CONTROLEPLAN 41.42 vloertegelwerk www.controleplannen.nl Inhoud Over dit controleplan A Organisatie P2 B Techniek P5 C Inspectielijst P7 Een regelmatig voorkomende opleveringsklacht is een vloer van een badkamer die niet op afschot is aangebracht. Het water stroomt niet naar het putje, maar verspreidt zich over de gehele badkamervloer. Het verhelpen van deze klacht brengt altijd grote overlast met zich mee voor de bewoners en is voor een aannemer tevens een kostbare reparatie. Daarnaast kennen we bij winkelcentra de overlast van spiegelgladde vloertegels in passages, zeker als deze door een regenval nat zijn geworden. Dit controleplan geeft handvaten om onder andere dit soort fouten te vermijden. pagina 1-8
A Organisatie Inhoudsopgave CONTROLEPLAN VLOERTEGELWERK 41.42 I. ONTWERP II. FINANCIËN III. REGELGEVING IV. ORGANISATIE V. PLANNING 1. Definitief ontwerp 1. Afhandeling 1. GIW-garantie 1. Tekeningenprocedure - Indicatieplanning 2. Bestek stelposten 2. Ondergrond 2. Bemonstering 3. Werktekeningen 4. Kwaliteit 5. Dilataties 2. Afhandeling meerkosten 3. Wijzigingen koopwoningen 3. V&G-plan 4. Attesten en certificaten 3. Ondervloer 4. Antisliptegels 5. Stroefheid van tegels 6. Traptreden 4. Wijzigingen huurwoningen 6. Begeleiding door lijmfabrikant 7. V&G-plan 8. Kwaliteitscontrole 9. Garanties I. Ontwerp INLEIDING - Vrijwel altijd geeft het bestek een fabrikaat en kwaliteit van een tegel aan en moet tijdens de uitvoeringsfase aan de hand van monsters nog een keuze worden gemaakt. Vaak wordt dan nog geswitcht van fabrikaat omdat men geen keuze kan maken uit de kleurmogelijkheden van het genoemde fabrikaat. Omdat soms ook afmetingen wijzigen, moet (opnieuw) worden nagedacht over tegelverdelingen. Dit controleplan heeft niet de intentie om deze opzet te wijzigen, omdat dit bijna een cultuur is binnen de bouwwereld. Wel kan het proces met de hierin genoemde aandachtspunten beter worden aangestuurd. 1. Definitief ontwerp: met name bij koopwoningen speelt mee dat kopers de mogelijkheid krijgen om niet alleen te kunnen kiezen uit een uitgebreid scala van vloertegels, men kan soms complete indelingen wijzigen. De aannemer moet in zijn planning aangeven tot welk moment een koper een vrije keuze kan maken. In dit kader is de levertijd van de tegels maatgevend, maar bij een indelingswijziging kunnen andere zaken maatgevend worden. Bijvoorbeeld in te storten rioleringen. 2. Bestek: in het algemene deel van het besteksartikel (41.00) worden de uitgangspunten vastgelegd. De uitvoering, hechtlagen, pastegels, plinttegels, monsters, kitten en hoekafwerkingen moeten vermeld staan in dit hoofdstuk. Ook de van toepassing verklaarde normbladen moeten hier worden benoemd. Tenslotte moet ook de voeg worden omschreven. 3. Werktekeningen: in een aantal gevallen kan het van belang zijn aparte tekeningen te laten maken van vloeraanzichten. De architect kan zo aangeven op welke wijze tegelverbanden moeten worden verwerkt en hoe details moeten worden afgewerkt. Ook rioleringsaansluitpunten kunnen op deze tekening worden aangegeven. Bij het toepassen van plinttegels moeten deze op de tekeningen zijn aangegeven. 4. Kwaliteit: bij het toepassen van vloertegels in openbare gebieden moeten eisen worden gesteld aan de slijtvastheid en de stroefheid van de vloertegel. Het toepassen van een hooggepolijste vloertegel in een passage van een winkelcentrum heeft, door vallende bezoekers, al tot menige schadeclaims geleid. Aanbevolen wordt om in het werk een proefvlak te laten maken waarbij tevens een dilatatie kan worden bemonsterd. 5. Dilataties: de fabrikant van de vloertegels dient aan te geven wanneer dilataties moeten worden toegepast, los van eventueel aanwezige bouwkundige dilataties. Houd bij grote vloeren rekening met maximale oppervlakken van ca. 40 m 2 als vuistregel. 6. Traptreden: de architect dient bijzondere aandacht te schenken aan het gebruik van vloertegels als traptreden. De kwetsbaarheid en gladheid zijn belangrijk, maar ook de ondergrond, bijvoorbeeld als stalen baktreden worden gebruikt waar tegels in worden gelegd. pagina 2-8
II. Financiën INLEIDING In een aantal gevallen is voor de aankoop van tegels een stelpost in het bestek opgenomen. Nadat de architect de keuze heeft vastgesteld, kan de stelpost worden ingevuld en afgehandeld. 1. Afhandeling stelposten: afhandeling dient te geschieden voordat tegels worden besteld. Let erop dat de stelpost (meestal) alleen betrekking heeft op de aankoop van tegels. Het verwerken is meestal in de begroting van de aannemer opgenomen. 2. Afhandeling meerkosten: ook bij de keuze van het voegwerk, bijvoorbeeld het toepassen van twee kleuren terwijl dat besteksmatig niet is geregeld, dient het eventuele meerwerk te zijn afgehandeld voordat tegels mogen worden besteld. 3. Wijzigingen koopwoningen: er wordt in de woningbouw onderscheid gemaakt in woningen voor de verkoop en woningen voor de verhuur. De woningen bestemd voor verkoop krijgen meestal een aparte procedure als de woningen zijn verkocht: het kopers meer- en minderwerk. Het komt echter ook voor dat de verkoop stagneert en dat de woningen toch moeten worden afgebouwd en opgeleverd. Dit kan ertoe leiden dat de onverkochte woningen niet worden voorzien van vloertegels. Kopers meer- en minderwerk met betrekking tot het tegelwerk is in de meeste gevallen een proces dat zich afspeelt tussen koper en aannemer. De controle inzake de juiste levering en verwerking van vloertegels ligt in dat geval geheel bij de aannemer. 4. Wijzigingen huurwoningen: indien er sprake is van huurwoningen, dan worden deze geheel compleet afgewerkt. Eventuele wijzigingen in de keuze van tegelwerk worden verrekend tussen aannemer en opdrachtgever. Individuele huurders hebben geen invloed op de keuze van tegelwerk en andere zaken. III. Regelgeving INLEIDING - Voor de vloertegels is geen bijzondere regelgeving van toepassing, behoudens een paar uitzonderingen. 1. GIW-garantie: meestal is de garantietermijn van het GIW korter dan de besteksgaranties verlangen. De aannemer dient echter te voldoen aan de besteksgaranties en kan ook nadat de GIW-garantie is verlopen nog worden aangesproken op zijn garantieverplichtingen. Dit kan interessant zijn, zeker als een lijmfabrikant 10 jaar garantie geeft op zijn product (lijm) en de GIW garantie voor 6 jaar geldig is. 2. Ondergrond: indien een dekvloer wordt aangebracht, met de intentie om daar vloertegels op te lijmen, kan er een probleem ontstaan. De vloeren kunnen voldoen aan de norm en voor de tegelzetter onvoldoende vlak zijn om een vlakke tegelvloer te realiseren. Voor aanvang werkzaamheden van de tegelzetter dient deze ondergrond gecontroleerd te worden. 3. V&G-plan: er moet op worden toegezien dat het V&G-plan wordt aangevuld op de desbetreffende onderdelen, zeker als er sprake is van onderaanneming. 4. Attest en en certificaten: uiteraard dient de bemonstering van onderdelen compleet te zijn met attesten, productcertificaten en Komo-verklaringen. Daarnaast is het belangrijk na te gaan of men te maken heeft met gecertificeerde bedrijven. IV. Organisatie INLEIDING - Juist omdat er zeer veel verschillende binnenwandconstructies worden toegepast, is het belangrijk om vooraf vast te stellen of de verwerking van vloer- en wandtegels is afgestemd op de toegepaste ondergrond. 1. Tekeningenprocedure: zowel bij woningen als bij kantoorgebouwen moet per situatie worden vastgesteld of wand- en vloeruitslagen ten behoeve van het tegelwerk noodzakelijk worden geacht. Ook moet worden vastgesteld wie de tekeningen produceert. 2. Bemonstering: een tijdige bemonstering geeft partijen de ruimte om een weloverwogen beslissing te nemen. pagina 3-8
Niet alleen de kwaliteit/kleur, maar ook de prijsconsequentie van de keuze worden beoordeeld. Bij de bemonstering kan ook de lijmsoort, het lijmadvies, de voegmortel en de kit worden betrokken, zodat een afgeronde bemonstering met betrekking tot dit onderdeel kan plaatsvinden. 3. Ondervloer: bij een eventuele discussie over toe te passen ondervloeren dient men er rekening mee te houden of afschot noodzakelijk is. Dit geeft voor het toepassen van anhydriet een beperking, tenzij daar nadere afspraken over worden gemaakt. Indien wel anhydriet wordt toegepast, dienen afspraken te worden gemaakt over een juiste nabehandeling van de vloer en een nadere voorbehandeling ten behoeve van het aanbrengen van de vloertegels. Ook het creëren van een verdiept gedeelte voor een douchehoek. 4. Antisliptegels: het kan raadzaam zijn om voor bepaalde doeleinden antisliptegels toe te passen, bijvoorbeeld bij seniorenwoningen of vloeren in verpleegtehuizen. 5. Stroefheid van tegels: bij openbare gebieden, zoals passages van winkelcentra is de keuze van de vloertegel van groot belang. Een gladde tegel kan aanleiding geven tot valpartijen waarvoor een eigenaar aansprakelijk kan worden gesteld. Voor de stroefheid van tegels zijn normen opgesteld waaraan de tegels moeten voldoen, naast de gebruikelijke eisen met betrekking tot de slijtvastheid. 6. Begeleiding door lijmfabrikant: besproken dient te worden hoe wordt omgegaan met de begeleiding namens de lijmfabrikant. Sommige fabrikanten geven niet alleen garantie op hun producten (de lijm), maar ook garantie op het aanbrengen, met inachtneming van de juiste detaillering en werkcondities. 7. V&G-plan: de aannemer draagt zorg voor eventuele aanvullingen op het V&G-plan van zijn onderaannemers die de tegels gaan verwerken. 8. Kwaliteitscontrole: met de aannemer dienen afspraken te worden gemaakt over de controle van het werk van de tegelzetter. Wij noemen dit omdat bij koopwoningen de wijzigingen van kopers vaak door de aannemer zelf zullen worden gecontroleerd. De aannemer dient in dat geval niet alleen maar te controleren of de juiste tegels zijn aangebracht, maar tevens of de kwaliteit van het aanbrengen voldoet aan de gestelde eisen. Speciale aandacht dient te worden besteed aan de verwerking van mozaïektegels, meestal matjes met daarop gelijmde tegeltjes. Dit vraagt meer vakkennis van de tegelzetter. 9. Garanties: vooraf moet een garantieverklaring worden verstrekt inzake het tegelwerk. Ook al is besteksmatig geregeld dat de aannemer garanties verstrekt van alle genoemde onderdelen, men wil toch inzicht hebben in de onderliggende garantie naar de aannemer. De achtergrond hiervan is gelegen in het feit dat sommige garantieverklaringen zijn gekoppeld aan verwerkingsvoorschriften en/of onderhoudsvoorschriften. De opdrachtgever heeft er recht op deze te kennen en te beoordelen of dit besteksmatig correct is. V. Indicatieplanning Het bijgevoegde planningsformulier geeft inzicht in de belangrijkste zaken met betrekking tot wand- en vloertegels. De bouwbegeleider zal voor zijn project een eigen planning kunnen opstellen op basis van deze gegevens. Nr. Activiteit (in aantal weken) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 1. Tekeningenprocedure 2. Bemonstering 3. Afhandeling financiële consequenties 4. Bestelling tegels 5. Start aanbrengen tegels pagina 4-8
B Techniek CONTROLEPLAN VLOERTEGELWERK 41.42 Inhoudsopgave AANDACHTSPUNTEN 1. Ondergrond 2. Installaties 3. Voorbehandeling 4. Inwendige hoeken 5. Maatverdeling 6. Lijmen 7. Zetten 8. Voegen 9. Tegels op een anhydrietvloer 10. Tegels in combinatie met vloerverwarming Aandachtspunten INLEIDING - De verwerking van vloertegels kent grote variatie, zowel in ondergrond als in de manier van aanbrengen. Voor een juiste afweging van al deze zaken is ervaring vereist. Is het bijvoorbeeld verantwoord om vloertegels te lijmen op een anhydriet ondervloer terwijl een waterdichte vloer wordt geëist. We beperken ons hier tot de hoofdlijnen. 1. Ondergrond: de ondergrond is maatgevend voor het aanbrengen van de vloertegels. Bij vloertegels moeten keuzes worden gemaakt. Heeft men te maken met een afschot in de vloer, dan worden de tegels meestal in een speciebed aangebracht. Natuursteentegels worden in de regel in de specie gelegd. 2. Installaties: vaak worden de nodige installaties aangebracht in de vloeren. Indien er in de waterleidingen en/of CV-leidingen verbindingen zijn aangebracht in deze ruimtes, dan moet zekerheid worden verkregen over de waterdichtheid hiervan. De installateurs dienen deze leidingsystemen af te persen 3. Voorbehandeling: een voorbehandeling is in alle gevallen noodzakelijk. Bij het verlijmen van tegels is een voorstrijklaag nodig om de zuigkracht van de ondergrond te neutraliseren. In sommige gevallen is een voorstrijklaag nodig die een waterwerende functie heeft. Het voorstrijkmiddel vormt een onderdeel van het lijmvoorschrift en is afgestemd op de lijmsoort. Indien de ondergrond ongelijkmatig is of scheef, dan is een andere voorbehandeling eerst noodzakelijk. Er moet misschien worden geëgaliseerd. 4. Inwendige hoeken: vloeren met een hoge vochtbelasting, bijvoorbeeld badkamers, worden in de inwendige hoeken (vloer-wand bij douchehoeken) voorzien van een waterdichte kimband. Er zijn vrij dunne banden beschikbaar, zodat het niet meer nodig is dat de tegels scheef komen te liggen. 5. Maatverdeling: zijn er geen tekeningen beschikbaar, dan moeten een aantal zaken in het werk worden Fig. 1 Voegen dichten van de vloertegels doorgesproken, meestal in aanwezigheid van de tegelzetter. Meestal geeft het bestek aan dat tegels kleiner dan een halve tegel niet mogen worden toegepast en moet ter plekke worden vastgesteld wat per vloer de beste oplossing is. 6. Lijmen: er zijn in het verleden veel schadegevallen geweest door loslatende vloertegels. Belangrijk is een goed lijmadvies en een garantieverklaring voordat wordt begonnen met het verlijmen van tegels. Binnen dit kader is de lijmfabrikant verplicht regelmatig controles uit te voeren op de condities waaronder de tegelzetter moet pagina 5-8
werken. De temperatuur, de vochtigheid van de ondergrond en de verwerking van voorstrijkmiddelen, alsmede het aanbrengen van kimbanden en/of coatings worden dan gecontroleerd. 7. Zetten: als het enigszins mogelijk is, dienen de vloertegels te worden aangebracht in een speciebed. Dit geeft meer mogelijkheden om een vloer op afschot te maken. Lijmen is op zich technisch wel verantwoord, maar dan alleen voor gebakken tegels. Indien natuurstenen tegels worden toegepast, dan is lijmen niet de juiste weg. Natuurstenen tegels kunnen erg variëren in dikte. 8. Voegen: de afmeting van de voeg alsmede het voegmateriaal en de kleur van de voeg dienen afgestemd te zijn op het gebruik van de vloer. Bedenk dat de voeg onderdeel is van een garantie van de tegelzetter/lijmfabrikant en dat deze is afgestemd op ondergrond en toegepaste lijm. 9. Tegels op een anhydriet vloer: indien tegels worden gelijmd op een anhydriet gietvloer, dan gelden speciale voorschriften. Anhydriet is een materiaal op basis van gips en dat trekt vocht aan. Een waterdichte behandeling is dus van essentieel belang. 10. Tegels in combinatie met vloerverwarming: indien vloerverwarming als standaard of als een koperswijziging wordt toegepast, is een goede afstemming van de techniek uitermate belangrijk. De aannemer dient garantie te verstrekken op de hechting van de vloertegel en de waterdichtheid van de vloer als geheel. De installateur dient garantie te verstrekken op zijn vloerverwarmingssysteem. Indien de installateur als nevenaannemer werkzaam is, dan heeft de bouwbegeleider te maken met twee partijen en moet hij deze op één lijn zien te krijgen. Handige internetsites: tegel.pagina.nl: veel links naar fabrikanten van tegellijm www.bovatin.nl: website van de BOnd Van Aannemers van Tegelwerken In Nederland pagina 6-8
C Inspectielijst CONTROLEPLAN VLOERTEGELWERK 41.42 Project: Locatie: Opzichter: Inspectiedatum: Nr. Activiteit Akkoord Niet akkoord N.v.t. A. Administratief 1. Uitgangspunten aanwezig voor bemonstering 2. Bemonstering vastgesteld 3. Attesten en certificaten aanwezig 4. Totaalgarantie besproken met lijmfabrikant B. Voorbereiding 5. Vloeraanzichten nodig en aanwezig 6. Indien meer kleuren voegwerk, scheiding vastgesteld 7. Voorbehandeling vastgesteld 8. Bespreking met lijmfabrikant 9. Controle vlakheid ondervloer 10. Juiste afschot in ondervloer aanwezig C. Uitvoering 11. Vochtmeting ondergrond uitgevoerd 12. Voorbehandeling aangebracht, met juiste middel 13. Kimaansluiting aangebracht 14. Tegelverdeling doorgesproken, halve tegels 15. Voegen evenwichtig verdeeld en correct in maatvoering 16. Inwassen tot op juiste diepte D. Nacontrole 17. Controle met waterpas! 18. Af te kitten voegen vrij van lijmresten 19. Cementsluier voldoende verwijderd 20. Reservetegels aanwezig 21. Lijst toegepaste materialen correct aangevuld 22. Garantieverklaring aanwezig Eventuele opmerkingen: pagina 7-8
Vervolg opmerkingen: pagina 8-8