Op zoek naar welvaartsverhogende belastingpolitiek Collegegeld omhoog, Studiefinanciering omlaag! Prof. C.L.J. Caminada (Koen) College opening facultair jaar 2011-2012 Faculteit der Rechtsgeleerdheid Erasmus Universiteit Rotterdam 6 september 2011
Regeerakkoord Kabinet-Rutte 1: Wijzigingen financiering HO Het is van groot belang dat Nederlandse studenten veel beter onderwijs krijgen zodat zij beter zijn voorbereid op de arbeidsmarkt. - Langstudeerdersboete 3.000 - Tweede bachelor of master wordt duurder (kostendekkend?) - Sociaal leenstelsel in de masterfase Dat is toch niet (on)redelijk?
Regeerakkoord Kabinet-Rutte 1: Wijzigingen financiering HO Het is van groot belang dat Nederlandse studenten veel beter onderwijs krijgen zodat zij beter zijn voorbereid op de arbeidsmarkt. - Langstudeerdersboete 3.000 - Tweede bachelor of master wordt duurder (kostendekkend?) - Sociaal leenstelsel in de masterfase Dat is toch niet (on)redelijk?
Regeerakkoord Kabinet-Rutte 1: Wijzigingen financiering HO Het is van groot belang dat Nederlandse studenten veel beter onderwijs krijgen zodat zij beter zijn voorbereid op de arbeidsmarkt. - Langstudeerdersboete 3.000 - Tweede bachelor of master wordt duurder (kostendekkend?) - Sociaal leenstelsel in de masterfase Dat is toch niet (on)redelijk?
Theoretisch kader: op zoek naar welvaartsverhogende belastingpolitiek Vraag: Kunnen dezelfde doelen van het HO worden gerealiseerd met minder publieke middelen? (a) Hoger collegegeld (kostendekkend) (b) Verlaging tegemoetkoming kosten van levensonderhoud studenten (afschaffen Stufi) Instrument: subsidies of sociaal leenstelsel? Vergelijking alternatief met huidige financiering HO Randvoorwaarde: borging toegankelijkheid + kwaliteit HO Zo ja, lagere overheidsuitgaven, maar toch dezelfde doeluitkomsten welvaartsverhogende belastingpolitiek Buiten beschouwing: inkomenspolitiek wel of niet via subsidiëring van onderwijs?
Opbouw Praktijk 1 Omvang overheidssubsidies: (a) Studiefinanciering (levensonderhoud) (b) Niet-kostendekkend collegegeld 2 Kosten en opleidingsduur universitaire opleiding 3 Baten universitaire opleiding: de inkomens van afgestudeerden 4 Profijt van de opleidingen voor afgestudeerden Theorie 5 Economische argumenten voor subsidiering van financiering HO 6 Mogelijke gedragsreacties onderwijsdeelnemers: subsidies lenen 7 Toegankelijkheid en leenaversie studenten: paradox Balans opmaken
Ad 1 Omvang overheidssubsidie: Studiefinanciering Prestatiebeurs *: lening gift Bijlenen tegen lage rente (1,5%) Collegegeld 2011-2012: 1.713 Aantal studenten met Stufi: 603.500 (HO 390.000) Uitwonend Thuiswonend Budgettair Basisbeurs * 266 96 1,0 mld Aanvullende beurs * 243 223 0,6 mld Lenen 286 286 (1,3 mld) Collegegeldkrediet 143 143 Studentenreisrecht * 82 82 0,6 mld Bijverdienen p.m. p.m. Totaal 1.020 829 2,4 mld w.o. HO 1,5 mld
Ad 1 Omvang overheidssubsidie: Niet-kostendekkend collegegeld Uitgaven WO Uitgaven HBO 3,8 mld 2,5 mld -/- Bijdrage studenten collegegeld (ruw) 0,8 mld Saldo: 5,5 mld Gemiddeld per WO/HBO student: 14.177
Ad 2 Kosten en opleidingsduur per diploma (via gemiddelde route) 160.000 153.600 22 140.000 146.200 20 120.000 18 16 100.000 91.400 93.000 97.900 14 80.000 vmbo havo vwo hbo wo 12
Ad 2 Gemiddelde studieduur WO (in maanden) 88 86 84 82 Totaal Rechten w.o. mannen w.o. vrouwen 80 78 76 74 72 70 1995/'96 1996/'97 1997/'98 1998/'99 1999/'00 2000/'01 2001/'02 2002/'03 2003/'04 2004/'05 2005/'06 2006/'07 2007/'08 2008/'09 2009/'10
Ad 3 Baten universitaire opleiding: de inkomens van afgestudeerden Gemiddeld verzamelinkomen, 2007-2009 70.000 60.000 Alle studieric htingen Juridisc h W&N Ec onomie Zorg Humaniora 61.200 50.000 40.000 32.700 42.000 30.000 20.000 10.000 0 MBO HBO WO
Ad 4 Profijt universitaire opleiding Gemiddeld jaarlijks inkomenverschil Alle studieric htingen 40.000 30.000 28.500 Ec onomie Juridisc h Zorg W&N 20.000 Humaniora 10.000 0 verschil WO - MBO
Ad 5 Financiering HO: redenen voor overheidsbemoeienis In beginsel marktwerking, maar. Falen kapitaalmarkt: studieleningen - menselijk kapitaal wordt niet geaccepteerd als onderpand - toegankelijkheid? Onverzekerbare risico s van studeren (oninbare schulden) Externe effecten Discussie: inkomenspolitiek wel of niet via subsidiëring van onderwijs voeren? Nobelprijswinnaars: James Heckman Garry Becker Joseph Stiglitz
Ad 6 Gedragsreacties onderwijsdeelnemers bij lenen Toegankelijkheid geen effect Prijsgevoeligheid: elasticiteit >0 - studenten met grote kans op studie-uitval - getalenteerde studenten Leengedrag studenten
Ad 7 Leenaversie studenten: toegankelijkheidsparadox 4,0 3,0 2,0 Studiefinanciering, miljard euro Lening Gift 12 10 8 6 5,0 Bedrag uitstaande studielening, mld euro 5,8 6,8 7,9 9,1 10,4 1,0 4 2 0,0 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 0 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Gemiddelde studieschuld 2011: 14.657 Aandachtpunt: niet-marktconforme rente (te laag arbitrage) Redenen toename: financiering studie, groter aantal studenten,lage rente, maar ook relaxter studentenleven
Ad 7 Leenaversie studenten: toegankelijkheidsparadox 4,0 3,0 2,0 Studiefinanciering, miljard euro Lening Gift 12 10 8 6 5,0 Bedrag uitstaande studielening, mld euro 5,8 6,8 7,9 9,1 10,4 1,0 4 2 0,0 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 0 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Gemiddelde studieschuld 2011: 14.657 Aandachtpunt: niet-marktconforme rente (te laag arbitrage) Redenen toename: financiering studie, groter aantal studenten,lage rente, maar ook relaxter studentenleven
Balans: Kabinet-Rutte 1 - Subsidie collegegeld (5,5 mld): 0 - Langstudeerdersboete: < 180 miljoen - Omzetting inefficiënte subsidies levensonderhoud WO/HBO in sociale lening masterfase (1,5 mld): 180 miljoen - Nevenactiviteit of studie prioriteit? - Richting goed, stapjes klein Veel verder gaan welvaartsverhogende belastingpolitiek! Afweging baten nevenactiviteit: Biercommissaris studentenvereniging of jaar voltijds studeren?
Bezuiniging HO Onverstandig, maar (a) beter dan (b) (a) afbouw subsidies levensonderhoud studenten (b) minder geld voor contacturen met docenten Echter: belangenconflict studenten en hoogleraren
Verder lezen? - Barro, R. (1997), Determinants of economic growth: a cross-country empirical study, MIT Press, Cambridge MA. - Becker, G.S. (1962), Investment in human capital: A theoretical analysis, Journal of Political Economy, vol. 70: 9-49. - Centraal Bureau voor de Statistiek (2011), Inkomens van afgestudeerden, 2007-2009, Den Haag. - Centraal Planbureau (2003), Een sociaal leenstelsel: studiefinanciering volgens het boekje, Macro Economische Verkenningen 2004, hoofdstuk 6: 137-147. - Cornet, M., F. Huizinga, B. Minne en D. Webbink (2006), Kansrijk kennisbeleid, CPB Document, no. 124, Den Haag. - Goudswaard, K.P., en C.L.J. Caminada (2009), Het belang van scholing, Tijdschrift voor Openbare Financiën, 2009, nr. 1: 45-71. - Heckman, J.J. (2000), Policies to foster human capital, Research in Economics, vol. 53 (1): 3-56. - Jacobs, B., en E. Canton (2003), Effecten van invoering van een sociaal leenstelsel in het Nederlands hoger onderwijs, CPB Document 39, Den Haag. - Krueger, A.B., and M. Lindahl (2001), Education for growth: why and for whom?, Journal of Economic Literature, 39(4): 1101-1136. - Ministerie van OC&W (2011), Beleidsnotitie Studiefinanciering Studeren is investeren, Den Haag. - Stiglitz, J. (1988), Economics of the public sector, W.W. Norton & Company, New York.