patiënteninformatie speekselklieroperatie In deze folder leest u informatie over operaties aan de speekselklieren. De informatie is bedoeld als aanvulling op het gesprek dat u met de chirurg heeft gehad. Realiseert u zich dat voor u de situatie anders kan zijn dan hier is beschreven. De speekselklieren Het nut van speeksel is dat het ingenomen voedsel wordt bevochtigd, waardoor bijvoorbeeld doorslikken makkelijker wordt. Daarnaast worden door het kauwen enzymen uit het speeksel door het voedsel gemengd. Enzymen zijn stoffen die nodig zijn voor de spijsvertering. Dit is de eerste stap in het spijsverteringsproces. Speeksel komt uit vele kleine speekselklieren die in de mond liggen. De grootste hoeveelheid speeksel wordt echter geproduceerd door een viertal grotere speekselklieren, die buiten de mond liggen. Een dunne buis voert het speeksel uit deze klieren naar de mond.
Figuur 1 Ligging van de speekselklieren De vier speekselklieren Onder beide kaakranden ligt de onderkaakspeekselklier (glandula submandibularis). Aan beide zijden voor het oor ligt de bijoorspeekselklier (glandula parotis). Deze laatste speekselklier bestaat uit twee delen: een oppervlakkig deel en een diep gelegen deel. Tussen deze twee delen in loopt een belangrijke zenuw, de aangezichtszenuw (nervus facialis). Deze zenuw zorgt onder andere voor het sluiten van de lippen, het optrekken van de mond en het sluiten van de oogleden. Aandoeningen in de speekselklieren In de afvoerbuizen naar de mond kunnen verstopt raken door stenen die de afvoer van speeksel belemmeren. Daarnaast kunnen zij aanleiding geven tot ontstekingen. Er kunnen ook gezwellen ontstaan.
Onderzoek en diagnose Uw behandelend arts stelt de diagnose aan de hand van uw klachten en aanvullend onderzoek. Mogelijke onderzoeken van de speekselklieren zijn: Lichamelijk onderzoek: zowel een ont steking als een gezwel is bij het lichamelijk onderzoek door een arts goed vast te stellen. Vaak kan hij een aanwezige steen in een afvoerbuis aan de binnenzijde van de wang of onder de tong voelen. Echo: een eenvoudig onderzoek, waarbij gebruik gemaakt wordt van geluidsgolven, waarmee speekselstenen of een gezwel in beeld gebracht kunnen worden. Punctie: met een naald wordt een klein weefselmonster genomen, dat onder de microscoop wordt bekeken. Meestal kan hiermee al worden uitgemaakt om wat voor aandoening het gaat. Sialografie: dit is een röntgenonderzoek, waarbij contrastmiddel vanuit de mond in de speekselkliergang wordt gespoten. CT-scan: met een computer worden in serie gemaakte röntgenfoto s bewerkt tot een speciaal beeld. MRI-scan: met een magneet en een computer worden in serie gemaakte röntgenfoto s bewerkt tot een speciaal beeld. De behandeling Er zijn meerdere behandelingsmogelijkheden, één niet-operatieve behandeling en meerdere operatieve behandelingen. We beschrijven ze hieronder achtereenvolgens: Niet-operatief: extra stimuleren van de speekselklieren Het extra stimuleren van de speekselklieren door te zuigen op zuurtjes of door te spoelen met citroenzuur. Steentjes of ontstekingen kunnen hierdoor uitgedreven worden. Indien nodig krijgt u er antibiotica bij.
Operatie Een operatie is nodig in geval van een gezwel of wanneer uit de ontsteking een abces is ontstaan. De operatie wordt uitgevoerd in dagbehandeling of tijdens een korte opname in het ziekenhuis en vindt plaats onder narcose. Er is geen speciale voorbereiding nodig. Er zijn twee soorten operaties: Operatie aan de onderkaakspeekselklier De chirurg verwijdert via een kleine snee onder de rand van de onderkaak de gehele klier inclusief zijn afvoergang. Operatie aan de bijoorspeekselklier De snee voor deze operatie loopt voor het oor langs recht naar beneden, buigt onder het oorlelletje af naar achteren en loopt dan onder de kaakrand nog vijf centimeter door. Deze snee geeft cosmetisch het fraaiste resultaat. Soms is een extra snee achter het oor nodig. De volgende operaties zijn mogelijk: 1. Operatie deel van de bijoorspeekselklier Indien u een goedaardig gezwel of een chronische ontsteking heeft, verwijdert de chirurg alleen een deel van de klier. Hij maakt dit deel van de klier vrij van alle zenuwtakken van de aangezichtszenuw en verwijdert dit deel in zijn geheel. Dit is zeer nauwkeurig werk, omdat de zenuwtakjes klein zijn en direct tegen het te verwijderen klierweefsel aanliggen. Hierbij laat hij vaak een drain (slangetje) achter, zodat er geen bloed onder de huid kan ophopen. De dag na de operatie verwijdert een verpleegkundige de drains. 2. Gehele verwijdering bijoorspeeksel klier (totale parotidectomie) Deze operatie is meestal nodig als er een kwaadaardig gezwel is. Hierbij verwijdert de chirurg de hele klier. Complicaties Geen enkele operatie is zonder risico s. Zo zijn ook bij de operaties aan speekselklieren de normale kans op complicaties van een operatie aanwezig,
zoals nabloeding of wondinfectie. Daarnaast zijn er nog enkele specifieke complicaties mogelijk, zoals: Beschadiging van een gevoelszenuw van de onderkaak. Vlak langs de onderkaakspeekselklier loopt een gevoelszenuwtak. Bij de operatie aan deze speekselklier bestaat het risico op beschadiging van die zenuw. In een enkel geval is het gevoel na de operatie meestal tijdelijk wat verminderd. Beschadiging van de aangezichtszenuw. Bij de operatie aan de bijoorspeekselklier bestaat het risico op beschadiging van één of meer van de takken van de aangezichtszenuw. Over het algemeen ontstaat dan een tijdelijke meestal gedeeltelijke uitval van de functie van één of meer aangezichtsspieren. Het kan zijn dat het ooglid niet meer goed sluit of dat de mondhoek hangt. Het gaat gelukkig bijna altijd om een tijdelijke uitval. De kans dat een zenuwtak wordt doorgesneden is erg klein. In het geval van een totale parotidectomie in verband met een kwaadaardig gezwel kan het soms noodzakelijk zijn de aangezichtszenuw of een deel ervan mee te verwijderen. Soms kan al tijdens de operatie een zenuwtransplantaat worden ingehecht. In andere gevallen kan eventueel in een later stadium een hersteloperatie worden gedaan. In veel gevallen verminderd -soms tijdelijk het gevoel in het oorlelletje. Het kan voorkomen dat het meest voorkomende goedaardige gezwel, het zogenaamde menggezwel, terug kan komen. Syndroom van Frey: meestal enige tijd na de operatie kan het voorkomen dat u het syndroom van Frey krijgt. Dit houdt in dat u tijdens of na het eten transpireert in het gebied voor het oor. De oorzaak van dit verschijnsel is niet duidelijk. Het is soms een hinderlijk verschijnsel maar het kan geen kwaad. Er zijn crèmes die kunnen helpen, maar helaas is er niet altijd een bevredigende behandeling mogelijk. Indien er zich complicaties voordoen, neemt u dan contact op met de afdeling waar u opgenomen bent geweest. Alleen bij ernstige spoed kunt u contact opnemen met de afdeling Spoedeisende Hulp, via 020 599 30 16.
Naar huis Afhankelijk van de operatie kunt u de eerste tot derde dag weer naar huis. Als u naar huis gaat krijgt een afspraak voor poliklinische controle. De dag na de operatie mag u weer douchen en eenmaal thuis zijn er geen bepaalde voorschriften. Indien de zenuwen niet volledig meer functioneren dan duurt het langer voordat het herstel volledig is. Dit kan oplopen tot zes maanden. Het gemis van één of twee grote speekselklieren blijkt geen problemen op te leveren. Tegen de pijn is over het algemeen een eenvoudige pijnstiller, zoals paracetamol, voldoende. Deze zijn te koop bij apotheek en drogist en het is raadzaam om deze pijnstillers alvast in huis te hebben. Vragen? Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, raadpleeg dan de folder Opname chirurgie voor het juiste telefoonnummer, via chirurgie@olvg.nl of kijk op www.olvg.nl/chirurgie Redactie Marketing en Communicatie - september 2016/0190 OLVG, locatie Oost postadres Postbus 95500, 1090 HM Amsterdam 020 599 91 11 www.olvg.nl algemene voorwaarden kijk op www.olvg.nl/algemene_voorwaarden klacht of opmerking?, ga naar www.olvg.nl/klacht Volg ons op