Comité Open Monumenten Borsele Het landelijk thema van Open Monumentendag is Boeren, burgers en buitenlui. Ter gelegenheid hiervan is er speciale aandacht voor t Hof De Dierik in Oudelande. Vanaf deze boerderij start de fietsroute Langs bergen en kastelen. De route is ontwikkeld in twee afstanden. Fietsroute vanaf t Hof De Dierik start fietsroute op zaterdagmiddag 9 september 2017 om 13:00 uur korte route van 25 km of lange route van 60 km Dierikweg 1-3 Oudelande
Langs bergen en kastelen Bij bergen en kastelen denk je niet aan de Zak van Zuid-Beveland, maar eerder aan Oostenrijk, de Ardennen en de Eifel. Toch zijn er ook bergen in de gemeente Borsele, al zijn ze door mensen gemaakt en maar enkele meters hoog. Kastelen waren hier ook, op sommige plaatsen zijn de resten nog te zien. Deze fietstocht neemt u mee door het middeleeuwse Zuid-Beveland, een land van eilanden en kreken, bochtige dijken met bomen en prachtige uitzichten, langs het middeleeuwse oudland en het nieuwland met grotere kavels verovert op de zee. In het Zeeuwse polderlandschap, vooral op Zuid-Beveland en Walcheren vallen de kleine ronde bergjes op. Zij liggen bij een dorp of boerderij maar soms ook eenzaam in het land en werden veelal opgeworpen in de elfde en twaalfde eeuw in opdracht van een ambachtsheer.
Oorspronkelijk waren deze bergjes 5 tot 12 meter hoog en omringd door een brede gracht. Boven op de berg stond een ring van houten palissaden rondom een houten of stenen verdedigingstoren. Een schuin oplopende houten brug over de gracht gaf toegang tot deze toren. De bergen waren niet zo geschikt voor permanente bewoning. Aan de voet stond de bijbehorende boerderij met woonhuizen, schuren en stallen eveneens op een omgracht en meestal verhoogd terrein. Alleen bij dreigend gevaar trok men zich terug op de berg om met pijl en boog hun gebied te kunnen verdedigen. In Zeeland waren de ambachtsheren eigenaar die vooral de landbouw beoefende op de vruchtbare zeeklei. De bergjes zijn van na de bedijkingen, in de dertiende eeuw werden ze vervangen door beter verdedigbare stenen kastelen. Toch is de geschiedenis van sommige bergjes wat ouder. Er bleek een oudere, wat lagere berg onder te zitten, die wel bewoond was geweest; deze dateert van vóór de bedijking. In die tijd woonde men in het onbedijkte land veelal op terpjes die in verschillende fasen werden opgehoogd. De bergen, ook wel mottes genoemd, liggen vrijwel allemaal op de randen van kreekruggen. Door het Zeeuwse erfrecht raakten de bezittingen van de adel sterk versnipperd en kon niet iedereen een beter verdedigbaar stenen kasteel laten bouwen. Mooi zijn de bergen bij Blaemskinderen met de lindeboom, bij de boerderij Van der Meulen en nog een lage berg bij Sinoutskerke. Ook in een tuin achter het dorpsplein in Nisse, de Berg van Troje in Borssele en de afgeknaagde berg op Coudorpe zijn de nog bekende mottes in onze gemeente. Vele zijn via allerlei voetpaden van het wandelnetwerk te bekijken. Resten van de twee kastelen van Baarland, Borssele en Ellewoutsdijk zijn nog te bezoeken. Oostende (bij Hoedekenskerke) ligt nu buitendijks. Op Baarsdorp werd het complex uitgebreid, we zien er nu drie bergen. Daar werd op een vrij grote berg een stenen kasteel met torens gebouwd met een voorhof op de tweede berg. Beide waren omringd door grachten die nog zichtbaar zijn als het erg nat is. Op de derde berg stond een windmolen voor het graan te malen, al bekend uit de dertiende eeuw. De kastelen in Heinkenszand, Nisse en ook Ellewoutsdijk waren echte lusthoven en hadden geen verdedigbare functie meer. Alleen Slot Baarland is het enige kasteel in de gemeente dat min of meer permanent bewoond is gebleven.
Algemene info routes De korte route is ongeveer 25 km, deze volgt de fietsknooppunten en kan dus in een middag gereden worden. De lange route is ongeveer 60 km en kan ook in delen gereden worden. Start vanaf 13.00 uur op t Hof De Dierik aan de Dierikweg 1-3 te Oudelande. Voor het parkeren van auto s zie de verwijzingen op de borden bij de ingang. Zie verder het programma van Open Monumentendag www.borsele.nl/openmonumentenweekend. Let op: gebruik de fietspaden die zijn echt aangelegd voor de veiligheid van de fietsers! Fietsroute 25 km via de knooppunten: Wilt u een kortere route rijden, volg dan de fietsknooppuntenroute vanaf punt 37 in het dorp Oudelande, rij de route via 38 naar 39 in Baarland. U komt dan links langs de kasteelruïne De Hellenburg en in het dorp langs het Slot Baarland. Tijdens Open Monumentendag kunt u beide bezoeken. Volg dan de route naar 96 tot in Kwadendamme. Vanaf hier kunt u naar Nisse via de prachtige route 98 door het Heggenreservaat naar 92. Ga rond de kerk naar de Zuidweg. U komt dan langs het kasteelterrein van Slot Ter Nisse, zie de tekst in de lange route. Rij door naar de Drieweg, ga daar r.a. en volg die tot de Rondepolderdijk. Ga hier r.a. het dijkje op en rij door tot aan de Kruiningenpolderweg. Sla daar r.a. en volg de dijk Nissestelle tot punt 93. Via de Oudelandsedijk fietst u naar punt 37 terug naar Oudelande. Op deze route ziet u hoe kronkelig de oude landwegjes waren en hoe mooi het uitzicht is vanaf de oude dijken. U komt langs de welen, oude boerderijen en veel lindebomen. Het kleinschalig polderlandschap dat in de middeleeuwen stukje bij beetje veroverd werd op de oude vaarroute van de Zwake en de Honte (nu Westerschelde). Het scheepvaartverkeer voer in de middeleeuwen door de Zwake langs Heinkenszand en zo verder naar het noorden. Veel namen herinneren aan de afdammingen en zandplaten in de Zak van Zuid-Beveland.
Fietsroute 60 km: Sla r.a. vanaf t Hof De Dierik naar de kern van Oudelande. Via de Stationstraat, de Doelstraat en de Burg. v. Lierestraat komt u langs het oude gemeentehuis en de kerk. Deze mooie dorpskerk is open voor bezoek. Op de driesprong staat een zogenaamde klapbank om een oude kastanjeboom. Hier gaat u rechtdoor, de Wilhelminastraat. Ga de eerste straat l.a. en even verder verlaat u het dorp via een coupure in de dijk, die in geval van een dijkdoorbraak afgesloten kan worden met balken. Blijf de Everingseweg volgen, die gaat over in de Everingsebinnendijk. Sla l.a. en volg de Zwemerdam tot aan de zeedijk. Ga hier l.a. en volg de zeedijk richting Ellewoutsdijk tot hij naar boven loopt. Hier is een prachtig uitzicht over het Zuidgors en Westerschelde. U rijdt weer door, blijf langs de dijk en ga naar het Fort Ellewoutsdijk. Dit fort werd gebouwd in 1835/39 en is nu door de dijkverhoging buitendijks komen te liggen. Vanaf hier ook een mooi uitzicht op het dorp en de inlaag 1887. Ga terug de dijk af en sla l.a. u rijdt via de Hellewoudstraat het dorp in. Op de hoek van de Zomerweg staat rechts een fraaie Zeeuwse boerderij. Bijna aan het einde van het dorp in de Langeviele ziet u links en rechts de resten van een buitenplaats, het complex Zorgvliet.
Iets verder, links over de heg ziet u een eilandje met wit brugje waar de resten liggen van het middeleeuwse kasteel van Ellewoutsdijk. U rijdt weer door naar de volgende driesprong, aan uw linkerkant ziet u nog het Ceresbeeld in het park. Ga l.a. en blijf de Trenteweg volgen, na ruim 1 km ziet u links na de laatste boerderij een eenzame berg in het bouwland. Dit is het laatste overblijfsel van het twaalfde eeuwse kerkdorp Coudorpe. Rond 1350 verhuisde de bevolking naar het gunstiger gelegen Driewegen. Aan het einde van deze rechte weg gaan we l.a. de Staartsedijk op, links ook hier een mooi uitzicht over een natuurgebied. We gaan over het viaduct van de Westerscheldetunnel naar de zeedijk. We rijden naar beneden en blijven het buitendijks fietspad langs het water volgen.
We passeren het oude haventje van Borssele waar vroeger goederen en landbouwproducten via de stoomtrein op schepen overgeladen werden. Even verder kunnen we over de dijk naar beneden. We rijden via de Kaaiweg naar het dorp Borssele. Halverwege ligt er een vreemd kronkel in deze kaarsrechte weg. Op dit punt kruiste men onder een scheve hoek de spoorlijn. Na de fraaie molen gaan we l.a. via het smalle Molenpad naar het dorp. Ga daar r.a. en direct links de Zuidsingel op. Aan uw rechterhand een fraaie Zeeuwse hoeve. Neem de eerste weg rechts, dit is de Zuidstraat en u komt aan het Plein. Dit bijzondere groene plein, rondom bebouwd, met in het midden de dorpskerk, een muziektent en het Viskot. Het Plein is een beschermd dorpsgezicht. Doe een rondje en ga achter de vijver via de Noordstraat naar de Noordsingel. Ga hier r.a. en even verder is aan uw linkerhand de Berg van Troje. Neem de tijd en bekijk dit oude kasteelbergcomplex van het machtige geslacht Van Borselen. In 2016 heeft het kasteelterrein een facelift
gekregen. Het hele terrein rondom de berg is archeologisch onderzocht. De voorburcht is globaal aangegeven met zitbanken en met een trap is de top van de berg (met vlag) bereikbaar geworden. Aan de rand van het kasteelterrein is een wandelpad met Klapbank langs de bunkers en verdedigingswerken uit de Tweede Wereldoorlog aangelegd. De eigenaar is het Koninklijk Zeeuws Genootschap der wetenschappen (KZGW). Het Zeeuws Landschap heeft het terrein in beheer en laat er schapen grazen. Dit is een mooi voorbeeld van samenwerking tussen diverse instanties en de inwoners van het dorp! Hierna rijden we langs de met knotwilgen omgeven berg en vervolgen onze route via de Monsterweg. Aan het einde bij het café het Klompenkot slaan we l.a. en gaan de dijk op. Ga de tweede weg r.a. naar beneden, dit is de Hollestelleweg. Aan het einde staat rechts nog een oude boerderij compleet met bakkeet en schuren en een traditionele boerentuin. Hierna buigt de weg naar links en steken we over naar de Beeldhoeveweg. Neem dan de tweede weg rechts, de Barbesteinweg. Deze leidt onder andere langs de gerestaureerde boerderij Barbestyn, genoemd naar het kasteel in Heinkenszand. Ga aan het einde van deze weg links de Oude Zanddijk op, neem daarna eerste links en blijf deze mooie dijk steeds rechtdoor volgen.
U komt langs de resten van oude dijkdoorbraken de weeltjes, langs oude lindebomen op driesprongen of zo maar op een dijk, grote en kleine boerderijen en diverse dijkhuisjes. Aan het einde van deze dijk komen we bij de Tol, steek recht over via de rotonde en ga de Westdijk op. Even verder ligt rechts de klompenmakerij van Traas. Daarna nemen we rechts het zandpad en rijden richting de molen de Vijf Gebroeders. Dit is het oude tracé van de goederentrein naar het Sloegebied. Ga aan het einde r.a. de Stationsweg op en ga daarna rechtdoor op de kruising en fiets door de Dorpstraat. Links achter hoge bomen staat de Protestantse dorpskerk en even verder links is het toegangshek van Barbestein met wapendragende leeuwen op de palen. Aan het einde van de oprijlaan ziet u de R.K kerk, gebouwd op de fundamenten van het kasteel. Het kerkhof met oude bijzondere bomen en de Mariagrot zijn ook een bezoek waard.
Terug naar de Dorpsstraat en ga verder tot de volgende kruising. Aan de overzijde rechts voor u, ziet u hekpalen van huis Bloemenheuvel, het Van Sittersbos en het jachthuis met boerderij en koetshuis Landlust. Dit zijn de laatste resten van het landgoed dat behoorde bij het kasteel Watervliet. Op dit drukke kruispunt gaan we l.a. de Stenevate op, we rijden langs het vernieuwde gemeentehuis van Borsele en gaan via een tunneltje onder de Drieweg door. Hierna gaan we links de Grotedijk op, rijden langs een paar mooie weeltjes en gaan r.a de Kwekerijweg later Westhofsezandweg volgen tot het gekrompen dorpje Baarsdorp. Ga l.a. en doe een ommetje langs het kasteelbergcomplex van Baarsdorp, zie de inleiding van deze route. Achter het muurtje stond de kerk met kerkhof. Het Mariaputje, bekend om haar geneeskrachtig water, ligt nu aan de overzijde van de A58. We rijden verder en gaan l.a. de Oosthoekweg op en nemen de derde weg naar rechts de Sinoutskerksezandweg. Als u goed kijkt ziet u rechts voor Sinoutskerke het laagste bergje met een linde op de flank. Mogelijk een voorbeeld van een bergje van een eerste fase dat nooit verder is opgehoogd. Een rondje rond het kerkhof met oude huizen en boerderijen is een aanrader. Terug naar de Sinoutskerksezandweg en ga naar rechts.
We vervolgen onze route en slaan bij de Gerbernesseweg linksaf. We passeren de Zuidweg en even verder aan uw rechterhand doorsnijd een sloot de kreekrug. Dat is goed te zien aan het hoge talud óp die kreekrug. We rijden nu s-heer Abtskerke binnen, gaan l.a. en daarna r.a. langs de monumentale dorpskerk met vaete uit de veertiende eeuw. Ook hier een prachtige dorpsring met pastorie en enkele oude panden. We verlaten de Kerkring rechts en volgen de Kloetingeseweg, passeren de spoorlijn van de Stoomtrein Goes-Borsele en slaan dan de tweede weg r.a. We zijn dan op de s-gravenpolderseweg en zien een eindje verder aan onze linkerzijde de berg van Blaemskinderen. Op deze fraaie berg staat een oude lindeboom, de boerderij is vernoemd naar de Goesse/Kloetingsche familie Blanx/Blaems. Voor deze weg werd aangelegd in 1660 was de berg en voorganger van de boerderij bereikbaar via de kronkelende Wrangeweg, nu de Pietersweg, bij de boerderij de Zwartepoorte. We rijden weer verder en gaan bij de boerderij De Vier Linden r.a. de Zaaidijk op. Dit was de grens tussen de twee Heerlijkheden Kloetinge en s-gravenpolder. De Zaaidijk is een afgeploegde oude zeedijk van de Zwake waarin op het aangeslibde land s-gravenpolder is ontstaan. We rijden rechtdoor, blijven even langs de spoorlijn en gaan voorbij het stationshuis r.a. de spoorlijn over. Daarna direct l.a de Bergweg op. Links nog allerlei oude hollebollige weilandjes en veel meidoornhagen. Rechts zien we bij het laatste hek tussen de beplanting door in de verte een eenzame berg liggen. Deze berg behoord nog bij het boerderijcomplex van Van der Meulen aan de Zuidweg en is ook te bereiken via wandelpaden.
Aan het einde van de Bergweg gaan we r.a. de Palmboomseweg op. Dan l.a. de Zuidweg op. Dit slingerende wegje volgt een oude kreekrug en we passeren mooie boerderijen. We steken de drukke Drieweg over en naderen Nisse. Door de bocht achter de haag liggen de voormalige tuinen (nu weiland) van het Slot Ter Nisse. De gracht en het rechthoekige eiland zijn nog te zien. In de kasteelweide, nu boomgaard, liggen achter de toegangspoort nog de resten van het in 1843 afgebroken kasteel. Rechts achter die boomgaard ligt (slecht zichtbaar door de bomen) de kasteelberg, nu dus in de achtertuin van een bewoner aan het Dorpsplein. We doen een driekwart rondje Dorpsplein (beschermt dorpsgezicht) met de vaete, de dorpspomp, muziektent en de eeuwenoude dorpskerk. In deze kerk zijn nog muurschilderingen. Bij de toren gaan we de Van der Poest Clementstraat in en volgen deze weg tot aan de driesprong en slaan dan l.a. We fietsen nu naar het heggenreservaat. Gaan hier l.a. op de driesprong en volgen de slingerende landweg, gaan weer l.a. dan rechts en weer r.a. en zo komen we dan op de Koedijk uit. Rechts aanhouden bij knooppunt 98 en volg deze route over de Brilletjesdijk naar knooppunt 93 aan de Nissestelle. We blijven deze routebordjes volgen naar punt 37 in Oudelande tot aan de kruising van de Doelstraat en gaan l.a. via de Stationsweg terug naar vertrekpunt bij het t Hof De Dierik.