Cataract Operatie en nazorg Oogheelkunde alle aandacht
Wat is cataract en hoe ontstaat het? Cataract of grijze staar is een troebeling van de ooglens die het zien verstoort. De lens bevindt zich binnenin het oog achter het regenboogvlies (iris). Onder normale omstandigheden is de lens helder en doorzichtig. Als de ooglens troebel is (cataract) worden de lichtststralen in hun beloop gestoord zodat er een onscherp beeld op het netvlies ontstaat. Daardoor lijken de dingen die iemand met cataract ziet waziger en grauwer van kleur. Hoewel de aanwezigheid van staar een aanzienlijke daling van de gezichtsscherpte kan veroorzaken leidt staar, uitzonderlijke situaties daargelaten, niet tot blindheid. Cataract treedt op door een verandering van de chemische samenstelling van de lens. De precieze oorzaak van die chemische verandering is in de meeste gevallen niet bekend; wél is duidelijk dat die verandering bij de meeste mensen pas op latere leeftijd begint. Cataract wordt in feite beschouwd als een normaal verouderings-proces. Cataract kan ook op jongere leeftijd ontstaan, bijvoorbeeld door een inwendige oogontsteking of door een beschadiging van het oog ten gevolge van een ongeval. Verder kan cataract voorkomen bij erfelijke ziekten (bijvoorbeeld suikerziekte) of bij het gebruik van bepaalde medicijnen. In zeldzame gevallen kan een grijze staar aangeboren zijn. Behandeling. Cataract kan alleen door een operatie worden verholpen. Bij een staaroperatie wordt de troebele ooglens vervangen door een heldere kunstlens. De operatietechnieken zijn de laatste jaren sterk verbeterd. Daardoor verlopen operaties tegenwoordig veel vlotter. Er zijn meerder methoden om het oog te verdoven, nl. onder plaatselijke verdoving d.m.v. een injectie of druppels, of onder volledige verdoving (narcose). Meestal kan een staaroperatie onder plaatselijke verdoving worden uitgevoerd. Voor de operatie wordt in overleg met u besloten welke verdovingsmethode bij u zal worden toegepast. Belangrijk om te weten is dat het beloop tijdens en na de staaroperatie, ook onder plaatselijke verdoving, nagenoeg pijnloos is. 2
In het Westfries Gasthuis te Hoorn wordt de staaroperatie uitgevoerd volgens de meest moderne techniek, namelijk de zogenaamde phako-emulsificatie (letterlijk: het verpulveren en opzuigen van de inhoud van de lens). De operatie begint met een klein sneetje in het oog (3 mm). Dan maakt de oogarts een ronde opening aan de voorkant van de lens. Door deze opening wordt een zuigbuisje ingebracht dat ultrasoon trilt. De lens wordt verpulverd en kan worden weggezogen. Als het lenskapsel leeg is, wordt de kunstlens meestal een zogenaamd vouwlensje - erin geplaatst. Door de speciale manier waarop het sneetje gemaakt wordt, is er veelal geen hechting nodig. In sommige gevallen is het niet mogelijk om de staaroperatie volgens deze methode te verrichten en wordt de lens op de klassieke manier in zijn geheel verwijderd. Er wordt dan een grotere snede gemaakt en de genezing zal meer tijd nodig hebben. In verreweg de meeste gevallen kan de ingreep in dagbehandeling plaatsvinden. Dat betekent dat de patiënt nog dezelfde ochtend/middag het ziekenhuis kan verlaten. Wél zijn er twee oogheelkundige controles nodig in de eerste weken na de ingreep. In sommige gevallen zal de oogarts met de patiënt afspreken dat hij/zij na de ingreep één nacht in het ziekenhuis opgenomen blijft. Meestal gebeurt dit vanwege de algehele conditie van de patiënt. Risico s. Het is belangrijk om te bedenken dat een staaroperatie - hoezeer deze ingreep ook tot de routine van de huidige tijd is gaan behoren risico s heeft. Tegelijkertijd heeft een staaroperatie zelden een spoedeisend karakter en is, zuiver medisch gesproken, bijna nooit noodzakelijk. Gelukkig is het risico op complicaties klein en zijn de complicaties, als ze al optreden, meestal goed te verhelpen. De belangrijkste complicaties zijn: (tijdelijk) verhoogde oogdruk, aanpassen van de techniek indien het lenszakje waarin de kunstlens wordt geplaatst niet stevig genoeg of beschadigd blijkt te zijn, bloeding, netvliesloslating en ontsteking. Het optreden van nastaar maanden tot jaren na de operatie - is geen complicatie maar een vaak optredend fenomeen na een 3
staaroperatie. Nastaar betekent het na een staaroperatie troebel worden van het lenskapsel en kan eenvoudig verholpen worden met een laserbehandeling. Richtlijnen voor een staaroperatie. Binnenkort wordt U aan staar geopereerd. Hier volgen nog enkele opmerkingen die van belang zijn voor het slagen van de operatie. U krijgt een recept voor oogdruppels; met dit recept verkrijgt U oogdruppels die U moet gebruiken op de avond voor de operatie als U de volgende ochtend geopereerd wordt: van elk flesje 1 druppel in het te opereren oog; als U in de middag wordt geopereerd dient U op de ochtend van die dag deze druppels te gebruiken. Het gaat om 2 soorten oogdruppels die er samen voor zorgen dat de kans op ontsteking en infectie na de operatie zo klein mogelijk is. Dezelfde druppels gaat U ook in de weken na de operatie gebruiken. Het is verstandig om in de periode voor de operatie alvast te beoordelen of U Uzelf oogdruppels kunt toedienen. Mocht dit toch moeilijk gaan dan is het raadzaam iemand in Uw omgeving te vragen die bereid is in de periode na de operatie (meestal 6 weken) U driemaal daags te druppelen. Eventueel moet de thuiszorg ingeschakeld worden. Onze doktersassistentes kunnen u hierover informatie geven. Gebruikt U al andere oogdruppels dan gebruikt U deze gewoon door, ook op de ochtend van de operatiedag, tenzij Uw oogarts anders aanraadt. Verdere voorbereiding. Tijdens het zogenaamde pre-operatief onderzoek krijgt U de folder anaesthesie mee. In deze folder kunt U lezen welke specifieke instructies gelden ten behoeve van Uw operatie. Volg deze instructies nauwkeurig op en neem, bij eventuele vragen, contact op met de polikliniek oogheelkunde (tel. 0229-257232). Gebruik geen make-up op Uw gezicht op de dag van de operatie en draag geen sieraden. Trek gemakkelijk zittende, schone, niet knellende kleding aan; dit geldt voor zowel 4
boven- als onderkleding. Het is raadzaam een overhemd of blouse met korte mouwen te dragen. In principe mag U Uw eigen kleren aanhouden tijdens de operatie. Wél krijgt U een mutsje op Uw hoofd en slofjes over Uw schoeisel. Gebruik in de dagen voor de operatie geen pijnstillers of rustgevende medicatie. Als U dergelijke middelen beslist nodig heeft overleg dit dan voor de operatie met de anesthesist. Richtlijnen na de staaroperatie. Omdat het operatiewondje de eerste 6 weken nog erg teer is wordt dringend geadviseerd voorzichtig te zijn en stoten te voorkomen. Als U zich onzeker voelt kunt U, ter bescherming van het oog, een (oude) bril of een zonnebril dragen. Deze bril dient als bescherming voor het geval men per ongeluk het oog aan zou raken. In het geopereerde oog wrijven mag ook niet. Ter bescherming van uw geopereerde oog wordt na de operatie een oogkapje opgedaan. Deze houdt u de dag van de operatie op. De volgende ochtend mag u het kapje verwijderen. Bewaar het kapje wel, want geadviseerd wordt dit kapje minimaal 2 weken na de operatie s nachts te dragen. Al voor de operatie is een recept meegegeven voor 2 soorten oogdruppels die elk driemaal daags in het geopereerde oog gedruppeld moeten worden. Hiermee moet voorafgaand aan de operatie gedruppeld worden (zie bovenstaande), en vervolgens vanaf de eerste dag na de operatie. Op één van de eerste dagen na de operatie vindt een oogheelkundig onderzoek van het geopereerde oog plaats. Als alles dan in orde is volgt in principe een eerstvolgende controle na 3 weken. Tot die tijd druppelt U volgens het afgesproken schema. In de 6 weken van herstel dient U zich een beetje in acht te nemen. De eerste dagen mogen geen zware dingen getild worden. De eerste dagen is haar wassen niet gewenst. De eerste 2 weken na de operatie adviseren wij u geen make-up te gebruiken. Geadviseerd wordt de eerste 4 weken niet te zwemmen en enkele algemene richtlijnen in acht te nemen, bijvoorbeeld: een boodschap tillen is geen probleem, een krat sjouwen wel. Stofzuigen mag, maar de kamer een grote beurt 5
geven mag niet. Bukken om iets op te pakken mag, de vloer dweilen mag niet. Het normale beloop na een staaroperatie. Na een staaroperatie is het normaal dat aan het geopereerde oog een licht schrijnend gevoel kan bestaan gedurende enkele dagen. Voorts is het zo dat men een periode van ca. 6 weken beschouwt als normale herstelperiode na een staaroperatie. Dat betekent dat U tot ca. 6 weken na de operatie moet wachten met het aanschaffen van een nieuw brillenglas voor het geopereerde oog. Dan pas zal ook definitief blijken hoe goed de gezichtsscherpte is geworden na de operatie. Al ver voor de herstelperiode voorbij is, vaak al tijdens de eerste dagen na de operatie, zult U echter een verbetering van het gezichtsvermogen ervaren. Voor het lezen is meestal wel een bril noodzakelijk. Indien Uw andere oog ook gepland staat voor een staaroperatie is het raadzaam pas na deze tweede operatie de brillenglazen aan te laten passen. Resterende brilsterkte na de staaroperatie Er wordt in het algemeen geprobeerd patiënten na een staaroperatie zo weinig mogelijk afhankelijk te laten zijn van brillen. Vóór de operatie wordt er daarom een lensmeting verricht. Deze meting is nodig voor het uitrekenen van de te kiezen sterkte van de implant-lens, zodat de resterende brilsterkte na de operatie voor veraf zo gering mogelijk is. De oogarts kan echter nooit 100% garanderen dat het oog altijd, zelfs na een perfect verrichte operatie, zonder bril scherp zal kunnen zien. Meestal zal er in ieder geval een leesbril nodig blijven. In sommige situaties kan er in overleg juist voor worden gekozen dat u na de operatie goed kunt lezen zonder bril. Maar dan is er voor veraf wel weer een bril nodig. De keuze hiervoor hangt o.a. af van uwbrilsterkte vóór de operatie en van uw leesgewoonten. 6
Problemen. Als in de dagen/weken die volgen op de staaroperatie pijn optreedt, toenemende roodheid of een plotselinge daling van de gezichtsscherpte moet U niet wachten tot de eerstvolgende controle. Mocht één van deze situaties zich voordoen dan dient U onverwijld contact op te nemen met de polikliniek oogheelkunde (tel. 0229-257232). U kunt dan dezelfde dag nog terecht op het spreekuur van de oogarts: hoe eerder een eventuele behandeling gestart kan worden des te beter het is. Ook als U anderszins ongerust bent, bijvoorbeeld omdat Uw gezichtsscherpte plotseling vermindert terwijl het in eerdere dagen beter was, aarzel dan niet om contact op te nemen met de polikliniek oogheelkunde. Bij problemen in het weekend of s avonds belt U 0229-257257 en vraagt U naar de afdeling Spoedeisende Hulp. Algemene instructies na een oogoperatie Oogleden schoonmaken Oogleden voorzichtig schoonmaken, zonder op het oog te drukken, met een met stromend leidingwater vochtig gemaakte tissue en/of wattenstokjes. Maak altijd schoon door voorzichtig van buiten naar binnen (naar de neus) toe te wrijven. Voor elke streek gebruikt u een schoon tissue of een schoon wattenstaafje. Oogdruppelen bij een staaroperatie U heeft een recept of twee verschillende flesjes met oogdruppels gekregen: DENACLOF en TOBRADEX. U gaat met beide oogdruppels zowel voor als na de operatie druppelen. 7
Gebruik VOOR de staaroperatie: Bij operatie in de Bij operatie in de ochtend middag De avond voor de operatie De ochtend van de operatie druppelt u uit elk flesje 1 druppelt u uit elk flesje 1 druppel in het te opereren druppel in het te opereren oog. oog Gebruik NA de staaroperatie: De dagen na de operatie 3 x daags met beide oogdruppels in het geopereerde oog om: 8 uur - 15 uur - 22 uur Na de staaroperatie volgen er twee nacontrole. Bij de tweede nacontrole, die ongeveer 3 weken na de operatie volgt, wordt met u afgesproken hoe u mag gaan afbouwen met de oogdruppels. Tot die tijd druppelt u volgens schema Na de staaroperatie Houdt u er rekening mee dat u ongeveer 6 weken druppelt Bij gebruik meerdere soorten oogdruppels, wacht u bij voorkeur 5 minuten tussen de verschillende druppels. Als u zowel oogdruppels als oogzalf gebruikt, doe dan eerst de druppels in uw oog en na 5 minuten de oogzalf. De oogdruppels zijn na opening 1 maand houdbaar, noteer op het flesje de datum waarop u het opent. Het is goed om een vaste volgorde met het druppelen aan te houden. Vanuit onze eigen ziekenhuisapotheek worden de flesjes met druppel 1 (denaclof ) en druppel 2 (tobradex) gemerkt. Dit om verwisseling van de flesjes te voorkomen. De oogdruppels kunnen prikken. 8
Instructie oogdruppelen Oogheelkunde Westfriesgasthuis Hoorn, 9
FLD-00676-NL \ 10-2016 Westfriesgasthuis Maelsonstraat 3 Postbus 600, 1620 AR Hoorn Telefoon: 0229 257 257 www.westfriesgasthuis.nl Locatie Enkhuizen Molenweg 9b 1601 SR Enkhuizen Telefoon: 0228 312 345 Locatie Heerhugowaard Middenwaard 45 1703 SC Heerhugowaard Telefoon: 072 575 3030