You, Me, Electricity Jouw werkbladen In NEMO Naam: School: Klas: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! You, Me, Electricity Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 10-2013 1
You, Me, Electricity Hallooooo!!!! Is daar iemand? Kun jij je een wereld zonder communicatie voorstellen? Communiceren doe je elke dag. Door te praten, te kijken of gebaren te maken. Stel je voor dat degene met wie je wilt praten, ver weg woont? Hoe praat je dan met elkaar? Je kunt dan bellen, een kaartje sturen, sms en of mailen. Maar hoe komt jouw stem bij de ander en zijn of haar stem bij jou? Ontdek het bij You, Me, Electricity! Dit heb je nodig in NEMO Plattegrond Plattegrond van NEMO 3 Werkblad 1 Film You, Me, Electricity 4 Werkblad 2 Elektrische Revolutie Stap 1: Beweeg een kompas op afstand 6 Werkblad 3 Elektrische Revolutie Stap 2: Maak elektriciteit met een magneet 7 Werkblad 4 Elektrische Revolutie Stap 3: Bewegen op afstand 8 Werkblad 5 Dankzij Elektriciteit Telefoon: Zet geluid om in elektriciteit en omgekeerd 9 Werkblad 6 Dankzij Elektriciteit: Camera 1: Zet licht om in een elektrisch signaal 10 Werkblad 7 Dankzij Elektriciteit: Camera 2: Zet beeld om in een elektrisch signaal 11 Werkblad 8 Dankzij Elektriciteit: Camera 3: Wanneer herken je jezelf? 12 You, Me, Electricity Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 10-2013 2
Plattegrond van NEMO Op deze plattegrond kun je zien waar je moet zijn om een werkblad te kunnen invullen. De nummers op de plattegrond staan ook op de werkbladen. Ga naar verdieping 3 om de opdrachten te doen. You, Me, Electricity Teen Facts Wonder Lab 1 2 3 4 5 6 7 8 Film You, Me, Electricity Elektrische Revolutie Stap 1: Beweeg een kompas op afstand Elektrische Revolutie Stap 2: Maak elektriciteit met een magneet Elektrische Revolutie Stap 3: Bewegen op afstand Dankzij Elektriciteit: Telefoon: Zet geluid om in elektriciteit en omgekeerd Dankzij Elektriciteit: Camera 1: Zet licht om in een elektrisch signaal Dankzij Elektriciteit: Camera 2: Zet beeld om in een elektrisch signaal Dankzij Elektriciteit: Camera 3: Wanneer herken je jezelf? Glazen Balzaal bereikbaar via verdieping 1 Café Renzo Piano Science Shop Centrale Kassa Hal Entree BG Kluisjes Theater Verdieping 1 naar Glazen Balzaal Science Live Workshopruimtes Ruimte douche Codenaam: DNA Fenomena Kettingreactie Kaart controle Fenomena Da Vinci Zaal verdieping 1 NEMO Theater Columbus Foyer (beperkt open) Vermakelijke Wetenschap Lumière Filmzaal Waterrijk Zoeken naar leven Waterklok Waterwiel Techno Lab Krachtpatsers Ballenfabriek Water kracht verdieping 2 You, Me, Electricity Teen Facts Wonder Lab verdieping 3 Teen Facts Smart Technology Innovatiezaal Reis door de Geest verdieping 4 Fototentoonstelling Café Dakterras Dakpanorama Fototentoonstelling naar de kade verdieping 5 You, Me, Electricity Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 10-2013 3
1 Film You, Me, Electricity De film You, Me, Electricity vertelt het verhaal van de tentoonstelling. Bekijk de film op het grote scherm. De klok telt af tot de film start. De film draait om de 12 minuten! Schrijf vijf apparaten op die in het filmpje voorkomen, waarmee je kunt communiceren. 1 2 3 4 5 Stel je voor: je wilt een vriend uitnodigen voor je verjaardag. Je kunt hem dan opbellen, een berichtje of email sturen. Vóór de 19e eeuw ging dit heel anders. Je stuurde dan een brief en het duurde maanden voor je antwoord kreeg! Alles veranderde toen men rond 1830 ontdekte, dat je met behulp van elektriciteit en magneten over grote afstanden kunt communiceren. Nu vinden we het heel normaal, dat je via de telefoon of de computer bijna iedereen ter wereld kunt bereiken. Breinbreker Communiceren kan op veel manieren. Vroeger ging dat anders dan nu en in de toekomst gaat dat misschien weer anders. Vul het schema in (volgende pagina). You, Me, Electricity Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 10-2013 4
Film You, Me, Electricity Hoe communiceerden mensen vroeger (rond 1900)? Hoe communiceren mensen nu? Hoe communiceren mensen over 30 jaar? met iemand die naast ze zit met een buurjongen of buurmeisje met iemand in een andere stad met iemand in het buitenland You, Me, Electricity Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 10-2013 5
2 Elektrische Revolutie Stap 1: Beweeg een kompas op afstand Zet de schakelaar aan en laat de elektriciteit stromen. Wat gebeurt met de lamp en het kompas? De lamp gaat branden en de kompasnaald wijst naar het noorden. De lamp gaat branden en de kompasnaald beweegt. De lamp gaat niet branden en de kompasnaald beweegt. Als je de schakelaar op On zet, sluit je de stroomkring. Er loopt een elektrische stroom door de draad. Hierdoor gaat de lamp branden. Maar er gebeurt nog meer. De elektrische stroom maakt de draad ook magnetisch. Om de draad ontstaat een magnetisch veld. De kompasnaald wijst normaal naar het noorden, maar wordt nu door het magnetische veld van de spoel aangetrokken. Daardoor beweegt de kompasnaald. De spoel wordt alleen magnetisch als er elektriciteit doorheen loopt, dat noem je een elektromagneet. Elektromagneten worden voor veel dingen gebruikt, bijvoorbeeld bij het scheiden van afval. Metaal wordt uit het afval gehaald, door een elektromagneet boven de hoop te hangen. Je kunt de elektromagneet ook weer uitzetten. Dat is handig, want het metaal kan dan weer van de magneet af vallen. Bij een gewone magneet zou het metaal blijven plakken. You, Me, Electricity Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 10-2013 6
3 Elektrische Revolutie Stap 2: Maak elektriciteit met een magneet Je hebt net met elektriciteit een magneet gemaakt. Maar andersom kan ook. Met een bewegende magneet kun je een elektrische stroom opwekken. Deze elektrische stroom kun je door kabels versturen. Beweeg de magneet op en neer. Wat gebeurt er met de lamp? De lamp gaat branden. De lamp gaat niet branden. Als je de magneet beweegt, ontstaat er een elektrische stroom in de spoel. De lamp gaat branden. Maar deze elektrische stroom maakt de draad ook magnetisch. Om de draad ontstaat een magnetisch veld. You, Me, Electricity Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 10-2013 7
4 Elektrische Revolutie Stap 3: Bewegen op afstand Met elektriciteit kun je een magneet maken en met een magneet elektriciteit. Als je de vorige twee opdrachten combineert, kun je een magneet op afstand bewegen! Probeer het zelf. Beweeg de magneet (langzaam) heen en weer in de spoel. Wat gebeurt er met de magneet aan de andere kant? Er gebeurt niks. De magneet beweegt Als jij de magneet beweegt, wek je elektriciteit op in de draad. Deze elektriciteit stroomt naar de spoel aan de andere kant. De spoel wordt magnetisch en trekt de magneet aan de andere kant aan of stoot hem juist af. You, Me, Electricity Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 10-2013 8
5 Dankzij Elektriciteit: Telefoon: Zet geluid om in elektriciteit en omgekeerd Je hebt net gezien wat het verband is tussen elektriciteit en magneten. Ontdek nu hoe geluid wordt omgezet in een elektrisch signaal. In een telefoon zit een microfoon en een luidspreker. Praat in de microfoon. Luister ook eens bij de luidspreker, terwijl iemand anders in de microfoon praat. Wat gebeurt er met de grote luidspreker? Er gebeurt niks. De luidspreker maakt geluid. De luidspreker gaat trillen én maakt geluid. Als je in de microfoon praat, laat het geluid van je stem een plaatje trillen. Dat plaatje zit vast aan een spoel, de spoel trilt met het plaatje mee. In de spoel zit een magneet. Doordat de spoel heen en weer beweegt over de magneet, gaat er elektriciteit lopen in de spoel en in de kabel. Als de elektriciteit via de kabel aankomt bij de spoel van de luidspreker, wordt deze spoel ook magnetisch. Hierdoor gaat de spoel bewegen. De spoel zit weer vast aan een plaat en die gaat meebewegen. Als de plaat beweegt, trilt de lucht in de luidspreker. Dan hoor je wat aan de andere kant is gezegd. You, Me, Electricity Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 10-2013 9
6 Dankzij Elektriciteit: Camera 1: Zet licht om in een elektrisch signaal Je kunt niet alleen geluid omzetten in een elektrisch signaal, maar ook beeld! Dit signaal kun je ook over lange afstanden versturen. Zet de lamp aan met de groene knop light. Beweeg je hand heen en weer tussen de lamp en de lichtgevoelige cel. Wat gebeurt er met de andere lamp? Omcirkel het juiste antwoord: Als je je hand boven de lichtgevoelige cel houdt, brandt de lamp wel / niet. Hoe komt dit denk je? De naam zegt het al; een lichtgevoelige cel is gevoelig voor licht. Als er licht op de cel valt, gaat een elektrische stroom lopen, zodat de lamp gaat branden. Als er geen licht op de cel valt, loopt er ook geen stroom. De lamp is dan uit. You, Me, Electricity Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 10-2013 10
7 Dankzij Elektriciteit: Camera 2: Zet beeld om in een elektrisch signaal Als je meerdere lichtgevoelige cellen gebruikt, kun je een beeld vastleggen. Zet de lamp aan. Beweeg je hand heen en weer tussen de lamp en de cellen. Kijk goed naar de lampjes aan de andere kant. Wat zie je? niks een waas van je hand een scherpe afbeelding van je hand Je ziet een waas van je hand. Dit komt doordat de lichtgevoelige cellen reageren op de schaduw van jouw hand. Als er veel licht op de lichtgevoelige cellen valt, gaan de lampen fel branden. Als er weinig of geen licht op de cellen valt, zullen de lampen minder fel of helemaal niet branden. Alle lampen bij elkaar maken een beeld van jouw hand. You, Me, Electricity Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 10-2013 11
8 Dankzij Elektriciteit: Camera 3: Wanneer herken je jezelf? Digitale camera s en videocamera s zetten beeld om in een elektrisch signaal. Druk op film en maak een filmpje van jezelf. Als jouw film wordt afgespeeld, draai dan de ronde schijf linksom en rechtsom. Wat gebeurt er met het beeld? Als je aan de schijf draait dan Als je de ronde schijf linksom draait, wordt het beeld scherper. Als je de schijf rechtsom draait, wordt het beeld minder scherp. Met de schijf kun je het aantal pixels (beeldpunten) bepalen. Het beeld van een camera is opgebouwd uit miljoenen lichtgevoelige pixels. Hoe meer pixels een monitor of camera heeft, hoe scherper het beeld. Hoe minder pixels, hoe minder scherp het beeld. You, Me, Electricity Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 10-2013 12
Colofon Science Center NEMO Het is toegestaan om zonder winstoogmerk het materiaal of delen van het materiaal te kopiëren en te distribueren, zolang vermelding van de herkomst van het materiaal goed is aangegeven. Auteurs en redactie Science Learning Center, Science Center NEMO Design management Starkx, Groningen Ontwerp en Grafische vormgeving Bloemvis, Groningen Vormgeving en realisatie Sander Visser, Ligaturen grafisch ontwerp Fotografie Daan van Eijndhoven www.digidaan.nl Illustraties Henk Stolker Science Center NEMO Oosterdok 2 1011 VX Amsterdam 020 531 31 18 www.e-nemo.nl boekingsbureau@e-nemo.nl You, Me, Electricity Onderbouw VO Leerlingen In NEMO versie 10-2013 13