Training Improviseren

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Training Improviseren"

Transcriptie

1 Annelous van Rongen Training Improviseren Plan van aanpak / Trainingsplan Demotraining 2 IMPR OVI SE REN SP ON T AAN CR EË REN OF B E DE NKE N V AN CON CE P TE N TER PLE KK E Minor Trainen en Coachen 2010

2 INHOUD 1. Inleiding 2. Programma tijdsplanning 3. Doelen 4. Theorie 5. Toelichting programma 6. Evaluatie 7. Transfer 8. Bronnen

3 INLEIDING Improvisen doe je dagelijks en kom je in verschillende vormen tegen. Dit kunnen de meest simpele dingen zijn waar je je niet eens bewust van bent. In sommige gevallen heb je tijd om na te denken en overwegingen te maken om tot een oplossing te komen. Er zijn ook situaties die zich onverhoopt voordoen waarin je direct moet reageren. Dit is niet altijd even makkelijk. Improvisatie wordt ook gebruikt voor vermaak, om een situatie grappig te maken. PROGRAMMA TIJDSPLANNING - Inhoud 5 minuten - Oefening 1 Ik weet het niet meer 10 minuten - Oefening 2 Laat me even denken!!! 10 minuten - Oefening 3 Nou voor het echie 10 minuten - Evaluatie 5 minuten BENODIGDHEDEN - Tafels - Stoelen - Flap over - White board - Situatie kaarten - Stoor kaarten - Hand outs - Bal - Cd met geluidseffect DOELEN Kennis Aan het eind van de training kennis hebben van wat improviseren inhoud. Aan het eind van de training kennis krijgen van de mogelijkheden van improviseren. Inzicht Aan het eind van de training zien wat improviseren kan betekenen. Tijdens een training/coachingsgesprek bewust worden van het improvisatie moment. Tijdens de training bewust worden van eigen improvisatie vermogen. Inzicht krijgen in verschillende situaties die kunnen ontstaan.

4 Vaardigheid Oplossingsgericht handelen/improviseren wanneer zich een ongeplande situatie/probleem voordoet. Het loslaten van de regie en je planning, wanneer nodig. Na de training weten hoe je op verschillende manieren kunt improviseren. Gedrag Aan het eind van de training adequaat reageren op onvoorziene situaties Aan het eind van de training kunnen vertrouwen op je eigen oplossingsvermogen. Aan het eind van de training spontaniteit kunnen stimuleren. THEORETISCH KADER Sommige dingen kun je gewoon negeren of uitstellen, maar een aantal dingen kunnen erg urgent zijn en hebben een oplossing nodig. Improvisatie zou je kunnen opdelen in 3 vormen. 1. De vorm die gebruikt word door improvisatoren zoals caberatiers. Deze vorm wordt vooral gebruikt om humoristische situaties te creeëren (improvisatie theater). 2. Improviseren door middel van het zoeken naar een passende oplossing voor een niet urgent probleem. Je hebt tijd om na te denken over een oplossing. 3. Improviseren in een urgente situatie die een acute oplossing vereist waarbij je alleen gebruik kunt maken van middelen die om handen zijn en passend binnen de situatie (coachingsgesprekken en trainers situaties). Maar komen allemaal neer op de volgende regel; Accepteren (geen nee zeggen), Definiëren (wie ben je/wat is je rol, wat doe je), Handelen (bewegen) Voorbeeld cabaret o Er wordt een scène tussen 2 mensen gespeeld waarbij regelmatig een briefje wordt gepakt met daarop een willekeurige zin. Op het moment dat de speler een briefje heeft gepakt, moet hij hem direct voorlezen alsof het een zin in de scène is. Zelfs als het briefje helemaal niet lijkt te passen, is het de taak van de speler om het toch te laten kloppen. De inhoud van het briefje bepaalt daarmee ook hoe de scène verder loopt. o Twee spelers spelen een scène. De derde zit aan de kant. Als hem iets niet bevalt, roept hij meteen iets anders. Degene die het laatst sprak moet nu zijn zin over doen, maar iets heel anders zeggen. De derde blijft iets anders zeggen tot het hem bevalt. De spelers moeten proberen niet te gaan nadenken, maar spontaan blijven reageren en telkens het eerste wat in ze opkomt te nemen. Censureer niet. Desnoods zeg je iets dat je al gezegd hebt. Probeer wel tegenstellingen te zoeken en het over heel andere boegen te gooien. Deze vormen worden vooral uitgevoerd door cabaretspelers die daarmee een leuke show neer kunnen zetten. Ook zijn veel van deze improvisatie vormen leuk te gebruiken als energizers bij het geven van een training. Deze vorm van improviseren kent ook meerdere doelen. Denk aan: Het kan hilarische situaties opleveren en je kunt goed ontdekken hoe creatief je omgaat met je improvisatie vermogen. Deze vorm kan ook heel confronterend zijn. Je moet volledig blanco je rol ingaan en je volledig overgeven. Het vergt een stukje loslaten van de regie en je planning. Jezelf energiek over blokkades en verwarring en het niet meer weten heen zetten. Spontaniteit stimuleren. Los kunnen laten van je eigen ideeën en de verwarring toelaten.

5 Voorbeeld Passende improvisatie oplossing met tijd om te denken o o Zo kun je in de ochtend opstaan om koffie te maken, die je graag met melk drinkt en tot de conclusie komen dat de melk op is. Je gedachte gaat gelijk aan het werk. De melk is op (daar is niets anders van te maken), ik ga naar de winkel voor nieuwe melk / drink mijn koffie wel een keer zwart /sla de koffie over (je maakt een beslissing om het koffie drinken te verwerpen) en vervolgens voer je die uit (je komt in beweging /of dus niet). In dit geval zal het geen serieuze consequentie hebben als je nee tegen koffie zegt. Je hebt een deadline voor school. Er moet een document worden g d en daar heb je nog maar een uur de tijd voor. Helaas werkt je internetverbinding niet op dit moment. Hierdoor kun je het ogenschijnlijk wel vergeten je document vanaf je eigen computer te versturen. Op deze situatie moet je wel tot een goed resultaat komen anders krijg je een onvoldoende. Als eerst moet je accepteren dat het internet van thuis geen optie meer is. Daarna moet je na gaan denken over een oplossing, wat ga je doen? Bel je de internet provider? Reset je het modem? Ga je het risico aan tijd te investeren om je eigen internet aan de praat te krijgen met het risico dat het alsnog niet gaat werken? Je belt bij de buren aan, je slaat op op je usb stick en gaat naar een vriendin of je moeder. Je print het uit en gooit je opdracht in het postvak van de docent ( je gaat handelen en komt in beweging). Zo zouden er wel 100 dingen kunnen zijn die door je hoofd gaan. Je bekijkt verschillende opties. Deze twee voorbeelden zijn vooral oplossingsgericht met een geimproviseerde uitkomst. In beiden gevallen heb je de tijd om na te denken over je opties/mogelijkheden. Je gaat niet in op het eerste impuls omdat je de tijd hebt om de beste optie af te wegen. Voorbeeld improvisatie met urgentie o Je bent een training aan het geven maar komt tot de conclusie dat je iets bent vergeten, zoals stiften voor de flipovers, papier voor het maken van een opdracht of de hand outs zijn niet compleet. In bovenstaande gevallen heb je de tijd niet om lang na te denken. Er zit immers een hele groep op je te wachten. Je hebt dan te maken met zo snel mogelijk een passende oplossing te zoeken. Je zult dus moeten improviseren en zo snel mogenlijk handelen met de middelen die je hebt. Denk bijvoorbeeld aan onverwachte situaties die je kunt hebben bij het geven van een training, of een coachingsgesprek. Tijdens trainingen of coachingsgesprekken kun je situaties tegenkomen waarop je adequaat moet kunnen reageren en snel tot een oplossing moet komen. Hiervoor kun je gebruik maken van je improvisatie vermogen om tot een goede oplossing te komen en gericht te handelen. TOELICHTING PROGRAMMA Welkom Tijdsduur 5 minuten Begintijd Doel De groep welkom heten en het verloop van de training duidelijk maken. Opstelling Kring in een U-vorm naar het bord. Hulpmiddelen Activiteit De trainer vertelt aan de groep wat het programma is van de training en hoe lang het duurt. De trainer wijst op de camera die gebruikt wordt, maar alleen voor persoonlijke reflectieverslagen en eventueel het eindgesprek. Taken trainer De trainer dient het programma uit te leggen en te zorgen dat er een sfeer heerst die

6 Verantwoording Aandachtspunten werkbaar is voor een training. Door de deelnemers duidelijkheid te verschaffen over het verloop van de training weten zij waar ze aan toe zijn. Oefening 1 Ik weet het niet meer Tijdsduur 10 minuten Begintijd Doel Volledig overgeven. Jezelf energiek over blokkades en verwarring en het niet meer weten heen zetten. Los kunnen laten van je eigen ideeën en de verwarring toelaten. Opstelling Twee deelnemers staan/zitten voor de klas, zij voeren een gesprek. De rest van de deelnemers blijven in de kring zitten. Hulpmiddelen Rode knop met geluid Activiteit Twee deelnemers gaan staan en voeren een gesprek over een onderwerp die de groep heeft verzonnen. De rest van de deelnemers zitten in de kring. Als de deelnemers begonnen zijn met het gesprek drukt iemand uit de kring op de knop en hoor je een geluid. Bij dat geluid moet degene die het laatst sprak zijn zin over doen, maar iets heel anders zeggen. De deelnemer met de rode knop blijft op de knop drukken tot het hem bevalt en geeft de knop door aan degene rechts of links van hem. De deelnemers die het gesprek aan het voeren zijn moeten proberen niet te gaan nadenken, maar spontaan blijven reageren en telkens het eerste wat in hen opkomt te nemen. Censureer niet. Het is wel de bedoeling tegenstellingen te zoeken en het elke keer over heel andere boegen te gooien. Dit spel kan een aantal keer herhaald worden. Taak trainer Let op dat er niet te vaak op de knop gedrukt wordt, en moedigt aan. Geeft desnoods tips. Verantwoording Deelnemers maken kennis met het los laten van eigen ideeën en laten verwarring toe. Ze leren hierdoor snel te denken en het eerste te pakken wat in ze opkomt. Aandachtspunten De deelnemers mogen niet te lang nadenken over wat ze zeggen. Ook moet duidelijk worden uitgelegd dat de zoemer het beste kan worden gebruikt bij een antwoord, of een opmerking. Oefening 2 Laat me even denken!!! Tijdsduur 10 minuten Begintijd Doel Improvisatie loslaten op een probleem. Jezelf energiek over blokkades en verwarring en het niet meer weten heen zetten. De best mogelijke keuze maken. Opstelling Alle deelnemers zitten op hun eigen plek. Hulpmiddelen Hand out met probleemstellingen. Activiteit Alle deelnemers krijgen een probleem voor zich op papier. Alle problemen worden dubbel opgelost. Er zijn dus steeds 2 deelnemers die hetzelfde probleem voor zich krijgen, alleen weten ze niet van elkaar dat ze hetzelfde probleem hebben. De vaste planning loopt bij alle probleemstellingen in de soep (zie bijlage 1). Het is de bedoeling dat elke deelnemer voor zichzelf zo veel mogelijk ideeën genereerd en uiteindelijk kiest voor de beste oplossing. Dit zal worden besproken met de groep. Taak trainer Deelt de problemen uit en geeft instructie. De trainer zal de nabespreking leiden. Verantwoording Deelnemers maken kennis met het onmiddelijk generen van ideeën. Ze kunnen weloverwogen keuzes maken en hebben kans de beste oplossing te geven. Aandachtspunten Oefening 3 Nou voor het echie Tijdsduur 10 minuten Begintijd Doel Zo snel mogelijk een beslissing nemen. Creatief denken stimuleren. Opstelling Alle deelnemers zitten op hun eigen plek. Hulpmiddelen Kaarten met probleemstellingen.

7 Activiteit Taak trainer Verantwoording Aandachtspunten Er word een vrijwillige deelnemer uit de groep gehaald. Deze krijgt een taak toegewezen. De deelnemer probeert de taak zo goed mogelijk uit te voeren maar ondekt al snel dat er iets niet klopt. Er moet direct een oplossing komen voor het probleem. Hoe lost de deelnemer dit op? (Voor probleem kaarten zie bijlage 2). Lost de deelnemer het concreet en snel op? Dit zal worden besproken met de groep. Is iedereen het eens met de oplossing? Wat hadden zij anders gedaan? Deelt de taak uit en geeft zo nodig verdere instructie. De trainer zal de nabespreking leiden. Deelnemers maken kennis met het onmiddelijk generen van ideeën. Ze kunnen niet lang nadenken over een oplossing. Zo wordt het creatief denken en het improvisatie vermogen aan de tand gevoeld. Let op dat de groep het idee niet bekritiseert, maar ook andere opties benoemt. EVALUATIE Tijdsduur 5 minuten Begintijd Doel Evalueren met daarbij zo snel mogelijk denken en praten. Creatief denken testen/stimuleren. Opstelling Alle deelnemers staan in een kring. Hulpmiddelen Een bal. Vragenkaart voor de trainer (bijlage 3) Activiteit De trainer stelt vragen over het leerproces en ervaringen tijdens de training. De trainer gooit als eerst de bal naar een deelnemer die gelijk moet antwoorden. Vervolgens stapt de trainer uit de kring en wordt de bal door gegooid van deelnemer naar deelnemer en ze moeten allemaal antwoorden. Als de trainer voldoende antwoorden heeft wordt er een nieuwe vraag gesteld. Dit gaat door totdat de trainer het spel stopt. Taak trainer Trainer stelt vragen met betrekking tot het leer en ervarings niveau van de training. Verantwoording Deelnemers geven een impuls van hun eigen bevindingen. Aandachtspunten Zorg dat de bal snel rond gaat, en dat de deelnemers ook de bal naar iedereen wegspelen. Vraag wat ze hebben geleerd op theoretisch niveau? Hoe ze het geleerde kunnen toepassen? Wat leer je door deze oefeningen over je eigen handelen? Wat ga je met deze inzichten doen in je werksituatie? Wat ga je de komende tijd anders doen in je werk? Wat of wie heb je nodig om je voornemen toe te passen? Wat vond je van de training? Wat hebben de deelnemers geleerd? Wat nemen ze mee? Wat ging goed in de training? Wat ging minder goed in de training? Zijn er tips voor de trainer? TRANSFER In de training staat de transfer hoog. Inzicht zonder handelen geeft geen verandering. De eerste oefening zal vooral beroep doen op bizarre situaties waarin je uit je comfort zone moet. De motivatie wordt geprikkeld. Angst en onzekerheid moet worden omgezet naar moed en zelfvertrouwen door spontaan reageren. Belemmeringen moeten worden losgelaten om de overtuiging te krijgen dat in elke situatie een oplossing moet komen. Ook gaan we aan de slag met dagelijkse situaties en bewustwording van je dagelijkse improvisatie vermogen. Door de verschillende oefeningen wordt er vervolgens gekeken naar reeële situaties in het trainings- en coachingsvak. Deelnemers kunnen zich makkelijk verplaatsen in de opdrachten en gebruik maken

8 van de opgedane ideeën mocht dit in het echt voorkomen. We gaan ons vooral bezig houden met trainings situatie verschuiven naar de werksituatie.

9 BIJLAGEN Bijlage 1 Oefening 1 Laat me even denken Situatie 1 Je hebt met een groep van 10 vrienden en vriendinnen afgesproken om uit eten te gaan. Jullie verzamelen allemaal op de parkeerplaats en wandelen al pratend naar het restaurant. Bij aankomst trekt de gastheer een vreemd gezicht als je hem vertelt dat je hebt gereserveerd. Helaas, er is een fout gemaakt. De reservering die jij weken geleden hebt geplaatst staat niet in hun agenda en waar het fout is gegaan weten jullie beiden niet. Het restaurant zit bom vol en heeft geen plaats meer voor jullie alle 10. Wat nu? Welke opties heb je allemaal? (schrijf er zo veel mogelijk op, ook degene die in eerste instantie gek of niet uitvoerbaar zijn) Welke zou je ook daadwerkelijk toepassen? (Je mag er maar 1 kiezen uit bovenstaande brainstorm) Situatie 2 Je bent de organisator van een een schoolfeest met als thema lekker fout. Als klapper van de avond heb je Wolter Kroes ingehuurd die zou komen zingen. Dit zou het feest tot een groot succes maken. Iedereen kent zijn liedjes en is ingelicht over de klapper van de avond, maar niemand weet nog wat die klapper inhoudt. Twee uur voor aanvang van het feest belt Wolter af. Hij kan niet komen. Dit is een groot drama want iedereen verwacht een verrassing. Wat doe je nu? Welke opties heb je allemaal? (schrijf er zo veel mogelijk op, ook degene die in eerste instantie gek/niet uitvoerbaar zijn) Welke zou je ook daadwerkelijk toepassen? (je mag er maar 1 kiezen uit bovenstaande brainstorm) Bijlage 2 Oefening 3 Nou voor het echie Probleem 1 tijdens het trainen Opdracht; Je geeft een training en bent bij een belangrijk stuk, je leest een casus voor zodat je deelnemers later aan de slag kunnen gaan met een rollenspel. Willie de Vries (10 jaar) zit in groep 5 op een speciale school voor basisonderwijs. Op school zijn zorgen over Willie omdat hij erg stil en teruggetrokken is. Hij zoekt geen aansluiting bij klasgenoten. Willie's ouders zijn 3 jaar geleden gescheiden. Willie woont samen met zijn broer Henk (14) bij zijn moeder. Moeder heeft sinds een jaar een vriend, Rob, die bij hen inwoont. Rob heeft kortgeleden in de gevangenis gezeten omdat hij iemand in elkaar heeft geslagen in een café. Moeder is een 44jarige nerveuze vrouw die verslaafd is aan medicijnen. Ze is hiervoor onder behandeling van het RIAGG. Willie en moeder zijn erg close met elkaar. Willie is een moederskindje en hangt erg aan haar. Thuis zijn er weinig problemen met Willie. Ze is verbaasd dat er op school problemen zijn. Willie is juist degene met wie alles goed gaat. Volgens haar is hij gewoon een rustige jongen en heeft hij er genoeg aan alles wat hem bezig houdt met haar te bespreken. Hij gaat niet graag naar school. Hij blijft het liefst thuis. Televisie kijken, lezen en op zijn kamer spelen. Hij speelt wel eens met andere kinderen, maar deze zijn altijd jonger dan hem. Moeder praat veel met hem en praat met alles over hem. Ook over ernstige zaken, zoals een oom die vermoord is. Ook spreekt ze met hem over haar oma die een jaar geleden is overleden. Hier heeft ze veel verdriet van. Ze is door haar oma grootgebracht Storing; Er is geluidsoverlast

10 Probleem 2 tijdens het trainen Opdracht; Storing; Je bent trainer en je deelnemers hebben een theorie geleerd. Begin te vertellen aan je deelnemers dat je de training begint met de toets over de geleerde theorie. De toets is belangrijk want als ze deze goed maken kunnen ze studiepunten verdienen, zo is dit afgesproken met de opdrachtgever. De toets is individueel en er mag absoluut niet worden gepraat, of worden afgekeken. Vergelijk het met een tentamen. Je mag na deze uitleg de toets gaan uitdelen. Je hebt niet genoeg toetsen. Overige probleemen tijdens het trainen (laat alle deelnemers even kort hun eigen antwoord opschrijven.) Beamer werkt niet wat zou je doen Stiften van het white board doen het niet of zijn vergeten Minder deelnemers dan verwacht waardoor veel van je opdrachten niet kunnen worden uitgevoerd Cliënt komt veel te laat, maar is volledig in paniek. De volgende zit al in de wachtkamer. Andere problemen: Paspoort vergeten Behang Ringen kwijt huwelijk, getuigen kwijt Boot tocht veel mensen zeeziek Auto kapot Alibi verzinnen Bijlage 3 evaluatie Vraag op wat ze hebben geleerd op theoretisch niveau? Hoe ze het geleerde kunnen toepassen? Wat leer je door deze oefeningen over je eigen handelen? Wat ga je met deze inzichten doen in je werksituatie? Wat ga je de komende tijd anders doen in je werk? Wat of wie heb je nodig om je voornemen toe te passen?

11 BRONNEN Trainen met hart en ziel silvia Blankestijn Nederlandstalig / paperback / 396 pagina s / uitgeverij nelissen, Soest / ISBN Group Improvisation - Peter Gwinn Engelstalig Paperback 92 Pagina's Meriwether Publishing, Ltd. ISBN:

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4 bas Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4 In deze lesbrief staan een aantal ideeën die u na de voorstelling met de kinderen kunt doen. U krijgt deze lesbrief voorafgaand

Nadere informatie

Lesbrief: Bewust sociaal Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen?

Lesbrief: Bewust sociaal Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Lesbrief: Bewust sociaal Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Zonder dat we het door hebben worden we steeds asocialer. Dit

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine?

Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine? Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine? is op het werk. moet aan de machine werken. De chef vertelt eerst hoe de machine werkt. Dan werkt met de machine. De machine doet het niet. roept een

Nadere informatie

Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine?

Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine? Thema Op het werk. Lesbrief 13. Hoe werkt de machine? is op het werk. moet aan de machine werken. De chef vertelt eerst hoe de machine werkt. Dan werkt met de machine. De machine doet het niet. roept een

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ THEMA 11 BELEID

OPDRACHTEN BIJ THEMA 11 BELEID OPDRACHTEN BIJ THEMA 11 BELEID Beleid is alleen nodig als je iets gaat veranderen. INLEIDING Het beleid van een organisatie bepaalt hoe je moet werken en wat de bestuurders belangrijk vinden. Dat beleid

Nadere informatie

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen.

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Leerstijlentest van David Kolb Mensen, scholieren dus ook, verschillen nogal in de wijze waarop ze leren. Voor

Nadere informatie

Vragenlijst: Wat vind jij van je

Vragenlijst: Wat vind jij van je Deze vragenlijst is bedacht door leerlingen. Met deze vragenlijst kunnen leerlingen er zelf achter kunnen komen wat andere leerlingen van hun school vinden. De volgende onderwerpen komen langs: Sfeer op

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

Inleiding IN DIT BOEK LEES JE WAAROM STEUN, RESPECT EN VERTROUWEN BIJ VRIENDSCHAP HOREN.

Inleiding IN DIT BOEK LEES JE WAAROM STEUN, RESPECT EN VERTROUWEN BIJ VRIENDSCHAP HOREN. Inleiding Met wie heb je de meeste lol? En wie bel je als je een probleem hebt? Vaak zijn dat je. Sommige mensen hebben veel, andere mensen hebben er maar een paar. Vriendschap is belangrijk in ons leven.

Nadere informatie

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk?

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Verantwoordelijkheid. Ja, ook heel belangrijk voor school!!! Het lijkt veel op zelfstandigheid, maar toch is het net iets anders. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie

Lesbrief. Introductie

Lesbrief. Introductie Lesbrief Introductie Deze lesbrief hoort bij Lieve Stine, weet jij het? van Stine Jensen en Sverre Fredriksen. Dit boek bestaat uit 20 brieven en antwoorden van filosoof Stine. Deze lesbrief bestaat uit

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Spreekbeurt, en werkstuk

Spreekbeurt, en werkstuk Spreekbeurt, krantenkring en werkstuk Dit boekje is van: Datum spreekbeurt Datum krantenkring Inleverdatum werkstukken Werkstuk 1: 11 november 2015 Werkstuk 2: 6 april 2016 Bewaar dit goed! Hoe bereid

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Trainershandleiding Brugklas Bikkels versie 2014 Inhoudsopgave Introductie Organiseer je training Praktische tips De werkmap Powerpoint presentatie Ouderbrieven Draaiboek Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Knabbel en Babbeltijd.

Knabbel en Babbeltijd. Knabbel en Babbeltijd. (zorg ervoor dat je deze papieren goed leest, uitprint en meeneemt naar de VBW) Het thema van deze VBW-week is Zeesterren. Het thema is de titel van de week (dus geen kreet of korte

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 3 Kinderen

Spreekopdrachten thema 3 Kinderen Spreekopdrachten thema 3 Kinderen Opdracht 1 bij 3.2 Jullie zijn bij het consultatiebureau. Cursist A: je bent arts bij het consultatiebureau. Cursist B: je bent met je baby van twee maanden bij het consultatiebureau.

Nadere informatie

Sociaal netwerk. Handleiding voor begeleiders

Sociaal netwerk. Handleiding voor begeleiders Sociaal netwerk Handleiding voor begeleiders Algemene tips voor begeleider Het beste uit jezelf! Philadelphia vindt het belangrijk dat cliënten zich net als ieder ander mens kunnen ontwikkelen. Hierbij

Nadere informatie

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.

Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen. Bidden Teksten bewerkt uit het gezinsboek Ons Dagelijks Brood veertigdagentijd van pastoor M. Hagen door EBP voor www.kinderenbiddenvoorkinderen.nl en kinderactiviteiten www.lambertuskerk-rotterdam.nl

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: voorbeeld 5 minuten. B. Spel: wat klopt wel, wat klopt niet? 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: voorbeeld 5 minuten. B. Spel: wat klopt wel, wat klopt niet? 15 minuten. Handleiding Groep 2 Les Thema Wat klopt wel en wat klopt niet? Weet wat je ziet Om mediabeelden goed op hun betrouwbaarheid te kunnen beoordelen is het belangrijk onderscheid te maken tussen feit en fictie.

Nadere informatie

Lesbrief 35. AOW aanvragen.

Lesbrief 35. AOW aanvragen. http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Lesbrief 35. AOW aanvragen. Wat leert u in deze les? Informatie over AOW begrijpen. Uitleg vragen. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente Den

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Thema Kinderen en school. Demet TV. Lesbrief 9. De kinderopvang

Thema Kinderen en school. Demet TV. Lesbrief 9. De kinderopvang Thema Kinderen en school. Demet TV Lesbrief 9. De kinderopvang zoekt opvang voor haar kind. belt naar een kinderdagverblijf. Is er plaats? Is de peuterspeelzaal misschien een oplossing? Gaat inschrijven

Nadere informatie

OPBOUW ZELFSTANDIGE BASISHOUDING BIJ KINDEREN

OPBOUW ZELFSTANDIGE BASISHOUDING BIJ KINDEREN OPBOUW ZELFSTANDIGE BASISHOUDING BIJ KINDEREN Afspraak 1. Maak samen met de kinderen afspraken over wat zelfstandig gedaan mag worden met betrekking tot naar de wc gaan, handen wassen, drinken, eten, de

Nadere informatie

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten

Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten www.edusom.nl Opstartlessen Les 3. Familie, vrienden en buurtgenoten Wat leert u in deze les? Een gesprek voeren over familie, vrienden en buurtgenoten. Antwoord geven op vragen. Veel succes! Deze les

Nadere informatie

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?"

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent? Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer "Welkom:..." Introductiefase: 1. "We gaan vandaag proberen te voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?" 3. Discussie:...

Nadere informatie

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN PREVIEW Probeer nu 1 dag DE JONGE JAREN VAN DAVID VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN DAG 1 GOD ZIET JOU ZITTEN! Het is niet leuk om buitengesloten te worden,

Nadere informatie

Persoonlijk opleiding plan

Persoonlijk opleiding plan Persoonlijk opleiding plan Een opdrachtgever adviseren Hem vertellen wat jou de beste optie lijkt. Het klopt dat ik deze competenties zo had ingevuld. Ik heb hiermee ervaring doordat ik vaak op forums

Nadere informatie

De begeleider als instrument bij gedragsproblemen

De begeleider als instrument bij gedragsproblemen www.incontexto.nl De begeleider als instrument bij gedragsproblemen Nathalie van Kordelaar Mirjam Zwaan Doel voorlichting Grip krijgen op (probleem) gedrag Evalueren In kaart brengen Uitvoeren Analyse

Nadere informatie

Lesbrief: Lekker ontspannen? Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen?

Lesbrief: Lekker ontspannen? Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Lesbrief: Lekker ontspannen? Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Niks is fijner dan je prettig en ontspannen voelen. Dit

Nadere informatie

Lesbrief bij de voorstelling Mijn vriend en ik van Soulshine Connection

Lesbrief bij de voorstelling Mijn vriend en ik van Soulshine Connection Lesbrief bij de voorstelling Mijn vriend en ik van Soulshine Connection 1 Beste docent, Binnenkort gaat u samen met uw klas naar de voorstelling Mijn vriend en ik van Soulshine Connection. Deze lesbrief

Nadere informatie

Lees hieronder de spelregels, het is ongetwijfeld een feest der herkenning. Alleen nu spelen jullie de hoofdrollen. Maak er wat moois van!

Lees hieronder de spelregels, het is ongetwijfeld een feest der herkenning. Alleen nu spelen jullie de hoofdrollen. Maak er wat moois van! Natuurlijk ga je nu het diepe in. Natuurlijk twijfel je eraan of je nou echt wel zo grappig bent. Het hoort bij de Lama s. Kun jij je lach inhouden als het moet? Weet jij wie de moord heeft gepleegd als

Nadere informatie

De pietenschool. speluitleg

De pietenschool. speluitleg De pietenschool speluitleg Speel de pietenspelletjes, doe de oefeningen en word een echte hulppiet! De Pietenschool is een leuk en gezellig spel voor de Sinterklaastijd. Het spel kan op verschillende manieren

Nadere informatie

Wat kan ik voor u doen?

Wat kan ik voor u doen? 139 139 HOOFDSTUK 9 Wat kan ik voor u doen? WOORDEN 1 1 Peter is op vakantie. Hij stuurde mij een... uit Parijs. a brievenbus b kaart 2 Ik heb die kaart gisteren.... a ontvangen b herhaald 3 Bij welke...

Nadere informatie

Bibliotheek Mysterie

Bibliotheek Mysterie Bibliotheek Mysterie Eerste druk, 2014 2014 Nicole van Oudheusden isbn: 9789048432257 nur: 284 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN AMIGA4LIFE Hooggevoelig, wat is dat? 7-10 jaar WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN 1 voorlichtingsbrochure hooggevoeligheid - www.amiga4life.nl Ik heb een talent! Ik kan goed

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Eindverslag SLB module 12

Eindverslag SLB module 12 Eindverslag SLB module 12 Marthe Verwater HDT 3C 0901129 Inhoudsopgave: Eindreflectie.. Blz.3 Reflectieverslag les 1.. Blz.4 Reflectieverslag les 2.. Blz.6 Reflectieverslag les 3.. Blz.8 2 Eindreflectie

Nadere informatie

- Je spreekt leerlingen aan op ongewenst gedrag. Je geeft af en toe positieve feedback.

- Je spreekt leerlingen aan op ongewenst gedrag. Je geeft af en toe positieve feedback. Evaluatieformulier Lerarenopleiding (talen, exact, sociale vakken) Versie schoolcontactpersoon Student: Aldert Kasimier Schoolcontactpersoon: C. Vidon Opleiding: Geschiedenis Stageschool: Zernike Datum:

Nadere informatie

Stoere stokoude spelers

Stoere stokoude spelers Kinderfeestje - Stoere stokoude spelers (1/6) Stoere stokoude spelers Korte omschrijving Het kinderfeestje sluit aan bij de aflevering De stokoude boom. Activiteiten > Eierkoeken versieren Buiten of binnen

Nadere informatie

Familie aan tafel. Een werkvorm voor individuele coaching of intervisie.

Familie aan tafel. Een werkvorm voor individuele coaching of intervisie. Familie aan tafel. Een werkvorm voor individuele coaching of intervisie. De cliënt krijgt een groot vel papier en kleurkrijt. De opdracht is: Teken je gezin van herkomst rond de etenstafel. Een werkvorm

Nadere informatie

Les 3 Integratie Leestekst: Een contact-advertentie. Introductiefase

Les 3 Integratie Leestekst: Een contact-advertentie. Introductiefase Les 3 Integratie Leestekst: Een contact-advertentie "Welkom:... " Introductiefase 1. "In de vorige twee lessen hebben we met de kaart gewerkt, waarop alle vragen stonden die we gebruikt hebben om de tekst

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen DE KANJERTRAINING. Op de Jozefschool wordt er in alle groepen kanjertraining gegeven. Alle leerkrachten zijn gecertificeerd. Doel van de Kanjertraining? Deze werkwijze biedt lln. kapstokken aan om beter

Nadere informatie

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 12/11/14 1 LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 1. (lezen) Ik.... een lange tekst. 2 Hij.... een moeilijk boek. 3. Zij.... een gemakkelijk tekstje. 4..... jullie veel? Ja, wij.... graag kinderboeken.

Nadere informatie

Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen. Week 2: je bedrijf op orde Les 2: een goed businessmodel

Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen. Week 2: je bedrijf op orde Les 2: een goed businessmodel Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen Week 2: je bedrijf op orde Les 2: een goed businessmodel Pen en papier? Wat is een businessmodel? Jouw businessmodel is de manier waarop jij in business bent Twee

Nadere informatie

Micha kijkt Ruben aan. Hij trekt een gek gezicht. Micha houdt niet van puzzelen, want de puzzels die oma maakt, zijn altijd heel erg moeilijk.

Micha kijkt Ruben aan. Hij trekt een gek gezicht. Micha houdt niet van puzzelen, want de puzzels die oma maakt, zijn altijd heel erg moeilijk. 1. Puzzelen Wie er het eerst is! Micha staat bij het schoolhek. Hij krijgt een harde klap op zijn schouder van Ruben, zijn grote broer. Oké. Micha is wel in voor een wedstrijdje. Hij begint meteen te rennen,

Nadere informatie

Respectvol reageren op gevoelens

Respectvol reageren op gevoelens OPDRACHTFORMULIER Respectvol reageren op gevoelens Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent.

Nadere informatie

Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub

Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub Grenzeloze vrijheid? Discussiebijeenkomst tienerclub Leeftijd: 12-16 jaar Tijdsduur: 1 uur Doelen - De jongeren denken na over de betekenis van de muur tussen Israël en de Palestijnse gebieden in het dagelijks

Nadere informatie

Instructieboek Koken. Voor de Mpower-coach

Instructieboek Koken. Voor de Mpower-coach Instructieboek Koken Voor de Mpower-coach juni 2014 Mpower-coach Instructieboek Versie 1.2014 blz. 2 Inhoud: Inhoudsopgave blz. 3 Mpower-coach blz. 5 Thema koken : blz. 7 Module 0: Beginnen met koken blz.

Nadere informatie

KUNSTLES. 2014 Suzan Overmeer Jazz4kids

KUNSTLES. 2014 Suzan Overmeer Jazz4kids KUNSTLES 2014 Suzan Overmeer Jazz4kids ELLA, EEN SWINGEND SPROOKJE Binnenkort gaat jullie klas naar Ella, een swingend sprookje, van Jazz4kids. Het verhaal van Ella lijkt op het sprookje van het lelijke

Nadere informatie

KiesWijzer. een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs

KiesWijzer. een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs KiesWijzer een les over kiezen voor het voortgezet onderwijs Inleiding Met veel plezier presenteert Intermijn de les KiesWijzer. Uw leerlingen staan in het nieuwe schooljaar weer voor grote keuzes. Welk

Nadere informatie

1b nr. 1 Wie of wat?

1b nr. 1 Wie of wat? OPDRACHTKAART www.nt2taalmenu.nl nt2taalmenu is een website voor mensen die Nederlands willen leren én voor docenten NT2. Iedereen die Nederlands wil leren, kan gratis online oefenen. U kunt ook veel oefeningen

Nadere informatie

Alles onder de knie? 1 Herhalen. Intro. Met de docent. 1 Werk samen. Lees het begin van de gesprekjes. Maak samen de gesprekjes af.

Alles onder de knie? 1 Herhalen. Intro. Met de docent. 1 Werk samen. Lees het begin van de gesprekjes. Maak samen de gesprekjes af. Intro Met de docent Wat ga je doen in dit hoofdstuk? 1 Herhalen: je gaat herhalen wat je hebt geleerd in hoofdstuk 7, 8 en 9. 2 Toepassen: je gaat wat je hebt geleerd gebruiken in een situatie over werk.

Nadere informatie

RITUEEL. schrijven. Word de persoon die je altijd al had willen zijn.

RITUEEL. schrijven. Word de persoon die je altijd al had willen zijn. RITUEEL schrijven d a g b o e k Word de persoon die je altijd al had willen zijn. Welkom De persoon worden die je altijd al had willen zijn. Daarom schrijf ik. Door ritueel te schrijven kom je in verbinding

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau A, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Help, mijn papa en mama gaan scheiden!

Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Joep ligt in bed. Hij houdt zijn handen tegen zijn oren. Beneden hoort hij harde boze stemmen. Papa en mama hebben ruzie. Papa en mama hebben vaak ruzie. Ze denken

Nadere informatie

Thema Op het werk. Demet TV. Lesbrief 8. De eerste werkdag

Thema Op het werk. Demet TV. Lesbrief 8. De eerste werkdag Thema Op het werk. Demet TV Lesbrief 8. De eerste werkdag Deze les gaat over de eerste werkdag. gaat voor het eerst werken bij een snoepfabriek. Hij komt binnen en maakt kennis met de chef. De chef vertelt

Nadere informatie

Lesmateriaal bij de voorstelling: Zwemmen Zonder Mouwen

Lesmateriaal bij de voorstelling: Zwemmen Zonder Mouwen Lesmateriaal bij de voorstelling: Zwemmen Zonder Mouwen Beste docent, Binnenkort gaat u met uw klas naar de voorstelling Zwemmen Zonder Mouwen; een muzikale 8+ voorstelling die zich afspeelt in en rondom

Nadere informatie

SPELVARIANTEN. Heb je vragen, feedback of wil je op weg geholpen worden, neem contact met ons op. info@talentengenerator.nl.

SPELVARIANTEN. Heb je vragen, feedback of wil je op weg geholpen worden, neem contact met ons op. info@talentengenerator.nl. SPELVARIANTEN Je ontdekt meer in een uur spelen dan in een jaar converseren Plato Het klinkt zo simpel we gaan bouwen aan het vertrouwen maar is het wel zo simpel? Zomaar vanuit het niets het thema vertrouwen

Nadere informatie

Leerstraf So-Cool Informatie voor jongeren

Leerstraf So-Cool Informatie voor jongeren Raad voor de Kinderbescherming Ministerie van Veiligheid en Justitie Leerstraf So-Cool Informatie voor jongeren Je gaat de leerstraf So-Cool volgen. Deze brochure legt uit wat de leerstraf is en wat we

Nadere informatie

NT2. Examen I: Spreken. Voorbeeldexamen. Opgavenboekje. Staatsexamen Nederlands als tweede taal. Examennr. kandidaat: Aanwijzingen

NT2. Examen I: Spreken. Voorbeeldexamen. Opgavenboekje. Staatsexamen Nederlands als tweede taal. Examennr. kandidaat: Aanwijzingen Examen I: Spreken Tijdsduur ± 30 minuten Opgavenboekje 2009 Voorbeeldexamen Examennr. kandidaat: Aanwijzingen U gaat een spreektoets maken. De toets bestaat uit twee delen. Elk deel begint met een korte

Nadere informatie

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten.

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten. Ik wil EmoKnallen. Sjoelen en uiten van emoties en gevoelens met jongeren en volwassenen. Benodigdheden: een sjoelbak en sjoelschijven. Te spelen op school, in jongeren en opvangcentra, in het gezin, bij

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

E-book Coachpraktijk Irene Bex

E-book Coachpraktijk Irene Bex E-book Coachpraktijk Irene Bex In dit e-book krijg je een vier tips die onmisbaar zijn de om de dingen te doen waar jij gelukkig van wordt. Mijn naam is Irene Bex en ik ben stresscoach, NLP coach en trainer.

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

Nieuwsbegrip XL: Studerend lezen

Nieuwsbegrip XL: Studerend lezen Nieuwsbegrip XL: Studerend lezen Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip leer je hoe je informatieve teksten kunt lezen. Je leert welke strategieën handig zijn en dat je sleutelschema s kunt maken. Waarom

Nadere informatie

taal portfolio Taalportfolio 9+

taal portfolio Taalportfolio 9+ taal portfolio Taalportfolio 9+ Inhoud bladzijde 3 bladzijde 4 bladzijde 5 bladzijde 8 bladzijde 11 bladzijde 12 bladzijde 13 Jouw naam en school Welke taal of dialect spreek je met wie Wat kun je in de

Nadere informatie

LESBRIEF POEZIE OVER DE POST. Beste leerkracht,

LESBRIEF POEZIE OVER DE POST. Beste leerkracht, LESBRIEF POEZIE OVER DE POST Beste leerkracht, In deze lesbrief staan de lesopbouw, tips en aanvullende informatie om met de woorden die per post zijn opgestuurd aan de slag te gaan met de leerlingen.

Nadere informatie

Kindervergadering Zo gaat het bij ons!

Kindervergadering Zo gaat het bij ons! Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Kindervergadering Zo gaat het bij ons! Introductie voor de groepsleiding Is kinderinspraak belangrijk? Denken vanuit de groep is logisch en praktisch, maar toch

Nadere informatie

Mensen om van te houden

Mensen om van te houden Speurtocht Vergeving is nodig in rela es Let op! Deze werkvorm vergt boven gemiddelde voorbereiding! Materiaal: Opdracht kaartjes Smartphone met internet aanslui ng pen en papier Uitleg: De speurtocht

Nadere informatie

wil ik het wensen rond overlijden

wil ik het wensen rond overlijden ZO wil ik het wensen rond overlijden Als jij mij vertelt wat je wilt, Zet ik de wereld even stil Om jouw leven gedag te zeggen En jou in ons hart neer te leggen. Wilma van Grieken, teamleider De Vaart(2012)

Nadere informatie

Thema Op zoek naar werk

Thema Op zoek naar werk Thema Op zoek naar werk Lesbrief 8. Praten en bellen over een baantje Inleiding Deze les gaat verder over het zoeken naar werk. De vrouw,, gaat weer naar de winkel om over werk te praten. Ze wil de manager

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

H E T V E R L O R E N G E L D

H E T V E R L O R E N G E L D H E T V E R L O R E N G E L D Personen Evangelieschrijver Vrouw (ze heet Marie) Haar buurvrouwen en vriendinnen; o Willemien o Janny o Sjaan o Sophie (Als het stuk begint, zit de evangelieschrijver op

Nadere informatie

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Je ouders kunnen perfecte last minute studie oriëntatiecoaches zijn, maar weten ze eigenlijk wel wat je dromen en ambities zijn? En omgekeerd: weet jij hoe jouw

Nadere informatie

Mijn doelen voor dit jaar

Mijn doelen voor dit jaar Mijn doelen voor dit jaar Een nieuw schooljaar betekent nieuwe kansen. Aan het begin van een nieuw kalenderjaar maken veel mensen goede voornemens. Dat gaan wij nu ook doen: het maken van voornemens of

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

Hotel Hallo - Thema 2 Hallo TELEVISIE KIJKEN

Hotel Hallo - Thema 2 Hallo TELEVISIE KIJKEN Hotel Hallo - Thema 2 Hallo opdrachten TELEVISIE KIJKEN 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Docentenhandleiding. CP15 het functioneringsgesprek. dh15-v2.0. daar gaan we werk van maken! 2007 ITpreneurs Nederland BV. All Rights Reserved

Docentenhandleiding. CP15 het functioneringsgesprek. dh15-v2.0. daar gaan we werk van maken! 2007 ITpreneurs Nederland BV. All Rights Reserved Docentenhandleiding CP15 het functioneringsgesprek dh15-v2.0 INBURGEREN daar gaan we werk van maken! 2007 ITpreneurs Nederland BV. All Rights Reserved Het functioneringsgesprek CP15 Waar gaat het over?

Nadere informatie

De Drakendokter: Gideon

De Drakendokter: Gideon De Drakendokter: Gideon Om hulp vragen Vervolgverhalen Groep 5 en 6 (SO en SBO) Overzicht De opdrachten zijn het leukst om te doen, als het hele boek in de klas is voorgelezen. Dit kan door elke dag in

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

Rotterdams Ambassadrices Netwerk

Rotterdams Ambassadrices Netwerk De ambassadrice als werver van inburgeraars 1. Inleiding; eigen ervaringen 2 A. Wat is werven 2 B. Het belang van werven 2 C. Verwachtingen 3 D. Rollenspel 4 E. Opdracht 4 2. Voortraject: 4 A. Doel 4 B.

Nadere informatie

Lesbrief: ff offline Thema: Waar ga ik heen?

Lesbrief: ff offline Thema: Waar ga ik heen? Lesbrief: ff offline Thema: Waar ga ik heen? Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Tegenwoordig kunnen we haast niet meer zonder computer. Bijna alles wat je doet,

Nadere informatie

Thema Kinderen en school. Lesbrief 18. Voor het eerst naar school

Thema Kinderen en school. Lesbrief 18. Voor het eerst naar school Thema Kinderen en school. Lesbrief 18. Voor het eerst naar school brengt zijn dochter Ama voor het eerst naar school. Hij praat met de juf. Ama is al op een peuterspeelzaal geweest. Is Ama verlegen? Wat

Nadere informatie

De Man van de Toekomst Module Theater Groep 7-8

De Man van de Toekomst Module Theater Groep 7-8 De Man van de Toekomst Module Theater Groep 7-8 Teksten: Stella van Lieshout Illustraties: Tjarko van der Pol ABC Cultuur is een initiatief van het Centrum voor de Kunsten Beverwijk www.abccultuur.nl De

Nadere informatie

- Leerlijn Leren leren - CED groep. Leerlijn Leren leren CED groep

- Leerlijn Leren leren - CED groep. Leerlijn Leren leren CED groep Leerlijn Leren leren CED groep 1 1. Taakaanpak Leerlijn leren leren CED groep Groep 1 a. Luistert en kijkt naar de uitleg van een opdracht in een één op één situatie b. Wijst aan waar hij moet beginnen

Nadere informatie