ZWANGERSCHAPSBEËINDIGING

ZWANGERSCHAPSBEËINDIGING

VOORWOORD De mededeling dat bij onderzoek tijdens de zwangerschap iets afwijkends is gevonden, komt meestal onverwacht en zal bij veel aanstaande ouders een schok veroorzaken. Het valt dan niet mee om alle informatie die gegeven wordt goed in u op te nemen. Daarom zal over het algemeen een tweede gesprek volgen op een later tijdstip. U kunt dan alles eerst eens overdenken en in het vervolggesprek meer gerichte vragen stellen. Een afwijkende bevinding kan zodanig ernstig zijn dat u besluit de zwangerschap te beëindigen. Met deze brochure willen we u een schriftelijke ondersteuning bieden, zodat u zich op een rustig moment voor de opname kan informeren over hoe het zorgproces rond zwangerschapsafbreking in ons ziekenhuis verloopt. Zowel praktische als emotionele zaken komen aan bod. Uw familie, vrienden en kennissen kunnen deze brochure ook lezen om u zo goed mogelijk bij te staan. INHOUDSTAFEL 01 Keuze uitdragen of beëindigen van de zwangerschap 3 02 Zwangerschapsbeëindiging 3 03 Pijnbestrijding 4 04 Begeleiding 4 05 Afscheid nemen 5 06 Aangifte/Begrafenis/Crematie 6 07 Postpartum 7 08 Toestemming tot nader onderzoek 8 09 Toestemming consult klinische genetica 8 10 Psychologische ondersteuning 9 11 Lotgenoten 10 12 Literatuurlijst 10 01 KEUZE UITDRAGEN OF BEËINDIGEN VAN DE ZWANGERSCHAP Het beëindigen van de zwangerschap kan tot de 24e week. Alleen in heel uitzonderlijke en strikt omschreven situaties is afbreking van een zwangerschap na de 24e week mogelijk, mits goedkeuring van de Ethische Commissie. Tussen het horen van de afwijkende uitslag en het beëindigen van de zwangerschap moet wettelijk een bedenktijd van 6 dagen in acht genomen worden. Een afwijkende uitslag kan u het gevoel geven we hebben geen keuze we moeten wel afbreken. Dit is echter niet juist. U heeft de keuze om het probleem waar u mee geconfronteerd wordt op te lossen op de manier die het beste bij u past. Dit kan zowel uitdragen als beëindigen van uw zwangerschap inhouden. 02 ZWANGERSCHAPSBEËINDIGING De methode die gekozen wordt om de zwangerschap te beëindigen hangt af van de termijn van de zwangerschap. Tot ongeveer 12 weken zwangerschap zijn er 2 behandelingsmogelijkheden. Uw dokter kan beslissen tot een behandeling met medicatie of het uitvoeren van een curettage. Een curettage gebeurt onder algemene narcose in de operatiekamer. Als er geen complicaties zijn, kunt u in de loop van de dag weer naar huis. Wanneer u veel bloedverlies zou hebben en een bloedtransfusie nodig is, verlengt dat uw verblijf in het ziekenhuis. Een zeldzame complicatie is het perforeren (doorsteken) van de baarmoeder tijdens de ingreep, ook dan zult u langer opgenomen blijven. Ouders ervaren de korte opname duur en het ondergaan van de zwangerschapsbeëindiging onder narcose in eerste instantie vaak als positief, echter het ontbreken van een eigen herinnering kan het zwangerschapsbeëindiging l november 2013 l Ziekenhuis Oost-Limburg 3

verwerkingsproces bemoeilijken. Neem de tijd om ook hier goed over na te denken. Voor 24 weken wordt meestal gekozen voor een inleiding met medicatie in te nemen per os. (via de mond) Dit is de meest gebruikte methode. U wordt 48 uur na het innemen van de medicatie opgenomen in het ziekenhuis. U mag zich aanmelden via de dienst spoedgevallen met verwijskaart en wordt doorverwezen naar de verloskamer (eerste verdieping locatie A 1.11). De bevalling wordt ingeleid met vaginale tabletten en een infuus. De tijd die nodig is om uw kind geboren te laten worden is niet van te voren aan te geven. Dit varieert tussen de 1 en 3 dagen, een enkele keer is meer tijd nodig. Gedurende deze tijd blijft u opgenomen in de verloskamer, uw partner kan hier bij u blijven ook s nachts. Als er geen complicaties zijn, kunt u meestal 1 nacht na de geboorte van jullie kindje weer naar huis. Wanneer de placenta niet spontaan geboren wordt, maar operatief verwijderd moet worden of wanneer u veel bloed verliest en een bloedtransfusie nodig heeft, wordt uw verblijf in het ziekenhuis langer. 03 PIJNBESTRIJDING Wanneer de weeën pijn veroorzaken, is het mogelijk de pijn te verlichten door middel van een ruggenprik die door een anesthesist geplaatst wordt. Hoeveel pijn acceptabel is voor iemand is heel persoonlijk, vraag daarom naar pijnstilling als u daar behoefte aan heeft. 04 BEGELEIDING Het proces van afstand doen van uw kind is een emotioneel en pijnlijk proces. De vroedvrouwen van de verloskamers, uw behandelende arts en betrokkenen van het prenatale team zullen u waar mogelijk en wenselijk ondersteuning bieden. 05 AFSCHEID NEMEN Het is belangrijk uw kindje te zien en er afscheid van te nemen. In eerste instantie ervaren ouders vaak weerstand als met hen het belang besproken wordt om hun kindje te zien, vast te houden en afscheid te nemen. Onze ervaring is dat ouders achteraf juist erg blij zijn dat ze afscheid hebben kunnen nemen van hun kindje en er in hun herinnering een beeld van hebben kunnen vormen. Uw kind een naam geven helpt bij het verwerken van het verlies, immers een naam betekent erkenning. U kunt overwegen om na de geboorte uw omgeving te berichten over het verlies van uw kindje. Overleg samen wie u iets wilt laten weten en wat u vertelt. We bieden een doos aan waar jullie alle herinneringen van je kindje in kunnen bewaren (een kaartje met voet- en handafdruk, een haarlok, gegevens met geboortedatum en uur, het gewicht en de lengte van jullie kindje.) Er zit ook een dekentje (quilt ) in om je kindje in te wikkelen. Er worden steeds foto s genomen door de vroedvrouw en indien gewenst kunnen jullie zelf ook een fototoestel of USB-stick meebrengen. Indien jullie niet wensen om jullie kindje te zien worden er toch foto s gemaakt. Deze foto s blijven in het dossier zodat op een later tijdstip, wanneer jullie er wel klaar voor zijn, deze foto s er voor jullie zijn. Ook je andere kinderen delen in jullie verdriet: hen uitleggen wat er gebeurt kan via specifieke literatuur (lijst achteraan in deze brochure). 4 Ziekenhuis Oost-Limburg l november 2013 l zwangerschapsbeëindiging zwangerschapsbeëindiging l november 2013 l Ziekenhuis Oost-Limburg 5

06 AANGIFTE/BEGRAFENIS/ CREMATIE Als een kindje levenloos geboren wordt beneden een zwangerschapsduur van 180 dagen (= 25 weken en 5 dagen), is er geen aangifteplicht. Jullie kindje wordt niet ingeschreven bij de Burgerlijke Stand, en krijgt dus officieel geen naam. Wel is het toegestaan dat u de naam van uw kindje bijschrijft in uw trouwboekje. U heeft geen recht op bevallingsverlof, geboortepremie (= kraamgeld) en de 10 dagen geboorteverlof voor de partner. Wettelijk bent u niet verplicht om uw kindje te laten begraven of cremeren, maar u hebt als ouders wel de keuze om dit toch te doen indien jullie dit wensen. Begraven kan op een speciaal voorzien plaatsje (de foetusweide) op het kerkhof van uw eigen gemeente. Sommige gemeenten laten ook een begraving op het kinderperk toe. Het ziekenhuis stelt kosteloos een kistje ter beschikking en de sociaal verpleegkundige en mortuarium assistent helpen u bij de verdere praktische regelingen. Persoonlijke wensen kunnen zeker besproken worden. Een begraving kost niets, tenzij u van de gemeente de toestemming krijgt om later een steentje te plaatsen. Die kosten moeten dan wel betaald worden. De mortuarium assistent zorgt voor het vervoer van uw kindje naar het kerkhof en begeleidt u tijdens het afscheid nemen. Cremeren kan ook, dit kost helaas wel geld en moet vooraf betaald worden. Als u dit wenst, kan u de urne later mee naar huis nemen of een beetje assen apart houden om een hangertje te laten maken. Ook hier worden de praktische regelingen voor u getroffen door de sociaal verpleegkundige en de mortuarium assistent. Indien u zelf geen regelingen wil treffen rond begraving, zal uw kindje op gepaste wijze door het ziekenhuis begraven worden op de anonieme foetusweide van de Stad Genk. Bij een zwangerschapsduur van meer dan 180 dagen (= 25 weken en 5 dagen), is er wel een verplichting tot begraving of crematie. Een begrafenisondernemer moet gecontacteerd worden. Er wordt een akte opgemaakt in de verloskamer en de begrafenisondernemer doet de aangifte van de doodgeboorte bij de Burgerlijke Stand van de Stad Genk. Indien U dit wenst, kan er ook een afscheidsviering doorgaan in de kapel van het ziekenhuis. De medewerkers van de pastorale dienst helpen u hierbij. U hebt ook recht op uw bevallingsverlof (= 9 weken na bevallingsrust, verlengd met maximum 5 weken facultatief verlof indien u effectief tewerkgesteld was voor de bevalling), 10 dagen geboorteverlof voor de partner en de geboortepremie (= het kraamgeld). 07 POSTPARTUM Na de bevalling wordt u opgenomen op de dienst materniteit en gynaecologie (GMAT). Ook hier bestaat de mogelijkheid om jullie kindje te zien, vraag ernaar aan de vroedvrouw. Na de geboorte krijgt u ook eenmalig medicatie om de melkproductie te onderdrukken. Uw lichaam reageert hetzelfde bij elke bevalling waardoor u ook bloedverlies en naweeën kan hebben. Het verblijf duurt minimaal 1 overnachting tot enkele dagen. Bij ontslag worden enkele praktische zaken afgesproken: Gynaecologische nacontrole en een gesprek na 6 weken Indien nodig een controle bij de geneticus Iedere vrouw die bevalt, kan beroep doen op een kraamverzorgster of vragen dat de vroedvrouw thuis de verdere verzorging mee opvolgt. Vaak zijn ze een steun of toeverlaat. 6 Ziekenhuis Oost-Limburg l november 2013 l zwangerschapsbeëindiging zwangerschapsbeëindiging l november 2013 l Ziekenhuis Oost-Limburg 7

08 TOESTEMMING TOT NADER ONDERZOEK Obductie (autopsie), sectie, postmortaal onderzoek of pathologisch anatomisch onderzoek zijn allemaal andere benamingen voor onderzoek van uw overleden kindje. Met dit onderzoek kan men proberen een medische verklaring te vinden voor wat gebeurd is. Voor nader onderzoek is uw toestemming nodig. U kunt het gevoel hebben wat schiet ik hiermee op, daarmee krijgen wij ons kindje niet terug. Echter voor de toekomst kan dit onderzoek voor u van belang zijn, ouders hebben vaak achteraf (soms na jaren) behoefte aan nadere informatie. Ook kan aanvullende informatie van belang zijn wanneer u een nieuwe zwangerschap overweegt of wanneer er vragen komen over de gezondheid van anderen in uw gezin of familie. In een aantal gevallen echter geeft zelfs een heel uitgebreid onderzoek geen verklaring. Een obductie (autopsie) duurt doorgaans enkele uren. Uw kind kan na het onderzoek normaal worden opgebaard en begraven of gecremeerd worden. Het onderzoek kan na 6 tot 8 weken afgerond zijn. Resultaten van het onderzoek zullen door uw behandelende arts met u besproken worden. 09 TOESTEMMING CONSULT KLINISCHE GENETICA Artsen van de afdeling Klinische Genetica kunnen in consult worden gevraagd om nader onderzoek te doen naar erfelijke aandoeningen of syndromen. De uitslag zal met u worden besproken door een arts van de afdeling Klinische Genetica. Waar mogelijk zullen zij voor een eventuele volgende zwangerschap aangeven hoe hoog voor u het herhalingsrisico is en welke onderzoeksmogelijkheden er voor u zijn. In sommige gevallen is hiervoor bloedonderzoek bij u en uw partner nodig. 10 PSYCHOLOGISCHE ONDERSTEUNING Ondersteuning door psychologische bijstand is steeds mogelijk om jullie verlies te verwerken. Het ouderschap begint voor veel ouders vroeg. Van voor de zwangerschap praten en fantaseren twee mensen al over het verwachte kind. De baby is ook al erg voelbaar aanwezig. Er ontstaat een band. Het horen van slecht nieuws, na een prenatale screening, roept uiteenlopende gevoelens op. De eerste reactie is er vaak één van ongeloof. Sommige ouders voelen zich in een soort shocktoestand, alsof ze verdoofd of verlamd zijn. Dit is een onbewuste bescherming tegen te groot verdriet of tegenslagen. Anderen voelen misschien meteen boosheid/opstandigheid of voelen zich schuldig tegenover het kind of hun partner. We willen benadrukken dat het hier gaat om normale reacties op heel slecht nieuws. Tijdens de verdere periode (van prenatale vervolgonderzoeken) breekt een moment van definitieve besluitvorming aan. De keuze of je je kind wel of niet geboren laat worden, is eigenlijk onmogelijk. Vrijwel alle ouders vinden het moeilijk om na een ongunstige uitslag opnieuw hun afwegingen te maken en een definitieve beslissing te nemen. Neem hiervoor uw tijd en vraag steun. Voor mensen die behoefte hebben om over al deze indrukken te praten organiseert het ziekenhuis, in samenspraak met de behandelende arts, psychologische opvang. Als je dit wenst kan je contact op nemen met de psychologe, verbonden aan het ZOL in Genk. Je kan deze inschakelen via de gynaecoloog of de vroedvrouw. De psychologe kan ook ondersteuning bieden tijdens het maken van ingrijpende keuzes. Indien je na verloop van tijd, het gevoel hebt vast te lopen op vlak van gevoelens, gedachten, studie of werk en je hebt nood op daarover te praten, kan je vrijblijvend beroep doen op deze psychologische opvang. Hilde Seys Psychologe Moeder en Kind Email: hilde.seys@zol.be T 089 32 56 85 8 Ziekenhuis Oost-Limburg l november 2013 l zwangerschapsbeëindiging zwangerschapsbeëindiging l november 2013 l Ziekenhuis Oost-Limburg 9

11 LOTGENOTENCONTACT Cozapo (=contactgroep zwangerschapsafbreking na prenataal onderzoek) www.cozapo.org Met lege handen (= zelfhulpgroep voor ouders van een overleden baby) www.metlegehanden.be FARA Luister- en informatiepunt rond zwangerschapskeuzes Farafoon: 016/386950 Faramail: vragen@faranet.be 12 LITERATUURLIJST Wat kan je lezen. Stille baby s. Rouwverwerking bij doodgeboorte en zwangerschapsafbreking. Geerinck-Vercammen C (2009) Uitg Archipel. ISBN 978 90 6305 539 4 Als je een prille zwangerschap verliest B. Spitz, M. Keirse, A. Vander Meulen (2010) Uitg. Lannoo ISBN 978 90 209 8841 3 We hadden haar Anna willen noemen De Vries I (1994) Uitg. Arkel/Utrecht ISBN 09 6224 3274 Een kind sterft. Guido De Pauw (2006) Uitg. Davidsfonds ISBN 90611529387 Boeken voor kinderen Als je dood bent, word je dan nooit meer beter? P. en J. Breebaart (2003) Uitg Lemniscaat ISBN 90 6069 873 8 Benjamin. E.Nijssen (2009) Uitg. Clavis ISBN 978 90 481 088 2 Het Team Prenatale Diagnose wenst jullie veel sterkte toe NOTA S 10 Ziekenhuis Oost-Limburg l november 2013 l zwangerschapsbeëindiging zwangerschapsbeëindiging l november 2013 l Ziekenhuis Oost-Limburg 11

www.zol.be T +32(0)89 32 50 50 F +32(0)89 32 79 00 info@zol.be Campus Sint-Jan Schiepse bos 6 B 3600 Genk Campus Sint-Barbara Bessemerstraat 478 B 3620 Lanaken Campus André Dumont Stalenstraat 2 B 3600 Genk Ziekenhuis Oost-Limburg Campus Sint-Jan Campus Sint-Barbara Campus André Dumont