de liefde pinksteren 2008 + J. van den Hende het vuur van de liefde pinksteren 2008 + J. van den Hende Pinksteren is het feest van de heilige Geest, het is de afronding van de Paastijd. We

Nadere informatie

Dag van de Trage Wegen 2015 - Route 2 - Limburgs landschap Tösch route - 13 Km

Dag van de Trage Wegen 2015 - Route 2 - Limburgs landschap Tösch route - 13 Km Dag van de Trage Wegen 2015 - Route 2 - Limburgs landschap Tösch route - 13 Km Het Lemke Bergerkampstraat 18 A 3650 Dilsen-Stokkem - 089/562646 VZW Trage Wegen - www.tragewegen.be www.hetlemke.be www.tragewegen.be

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie