Beleggen bij de Rabobank Samen sterker. Dat is het idee van coöperatief bankieren. Voordat u bij de Rabobank gaat beleggen, vinden wij het belangrijk dat u weet hoe wij tegen beleggen aankijken, wat we verstaan onder doelrisicoprofielen en hoe wij portefeuilles samenstellen. In dit document leggen we dat voor u uit. Als u met ons in gesprek gaat inventariseren wij eerst uw financiële doelen. Blijkt beleggen voor u een goede keuze om uw financiële doelen te bereiken? Dan brengen wij in beeld op welke manier u dit het beste kunt doen. Manieren van beleggen bij de Rabobank Met dit document kunt u zich een beeld vormen van beleggen bij de Rabobank. Bij de Rabobank kunt u op drie verschillende manieren beleggen: laten beleggen (vermogensbeheer), beleggen met advies, en zelf beleggen ( execution only dienstverlening). Bij deze drie manieren van beleggen biedt de Rabobank verschillende bedieningsconcepten aan. Welk bedieningsconcept het beste bij u past, bepaalt u samen met de Rabobank. De keuze hangt af van uw persoonlijke situatie. Bij laten beleggen besteedt u het beheer van uw portefeuille binnen de gemaakte afspraken uit aan ervaren vermogensbeheerders. Beleggen met advies is een serieuze optie als u zelf de beleggingsbeslissingen wilt nemen en daarbij gebruik wilt maken van persoonlijk beleggingsadvies. Indien u kiest voor zelf beleggen krijgt u geen beleggingsadvies. U dient dan zelf te bepalen of uw kennis en ervaring voldoende zijn om de risico s, de passendheid van het bedieningsconcept en uw beleggingen te beoordelen. De informatie in dit document is slechts voor een deel van toepassing bij zelf beleggen. De beleggingsconcepten die we binnen de Rabobank kennen zijn: Individueel Vermogensbeheer Rabo Beheerd Beleggen fondsen Rabo Rendemix Individueel Advies Beleggen Rabo Select Beleggen Rabo Direct Beleggen Meer informatie hierover kunt u krijgen van uw adviseur van de Rabobank en kunt u vinden in een aparte brochure per beleggingsconcept op www.rabobank.nl. Bij alle beleggingsconcepten kunt u gebruik maken van de Rabo Beleggen bij de Rabobank 1
Beleggen App. Hiermee heeft u als belegger direct en gemakkelijk inzicht in uw portefeuille. De Rabo Beleggen App is door elk type belegger te gebruiken. Het enige dat u nodig heeft is een smartphone of tablet (Apple of Android) met internetverbinding, een Rabo Effectenrekening en Rabo Internetbankieren. De informatie in dit document geldt naast beleggen met advies en laten beleggen ook voor bankspaarproducten waarbij belegd wordt, zoals de Rabo Opbouw Hypotheek en Rabo Toekomst Beleggen. Wilt u na het lezen van deze informatie gaan beleggen? Dan kunnen wij in een oriënterend gesprek aangeven wat voor u en/of uw situatie van belang is, wat dat betekent als u bij de Rabobank gaat beleggen en u aanvullende informatie geven over het bedieningsconcept dat het beste bij u past. Let op: Dit document geeft een algemene beschrijving van beleggen bij de Rabobank. Afhankelijk van uw doel en bedieningsconcept kan hiervan worden afgeweken. De bepaling van uw doelrisicoprofiel Als beleggen voor u een geschikte oplossing blijkt om uw doelen te bereiken, dan bepalen wij samen met u welk doelrisicoprofiel bij u past. Het doelrisicoprofiel geeft de risico/ rendementsverhouding weer van een beleggingsportefeuille. De risico/rendementsverhouding van ieder doelrisicoprofiel is gebaseerd op de strategische mix van aandelen en obligaties die bij ieder doelrisicoprofiel hoort (met uitzondering van de doelrisicoprofielen hoofdsomgarantie en speculatief ). Het doelrisicoprofiel zegt niets over het risico van de specifieke beleggingen in uw beleggingsportefeuille. De Rabobank onderscheidt zeven doelrisicoprofielen: Hoofdsomgarantie Zeer defensief Defensief Neutraal Offensief Zeer offensief Speculatief De doelrisicoprofielen Hoofdsomgarantie en Speculatief worden slechts bij een beperkt aantal beleggingsconcepten aangeboden. Uw adviseur van de Rabobank kan u hier meer over vertellen. Hoe bepalen wij uw doelrisicoprofiel? Om u goed te kunnen bedienen, vraagt de Rabobank u onder meer naar uw financiële positie, naar het doel dat u met beleggen nastreeft, en naar uw kennis en ervaring op beleggingsgebied. Ook vragen we u wanneer u uw doel wilt bereiken, hoeveel risico u (op jaarbasis) kunt en wilt lopen, en welke bedieningswijze u wenst. Op basis van uw antwoorden bekijken we welke manier van beleggen passend is om uw doel te bereiken. Verwacht rendement en risicogrenzen per doelrisicoprofiel Elk doelrisicoprofiel heeft een verwacht rendement. Dit is het gemiddelde jaarrendement dat een goed gespreide beleggingsportefeuille naar verwachting oplevert. Dit is gebaseerd op het doelrisicoprofiel in combinatie met uw beleggingsdoel op een termijn van 10 tot 15 jaar. Elk doelrisicoprofiel kent naast het verwachte rendement ook een neerwaarts risico. Het neerwaartse risico geeft het verlies weer dat een doelrisicoprofiel in een slecht scenario kan opleveren op een termijn van één jaar. Het neerwaartse risico is uitgedrukt in een percentage en heeft een betrouwbaarheid van 97,5%. Dit betekent dat er een statistische kans van 2,5% is dat het verlies op jaarbasis meer is dan het neerwaartse risico aangeeft. In zeer negatieve scenario s kan het rendement dus negatiever zijn dan het neerwaartse risico in het onderstaande schema. In het onderstaande schema ziet u voor ieder doelrisicoprofiel het verwachte rendement en het neerwaartse risico op jaarbasis. Tevens is de geadviseerde minimale beleggingshorizon voor ieder doelrisicoprofiel opgenomen. Beleggen bij de Rabobank 2
Doelrisicoprofiel Verwacht rendement 1 Neerwaarts risico in slecht scenario Minimale beleggingshorizon Hoofdsomgarantie 3,0% 0% 0 jaar Zeer defensief 4,4% -3% 0 jaar Defensief 5,1% -10% 2 jaar Neutraal 5,8% -15% 5 jaar Offensief 6,5% -25% 10 jaar Zeer offensief 7,2% -35% 15 jaar Speculatief 2 - -100% - maanden. Als het ingeschatte neerwaartse risico van uw portefeuille hoger is dan van uw doelrisicoprofiel, krijgt u hiervan bericht en kunt u uw portefeuille aanpassen. Let op: Wij waarschuwen u als het ingeschatte risico van uw totale portefeuille te hoog wordt. Wij waarschuwen u niet als uw beleggingsportefeuille of delen daarvan in waarde dalen. Hier moet u dus zelf op letten. 1 Voor de actuele prognoserendementen per beleggingsconcept verwijzen wij u naar het document hierover op www.rabobank.nl. 2 Het doelrisicoprofiel speculatief kent geen prognoserendement en geen minimale beleggingshorizon. Dit doelrisicoprofiel is bedoeld voor actieve beleggers met een speculatieve beleggingsinstelling die bereid zijn hun hele vermogen in een jaar te verliezen. Het profiel is niet gebaseerd op een standaardmix van beleggingscategorieën. De waarde van uw belegging kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Let op: Rendementen kunnen ook fors tegenvallen. In het schema gaat het om prognoses, niet om garanties. Er kunnen zich onvoorziene situaties voordoen die (zelfs bij een laag risico) een grote invloed kunnen hebben op het risico en rendement van uw beleggingen. Zo kunnen er grote negatieve uitschieters zijn in rendementen door bijvoorbeeld bijzondere marktomstandigheden, bepaalde wetswijzigingen of terroristische aanslagen. Deze negatieve uitschieters kunnen zich meerdere jaren na elkaar voordoen. U dient zich er van bewust te zijn dat u in een extreem slecht scenario uw inleg zelfs volledig kunt verliezen. Indien u bij uw beleggingen gebruik maakt van een effectenkrediet, dan wel op een andere manier met geleend geld belegt, loopt u zelfs het risico een restschuld over te houden. Hoe bewaakt de Rabobank het risico binnen uw portefeuille? Regelmatige controle van het risico van uw beleggingsportefeuille. De Rabobank controleert regelmatig of het ingeschatte risico van uw beleggingsportefeuille nog steeds binnen het voor u vastgestelde doelrisicoprofiel past. Ook bij ieder beleggingsadvies doen we dat. We hebben alle beleggingstitels in ons assortiment ondergebracht in risicocategorieën. Op basis van deze risico-indeling berekenen we het mogelijke neerwaartse risico van uw beleggingsportefeuille voor de komende twaalf Vermogensbeheer Bij vermogensbeheer (laten beleggen) onderneemt de beheerder actie indien nodig en wordt u niet geconfronteerd met berichten over risico-overschrijdingen. Wijzigingen in uw situatie? In de periodieke onderhoudsgesprekken die we met u voeren, inventariseren wij of er wijzigingen in uw wensen, doelen en persoonlijke omstandigheden zijn die uw doelrisicoprofiel beïnvloeden. Zonodig passen we uw doelrisicoprofiel en het advies voor uw portefeuille daaraan aan. Hoe wordt er belegd binnen de diverse doelrisicoprofielen? Ieder doelrisicoprofiel bevat twee beleggingscategorieën met elk een eigen risico-rendementsverhouding: aandelen en obligaties. De verdeling over deze categorieën noemen we de beleggingsmix. Ieder doelrisicoprofiel kent een specifieke beleggingsmix. Zo bestaat het doelrisicoprofiel zeer defensief hoofdzakelijk uit obligaties en voor een beperkt deel uit aandelen, terwijl het bij het doelrisicoprofiel zeer offensief precies andersom is. Beleggingsmix De spreiding over de beleggingscategorieën (de beleggingsmix) is het meest bepalend voor het verwachte rendement en risico van een beleggingsportefeuille. Daarnaast is het ook van belang om een goede spreiding aan te brengen binnen deze beleggingscategorieën. Zo brengen we binnen de aandelencategorie een spreiding aan over regio s en sectoren. Binnen obligaties doen we dat onder meer over staatsobligaties, bedrijfsobligaties en obligaties van financiële instellingen. Beleggen bij de Rabobank 3
In de tabel hieronder ziet u de door ons binnen het nieuwe beleggingskader gehanteerde strategische beleggingsmix per doelrisicoprofiel. De doelrisicoprofielen hoofdsomgarantie en speculatief staan hier niet bij, omdat deze profielen een afwijkende manier van beleggen hebben. Als uw adviseur samen met u tot een van deze twee doelrisicoprofielen komt, zal deze dit uiteraard aan u toelichten. De door ons in de praktijk geadviseerde weging kan afwijken van de onderstaande verdelingen, bijvoorbeeld als we een beleggingscategorie meer of minder aantrekkelijk vinden. Dit is afhankelijk van onze actuele visie op de financiële markten. Doelrisicoprofiel Zeer defensief De vier pijlers van beleggen bij de Rabobank Beleggen is bij de Rabobank geen doel op zich, maar een middel om uw doelen te bereiken. Op lange termijn kunnen beleggingen in het algemeen een hoger rendement maar ook een hoger risico opleveren dan sparen. Hoe hoger het verwachte rendement, hoe groter het risico dat zich forse afwijkingen van dit verwachte rendement voordoen. Onze beleggingsfilosofie voor samen en laten beleggen, oftewel beleggingsadvies en vermogensbeheer, is gebaseerd op vier pijlers. Pijler 1: lifecycle-methodiek Een van de belangrijkste pijlers onder onze beleggingsfilosofie is dat we - mede afhankelijk van uw beleggingsdoel - u adviseren conform de lifecycle methodiek. Dit houdt in dat we adviseren om het risicoprofiel van uw portefeuille te verlagen naarmate de einddatum van uw beleggingshorizon dichterbij komt. Dit doen we om te voorkomen dat u in de laatste fase van uw belegingshorizon geconfronteerd wordt met een groter verlies dan u goed kunt maken. Het verlagen van het risicoprofiel als gevolg van de lifecycle-methodiek komt aan de orde in de periodieke onderhoudsgesprekken met u. Defensief Neutraal Offensief Zeer offensief Gewicht aandelen 10% 30% 50% 70% 90% Gewicht obligaties 90% 70% 50% 30% 10% Pijler 2: evenwichtige portefeuilleopbouw De tweede pijler is de opbouw van een verantwoorde, evenwichtig samengestelde portefeuille. We adviseren om uw portefeuille goed te spreiden: niet alleen over beleggingscategorieën, maar juist ook binnen de categorieën. Door een goede spreiding van uw beleggingsportefeuille neemt het risico af, zonder dat dit ten koste gaat van het verwachte rendement. De invloed van een tegenvaller is dan namelijk kleiner en kan makkelijker opgevangen worden door de andere beleggingen in uw portefeuille. Pijler 3: regelmatig herbalanceren Een derde belangrijke pijler onder onze beleggingsfilosofie is het regelmatig herbalanceren van uw portefeuille. De koersen van aandelen en obligaties stijgen en dalen onder invloed van de economische ontwikkelingen. Daardoor verandert de beleggingsmix van uw portefeuille in de loop der tijd. We adviseren u daarom om uw portefeuille weer in balans te brengen met uw oorspronkelijke uitgangpunten als het gewicht van de verschillende beleggingscategorieën aanzienlijk is veranderd. Het risico van uw portefeuille kan door koersschommelingen namelijk te hoog of juist te laag worden. Als het risico te hoog is, dan is de verwachte kans op verlies groter dan past bij uw persoonlijke doelrisicoprofiel. Als het risico te laag is, dan is de kans groter dat u onvoldoende rendement op de lange termijn gaat realiseren en komen uw doelen mogelijk in gevaar. Pijler 4: maatschappelijk verantwoord beleggen De vierde pijler is maatschappelijk verantwoord beleggen. Wij streven naar een goed rendement, maar niet ten koste van alles. Als maatschappelijk betrokken bank willen we u zo veel mogelijk op een maatschappelijk verantwoorde manier laten beleggen. Bovendien geloven wij dat de risico/rendementsverhouding van portefeuilles op deze manier kan worden verbeterd. Ons beleid ten aanzien van maatschappelijk verantwoord beleggen sluit aan bij algemene en internationaal erkende standaarden op het gebied van mens, milieu en goed bestuur. De uitgangspunten hiervoor zijn gebaseerd op de Global Compact en Principles for Responsible Investing van de Verenigde Naties en ons eigen beleid ten aanzien van controversiële wapens. We passen deze uitgangspunten zoveel mogelijk toe in onze beleggingsdienst- Beleggen bij de Rabobank 4
verlening. Meer informatie over maatschappelijk verantwoord beleggen vindt u op rabobank.nl (onder het kopje: verantwoord beleggen). Uw adviseur bij de Rabobank vertelt u er ook graag meer over. Let op: Maatschappelijk verantwoord beleggen geldt meestal niet voor indexfondsen (zogenaamde indextrackers ) aangezien deze fondsen de gehele index passief volgen en doorgaans geen rekening houden met maatschappelijk verantwoord beleggen. Kosten Uw beleggingskosten zijn afhankelijk van het bedieningsconcept waarvoor u kiest. Ieder bedieningsconcept kent eigen tarieven. Daarnaast zijn er algemene tarieven voor diensten als emissies, beheerhandelingen, het administreren en bewaren van effecten (bewaarloon) en voor leveringen en ontvangsten. De specifieke kosten vindt u terug op rabobank.nl in het document Tarieven Beleggen bij de Rabobank. Het beleggingsaanbod van de Rabobank Beleggingsassortiment Afhankelijk van het door u gekozen bedieningsconcept bieden we u een ruim assortiment beleggingstitels waaruit u kunt kiezen en waarover wij u kunnen adviseren. Voordat wij nieuwe beleggingstitels in ons assortiment opnemen, kijken we of het product voldoet aan onze eisen ten aanzien van onder meer verhandelbaarheid, transparantie, complexiteit, kostenbelading en toegevoegde waarde voor u. Voor de assortimenten per bedieningsconcept verwijzen we u naar www.rabobank.nl. Een algemene beschrijving van de aard en risico s van de financiële instrumenten waarin u kunt beleggen, vindt u in Bijlage I van de Algemene Voorwaarden voor de Effectendienstverlening van de Rabobank 2007 (AVED 2007), eveneens te vinden op www.rabobank.nl. Hier leest u ook meer over de bescherming van uw financiële instrumenten en gelden bij de Rabobank (Bijlage II AVED 2007), het orderuitvoeringsbeleid van de Rabobank (Bijlage III AVED 2007) en vindt u een beknopte beschrijving van het beleid inzake belangenconflicten (Bijlage IV AVED 2007). Actieve beleggingsfondsen en passieve indextrackers Binnen uw portefeuille kunnen we passieve en actieve beleggingsfondsen opnemen. Passieve fondsen (zogenaamde indextrackers ) vinden we vooral geschikt voor liquide, transparante en concurrerende markten waar het lastig is voor actief beheerde fondsen om een concurrentievoordeel te halen. Actieve beleggingsfondsen zijn in onze ogen juist geschikt in minder liquide, minder transparante en minder concurrerende markten, waar professionele beleggers extra rendement kunnen halen. Wij streven naar portefeuilles die de voordelen van deze twee fondstypes combineren. Uit het totale aanbod van actieve fondsen en indextrackers selecteren we de fondsen die volgens ons de beste kwaliteit bieden. Eigen beleggingen van de Rabobank De Rabobank biedt ook eigen financiële instrumenten aan, zoals bijvoorbeeld Rabobank Certificaten en diverse soorten obligaties. Ook deze kunnen - afhankelijk van uw bedieningsconcept - worden opgenomen in uw beleggingsportefeuille. Heeft u na het lezen van deze informatie vragen of wilt u overleggen? Neemt u dan contact op met uw Rabobank. Meer informatie Iedere lokale Rabobank en de andere onderdelen van de Rabobank Groep die als beleggingsonderneming zijn aan te merken, zijn als zodanig geregistreerd bij de Autoriteit Financiële Markten te Amsterdam. De in deze publicatie opgenomen informatie is geen expliciete of impliciete beleggingsaanbeveling en kan op ieder moment zonder verdere aankondiging worden gewijzigd. De waarde van uw belegging kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Potentiële beleggers dienen hun eventuele beslissing om te beleggen in beleggingsproducten uitsluitend te baseren op het prospectus en de daarvan deel uitmakende beschrijving van risicofactoren, voorwaarden en kosten, alsmede voor zover van toepassing de Essentiële Beleggen bij de Rabobank 5
Beleggersinformatie. Bij onderlinge verschillen tussen de hierin opgenomen informatie en het prospectus zal de inhoud van het prospectus prevaleren. Het prospectus en de Essentiële Beleggersinformatie zijn kosteloos verkrijgbaar bij uw lokale Rabobank of via www.rabobank.nl. Deze publicatie is met zorg samengesteld, maar kan niet volledig zijn. De informatie is gebaseerd op de situatie per januari 2015. Aan de inhoud van deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend. Als u geen informatie over onze diensten en producten wilt ontvangen, dan kunt u dat kenbaar maken bij de Rabobank. Deze informatie vormt een geheel met de informatie die betrekking heeft op de verschillende bedieningsconcepten die de Rabobank kent. Deze informatie is niet van toepassing indien u bij Schretlen & Co. N.V. een effectenrekening aanhoudt. Lees ook de informatie die betrekking heeft op het bedieningsconcept waarvoor u heeft gekozen door. Rabobank Nederland. Wijzigingen voorbehouden Beleggen bij de Rabobank 6