De digitale generatie piraten?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De digitale generatie piraten?"

Transcriptie

1

2 Voorwoord Voor u ligt mijn scriptie wat de afronding van mijn studie Communicatiewetenschap belichaamt. Een studie die ik met veel plezier heb gedaan en waar ik erg veel van heb geleerd. Ik wil me in dit voorwoord richten op twee groepen mensen. De eerste groep bestaat uit de mensen die ik speciaal wil danken: mijn ouders, mijn vriendin en de docenten Mark Leenders, Jo Bardoel, Robert Adolfsson en mijn scriptiebegeleider Piet Bakker. Als tweede wil ik me richten op de student die aan het begin van het scriptietraject staat en nu dit voorwoord leest. Elk voorwoord dat ik las voordat ik met mijn scriptie begon straalde uit dat het schrijven van een scriptie een lijdzaam en moeilijk proces is. Doordat dit van student naar student en van voorwoord naar voorwoord wordt doorgegeven, wordt gecultiveerd dat een scriptie schrijven vooral niet leuk is. Deze vicieuze cirkel wil ik doorbreken en daarom: heb plezier! (tevens: wees niet te ambitieus en focus niet teveel op het eindresultaat) (Januari 2006)

3 Samenvatting Dit onderzoek zoekt naar een verklaring voor het wijdverspreide downloaden van muziek door middel van filesharing technologieën. De muziekindustrie kiest ervoor de gebruikers van p2p netwerken te vuur en te zwaard te bestrijden, zonder zich te verdiepen in de p2p gebruiker. Dit onderzoek wil door middel van een combinatie van uses en gratifications theorie en de diffusietheorie het p2pgebruik beschrijven. Deze theoretische combinatie kan worden geschaard onder de mutual shaping of technology. De uses en gratifications theorie is operationeel vertaald naar motieven en de diffusietheorie is vertaald naar technologische eigenschappen. Deze factoren zijn empirisch getoetst door middel van een online survey die ingevuld werd door 340 respondenten. De meest belangrijke motieven zijn convenience, new music seeking en library storage en de meest belangrijke technologische eigenschappen zijn in absolute zin complexiteit en comparatief voordeel en in relatieve zin (ten opzichte van de mate van p2p gebruik) zijn alle technologische eigenschappen (behalve testbaarheid) in bescheiden mate aangenomen. De resultaten zijn gebruikt voor een aanzet naar een perfect p2p systeem genaamd Yeah!.

4 Inhoudsopgave 1 Inleiding De juridische oorlogsvoering van de muziekindustrie Het gebruik van filesharing technologieën nader bekeken Onderzoeksvraag Afbakening Relevantie Indeling Theorie Twee verschillende benaderingen binnen technology studies De twee benaderingen bijeen: mutual shaping of technology Van algemene naar concrete theorie Diffusietheorie: de technologie als verklarende factor Uses and Gratifications: de gebruiker als verklarende factor Uses and Gratifications in deze scriptie Kenmerken van de gebruiker Theoretisch raamwerk Methoden Deelvragen Methoden van datavergaring Surveymethode Deelvraag I: Kwalitatief vooronderzoek Respondenten Meetbaarheid begrippen Methoden van data analyse Forumdiscussies Survey Resultaten Exploratief onderzoek deelvraag I Motieven uit theoretisch kader De motieven convenience en consumer emancipation Ontwikkeling survey Resultaten survey Beschrijving steekproef Deelvraag I Deelvraag II Deelvraag III... 50

5 5 Conclusies en discussie Antwoorden op de deelvragen De onderzoeksvraag beantwoord Beperkingen Gevolgen voor de gevestigde en nieuwe muziekindustrie Een perfect p2p systeem: Yeah! Aanbevelingen voor toekomstig onderzoek Bibliografie Appendices Appendix 1: Eerste post forumdiscussie Appendix 2: Mail Survey Appendix 3: Survey Appendix 4: Deelvraag I Appendix 5: Deelvraag II Appendix 6: Deelvraag III... 97

6 1 Inleiding De jaren negentig kunnen beschouwd worden als het decennium waarin zowel de personal computer als het internet bij een groot publiek doorbraken (Negroponte, 1995; Rogers, 1995). Beide uitvindingen hebben in de loop der jaren een gigantische invloed op ons dagelijks leven, op bedrijven en op samenlevingen als geheel gekregen (Castells, 2001). Het internet leverde (en levert) veelbesproken innovaties op, waaronder zogenaamde filesharing technologieën, ook wel bekend als peer-to-peer (p2p) netwerken. Het eerste p2p netwerk dat een massapubliek bereikte was Napster, geïntroduceerd in Dit programma, geschreven door student (!) Shawn Fanning, bereikte in slechts twaalf maanden vijfentwintig miljoen gebruikers, die vooral muziek uitwisselden (Krishnan, Smith & Telang, 2003, p. 2), Napster werd gezien als een revolutie (Fox, 2002; Doyle, 2002). Maar waarom werd Napster zo n groot succes? Het maken van kopieën was niet nieuw, al met videorecorders, fotokopieermachines en taperecorders was dit mogelijk (Liebowitz, 1985; Varian, 2005). Echter in tegenstelling tot analoge kopieën, is een digitale kopie kwalitatief niet van het origineel te onderscheiden. Er treedt geen kwaliteitsverlies op als een bepaalde song veel gekopieerd wordt: elke kopie is identiek. Door Napster werd het voor gebruikers mogelijk deze digitale kopieën op grote schaal met elkaar te delen. Dit werd tevens vergemakkelijkt doordat de muziek gecomprimeerd was. Dit houdt in dat de bestandsgrootte sterk kon worden verkleind door de compressietechniek mpeg audio layer-3 (mp3), waardoor het veel sneller kon worden gedistribueerd. Het succes van Napster is dan ook niet los te zien van het succes van mp3 (Fox, 2002, pp. 2-4; Kasaras, 2002, pp. 2-4; Dujmovic & Mellegard, 2002). Daarnaast was er een groeiende penetratie van breedband internet en werd computer hardware steeds goedkoper (Bakker, 2005, p. 43). Al deze ontwikkelingen bij elkaar zorgden voor het succes van Napster: de p2p revolutie was geboren. 1.1 De juridische oorlogsvoering van de muziekindustrie Muziek was door de opkomst van p2p netwerken een economisch goed geworden waar vele mensen niet meer voor betaalden (Dolfsma, 2004). Een ontwikkeling die op het internet al wijdverspreid was, zoals bijvoorbeeld Segal (1996, p. 99), ruim voor de Napster revolutie, duidelijk maakte: Cyberspace has bred an entitlement philosophy in Internet users. The prevailing dogma is that anything available over the Internet is free, or at least should be. Napster zorgde er dus voor dat de muziekindustrie steeds moeilijker geld kon verdienen op de manier zoals ze gewend waren (Berkman Center for Internet and Society, 2005a). De 1

7 muziekindustrie werd daarom gedwongen in te grijpen. In 2000 werd Napster door de Amerikaanse rechtbank gemaand haar netwerk te sluiten wegens het faciliteren van auteursrechtschendingen, waarbij veroordeling makkelijker werd gemaakt door Napster s gebruik van een centrale database (Berkman Center for Internet Society, 2005a, p. 22). Ook recentelijk was er in de Verenigde Staten een belangwekkende rechtszaak (Hollywood wins Internet piracy battle, 2005). De filmstudio MGM klaagde het filesharing netwerk Grokster aan voor het stimuleren van het stelen van muziek en piraterij. De jurisprudentie (de Betamax zaak is een veelgenoemd voorbeeld (Liebowitz, 2003)) leek in het voordeel van Grokster, namelijk dat een technologiebedrijf niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor hoe de gebruikers haar technologie gebruiken. Echter, 27 juni jongstleden kwam rechter David Souter met het oordeel dat Grokster unmistakable verantwoordelijk kan worden gehouden voor auteursrechtschendingen door de gebruikers (CNN, 2005). De muziekindustrie juichte, de technologie industrie en belangenorganisaties voor consumenten waren teleurgesteld. Naast rechtszaken tegen makers van p2p programma s worden ook individuele gebruikers die veel songs ter beschikking stellen ( uploaden ) juridisch vervolgd. In 2004 werden er zevenhonderd zaken begonnen in Europa (in Nederland is stichting BREIN een aanjager hiervan (Brein onderneemt juridische stappen tegen tweeëndertig internetters, 2005)) en maar liefst zesduizend in de Verenigde Staten. Deze zaken resulteerden vooral in schikkingen van vierduizend euro tot dertienduizend euro (IFPI, 2005). Jessica Litman (2003; 2004) is een van de criticasters van deze juridische oorlogsbenadering van de muziekindustrie. Ten eerste heeft ze kritiek op het feit dat de muziekmaatschappijen bij herhaling naar voren brengen dat gebruikers van filesharing technologieën zich schuldig maken aan diefstal, terwijl dit volgens haar nergens juridische grondslag vindt. Sterker, ze stelt dat de meeste regels met betrekking tot auteursrecht op het internet verzonnen zijn (p. 218): In the Internet arena, almost all of the copyright rules you hear are made up rules. Ten tweede wordt er nooit een principieel juridisch oordeel geveld hierover, omdat de gedagvaarde gebruikers door de advocaten onder grote (financiële) druk worden gezet. Hierdoor kiezen de meeste aangeklaagde gebruikers eieren voor hun geld en schikken de zaak (p. 220). De publiciteit hierover (een voorbeeld hiervan is dit citaat van Cary Sherman, president van de RIAA: The law is very clear. What they are doing is stealing (Litman, 2003, p. 219)) wordt dan weer gebruikt door de muziekindustrie om alle filesharing gebruikers piraten te noemen. Hierdoor ontstaat een 2

8 vicieuze cirkel die alleen te doorbreken is door meer vragen te stellen over de redenen van het p2p gebruik. 1.2 Het gebruik van filesharing technologieën nader bekeken De juridische benadering van de muziekindustrie heeft als gevolg dat er weinig publieke discussie plaatsvindt waarom filesharing technologieën zoveel worden gebruikt, zonder in piraten terminologie te vervallen. Volgens Litman (2003, p. 220) zijn piraten mensen die met counterfeit kopieën (kopieën die niet van het origineel zijn te onderscheiden) geld verdienen en hiervoor zeer terecht worden gestraft. In het publieke debat wordt echter iedereen die een kopie maakt per definitie een piraat. Het piratenidioom wordt door veel media klakkeloos en zonder aanziens des gebruiks overgenomen. Een voorbeeld hiervan is dat de Volkskrant (28 juni, 2005) op de voorpagina de volgende kop afdrukt: Hof: makers piraten-software strafbaar. Verder wordt er de laatste jaren veel gesproken over toekomstige businessmodellen voor de muziekindustrie (Berkman Center for Internet and Society, 2005a; 2005b). Maar hoe kan men het over toekomstige businessmodellen hebben als men zich niet verdiept in het consumentengedrag van miljoenen mensen (Dujmovic & Mellegard, 2002)? Dat men zich hierin verdiept is ook voor de muziekindustrie relevant, het gebruik van filesharing technologieën is namelijk niet afgenomen door alle juridische acties 1 of door de opkomst van legale muziekdiensten als itunes (Freedman, 2003). Integendeel: although the mainstream media tends to report there is a decline in p2p and filesharing usage, it appears this is largely incorrect. Quite the contrary, the interest in p2p and filesharing networks appears to be at an all time high. (Interest in File-Sharing at All Time High, 2005). Geconcludeerd wordt dat het totale aantal gebruikers van filesharing technologieën in maart vorig jaar 8,5 miljoen is (tegen 5,5 miljoen in 2003 en 7,0 miljoen in 2004 (bron: ), dus "the presence of peer-to-peer file-sharing options in the market remains an influential force on consumer digital music acquisition behavior" (Interest in File-Sharing at All Time High, 2005). Met recht een invloedrijke kracht, want er worden elke week meer dan een miljard bestanden gedownload door middel van filesharing technologieën (Liebowitz, 2004). 1 Ook in 1999 was deze trend zichtbaar: de neergang van Napster hield niet in dat alle voormalige gebruikers van dit netwerk (in haar oude vorm) nu wel opeens legale diensten gingen gebruiken. Webnoise Research (In: Fox, 2002, p. 8) onderzocht 3000 studenten hoe ze nu muziek online gingen verwerven. Maar liefst 78% antwoordde dat hij of zij ging overstappen naar een ander bron van gratis muziek. Slechts 21% stapte over op legale diensten (waarvan destijds mp3.com de grootste was). 3

9 Filesharing is voor grote groepen mensen, vooral jongeren, dus als het ware natuurlijk gedrag geworden. Ook Lessig (Lawrence Lessig vecht tegen de rechtenoorlog, 2004, p. 1) signaleert het: (..) de totaal andere manier waarop jongeren media gebruiken. Hun essentie van cultuur is dat alles voor een eigen interpretatie te gebruiken is, om te samplen en te remixen. Maar de wet maakt nu illegaal wat voor jongeren natuurlijk is geworden [namelijk filesharing, RD]. Lehman-Wilzig en Cohen-Avigdor (2004, p. 722) zeggen het als volgt: The threat to older media is a cultural-generational one. (..) new media can change profoundly the way is which content is consumed and perceived. In deze scriptie wil ik onderzoeken waarom de consument van de zogenaamde digitale generatie filesharing technologieën gebruikt. Wat drijft hem of haar? Vaak wordt inkomen als belangrijke factor aangehaald hiervoor. Zo doet Bakker (2005, p. 53) de volgende aanname over de verschillende consumentengroepen van filesharing netwerken en betaalde downloaddiensten 2 : consumenten die meer tijd dan geld hebben gebruiken p2p diensten, consumenten die meer geld dan tijd hebben betaalde downloaddiensten. Deze aanname zou je als volgt kunnen extrapoleren richting de toekomst: wanneer de groep die nu veel gebruik maakt van filesharing technologieën (vooral in de leeftijd van 12 tot 29 (Pew Internet, 2003, p. 5; 2005)) meer gaat verdienen stapt ze over op betaalde downloaddiensten. Maar is dit wel zo? Is er niet veel meer aan de hand? Is het gebruik van filesharing technologieën niet een logische uitkomst van de veranderende behoeften en attitudes van de jongeren van nu, die dagelijks vele uren op het internet doorbrengen (SCP, 2004; CBS, 2004)? Het volgende citaat van Kwong en Lee (2002, p. 7) geeft al indicatie in deze richting, ze vonden het surprising to find that the income of the respondents (..) do not shown to have a significant effect on the piracy behavior. Consumenten van de digitale generatie zouden dus weleens p2p kunnen blijven gebruiken, zeker wanneer deze gebruiksvriendelijker en veiliger worden (Dujmovic & Mellegard, 2002). Reden van zorg, volgens Mark Fox (2002): This phenomenon [gebruik van filesharing technologieën, RD] is of particular concern to the music industry as these young consumers may, when they enter the workforce, continue to obtain music for free. Betaalde downloaddiensten als alternatief voor filesharing netwerken zijn dus niet zaligmakend, 2 Er zit slechts een geringe overlap tussen gebruikers van filesharing technologieën en betaalde diensten. Onderzoek van Pew Internet (2005) bracht aan het licht dat negen procent van de huishoudens zowel betaalde diensten als filesharing technologieën gebruikt. 4

10 Bakker (2005, p. 54) hierover: Als ze [betaalde diensten en p2p, RD] perfecte substituten waren, dan zou het prijsverschil resulteren in een zeer bescheiden aantal betaalde downloads. Een indicatie dat dit misschien al wel het geval is geeft een poll op de site multiscope.nl 3 aan. Met de stelling Illegaal muziek/software downloaden is nog altijd aantrekkelijker dan legaal downloaden of kopen was maar liefst 82% het eens (n=665)! Inzicht in het gebruik van p2p programma s onder de digitale generatie kan ons veel leren over de toekomst, aangezien de zogenaamde digitale generatie groter en groter wordt. Onderzoeksbureau Gartner (2003) hierover: By 2020, 60% of the population will be media-active, born since 1975 and raised on the Internet. Media companies must take these generational changes into account. 1.4 Onderzoeksvraag In de vorige paragrafen is uiteengezet dat de redenen voor het gebruik van filesharing technologieën vaak overschaduwd worden door het begrip piraterij. Het is echter belangwekkend en wetenschappelijk interessant om deze redenen te begrijpen en te verklaren. Dit leidt tot de volgende onderzoeksvraag: Hoe kan het gebruik van filesharing technologieën onder de digitale generatie worden verklaard? Afbakening Voordat de relevantie van deze onderzoeksvraag wordt aangegeven, eerst wat belangrijke restricties. Als eerste met betrekking tot het begrip gebruik. Het gebruik van filesharing technologieën valt uiteen in downloaden en uploaden (het delen van een bestand). Download gedrag is actiever gedrag, in tegenstelling tot uploaden aangezien de upload functie automatisch aanstaat bij p2p programma s (Oram, 2001). Download gedrag is fundamenteel anders dan upload gedrag, onder gebruik wordt in deze scriptie daarom alleen het downloaden verstaan. Een verdere aanscherping: slechts het downloaden van muziek zal worden besproken in deze scriptie. De reden voor de keuze is dat muziek als eerste werd gecomprimeerd (mp3). Gevolg 3 Bron: 5

11 hiervan is dat het als eerste op het p2p netwerk Napster werd gedistribueerd (Zhang, 2002, p. 2; Kasaras, 2002, pp. 2-4). Muziek is dus een voorloper te noemen, nog steeds is het merendeel van de files op filesharing netwerken muziek. De IFPI meldt dat er op filesharing netwerken ongeveer 800 miljoen muziekbestanden worden aangeboden (IFPI, 2005, pp ). Ook al moet worden aangetekend dat het hier niet gaat om allemaal unieke songs, van mainstream muziek bevinden zich dikwijls meer dan één versie op een p2p netwerk, muziek is nog steeds wel de reden voor veel mensen een p2p programma te gebruiken (Liebowitz, 2004). Ook het begrip digitale generatie heeft verdere afbakening nodig. De eerste beperking die te maken is, is dat vanuit methodische overwegingen slechts consumenten uit Nederland subjecten van onderzoek waren in deze scriptie. De tweede beperking is meer inhoudelijk, namelijk wat is de digitale generatie precies? Dit begrip houdt in dat mensen internet en digitale technologie als natuurlijk integreren in hun dagelijks leven. Deze consumentengroep is over het algemeen sterk computer geleerd 4 (Holm, 2000) en groeide op met het internet. De leeftijdsgrens waar de digitale generatie begint, het bleek al uit eerder citaat van Gartner, wordt vaak gesteld op mensen geboren na 1975 (dus onder de dertig jaar). De logica van deze grens is dat mensen jonger dan dertig bij de opkomst van internet niet te oud waren om deze technologie te leren gebruiken. Het leereffect bij de digitale generatie is dus het hoogst, deze groep scoort dan ook het hoogst op zogenaamde digitale vaardigheden (SCP, 2004, pp ; Kusek & Leonard, 2005, pp ; CBS, 2004). 1.5 Relevantie Deze scriptie is zowel sociaal-cultureel, juridisch als economisch van belang. Om te beginnen met de sociaal-culturele relevantie, kan deze scriptie bijdragen aan een beter begrip van filesharing door inzichten in het gebruik ervan. Dit kan ervoor zorgen dat de (toekomstige) mogelijkheden van p2p beter kunnen worden benut. Bijvoorbeeld dat er door filesharing meer culturele mediagoederen worden geconsumeerd, doordat het makkelijker toegankelijk en doorzoekbaar is. Ook kunnen artiesten die bij platenmaatschappijen geen kans krijgen, via p2p netwerken hun muziek distribueren, waardoor er meer diversiteit zou kunnen ontstaan ( 4 De stelregel dat jongeren beter dan ouderen met computers overweg vindt weerslag in het rapport Jeugd 2003: cijfers en feiten van het CBS (2004, p. 122): Jongeren beschikken over meer computervaardigheden dan 25- plussers. Deels zou dit door de attitude kunnen komen (CBS, 2004, p. 123): de houding ten opzichte van moderne ict-hulpmiddelen verschilt duidelijk met die van de bevolking vanaf 25 jaar. Over het algemeen staan jongeren positiever tegenover computers dan 25-plussers. 6

12 Lawrence Lessig vecht tegen de rechtenoorlog, 2004, p. 1; Lehman-Wilzig en Cohen- Avigdor, 2004, p. 716; Bardoel & Van Cuilenburg, 2002). Ons culturele erfgoed zal steeds digitaler worden en onze cultuur verbonden te laten zijn is het belangrijk dat zoveel mogelijk mensen toegang hebben hiertoe: weer een mogelijke toepassing van p2p (Litman, 2004, pp ). Met de geschetste rechtszaken in het achterhoofd, is deze scriptie zowel voor wetgevende als de rechterlijke macht relevant: een juridisch belang. Tevens is er een economisch belang. Ook al gaat de digitale economie niet om geld alleen, maar ook om het enthousiasme van vrijwilligers die informatie willen delen met anderen (een zogenaamde gift economy ), het is wel degelijk belangrijk dat er geld kan worden verdiend met muziek (en mediacontent) (Doyle, 2002) (Litman, 2004, pp. 4-8; McGee & Skågeby, 2004; Tapscott, 1996). De muziekindustrie, in al zijn vormen, kan veel baat hebben bij de resultaten van deze studie om haar consumenten beter te begrijpen en hierop te kunnen inspelen. Ook artiesten kunnen met de resultaten van deze scriptie allicht beter inschatten hoe in de toekomst geld te verdienen met hun creaties (Shuker, 2001). Indirect is deze scriptie ook relevant voor alle marktpartijen die zich in meer of meer mindere mate met mediacontent bezighouden, er hun geld mee verdienen. De muziekindustrie werd als eerste geconfronteerd met de p2p revolutie, echter andere sectoren van mediacontent zullen snel volgen (op het moment zijn films bijvoorbeeld ook zeer populair op p2p netwerken) De wetenschappelijke relevantie is (uiteraard) empirische kennis toe te voegen aan het nog onontgonnen onderzoeksgebied van het gebruik (downloaden) van filesharing technologieën. Er zijn nog weinig onderzoeken gedaan om het gebruik te begrijpen en te verklaren 5. Deze scriptie heeft niet de pretentie alle gerelateerde onderwerpen in het zeer brede veld te bespreken, het biedt een begin voor verder (kwantitatief) onderzoek. 1.6 Indeling In hoofdstuk 2 zal theorie worden besproken om een kader te scheppen van waaruit de onderzoeksvraag beantwoord kan worden. In hoofdstuk 3 zullen de deelvragen en de methoden gepresenteerd worden. In hoofdstuk 4 worden de resultaten van deze scriptie behandeld aan de hand van de volgende drie deelvragen: 5 Er zijn veel studies gedaan naar motieven voor uploaden (de meest recente is van Becker en Clement (2006), echter onderzoeken die het download gedrag nader onderzoeken, in termen van motieven, zijn schaars. 7

13 Welke motieven heeft de digitale generatie om filesharing technologieën te gebruiken? In welke mate verklaren technologische eigenschappen het gebruik van filesharing technologieën onder de digitale generatie? Wat is de samenhang tussen de motieven en de technologische eigenschappen en kenmerken van de gebruiker? In hoofdstuk 5 volgen de conclusies en de discussie (met onder andere een advies aan de muziekindustrie). 8

14 2 Theorie In dit hoofdstuk zullen allereerst in paragraaf 2.1 twee benaderingen worden besproken binnen de discipline van technology studies, namelijk het technologisch determinisme en de social shaping of technology. Deze twee theorieën verklaren het gebruik van technologie allebei vanuit een ander perspectief. Vervolgens zullen in paragraaf deze twee benaderingen samenkomen in de mutual shaping of technology. Vanuit deze mutual shaping benadering zal dan eerst de technologie als verklarende factor worden besproken in de vorm van de diffusietheorie (2.2) en dan wordt in paragraaf 2.3 de uses and gratifications theorie besproken, die vanuit de gebruiker verklaringen zoekt. Deze twee theorieën vormen uiteindelijk het raamwerk van waaruit de deelvragen volgen die samen de onderzoeksvraag beantwoorden (zie figuur 1 en 2). 2.1 Twee verschillende benaderingen binnen technology studies De onderzoeksvraag van deze scriptie heeft het doel een verklaring te vinden voor het gebruik van filesharing technologieën en daarom is het nuttig twee benaderingen te bespreken over de relatie tussen samenleving en technologie (wat binnen de sociale wetenschap als technology studies wordt aangeduid). De oudste stroming is het technologisch determinisme dat ontstaan is in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw, wanneer Marshall McLuhan het bekende Understanding media uitbrengt (McLuhan wordt vaak gezien als de eerste technologisch determinist) (McQuail, 2000, p. 85). McLuhan schrijft in dit boek over het fenomeen dat mediatechnologie de samenleving sterk kan gaan veranderen (McLuhan, 1967). McLuhan en andere technologisch deterministen zien technologische ontwikkeling als de belangrijkste veroorzaker voor veranderingen in de samenleving, waarbij deze technologische ontwikkelingen als het ware los van ontwikkelingen in de samenleving plaatsvinden (MacKenzie & Wajcman, 1985, pp. 2-4). De tweede stroming is de social shaping of technology (SST). Deze ziet, in tegenstelling tot het technologisch determinisme, veranderingen in de samenleving als belangrijke veroorzaker van technologische ontwikkeling (Lenert, 2004, p. 238; MacKenzie & Wajcman, 1985). De samenleving wordt door de SST school breed opgevat, blijkens het volgende citaat: technology and its shaping has to do with the historical, the economic, the political, and the psychological as well as with the sociological (Williams & Edge, 1996). Om deze twee benaderingen naar deze scriptie te vertalen: filesharing technologieën zou je kunnen beschouwen als een resultaat van de sociale ontwikkelingen op het internet, van een 9

15 internetcultuur (Castells, 2001). Deze cultuur wordt van oorsprong gevormd door ambitieuze, ideologische vrijwilligers: hackers 6. Deze groep (dikwijls gekant tegen een te grote invloed van machtige IT bedrijven) schrijft software, in dit geval p2p programma s, die voor iedereen en van iedereen zijn (deze software kan iedereen verbeteren, dus ook door iedereen): open source software (Castells, 2001, pp , pp ). Naast het feit dat deze sociale ontwikkelingen (namelijk internet cultuur) de veroorzaker waren van p2p netwerken, is deze technologie ook veroorzaker van sociale veranderingen, bijvoorbeeld dat men minder bereid is te betalen voor muziek. De focus in deze scriptie ligt op de gebruiker; niet de technologie zelf en de eventuele sociale veranderingen zijn belangrijk, maar hoe en waarom de technologie gebruikt wordt door de digitale generatie (Williams & Edge, 1996) De twee benaderingen bijeen: mutual shaping of technology De social shaping of technology wordt vaak gezien als kritiek op het technologisch determinisme (Williams & Edge, 1996, p. 865) en op het eerste oog lijken de twee benaderingen ook lijnrecht tegenover elkaar te staan. Echter zoals in de vorige alinea duidelijk werd, kunnen beide benaderingen iets bijdragen aan deze scriptie. In theorieën over media evolutie zijn sociale en technologische ontwikkelingen dan ook onderling afhankelijk van elkaar (Stöber, 2004; Lehman-Wilzig, & Cohen-Avigdor, 2004). Op basis hiervan is er een benadering die het technologisch determinisme en de SST in één benadering laten samenkomen, namelijk de mutual shaping of technology (Boczkowski, 2004): the social shaping and technological determinism of media artifacts are so intimately tied that they should be seen as the two sides of the same innovation coin (p. 255). Boczkowski (2004) stelt namelijk dat de twee theorieën elkaar in hoge mate kunnen aanvullen, omdat de tekortkomingen van de ene benadering de sterktes zijn van de andere benadering en vice versa, kortom ze maken elkaar sterker: a mutual shaping lens provides more encompassing account of new media evolution (p. 256) Van algemene naar concrete theorie Boczkowski (2004) heeft het technologisch determinisme concreet gemaakt met de diffusietheorie, die in de volgende paragraaf 2.2 besproken zal worden. De SST is in deze scriptie concreet gemaakt met behulp van de uses and gratifications (U&G) benadering, besproken in paragraaf 2.3 (zie figuur 1). De diffusietheorie en de U&G benadering zijn het 6 Van oorsprong is het begrip hackers dus een positief begrip. Later is dit begrip als het ware gekaapt door de media die het gebruik(t)en als synoniem voor computervandalen. 10

16 raamwerk van waaruit de onderzoeksvraag beantwoord is, aangezien deze een sterk verklarend karakter hebben. Zo gebruikte ook het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) (2004, pp ) deze combinatie om het gebruik van nieuwe media te verklaren: recapitulerend kan worden gesteld dat de ervaren functionaliteit van media, in combinatie met hun relatieve aantrekkelijkheid, bepaalt van welke media mensen gebruikmaken. (p. 207). Hierbij verwijst ervaren functionaliteit naar de U&G benadering en relatieve aantrekkelijkheid naar de diffusietheorie. Ook Pedersen en Ling (2002) zijn van mening dat de diffusietheorie en de U&G benadering verklarend van karakter zijn, en bevelen deze combinatie aan wanneer er verklarend gebruiksonderzoek moet worden gedaan. Social shaping of Technology Mutual shaping of technology Diffusietheorie Gebruikers factoren: U&G benadering Technologische factoren Figuur 1 Mutual shaping benadering in deze scriptie. 2.2 Diffusietheorie: de technologie als verklarende factor De diffusietheorie van Rogers stelt de technologie centraal, er wordt dus vanuit de technologie beredeneerd (Rogers, 1995; Pedersen & Ling, 2002). Het meest bekende deel van deze theorie is dat de verspreiding van technologie plaatsvindt langs vaste segmenten. Het eerste segment, de innovators (2,5 % gemiddeld) gebruiken een bepaalde technologie als eerste, gevolgd door de early adoptors (13,5%), de early majority (34%), de late majority (34%) en de laggards (16%) als laatsten. Deze verdeling is een ideaaltype op basis van de statistische normaalverdeling, in de praktijk komt dit ideaaltype zelden voor. 7. Ook de diffusie van p2p programma s is niet volgens deze verdeling verlopen, zo was Napster al binnen een jaar onder zeer veel gebruikers (en dus segmenten) verspreid (Kusek & Leonard, 2005). Dit 7 Furukawa en Kato (2002, pp. 1-10) hebben onderzoek naar de diffusie van verschillende informatieproducten en kwamen tot de conclusie dat de meeste producten niet volgens de ideaaltypische normaalverdeling werden verspreid. 11

17 deel van de diffusietheorie is dan ook niet relevant voor deze scriptie (ook al omdat dit deel te beschrijvend is van aard is) (Pedersen & Ling, 2002). Wanneer de diffusietheorie wordt gebruikt om bepaald gebruik te verklaren, is analyse van de technologische eigenschappen van een innovatie bruikbaar (Truman, Sandoe & Rifkin, 2003, p. 593). De eigenschappen verklaren tussen de 49 en 87 procent van de variantie in het gebruik (Rogers, 1995, p. 250). De technologische eigenschappen die volgens Rogers (1995, pp ; SCP, 2004, p. 207; Vishwanath & Goldhaber, 2003, pp ; Truman e.a, 2003, p. 593) het technologie gebruik verklaren zijn: het comparatieve voordeel, de compatibiliteit, de complexiteit, de testbaarheid en de zichtbaarheid. Het gaat niet zozeer om het feit of bovenstaande eigenschappen werkelijk aan de technologie zijn toe te schrijven, het gaat om de (subjectieve) perceptie van de gebruiker (Vishnawath & Goldhaber, 2003, p. 550). Het comparatieve voordeel verwijst naar de mate waarin de technologie wordt gezien als beter dan de voorganger of een alternatief product met een vergelijkbare functie ( often expresses as economic profitability or social prestige (Rogers, 1995, p. 229)) De compatibiliteit heeft te maken met de mate waarin de technologie past binnen de e waarden, behoeften en ervaringen van de gebruiker. De complexiteit houdt in hoe moeilijk het is de technologie te gebruiken en te begrijpen. De testbaarheid verwijst naar de mate waarin het product uitgeprobeerd kan worden. De zichtbaarheid is in hoeverre de resultaten van een technologie te zien zijn voor anderen, de omgang ermee kan als het ware worden afgekeken van anderen om discussie erover te bevorderen (SCP, 2004, p. 207). Toegepast op deze scriptie, kunnen er de volgende hypothesen (H) worden opgesteld. Het gebruik van een p2p programma voor het downloaden van muziek is het hoogst wanneer: H1 er een comparatief voordeel is ten opzichte van legale downloaddiensten; H2 het gebruik past binnen zijn de bestaande waarden, ervaringen en behoeften; H3 het p2p programma niet te moeilijk is om te begrijpen en te gebruiken; H4 het gemakkelijk uitgeprobeerd kan worden; H5 de resultaten van muziekdownloads zichtbaar zijn voor anderen. 12

18 2.3 Uses and Gratifications: de gebruiker als verklarende factor De uses and gratifications (U&G) benadering stelt, net als de eerder besproken SST, de gebruiker van de technologie centraal: het publiek wordt gezien als actief en machtig (McQuail, 2000, p. 366). De U&G benadering, dikwijls gezien als de belangrijkste representant (de Boer & Brennecke, 1999, p. 97) van de zogenaamde behavioristische traditie, ziet het publiek niet als massa maar als individuen, die media voor bepaalde doeleinden gebruiken (een functionalistisch paradigma). Het mediagebruik wordt gerelateerd aan de behoeften, die men wil bevredigen en aan de voldoening ( gratificatie ), die men denkt te ontlenen (De Boer & Brennecke, 1999, p. 98). Met andere woorden, welk motief heeft men een bepaald medium te gebruiken. Hierbij is het niet belangrijk of het medium uiteindelijk de behoeften bevredigt, het gaat om de gezochte bevrediging. De U&G benadering bestudeert dus niet de technologie, maar de behoeften en verwachtingen van de gebruiker. Lin (1996, p. 580) zegt het als volgt: the individual user or adopter focuses, and the general idea is that adopters seek gratifications in technology based upun their individual needs or motivations. Hierbij concurreert het mediagebruik uiteraard met andere vormen van behoeftebevrediging (de Boer & Brennecke, pp ), een mens heeft immers beperkte vrije tijd (SCP, 2004). De benadering veronderstelt dus dat er een verband is tussen de behoeften van mensen en het mediagebruik dat een verwachte gratificatie oplevert, waarbij het verband het sterkst is wanneer er de motivatie hoog is (McQuail, 2000, p. 389). Dit wordt beschreven in het expectancy-value model, een model gebaseerd op het principe dat attitudes (towards media) are an outcome of empirically located beliefs and also of values (and personal preferences) (McQuail, 2000, p. 390) Uses and Gratifications in deze scriptie De Boer en Brennecke (1999, p. 109) geven aan dat één van de zwakke punten van de benadering is dat een eenduidige, theoretisch gefundeerde indeling van behoeften (..) ontbreekt. Dit is ook de reden dat het een benadering wordt genoemd en geen theorie (de Boer & Brennecke, 1999, p. 114). Het gevolg hiervan is dat er door U&G onderzoekers vrijwel altijd gebruik gemaakt van reeds gevonden motieven in andere onderzoeken. Met behulp hiervan worden verschillende categorieën voor het eigen onderzoek samengesteld, die dan weer worden getoetst (Ruggiero, 2000) 8. Rogers vindt (1986, in: Ruggiero, 2000, p. 17) 8 Om deze onvolkomenheid te compenseren, is in deze scriptie door kwalitatief vooronderzoek onderzocht of er onder p2p gebruikers nieuwe motieven zijn voor het gebruik ervan. 13

19 dat novel attributes (van p2p) het onmogelijk maken to investigate the effects of a new communication system using earlier research. Toch zijn meerdere U&G onderzoekers van mening dat eerder onderzoek een goed raamwerk geeft om het gebruik van nieuwe technologieën te onderzoeken to adapt and mold the current conceptual framework to deal with new communication technologies (Williams, Phillips & Lum, p. 241). Voor deze scriptie is het derhalve relevant gebruik te maken van U&G onderzoek naar de motieven voor het algemeen gebruik van internet, omdat er geen verklarend gebruikersonderzoek over downloaden via p2p voorhanden is (wel erg veel onderzoek naar het uploaden via p2p (Becker & Clement, 2006)). De algemene motieven die voor elk mediumtype geldig zijn, zijn volgens Katz, Gurevitch en Haas (in: Hunter, 1996, pp. 2-4; Sangwan, 2005, p. 3) te onderscheiden in vijf hoofdtypen: cognitieve motieven: gericht op de verwerving van informatie en het begrip van de omgeving; affectieve motieven: gericht op esthetische, plezierige en emotionele ervaringen; persoonlijke integratieve motieven: gericht op het vertrouwen, stabiliteit en de status van het individu; sociale integratieve motieven: gericht op het contact met familie, vrienden en de wereld; ontspannende motieven: gericht op plezier, excitement en behoefte aan verandering. In deze scriptie zal een (hypothetische) behoeftenindeling gemaakt worden voor het gebruik van filesharing technologieën met behulp van deze algemene motieven, aangevuld met de bevindingen van Hunter (1996), aangezien bovenstaande motieven door Hunter (1996) zijn toegepast op het internet. Cognitieve motieven zijn gericht op het zoeken van informatie; voor p2p gebruikers in deze scriptie zou dit vertaald kunnen worden dat ze op zoek zijn naar muziek. Deze muziek kan bekend zijn of onbekend, in het laatste geval kan de p2p gebruiker uitvinden of deze muziek interessant voor hem of haar is (aangezien muziek een experience good is, de kwaliteit is pas duidelijk bij gebruik (Doyle, 2002)) (Molteni & Ordanini, 2003, pp ; Liebowitz, 2004, pp. 3-9; Liebowitz, 2005, pp ; Brown, Geelhoed & Sellen, 2000, p.4). Onderzoek van Dufft, Stiehler, Vogeley en Wichmann (2005, p. 20) wijst 14

20 echter uit dat er vooral naar bekende muziek wordt gezocht. Het zoeken van muziek wordt in deze scriptie het motief van music seeking genoemd. Een ander motief in het verlengde hiervan is dat gebruikers p2p programma s gebruiken om een muziekarchief op te bouwen: library storage. Dufft e.a. (2005, p. 17) onderzocht dat 18% van digital music users meer dan vijfhonderd songs op haar of zijn computer heeft staan. Hierbij is het eigendom van een song of album soms belangrijker dan het luisteren ervan, Kasaras (2002, p. 15) hierover: It is possible that many will continue downloading music in an obsessive manner, without identifying with it or experiencing a passionate attachment. Dit is te classificeren als een emotionele ervaring (affectief motief), echter is ook wat voor te zeggen om het te scharen onder persoonlijke integratieve motieven. Het volgende citaat van Brown e.a. (2000, p. 6) wijst hier op: the collecting of music was something which they took pride in. In many ways their music collection acted as a tangible presentation of their taste of music, expressing who you are. Net als elk medium worden p2p programma s gebruikt voor meerdere persoonlijke integratieve doeleinden. Zo is het voor te stellen dat men muziek download om iets te bewijzen voor zichzelf, iets te volbrengen. Het doel hiervan is om vertrouwen en de stabiliteit van zichzelf te verstevigen, anders gezegd self achievement. Molteni & Ordanini (2003, p. 394) noemen dit motief weliswaar curiosity (nieuwsgierigheid), ze raken wel de kern van dit motief: those not particularly interested in music, but considering downloading as another way of trying out and exploiting the potential of digital technologies Bovenstaand en ander gebruik van p2p kan veroorzaakt worden door de druk die men voelt van anderen om muziek te downloaden, men wil voor anderen zijn of haar status bewijzen. Dit wordt veroorzaakt door zogenaamde subjectieve normen: hoe de persoon denkt dat andere, voor de persoon belangrijke, mensen tegen het gedrag aankijken. Deze normen worden weer bepaald door de normative beliefs, met andere woorden de verwachtingen over hoe andere mensen, hoe dichter hoe belangrijker, over het gedrag in kwestie oordelen (Ajzen, 1991) Kwong & Lee (2002) vonden dat subjectieve normen een positieve correlatie hebben met het gebruik van programma s. In deze scriptie is dit begrip vertaald naar het motief social pressure. 15

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Muziek downloaden MP3 WMA Liedjes of albums? Collectie Waar?

Muziek downloaden MP3 WMA Liedjes of albums? Collectie Waar? Muziek downloaden Muziek downloaden kan op verschillende manieren en bij verschillende diensten. Op deze pagina leggen we uit wat de mogelijkheden zijn. Formaten Verschillende download diensten bieden

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties

Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties Presentatie 21 maart 2013 Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties Luc Kleijnen Food2Market Innovatie training 1 Bouwen aan Innovatie - Over Altuïtion (1) Opgericht in 1997: 30 engagement

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

ORGANIZATIONAL LIFE IN THE DESIGN OF ENTERPRISE ARCHITECTURES

ORGANIZATIONAL LIFE IN THE DESIGN OF ENTERPRISE ARCHITECTURES 30-5-2012 ORGANIZATIONAL LIFE IN THE DESIGN OF ENTERPRISE ARCHITECTURES The persistent challenge of a discipline and its users Sander Meijer, NGI bijeenkomst 29 mei 2012 Promotieonderzoek onder leiding

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF ==> Download: VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF - Are you searching for Van Het Vagevuur In De Hel Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Handleiding Installatie ADS

Handleiding Installatie ADS Handleiding Installatie ADS Versie: 1.0 Versiedatum: 19-03-2014 Inleiding Deze handleiding helpt u met de installatie van Advantage Database Server. Zorg ervoor dat u bij de aanvang van de installatie

Nadere informatie

Brandhome interne synthese onderzoek marketing vs. techologie. 20 mei 2015

Brandhome interne synthese onderzoek marketing vs. techologie. 20 mei 2015 Brandhome interne synthese onderzoek marketing vs. techologie 20 mei 2015 Onderzoek - doelstelling Marketing en technologie beiden raken steeds verder verweven met elkaar. Vandaag kunnen ze niet meer

Nadere informatie

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011 Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011 28 april 2011 CENTR Marketing Workshop April 2011 - Helsinki 2 Agenda Campaign 2010: Goal Campaign Results & Learnings Market research: Goal Outcome Learnings

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen Running head: ACTIEVE OUDEREN EN BEWEGEN 1 De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de Lichaamsbeweging van Ouderen The Influence of Identification with 'Active Elderly' and Wellbeing

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2!

PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2! PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2! AGENDA Vragen over hoorcollege & huiswerk SMART herhaling Het segmentatie proces Marktsegmentatie Segmentatie oefening 1 welke variabelen? (40 minuten)

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

WC Marketing blok 2 lesweek 2! Propedeuse 2011/12!

WC Marketing blok 2 lesweek 2! Propedeuse 2011/12! WC Marketing blok 2 lesweek 2! Propedeuse 2011/12! Agenda! Tijdens oefeningen krijg je feedback op huiswerk! SMART: 5 criteria voor doelstellingen! Marketingstrategie in 3 stappen! Marktsegmentatie! Segmentatieoefening

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Om de toegang te krijgen tot de. download het programma. http://retroshare.sourceforge.net/downloads.html

Om de toegang te krijgen tot de. download het programma. http://retroshare.sourceforge.net/downloads.html www.vhn-online.nl Om de toegang te krijgen tot de download het programma http://retroshare.sourceforge.net/downloads.html Na het downloaden installeer en open het programma. Aan u wordt gevraagd: Create

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Intro. Miljoenen dialogen door duizenden bedrijven. Maar eigenlijk door Cendris.

Intro. Miljoenen dialogen door duizenden bedrijven. Maar eigenlijk door Cendris. Intro Miljoenen dialogen door duizenden bedrijven. Maar eigenlijk door Cendris. Naar een communicatiewetenschappelijk invalshoek voor optimaal klantcontact Laurens J. Ruster Maart 2008 Het medialandschap

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF ==> Download: TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF - Are you searching for Taal Actief Groep 8 Spelling 2 Books? Now, you will be happy

Nadere informatie

IMC / CROSSMEDIA PUBLIC RELATIONS MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 4 BLOK 3

IMC / CROSSMEDIA PUBLIC RELATIONS MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 4 BLOK 3 IMC / CROSSMEDIA PUBLIC RELATIONS MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 4 BLOK 3 AGENDA IMC, Crossmedia en Transmedia storytelling Wat is PR Wat zijn de zwakke en sterke punten van PR PR en IMC PR instrumenten

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten The Moderating Influence of Social Support on the Relationship between Mobbing at Work

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Downloadverbod zal industrie niet helpen

Downloadverbod zal industrie niet helpen Downloadverbod zal industrie niet helpen Een wettelijk downloadverbod zal geen invloed hebben op het koopgedrag van internetgebruikers. Zo n verbod, voorgesteld door het kabinet, kan zelfs een averechts

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen.

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. The Relationship between Intimacy, Aspects of Sexuality and Attachment

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers The Influence of Job Demands and Job Resources on Psychological Fatigue and Work Satisfaction

Nadere informatie

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers English Instructions Windows 8 out-of-the-box supports the ICARUS Illumina (E653) e-reader. However, when users upgrade their Windows

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Multi-Screen Consument

Multi-Screen Consument Multi-Screen Consument Multiscreen: wat weten we al? What s on their Screens, what s on their minds? Multiscreen consumer research Microsoft Advertising USA EIAA Multi-Screeners Report Pan europees onderzoek

Nadere informatie

Find Neighbor Polygons in a Layer

Find Neighbor Polygons in a Layer Find Neighbor Polygons in a Layer QGIS Tutorials and Tips Author Ujaval Gandhi http://google.com/+ujavalgandhi Translations by Dick Groskamp This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6 Samenvattende conclusies

HOOFDSTUK 6 Samenvattende conclusies 6 pagina 97 HOOFDSTUK 6 Samenvattende conclusies 6.1 Nieuws 6.1.1 Content: Zijn jongeren in nieuws geïnteresseerd? 6.1.2 Waarde: Is nieuws volgen belangrijk? 6.1.3 Oordeel: Hoe beoordelen jongeren nieuws?

Nadere informatie

Onderzoeken die ook laten zien dat het substituut-effect van illegaal aanbod vele malen groter is dan het promotioneel effect.

Onderzoeken die ook laten zien dat het substituut-effect van illegaal aanbod vele malen groter is dan het promotioneel effect. Onderzoek: waarom file-sharing leidt tot minder verkopen Verschillende onafhankelijke onderzoeken tonen aan dat file-sharing een hoofdrol speelt in de wereldwijde daling van muziekverkopen. Vooral de verkoop

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Nieuwe media. Ander onderwijs?

Nieuwe media. Ander onderwijs? Nieuwe media. Ander onderwijs? Joke Voogt Typ hier de footer 1 Wij streven ernaar dat over vijf tot tien jaar alle leerlingen voor hun toekomstig beroep, voor het deelnemen aan het maatschappelijk leven

Nadere informatie

Zo wordt u natuurlijk nóóit een omnichannel organisatie!

Zo wordt u natuurlijk nóóit een omnichannel organisatie! In samenwerking met: Zo wordt u natuurlijk nóóit een omnichannel organisatie! Shopping 2020 #Predicting the future Shopping 2020 1 "Who the hell wants to hear actors talk? H. M. Warner, Warner Brothers,

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Wat motiveert u in uw werk?

Wat motiveert u in uw werk? Wat motiveert u in uw werk? Begin dit jaar heeft u kunnen deelnemen aan een online onderzoek naar de motivatie en werktevredenheid van actuarieel geschoolden. In dit artikel worden de resultaten aan u

Nadere informatie

Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch

Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch Need To Know info Introductie Kennismaking Opzet van colleges, hoe wordt er getoetst Wat gaan we de

Nadere informatie

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing

Tilburg University. Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Tilburg University Technieken van kwalitatief onderzoek 1 Verhallen, T.M.M.; Vogel, H. Published in: Tijdschrift voor Marketing Publication date: 1982 Link to publication Citation for published version

Nadere informatie

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0)

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) De wasstraat Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) 20 370 51 42 hello@fonk-amsterdam.com Why? Een van de belangrijkste vragen die je jezelf moet vragen als startup is

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Universiteit Utrecht Intellectueel Eigendom en Privacy

Universiteit Utrecht Intellectueel Eigendom en Privacy Universiteit Utrecht Intellectueel Eigendom en Privacy Erik Huizer Intellectueel eigendom en privacy Eigendom van informatie Patenten Auteursrecht Privacy Eigendom van informatie Bestaat dat wel? Hoe bescherm

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

CopyRight TV: We Own You

CopyRight TV: We Own You CopyRight TV: We Own You Sander Smid 1878972 1IMM IM0903 Inhoudsopgave Inleiding 3 Copyright 3 Ontwerp en materiaal 3-4 Ximpel en Ximpeltv 4 Samenwerking 5 Conclusie 5 Inleiding: De laatste periode van

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

Social Media Marketing

Social Media Marketing Social Media Marketing Get Social But, How? And Where? Tom Zoethout KvK Netwerkevent 23 nov 09 2 1 Moet je sociaal meedoen op het internet? 3 Social Media Marketing Quiz Wat weet ik eigenlijk al over Social

Nadere informatie

Drijfveren voor natuurbeheer in het licht van veranderende wereldbeelden in de samenleving

Drijfveren voor natuurbeheer in het licht van veranderende wereldbeelden in de samenleving Drijfveren voor natuurbeheer in het licht van veranderende wereldbeelden in de samenleving Annick Hedlund-de Witt a.dewitt@tudelft.nl Post-doctoral researcher Biotechnology and Society 2 40 Yoga is not

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Waarom mensen zich niet verdiepen in partnerpensioen

Waarom mensen zich niet verdiepen in partnerpensioen Onderzoek Waarom mensen zich niet verdiepen in partnerpensioen Onderzoek in opdracht van Pensioenkijker.nl Projectleider Kennisgroep : Vivianne Collee : Content Unit Financiën Datum : 09-11-010 Copyright:

Nadere informatie

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF

ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ==> Download: ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF ECHTE MANNEN ETEN GEEN KAAS PDF - Are you searching for Echte Mannen Eten Geen Kaas Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch)

Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) Relatiemarketing is gericht op het ontwikkelen van winstgevende, lange termijn relaties met klanten in plaats van het realiseren van korte termijn transacties.

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Dit document beschrijft kort de bevindingen uit het onderzoek over biseksualiteit van het AmsterdamPinkPanel.

Nadere informatie

Monoloog. Dialoog. Reactief. Co-actief. Gesloten. Open. Competitief. Collaboratief. Business. Klant. Massa productie.

Monoloog. Dialoog. Reactief. Co-actief. Gesloten. Open. Competitief. Collaboratief. Business. Klant. Massa productie. 20 januari 2011 Arnout de Vries User Empowerment en Participatie Strategieën (UEPS) Digitaal Bestuur Congres Monoloog Reactief Gesloten Competitief Business Massa productie Dialoog Co-actief Open Collaboratief

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

Invloed van digitaal op ons business model

Invloed van digitaal op ons business model Invloed van digitaal op ons business model Waarom Social media? Wat vinden onze doelgroepen? Wat kun je zelf/wat mag je zelf Wat en hoe kun je online vinden en wat doe je ermee? NVFG Ronald Pastor 22 januari

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in de Buurtmoestuin

Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in de Buurtmoestuin Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in de Buurtmoestuin Een kwalitatief onderzoek naar de gepercipieerde (gezondheids)effecten van gezamenlijk tuinieren Ontspanning en Sociale Contacten Groeien in

Nadere informatie

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats.

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Development, Strategies and Resilience of Young People with a Mentally

Nadere informatie