Informatieblad Doop-, Trouw- en Begraafboeken In 1811 werd in de meeste delen van Nederland de Burgerlijke Stand ingevoerd. De overheid had op dat moment nauwelijks gegevens over de inwoners. Er werden daarom volkstellingen gehouden om te weten welke mensen op dat moment in het land woonden. Om meer gegevens bij elkaar te krijgen kregen de kerken opdracht om de kerkelijke registers met de dopen, de huwelijken en de begrafenissen in te leveren. Daarnaast hadden stads- en dorpsbestuurders zelf al registers aangelegd van mensen die een huwelijk sloten voor de schepenbank en begraafregisters in de persoon van de koster. Die verzameling van gegevens noemt men de retroacta van de Burgerlijke Stand, maar meestal spreekt men over de DTB s, afgeleid van de beginletters van Dopen, Trouwen en Begraven. Later zijn nog andere gegevens toegevoegd aan de collectie DTB s. Ze hebben allemaal als kenmerk dat er persoonsgegevens in staan. En dat is vooral belangrijk voor onderzoek naar de periode vóór 1811. Overigens zijn veel gegevens uit de DTB s al te vinden via internet. Welke gegevens vindt u in de DTB s De DTB s vormen een bonte verzameling van bronnen. Bovendien had ieder dorp of iedere stad weer een eigen manier van registreren. Wat men noteerde is afhankelijk van het doel dat men voor ogen had. Over hoe men gegevens noteerde is een opmerking op zijn plaats; een officiële schrijfwijze voor namen en familienamen bestond namelijk niet. Karakteristieken van veel voorkomende DTB s in de regio en de elementen die u er in kunt verwachten zijn: Rooms-katholieke registratie Aantekeningen van dopen, trouwen en begraven worden nog steeds gemaakt door de parochie. Als een parochiearchief is overgebracht naar een openbaar archiefdepot, kunnen die aantekeningen, ingezien worden, maar ze behoren niet tot de collectie DTB s. Ze zijn onderdeel van het parochiearchief. Doop in St.Jozefkerk Eindhoven, 1934. DOPEN Achtergrond: Op het concilie van Trente wordt in 1558 aan iedere parochie de verplichting opgelegd om doopregisters aan te leggen. In de tweede helft van de 17e eeuw mogen de katholieken hun godsdienst niet openlijk beoefenen. Daarom zijn er veel hiaten in de doopboeken. Inhoud: de doopaantekeningen zijn in het Latijn. 1. naam kind 2. wettig of natuurlijk kind DTB 3. naam vader
4. naam moeder 5. naam doopgetuigen 6. naam van vervangende getuigen Achtergrond: Op het concilie van Trente wordt in 1558 aan iedere parochie de verplichting opgelegd om trouwregisters aan te leggen. In 1640 werd bepaald dat huwelijken, gesloten voor katholieke priesters, niet wettig zijn. Huwelijken voor de Nederduitsgereformeerde dominee zijn dit wel. Huwelijken van katholieken vindt men daardoor in twee bronnen: In een trouwregister van de katholieke kerk plus in een schepenakte of in een trouwregister van de Nederduitsgereformeerde gemeente. Inhoud: De trouwaantekeningen zijn in het Latijn. NB: 2, 5 en 7 komen niet altijd voor 1. datum 2. naam pastoor 3. naam bruidegom 4. naam bruid 5. overleden partner bruid of bruidegom 6. getuigen 7. woonplaats bruid of bruidegom, indien afkomstig van buiten de parochie waar het huwelijk voltrokken wordt OVERLIJDEN Achtergrond: Slechts op enkele plaatsen zijn rooms-katholieke overlijdens- of begraafregisters aangelegd. Zie paragraaf Registratie door de overheid verderop in dit informatieblad. Nederduitsgereformeerde registratie DOPEN Achtergrond: De verplichting om doop- en trouwregisters aan te leggen in de rooms-katholieke parochies is door andere gezindten overgenomen. Inhoud: de doopaantekeningen zijn in het Nederlands NB: 4, 5 en 6 komen niet altijd voor 1. datum doop 2. naam kind 3. naam vader 4. beroep vader 5. naam moeder 6. peetouders Achtergrond: De verplichting om doop- en trouwregisters aan te leggen in de rooms-katholieke parochies is door andere gezindten overgenomen. Inhoud: de trouwaantekeningen zijn in het Nederlands NB: 4, 5, 6, 9, 10 en 11 komen niet altijd voor 1. datum 1e aankondiging (ondertrouw) 2. naam bruidegom 3. status bruidegom (jonge man of weduwnaar, in het laatste geval gevolgd door naam overleden partner) 4. geboorteplaats bruidegom (indien anders dan woonplaats) 5. woonplaats bruidegom 6. beroep bruidegom 7. naam bruid 8. status bruid (jonge dochter of weduwe, in het laatste geval gevolgd door naam overleden partner) 9. geboorteplaats bruid (indien anders dan woonplaats) 10. woonplaats bruid 11. datum huwelijk
OVERLIJDEN Achtergrond: Slechts op enkele plaatsen zijn Nederduitsgereformeerde overlijdens- of begraafregisters aangelegd. De koster heeft wel een rol bij het aanleggen van lijsten van begraven personen, maar die rol is vooral in dienst van de overheid. Zie paragraaf Registratie door de overheid verderop in dit informatieblad. Registratie door de overheid Achtergrond: Door het echtreglement in 1656 krijgen de schepenen een taak bij het registreren van huwelijken. Rooms-katholieken dienen, voor hun huwelijk in de katholieke kerk, voor schepenen of dominee te trouwen. Veel katholieken kiezen voor een huwelijk voor de schepenbank. Inhoud: de trouwregistratie is in het Nederlands 1. datum 1e aankondiging (ondertrouw) 2. naam bruidegom 3. status bruidegom (jonge man of weduwnaar, in het laatste geval gevolgd door naam overleden partner) 4. geboorteplaats en woonplaats bruidegom 5. naam bruid 6. status bruid (jonge dochter of weduwe, in het laatste geval gevolgd door naam overleden partner) 7. geboorteplaats en woonplaats bruid 8. naam persoon die optreedt als voogd van de bruid 9. namen schepenen die optreden als getuigen bij ondertrouw 10. plaatsen waar afkondiging is gebeurd buiten de plaats van het huwelijk 11. datum huwelijk 12. namen schepenen die optreden als getuigen bij huwelijk 13. verklaring van de vorster dat drie aankondigingen zijn gedaan zonder dat er bezwaar is aangetekend tegen het huwelijk HUWLIJKSEBIJLAGEN Achtergrond: De bijlagen kunnen divers zijn. Ze komen ook niet in alle plaatsen voor. Inhoud: 1. verklaring van de vorster dat drie aankondigingen zijn gedaan zonder dat er bezwaar is aangetekend tegen het huwelijk 2. verklaring van secretaris dat huwelijk heeft plaats gehad 3. verklaring dat aankondigingen van het huwelijk elders zijn gebeurd OVERLIJDEN Achtergrond: De registratie door de overheid heeft vooral te maken met geld. Door de koster worden lijsten aangelegd met lijsten van degenen die zijn begraven om te registreren dat het kerkrecht voor begraven in de kerk, het geld voor het luiden van de klok of het gebruik van de lijkbaar betaald is. Daarnaast maakt hij lijsten om in te leveren bij de secretaris van de gemeente om de belasting op de collaterale successie te kunnen innen. Inhoud: De aantekeningen zijn zeer summier Registratie van overlijden en begraven ten behoeve van kerk 1. plaats van begraven (kerkhof of kerk) 2. naam overledene (mannen voornaam + 2e naam; vrouwen, vaak alleen voornaam; kinderen soms voornaam, vaak alleen kind van ) 3. betaalde rechten Registratie van overlijden en begraven ten behoeve van belasting 1. naam overledene (mannen voornaam + 2e naam; vrouwen, vaak alleen voornaam; kinderen soms voornaam, vaak alleen kind van ) 2. nagelaten familie ( laat vrouw en kinderen na ; laat ouders na ; als er geen ouders of kinderen zijn, kan informatie uitgebreider zijn)
Van welke plaatsen vindt u DTB s in het RHCe Niet alle DTB s zijn door parochiegeestelijken overgedragen voor de aanleg van de burgerlijke stand. De niet-overgebrachte DTB s zijn later in Bisschoppelijke archieven terecht gekomen. Van de overgebrachte DTB s heeft het RHCe de originele registers en microfiches. Van de nietovergebrachte DTB s zijn enkel microfiches aanwezig. In het informatiecentrum staan uitgebreide overzichten van de DTB s. Het is raadzaam deze overzichten te raadplegen. De grenzen van de vroegere parochies, Nederduitsgereformeerde gemeenten en schepenbanken verschillen met die van de tegenwoordige parochies, kerkelijke en bestuurlijke gemeenten. In de overzichten vindt u ook verwijzingen naar andere parochies en gemeentes. Hoe doe je onderzoek in het RHCe Zoeken naar een aantekening in de DTB s: 1. Internet: www.rhc-eindhoven.nl. De meeste gegevens uit de DTB s zijn te raadplegen via Internet. Er wordt hard gewerkt om de scans van de inschrijving digitaal beschikbaar te stellen. De Digitale Stamboom www.rhc-eindhoven.nl zwart ingekarderd: zoek zoeken Digitale Stamboom. In de Digitale Stamboom zijn de aantekeningen uit de DTB s te vinden. 2. Hulp van een medewerker bezoekerscentrum. Mocht u er bij uw zoektocht niet uitkomen, dan kunt u een beroep doen op een medewerker bezoekerscentrum. Originele DTB s De originele DTB s bevinden zich in het depots van het RHCe of in het Bisschoppelijk Archief in s-hertogenbosch. De originele registers die verfilmd zijn, worden niet ter inzage gegeven. U kunt die bekijken op microfiches. Originele registers die niet verfilmd zijn maar wel aanwezig bij het RHCe kunnen ingezien worden. De medewerker kan u vertellen of de originele registers in Eindhoven of in s-hertogenbosch liggen. De originele registers kunt u aanvragen via een aanvraagbriefje. Ze worden vervolgens uit het depot gehaald, waarna u de registers kunt inzien. Microfiches De microfiches staan in ladekasten alfabetisch op plaatsnaam en zijn voorzien van een inventarisnummer. Met het via De Digitale Stamboom gevonden jaar, datum en inventarisnummer kunt u het microfiche terugvinden. Reproducties Er zijn diverse mogelijkheden: 1. bestellen via de website: www.rhc-eindhoven.nl. 2. bestellen telefonisch of per brief. 3. bezoekerscentrum, origineel geen microfiche beschikbaar. 4. bezoekerscentrum, microfiche beschikbaar. 5. zelf foto s maken. Het RHCe voert het motto dat de informatie voor zover mogelijk ter beschikking moet staan aan iedereen. Er mogen dan ook opnames van archiefstukken gemaakt worden, onder voorwaarde dat geen flitslicht gebruikt wordt. Archiefstukken die niet ter inzage worden gegeven, kunnen uiteraard ook niet door de bezoekers gefotografeerd worden. In de toekomst Het RHCe voert op dit moment een project uit waarbij de gegevens uit de burgerlijke stand, de bevolkingsregisters en de collectie DTB s na scanning op Internet te raadplegen zijn. Het zal in de toekomst mogelijk zijn om een afbeelding van de originele bron thuis te bekijken en af te drukken.
Meer informatie De aantekeningen in de DTB s worden in de literatuur bijna altijd in een breder kader over stamboomonderzoek besproken. Specifiek over de Doop-, Trouw- en Begraafboeken gaat L. Kruijff, Beschrijving van de doop-, trouw- en begraafboeken enz. in de provincie Noord-Brabant daterende van vóór de invoering van de Burgerlijke Stand ( s-gravenhage 1965). Verwijzingen naar informatiebladen Het raadplegen van de DTB s vindt vaak plaats in het kader van stamboomonderzoek: Zoekwijzer Stamboomonderzoek. LvZ/JL juli 2005/jan. 2008 nov. MR aangepast maart 2011