CONTROLEPLAN 36.30 voegvulling met kit www.controleplannen.nl Inhoud Over dit controleplan A Organisatie P2 B Techniek P5 C Inspectielijst P7 De kitten hebben in de in de 60 en 70-er jaren een geweldige vlucht genomen. In deze periode was kit een oplossing voor het waterdicht maken van veel details die bouwkundig moeilijk oplosbaar waren. 'We kitten het wel af,' was een gevleugelde uitspraak. Tegenwoordig is kit een volwaardig bouwmateriaal dat een onderdeel is van het ontwerp en de detaillering. Tegelijkertijd is de ontwikkeling van de kitten doorgegaan, zodat de toepassing van de juiste kit bij het juiste detail kennis en ervaring vereist. Er is meer dan alleen maar siliconenkit. Dit controleplan heeft daarom, naast aandacht voor het proces, ook een meer educatief karakter. Welke kit passen we waar toe en waarom. De montagekitten vallen buiten het kader van dit controleplan. pagina 1-8
A Organisatie Inhoudsopgave CONTROLEPLAN VOEGVULLING MET KIT 36.30 I. ONTWERP II. FINANCIËN III. REGELGEVING IV. ORGANISATIE V. PLANNING 1. Werktekeningen 1. Afhandeling meer- en 1. V&G-plan 1. Tekeningen - Indicatieplanning architect minderwerk uitvoeringsfase 2. Kitadvies 2. Plastische kitten 2. Garantie 3. Bemonstering 3. Elastische kitten 4. Keuze juiste kitsoort 3. Attesten en productcertificaten 4. Weersinvloeden 5. Bepaling juiste afmeting voeg 6. Kleuren I. Ontwerp INLEIDING - Kit wordt toegepast in een detail waar uitzetting en krimp te verwachten zijn en waar dit detail waterdicht moet blijven. Dit kan zijn bij aansluitingen van materialen met verschillende uitzettingscoëfficiënten. Ook kan een voeg nodig zijn om een ongecontroleerde scheur te vermijden, bijvoorbeeld bij betonvloeren. Tenslotte wordt kit gebruikt voor het opvangen van trillingen en contactgeluidoverdracht. Het bestek en de bestektekeningen moeten inzicht geven in de toepassing van de kit. De bouwbegeleider is niet verantwoordelijk voor de inhoud van deze contractstukken, maar wil wel weten of de juiste kit voor de juiste voeg staat voorgeschreven. Hij wordt als eerste geconfronteerd met de gevolgen van een verkeerde toepassing. 1. Werktekeningen architec t: op basis van bestek en bestektekeningen worden de werktekeningen van de architect geproduceerd. Onderdeel hiervan zijn de details. De bouwbegeleider kan vaak in dit stadium, op basis van zijn kennis en ervaring, een bijdrage leveren aan de detaillering. 2. Plastische kitten: dit zijn weinig terugverende kitsoorten. We noemen de Butyleen, Butyl en Acrylaat. Deze worden bijvoorbeeld toegepast bij gevelvoegen en beglazing. Bitumenkitten worden toegepast bij galerij- en balkonvoegen. In ieder geval niet toepassen indien men kan verwachten dat de voeg sterk zal kunnen werken omdat deze soorten bij het terugveren niet voldoen. 3. Elastische kitten: deze zijn sterk terug- Fig. 1 De juiste kitsoort is afhankelijk van de toepassing, de eisen en wensen verend. Bijvoorbeeld Polysulfide, Siliconen, Polyurethaan en MS polymeer. 4. Keuze juiste kitsoort: de keuze is afhankelijk van de toepassing, de eisen en de wensen. Daarnaast spelen de bouwkundige constructie en het materiaal van de ondergrond een belangrijke rol in de keuze. Tenslotte is de belasting van de voeg bepalend, thermisch, mechanisch of chemisch. De SBR Publicatie 67 verstrekt hierover inzicht voor de architecten. Brandwerende kitten mogen niet worden overgeschilderd. 5. Bepaling juiste afmeting voeg: het bepalen van de benodigde afmeting van een voeg volgt uit een berekening. De lengte van het materiaal, de te verwachtten temperatuurschommeling en de uitzettingscoëfficiënt zijn hiervoor de basisgegevens. De kitfabrikant/-leverancier kan hierover de juiste informatie verstrekken. pagina 2-8
6. Kleuren: er is een groot aanbod aan kleurmogelijkheden. De architect dient een keuze te maken, dit kan in de meeste gevallen tijdens de uitvoeringsfase. II. Financiën INLEIDING - Bij een juiste besteksomschrijving is er meestal geen aanleiding voor discussies over meer- en minderwerk. De discussies die zich voordoen gaan vaak over wel of geen voegafdichting door middel van kitten. Bijvoorbeeld een horizontale geveldilatatie, die niet als kitwerk in het bestek is voorzien. Ook kitwerk in een grootkeuken kan aanleiding geven tot discussies, dit moet voldoen aan hoge eisen. 1. Afhandeling meer - en minderwerk: een eventuele discussie over meer- en minderwerk dient gevoerd te zijn voordat met het kitwerk wordt aangevangen. III. Regelgeving INLEIDING - De regelgeving is vaak niet direct toegespitst op kitten. Wel geldt, of zal binnenkort gaan gelden, de eis dat kitten oplosmiddelvrij moeten zijn voor toepassing binnen. 1. V&G-plan uitvoeringsfase: indien een speciaal bedrijf zich gaat bezighouden met het aanbrengen van kitvoegen, binnen of buiten, moet het V&G-plan van de hoofdaannemer worden uitgebreid met de werkzaamheden van het kitbedrijf. In sommige gevallen moet apart aandacht worden geschonken aan de mogelijkheden tot het plegen van onderhoud. Denk bijvoorbeeld aan gevelkitwerk bij hoge gebouwen. 2. Garantie: voordat de werkzaamheden aanvangen, dient een concept-garantieverklaring te worden afgegeven. Ook de voorwaarden waaronder de garantie geldigheid blijft houden, moeten vooraf bekend zijn. Zo kunnen eisen gesteld worden aan periodieke controles en preventief onderhoud. De opdrachtgever moet vooraf inzicht krijgen in deze eventuele nadere eisen. 3. Att esten en productcertificaten: bij de bemonstering dienen deze bescheiden aanwezig te zijn. IV. Organisatie INLEIDING - Iedere opdrachtgever zal streven naar zo min mogelijk onderhoud, zeker aan de gevels. In dat kader zal men bij voorkeur zoeken naar oplossingen zonder kit. Kit kan vervuilen, onthechten, scheuren, craquelévorming geven en verweken. Dit kan ontstaan door veroudering, maar ook door verkeerde applicatie, verkeerde producten, grote vormverandering van de constructie en vandalisme. Het is dus belangrijk dat het proces rondom de toe te passen kitsoorten in goede banen wordt geleid. 1. Tekeningen: de werktekeningen van de architect en de daarop volgende productietekeningen van de verschillende leveranciers, zoals kozijnen en prefab beton onderdelen, moeten een logische volgorde krijgen. Deze volgorde wordt vertaald in een tekeningenroulatieschema. 2. Kitadvies: zodra er sprake is van een redelijke hoeveelheid kitvoegen, zeker op plaatsen waar men later moeilijk bij kan komen, loont het de moeite om een kitadvies te laten opstellen. Dit dient te geschieden met het bestek als uitgangspunt. Door hier tevens een lange-termijn-onderhoudsadvies aan te koppelen, krijgt men gelijk inzicht in de onderhoudskosten. Soms kan dit leiden tot het toepassen van een beter (en duurder) product, omdat men aannemelijk kan maken dat men bespaart op de onderhoudskosten. Het advies dient tevens een berekening van de voegbreedtes en dieptes te bevatten. pagina 3-8
3. Bemonstering: de toe te passen kitten moeten worden bemonsterd, niet zozeer vanwege het product zelf, maar meer om de kleuren vast te stellen. 4. Weersinvloeden: een gevel die in een natte periode moet worden afgewerkt, omdat bijvoorbeeld de steiger weg moet, geeft altijd logistieke problemen. De voeg moet absoluut droog en schoon zijn. Het verdient aanbeveling dit vooraf te bespreken, zodra een planning inzicht geeft dat dit steigerprobleem zich in de winter voordoet. Kitwerk stelt ook eisen aan de minimale temperatuur tijdens het aanbrengen en uitharden. V. Indicatieplanning Het bijgevoegde planningsformulier geeft inzicht in de belangrijkste zaken met betrekking tot kitwerk. De bouwbegeleider zal voor zijn project een eigen planning kunnen opstellen op basis van deze gegevens. Nr. Activiteit (in aantal weken) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 1. Werktekeningen architect 2. Dilatatie-advies gevelmetselwerk 3. Opstellen kitadvies 4. Bemonstering en goedkeuring 5. Gereedkomen gevelafbouw 6. Kitwerkzaamheden gevel 7. Gereedkomen binnenafbouw 8. Kitwerkzaamheden pagina 4-8
B Techniek Inhoudsopgave AANDACHTSPUNTEN 1. Kitvoegen in beton 2. Kitvoegen in gevelmetselwerk 3. Kitvoegen in natte ruimten 4. Kitvoegen in natuursteen buiten 5. Kitvoegen bij beglazing CONTROLEPLAN VOEGVULLING MET KIT 36.30 Aandachtspunten INLEIDING - Het belangrijkste voor de uitvoering van een goede kitvoeg is, behoudens een verantwoorde keuze, dat de ondergrond schoon en droog moet zijn. Daarnaast vragen een aantal kitsoorten een voorstrijk-hechtmiddel. Wat verder van belang is, is dat de juiste afmetingen aanwezig zijn. Bij een bepaalde voegbreedte behoort een bepaalde voegdiepte. 1. Kitvoegen in beton: belangrijk bij kitvoegen in beton is dat de beton is gerepareerd voordat mag worden gekit. Deze reparatie dient tijdig te geschieden, zodat de reparatiemortel de gelegenheid krijgt om uit te harden. Door vooraf een opname te (laten) verrichten van de te kitten voegen kan de bouwbegeleider de eventuele reparaties tijdig laten uitvoeren. In de meeste gevallen is een rugvulling nodig als ondergrond en basis van de kitvoeg. De controle dient erop gericht te zijn dat de rugvulling tot op de juiste diepte wordt aangebracht. Na het aanbrengen van de rugvulling volgt het aanbrengen van de hechtlaag. De hechtlaag mag niet overvloedig worden aangebracht, het kan vlekvorming geven op die plaatsen die niet gekit worden. Minimaal 24 uur later, na het uitharden van de hechtlaag, kan gestart worden met het kitten (zie ook de verwerkingsvoorschriften van hechtlaag en kit). Een proefvlak is soms wenselijk voor het vaststellen van de juiste kleur en de juist afwerking van de voeg. Gelijk of iets terugliggend kan visueel veel uitmaken. 2. Kitvoegen in gevelmetselwerk: bij gevelmetselwerk heeft men de keuze uit een koude voeg, meestal 4 mm breed, niet nader afgewerkt, of een brede voeg, afgewerkt met een cellenband of afgewerkt met kit. In het algemeen moet ernaar worden gestreefd om geen kit toe te passen in een buitengevel. Per definitie moet dit worden onderhouden. Daarnaast kan in de meeste gevallen worden volstaan met een koude dilatatievoeg, 4 à 5 mm breed, zonder nadere afwerking. Zijn er redenen om toch een brede dilatatievoeg te maken, dan heeft men nog de mogelijkheid deze af te werken met een gesloten cellenband. Als dat niet wenselijk is, bij- voorbeeld uit oogpunt van vandalisme, dan kan er altijd nog worden gekit, met een bijbehorende rugvulling. Het is wenselijk om de gevel eerst te reinigen, als deze vervuild is, en dan te voegen. De voegspecie moet in de dilatatie strak worden afgewerkt. Eventueel kan men deze voegen licht bezanden met het zand dat meestal wel als afval is te vinden bij de steenopslag. Horizontale dilataties en voegen rondom lateien moeten in de meeste gevallen wel worden afgekit. 3. Kitvoegen in natte ruimten: de afmeting van de voeg moet voldoende groot zijn om een verantwoorde kitvoeg te kunnen maken. Soms zijn de voegen van de wand- en vloertegels 2 mm, dit is te klein voor een Fig. 1 Kitwerk in natte ruimten pagina 5-8
kitvoeg. Deze moet normaal 5 mm zijn. De voeg moet vrij zijn van mortelresten en de minimale droogtijd tussen het voegen en het kitten is een week. Douchebakken en baden moeten voldoende ondersteund zijn en het liefst onder spanning staan voordat kan worden gekit (belasting door middel van vullen met water). De kitvoegen op vloerniveau zijn, zeker in de douchehoek, onderdeel van een waterdicht systeem, waarvan een kimband een onderdeel is. Doucheputjes kunnen worden afgekit met een specifieke kit, een compound die zeer snel uithardt. Tenslotte moeten de toegepaste kitsoorten in natte ruimten schimmelwerend zijn. 4. Kitvoegen in natuursteen buiten: bij natuursteengevels zal de voorkeur uitgaan naar een open gevel. De waterkering ligt in die gevallen achter de natuursteen. In sommige gevallen is het noodzakelijk om de onderlinge naden af te kitten. De kitsoort moet speciaal toepasbaar zijn voor natuursteen en moet zuurvrij zijn. 5. Kitvoegen bij beglazing: ook hier gaat de voorkeur uit naar droge beglazingssystemen, wederom uit oogpunt van onderhoud. Er kunnen redenen zijn om toch te kitten, bijvoorbeeld omdat moet worden voldaan aan een brandwerendheidseis. Over het algemeen moet de kitvoeg niet worden geschilderd. Kit en verf hebben per definitie verschillende plastische en elastische eigenschappen en zullen elkaar op termijn niet verdragen. Kies liever een kleur kit die past bij de kleur van de afwerking van het kozijn. Let bij toepassing van kit op een beluchte glaslatconstructie. De wind kan een pompend effect hebben op de sponning en daardoor kan er water in de sponning komen. Dit water moet kunnen worden weggeventileerd. 6. Kitvoegen bi j galerijen en balkons: hier kan men kiezen uit een traditionele voeg op rugvulling en een (verdiepte) brugvoeg. De brugvoeg kan weer worden afgewerkt met een speciale weefselstrook of een kunststof profiel. 7. Brandwerende kitten: bij de eisen die kunnen worden gesteld aan weerstand tegen rook en brand (WBDBO) vanuit het Bouwbesluit hebben veel fabrikanten bruikbare kitten ontworpen. Hun kleurmogelijkheden zijn iets beperkter dan de overige kitten. De afmeting van de kitvoeg wordt in dit geval niet alleen bepaald door de thermische werking, maar meer nog door de constructief benodigde verhouding. Handige internetsites: www.milieucentraal.nl/data/klussen/klussen_kitten.htm: veel informatie over milieubewust kitten www.sbr.nl/default.aspx?ctid=2196: website van Stichting Bouwresearch met veel informatie over kitwerk pagina 6-8
C Inspectielijst CONTROLEPLAN VOEGVULLING MET KIT 36.30 Project: Locatie: Opzichter: Inspectiedatum: Nr. Activiteit Akkoord Niet akkoord N.v.t. A. Administratief 1. Garantieverklaring aanwezig 2. Is een onderhoudsaanbieding aanwezig 3. V&G-plan aanwezig B. Voorbereiding 4. Is uitvoering kitwerk buiten conform planning, i.v.m. winter? 5. Is een kitadvies noodzakelijk en zo ja, is dat aanwezig 6. Is de bemonstering compleet, incl. kleurmonsters en attesten 7. Is een monster in het werk gewenst en zo ja, is dat aanwezig C. Uitvoering 8. Zijn de voegen vooraf opgenomen en gerepareerd 9. Is de afmeting van de voeg verantwoord voor het aanbrengen van een goede kitvoeg 10. Zijn de voegen open 11. Zijn de voegen droog en schoon 12. Is een hechtlaag/voorstrijkmiddel aangebracht 13. Is er voldoende droogtijd aanwezig tussen voorstrijkmiddel en kitwerk 14. Is een rugvulling nodig, en is deze op de juiste diepte 15. Zijn de kitvoegen strak afgewerkt 16. Zijn alle naden bij doorvoeringen in natte ruimten waterdicht 17. Is het doucheputje afgekit met de juiste kitsoort 18. Worden bij de overige kitvoegen de producten gebruikt overeenkomstig het advies 19. Zijn de kitvoegen beschermd tegen beschadigingen tijdens het uitharden D. Nacontrole 20. Zijn fabrikaat, leverancier en applicateur vastgelegd in projectdossier 21. Is een revisietekening noodzakelijk en zo ja, aanwezig (dit in verband met uit te besteden onderhoud kitvoegen) pagina 7-8
Eventuele opmerkingen: pagina 8-8