U bent doorverwezen naar de afdeling Spoed Eisende Hulp en/of de polikliniek Inwendige Geneeskunde/Infectieziekten. De medische zorg voor infectieziekten wordt verzorgd door een team van gespecialiseerde artsen en verpleegkundigen. Deze folder is bedoeld om u te informeren over de gang van zaken na een accidenteel bloedcontact of ander risicovol contact, waarbij een behandeling geïndiceerd is. Post Expositie Profylaxe (PEP)
1. Inleiding U heeft een accidenteel contact gehad met mogelijk besmet bloed of andere vloeistof. Het kan zijn dat hierdoor ziekteverwekkers in uw bloed zijn gekomen, zoals het Hepatitis B virus, het Hepatitis C virus en het Humaan Immunodeficiëntie virus (HIV). Hepatitis B en C virussen kunnen een leverontsteking veroorzaken. HIV kan een ernstige afweerstoornis veroorzaken. Tegen het Hepatitis B virus en tegen HIV bestaan medicijnen die de kans op besmetting verkleinen. In de volgende paragrafen wordt hier nader op ingegaan. 1.1 Maatregelen tegen Hepatitis B Als u in het verleden een volledige vaccinatie tegen hepatitis B hebt gehad en voldoende antistoffen heeft opgebouwd, bent u tegen deze infectie beschermd. Dan zijn er tegen deze infectie geen verdere maatregelen nodig. Als dit niet het geval is, kan de kans op een besmetting met het hepatitis B virus worden verminderd door toediening van immunoglobulinen of toediening van een vaccin (actieve vaccinatie). Uw behandelend arts beslist welke van deze twee mogelijkheden bij u wordt gebruikt: - U krijgt eenmalig een injectie met immunoglobulinen (speciale antistoffen tegen het Hepatitis B virus). Deze immunoglobulinen beschermen u direct tegen een eventueel aanwezig Hepatitis B virus. In bepaalde situaties wordt de toediening van deze immunoglobulinen na 1 maand herhaald; - De actieve vaccinatie betekent dat u drie keer een injectie krijgt met het Hepatitis B vaccin. Hierdoor worden er door het lichaam zelf antistoffen (afweer) aangemaakt tegen het Hepatitis B virus. De eerste injectie moet u uiterlijk binnen een week na het risicovol contact krijgen. De tweede vaccinatie krijgt u 1 maand later en de derde injectie krijgt u zes maanden na de eerste injectie. Deze vaccinaties kunt u krijgen via de Arbodienst, de GGD, de HIV-consulent of de huisarts. 1.2 Maatregelen tegen Hepatitis C Momenteel zijn er geen maatregelen beschikbaar om, na een risicovol contact, besmetting met het Hepatitis C virus te voorkomen. Als u een hepatitis C infectie ontwikkelt, dan zijn er wel mogelijkheden om deze infectie in een vroeg stadium te behandelen. 1.3 Maatregelen tegen HIV Na een ongewenst bloedcontact of contact met andere mogelijk besmette (lichaams-) vloeistoffen kunt u medicijnen nemen, die het risico op een besmetting met HIV waarschijnlijk verkleinen. Deze behandeling heet Post Expositie Profylaxe, ook wel PEP genoemd. 2
2. Post Expositie Profylaxe (PEP) 2.1 Wat betekent Post Expositie Profylaxe? Post = na Expositie = een situatie waar HIV kans heeft in het lichaam van iemand terecht te komen Profylaxe = een behandeling ter voorkoming van een infectie PEP - Helpt mogelijk voorkómen dat iemand HIV geïnfecteerd raakt; - Betekent een kuur van 4 weken met HIV- remmers; - Moet zo snel mogelijk gestart worden na een risicovolle gebeurtenis (tot maximaal 72 uur); - Heeft bijwerkingen. PEP is dus een behandeling om de kans te verkleinen dat iemand HIV- geïnfecteerd raakt nadat het virus in het lichaam is gekomen. Nadat HIV in iemands lichaam is gekomen duurt het enige tijd (uren tot een paar dagen), voordat het virus zich definitief in het lichaam nestelt. Als u vóór die tijd start met HIVremmers voorkomt u mogelijk dat het virus zich vermenigvuldigt en u geïnfecteerd raakt. Niet iedereen heeft PEP nodig. Het is afhankelijk van welk risico u gelopen heeft. Is het bijvoorbeeld bekend of de naald waaraan u zich geprikt heeft gebruikt is door iemand die HIV-positief is? Is de partner met wie u seks gehad heeft HIV- positief, of is het onbekend? Als de partner HIV-negatief is, dan is PEP overbodig. Als de partner onbekend is, dan is het afhankelijk van de groep waaruit deze persoon komt of het aannemelijk is dat er een kans bestaat dat deze persoon HIV -geïnfecteerd is. Ook is bij een sex-accident belangrijk welke techniek gebruikt is tijdens het seksueel contact. Geneukt (anaal/ vaginaal) worden is riskanter dan neuken (anaal/ vaginaal) en dat is weer riskanter dan pijpen of beffen. Bij pijpen wordt het risico nog kleiner wanneer er geen sperma in de mond komt. Komt er wel sperma in de mond dan is het infectierisico groter als dat wordt ingeslikt. Door gepijpt te worden kunt u geen HIV krijgen. PEP is in die situatie dus overbodig. Als de bron HIV-positief is, speelt de viral-load (de hoeveelheid virus in het bloed) van de bron ook een rol. Is de bron niet te vinden, dan is het risico zeer klein. Naarmate de viral-load hoger is, neemt het risico van besmetting ook toe. Als de HIV- positieve bron een andere soa heeft, dan is de kans op HIV- overdracht waarschijnlijk ook groter. Als de PEP- vrager zelf een soa heeft, dan is zijn bevattelijkheid voor HIV waarschijnlijk ook groter. 3
2.2 Procedure Uw behandelend arts besluit, afhankelijk van de aard van het accident en de bijkomende beïnvloedende factoren, of u in aanmerking komt voor PEP. Bij voorkeur wordt de behandeling zo snel mogelijk gestart na het gelopen risico, maar in ieder geval binnen 72 uur. Als het accident tijdens kantooruren heeft plaatsgevonden, wordt er door het personeel van de Spoedeisende Hulp of de Arbodienst dezelfde dag met spoed een afspraak voor u gemaakt op de polikliniek Infectieziekten. Als het accident buiten kantoortijden heeft plaatsgevonden, krijgt u via de Spoedeisende Hulp een noodsetje mee met PEP medicatie (dit zijn HIV-remmers) voor 5 dagen. In totaal zal u echter gedurende 28 dagen HIV-remmers moeten innemen. Het is de bedoeling dat u de eerste werkdag na het incident zelf een afspraak maakt op de polikliniek Infectieziekten van het Erasmus MC, via de verpleegkundig consulent HIV/ Aids. Voor het maken van een afspraak kunt u op werkdagen contact opnemen van 8.00 uur tot 11.00 uur op telefoonnummer 06-33 331151. Mocht dit nummer om onduidelijke redenen niet bereikbaar zijn, dan kunt u contact opnemen met de baliemedewerkers van de polikliniek Inwendige Geneeskunde op telefoonnummer 01070401 15 ( keuzemenu, optie 2). Tijdens de afspraak op de polikliniek Infectieziekten, wordt u gezien door een internist/ infectioloog en een verpleegkundig consulent HIV/ Aids. U krijgt informatie over de medicatie, inname en mogelijke bijwerkingen. Uw overige vragen worden besproken en er worden vervolgafspraken met u gemaakt. Tevens krijgt u een recept voor de benodigde medicatie. 2.3 Medicatie U begint met een combinatie van HIV-remmers die u 28 dagen zal moeten innemen. Die combinatie bestaat altijd uit minstens drie werkzame medicijnen. Soms kunnen twee medicijnen in één pil zitten. De internist/ infectioloog beslist welke combinatie van HIV-remmers u krijgt. In de meeste gevallen wordt de combinatie Truvada en Tivicay voorgeschreven. Truvada en Tivicay (zie tabel 1) dient u eenmaal per dag tegelijkertijd op een vaste tijd in te nemen. U moet de medicijnen elke dag op hetzelfde tijdstip innemen (bijvoorbeeld iedere dag om 08.00 uur). Omdat u de eerste dosis van de medicijnen zo snel mogelijk na het accident moet innemen (op de Spoedeisende Hulp) kan het zijn dat u de tweede dosis al na minder dan 24 uur moet innemen. Dit is eenmalig geen probleem. Kies een innametijd die bij u past, zodat u in staat bent om gedurende 28 dagen de medicijnen trouw in te nemen. Het is belangrijk dat u deze middelen trouw inneemt, dat u ze in de juiste dosering inneemt en dat u geen doseringen overslaat! 4
De verpleegkundig consulent HIV/ Aids zal tijdens de afspraak op de polikliniek Infectieziekten het innameschema met u bespreken en andere adviezen met betrekking tot PEP medicatie geven. Tabel 1 Merknaam Stofnaam Dagelijkse dosis Truvada Combinatie van 2 stoffen/ medicijnen in 1 tablet: - Tenofovirdisoproxil 245 mg - Emtricitabine 200 mg 1x daags 1 tablet Tivicay - Dolutegravir 50 mg 1x daags 1 tablet 2.4 Dosering en mogelijke bijwerkingen 2.4.1 Truvada (Tenofovirdisoproxil / Emtricitabine) Truvada is een blauwe tablet, die is samengesteld uit 245 mg Tenofovirdisoproxil en 200 mg Emtricitabine. Truvada dient bewaard te worden bij kamertemperatuur. Bescherm de tabletten tegen vocht, bevriezen en hitte. De dosering is 1x daags 1 tablet. Truvada kunt u zowel met als zonder voedsel innemen. De tijd die tussen de inname momenten moet zitten is steeds 24 uur. Het is belangrijk dat u dit middel trouw inneemt, dat u de juiste dosering inneemt en dat u geen dosering overslaat. 2.4.2 Mogelijke bijwerkingen van Truvada De mogelijke bijwerkingen van Truvada die kunnen optreden, zijn: - hoofdpijn, duizeligheid, diarree, braken, misselijkheid, nierfunctiestoornissen. 2.4.3. Tivicay (Dolutegravir) Tivicay is een witte tablet die is samengesteld uit 50 mg Dolutegravir. 5
Tivicay dient bewaard te worden bij kamertemperatuur. Bescherm de tabletten tegen vocht, bevriezen en hitte. De dosering is 1x daags 1 tablet. Tivicay tabletten kunt u zowel met als zonder voedsel innemen. De tijd die tussen de inname momenten moet zitten is steeds 24 uur. Het is belangrijk dat u dit middel trouw inneemt, dat u de juiste dosering inneemt en dat u geen doseringen overslaat. 2.4.4 Mogelijke bijwerkingen Tivicay De mogelijke bijwerkingen van Tivicay kunnen zijn: - diarree, misselijkheid, braken, slaapproblemen. 2.4.5 Mogelijke interactie met uw eigen medicatie Er zijn enkele geneesmiddelen die niet met Truvada of Tivicay gebruikt mogen worden of waarbij een andere dosering van één van de geneesmiddelen nodig is. U moet uw arts op de hoogte brengen van alle geneesmiddelen die u gebruikt of van plan bent om te gaan gebruiken, inclusief geneesmiddelen die niet door een arts zijn voorgeschreven. Ook Sint-Janskruid, multi-vitamine preparaten, ijzerpreparaten, maagzuurremmers en grapefruitsap beïnvloeden de werking van deze medicijnen en mogen dus tijdens de kuur niet gebruikt worden. 2.4.6 Medicatie vergeten in te nemen Als u vergeten bent de medicijnen in te nemen, moet u deze direct innemen op het moment dat u zich dit herinnert. Daarna kunt u weer uw gewone schema volgen. Dit hangt niet af van het moment waarop u erachter bent gekomen dat u de medicijnen bent vergeten. Het is echter niet zinvol om een dubbele dosis in te nemen om een vergeten dosis in te halen. Dus als u zich pas op het moment van de volgende inname realiseert dat u de voorgaande dosis vergeten bent in te nemen, kunt u deze als gemist beschouwen. 2.4.7 Misselijkheid en braken Als u braakt nadat u de medicijnen hebt ingenomen, kan het zijn dat u deze opnieuw moet innemen. Hier zijn een aantal regels voor. - Als het medicijn zonder voedsel is ingenomen: - U braakt binnen 1 uur na inname opnieuw Truvada en Tivicay innemen; - U braakt langer dan 1 uur na inname niets opnieuw innemen; - Als er in het braaksel restanten van medicijnen zitten altijd opnieuw medicijnen innemen. - Als het medicijn met voedsel is ingenomen: - U braakt binnen 3 uur na inname opnieuw medicijnen innemen; - U braakt langer dan 3 uur na inname niets opnieuw innemen; 6
- Als er in het braaksel restanten van medicijnen zitten altijd opnieuw medicijnen innemen. Indien u tijdens de PEP behandeling voortdurend last heeft van misselijkheid en braken, is het mogelijk een recept aan te vragen voor medicatie tegen de misselijkheid. U kunt hiervoor contact opnemen met de verpleegkundig consulent HIV/ Aids tijdens het telefonisch spreekuur. Het telefonisch spreekuur is op werkdagen tussen 8.00 en 11.00 uur op telefoonnummer 0107035737. 3. Veilig vrijen Een belangrijke consequentie van het slikken van PEP is dat u veilig moet blijven vrijen (dus ook met uw vaste partner), totdat na 6 maanden bekend is dat u HIV negatief bent getest. Dus vrij altijd met condoom. Dit geldt voor orale, vaginale en anale sex. Voor meer informatie over veilige sex, zie: http://www.soaaids.nl en http://www.ggdrotterdamrijnmond.nl Afhankelijk van de aard van het incident is het ook verstandig om u te laten controleren op overige soa s. Dit kan via de GGD, of het venim- spreekuur van het Erasmus MC, zie: http:// www.ggdrotterdamrijnmond.nl en http://www.erasmusmc.nl/dermatologie/patientenzorg/ venim-spreekuur 4. HIV- testen en bloedafname Als PEP- vrager wordt er voor start van de PEP-medicatie bloed bij u afgenomen dat, indien nodig, later kan worden getest op HIV. Na het stoppen van de PEP- kuur (na 4 weken), wordt er opnieuw bloed bij u afgenomen voor controle leverfunctie, nierfunctie, HIV en, indien indicatie, Hepatitis B en C. Na 3 maanden en 6 maanden wordt een aantal van deze testen herhaald. Als na 6 maanden de bloeduitslagen negatief zijn, er in de tussentijd geen andere incidenten plaats hebben gevonden en u veilige sex heeft gehad, kunt u er vanuit gaan dat u niet geïnfecteerd bent. 5. Vervolgafspraken Als u gestart bent met PEP tegen HIV infectie, wordt u gedurende de inname van medicatie begeleid op de polikliniek Infectieziekten van het Erasmus MC te Rotterdam. Aansluitend op uw eerste afspraak met de arts op de polikliniek Infectieziekten maakt de verpleegkundig consulent HIV/ Aids vervolgafspraken voor u. Zes weken na het starten met de PEP-medicatie wordt er bloed geprikt ter controle van anti-hiv, lever en nierfunctie. 7
Een week later heeft u een telefonische afspraak met de internist-infectioloog voor de uitslagen. Na 3 maanden wordt er bloed afgenomen ter controle van anti-hiv en eventueel Hepatitis B. De uitslagen hiervan krijgt u tijdens een poliklinische afspraak met de internist-infectioloog. Na 6 maanden moet u wederom bloed laten prikken voor controle leverfunctie, nierfunctie, HIV en, indien indicatie, Hepatitis B en C. Een week later hebt u een telefonische afspraak met de internist-infectioloog voor de uitslagen. Als na 6 maanden de bloeduitslagen negatief zijn, er in de tussentijd geen andere accidenten plaats hebben gevonden en u veilige sex hebt gehad, kunt u er vanuit gaan dat u niet geïnfecteerd bent. U krijgt dan geen verdere controle afspraken op de polikliniek Infectieziekten. 6. Contactinformatie Voor nadere inlichtingen of bij problemen, zoals bijwerkingen van de medicatie, kunt u zich wenden tot de polikliniek Infectieziekten. Tijdens werkdagen kunt u, bij niet spoedeisende zaken, tussen 8.00 en 11.00 uur bellen met de verpleegkundig consulent HIV/ Aids op telefoonnummer 010 7035737. U kunt ook mailen naar consulenten.infectieziekten@erasmusmc.nl. U krijgt dan binnen 2 werkdagen antwoord. Bij spoedeisende zaken kunt u, tijdens kantooruren, bellen naar het spoednummer van de verpleegkundig consulent HIV/ Aids op telefoonnummer 06-33 331151. Buiten kantoortijden kunt u bellen met telefoonnummer 0107040704. U krijgt dan de telefoniste aan de lijn en u moet vragen naar de dienstdoende arts-assistent Interne Geneeskunde. www.erasmusmc.nl 0000274 Erasmus MC - Patiëntencommunicatie - 03/16 Aan de inhoud van deze folder kunnen geen rechten worden ontleend