Colofon. Redactie Vormgeving Fotografie



Vergelijkbare documenten
Sociaal-economische wetenschappen

masteropleiding Milieuwetenschap instituut voor milieu & duurzame ontwikkeling

Sociaal economische wetenschappen. faculteit toegepaste economische wetenschappen deel 2 masteropleiding

toegepaste economische wetenschappen: Economisch beleid

masteropleiding Organisatiebeleid faculteit toegepaste economische wetenschappen

Milieuwetenschap. masteropleiding

Waarom studeren aan de Universiteit Antwerpen?...4. TEW: Economisch Beleid binnen de Universiteit Antwerpen...6

Milieuwetenschap. masteropleiding

Waarom studeren aan de Universiteit Antwerpen?...4. Master in Organisatie en Management binnen de Universiteit Antwerpen...5

sociaal-economische wetenschappen

milieuwetenschap >> instituut voor milieu & duurzame ontwikkeling >> masteropleiding

masteropleiding Sociologie faculteit politieke en sociale wetenschappen

Organisatie en management. masteropleiding

Filmstudies en visuele cultuur. faculteit politieke en sociale wetenschappen deel 2 masteropleiding

Veiligheidswetenschappen. masteropleiding

SOCIOLOGIE >> faculteit politieke en sociale wetenschappen >> masteropleiding

Communicatiewetenschappen

Waarom studeren aan de Universiteit Antwerpen?...4. Over Sociaaleconomische Wetenschappen...5. Toelatingsvoorwaarden...5

Communicatiewetenschappen

organisatie en management

Toegepaste economische wetenschappen: economisch beleid. masteropleiding

Klaar voor een universitaire studie in Vlaanderen?

Inhoud Voorwoord...2. Waarom studeren aan de Universiteit Antwerpen?...3. Sociologie binnen de Universiteit Antwerpen...4. Over Sociologie...

communicatiewetenschappen

Indeling hoger onderwijs

Vergelijkende en Europese politiek *

Master in de journalistiek

veiligheidswetenschappen

Taal- en Letterkunde. masteropleiding

filmstudies en visuele cultuur >> faculteit politieke en sociale wetenschappen >> masteropleiding

Milieuwetenschappen in Leiden

sociaal-economische wetenschappen

Het hoger onderwijs verandert

SCHAKELPROGRAMMA S UHASSELT

Master in het vertalen

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

stedenbouw en ruimtelijke planning

Profilering derde graad

Master in het vennootschapsrecht

Profilering derde graad

Handleiding voor het samenstellen van een individueel collegerooster

Master of Science in het Sociaal Werk en Sociaal Beleid. Faculteit Sociale Wetenschappen

FISCAAL RECHT KENNIS PRAKTIJK INNOVATIE IMPLEMENTATIE

Filmstudies en visuele cultuur

TEW: Bedrijfskunde. faculteit toegepaste economische wetenschappen deel 2 masteropleiding

chemie >> faculteit wetenschappen >> masteropleiding

BANABA INTENSIEVE ZORGEN EN SPOEDGEVALLENZORG

Specifieke lerarenopleiding economie

FAQ deeltijds studeren opleiding vroedkunde Turnhout

Valérie Gillis. Universiteit Antwerpen Departement Communicatie. In opdracht voor International Students Office

Opleiding Master of Science in het sociaal werk en sociaal beleid. Faculteit Sociale Wetenschappen

Master in de meertalige communicatie

Je wil studeren aan een hogeschool of universiteit. Op het internet kan je hierover alle informatie vinden die je nodig hebt.

Verkeerskunde

Praktische informatie. > Inschrijven. > Hoe lang duurt de opleiding? > Wanneer zijn de examens? > Inschrijvingsgeld. > Meer info?

Bachelor in de wijsbegeerte: 10 opties voor je toekomst

Profilering derde graad

Specifieke leraren - opleiding economie

FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat

Academiejaar 2014/2015. bachelor. verpleegkunde. verpleegkunde. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Schakelprogramma s UHasselt

Master in de educatieve studies

sociologie masteropleiding uantwerpen.be

BANABA ZORGMANAGEMENT

ONTWERP VAN DECREET. betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN

monumenten- en landschapszorg

VERKORTE BACHELOR VERPLEEGKUNDE NA VROEDKUNDE PXL-HEALTHCARE WERKEN & STUDEREN

Master in de journalistiek

Schakelprogramma s UHasselt

Overzicht. Studiekeuze Bachelor-masterstructuur (bama) Overgang SO naar HO Praktisch Studeren doe je zelf maar niet alleen

bachelor in de verpleegkunde

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes:

Profilering derde graad

Verder studer e n. Zoek de zeven verschillen: bachelor en master

Academiejaar 2014/2015. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

MASTER IN DE RECHTEN OVERHEID EN RECHT RECHTSBEDELING

Universiteit van Amsterdam FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA

Hoe word je leraar aardrijkskunde, biologie, chemie, fysica, informatica of wiskunde?

Werken en studeren aan de Vrije Universiteit Brussel. WERKEN & STUDEREN Studiebegeleidingscentrum - SBC

Aanvraag beoordeling macrodoelmatigheid International Bachelor of Bioscience. Leiden, 17 januari 2017

masteropleiding Meertalige professionele communicatie faculteit letteren en wijsbegeerte

Management & Organisatie

Master of science in de bedrijfskunde. Onthaal

Profilering derde graad

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

2014/2015. Koninklijk Conservatorium Antwerpen. specifieke lerarenopleiding muziek, drama, dans

Aanvraagformulier nieuwe opleiding. Basisgegevens. Contactpersoon/contactpersonen Postbus GG Amsterdam

Waarom kiezen voor EHSAL?

bachelor-na-bachelor buitengewoon onderwijs campus Kortrijk

Schakelprogramma: master in de handelswetenschappen

Master in het vennootschapsrecht

van professionele bachelor naar industrieel ingenieur

bachelor-na-bachelor buitengewoon onderwijs campus Tielt

Schakelprogramma s UHasselt

communicatiemanagement

Profilering derde graad

Specifieke lerarenopleiding economie

Transcriptie:

Colofon Redactie Vormgeving Fotografie Instituut voor Milieukunde en departement studentgerichte diensten. Departement studentgerichte diensten J. Crab Deze brochure is met grote zorg samengesteld. Studieprogramma s veranderen echter voortdurend. Het is daarom mogelijk dat het aanbod van opleidingsonderdelen van de verschillende studierichtingen enigszins afwijkt van de informatie in deze brochure.

Inhoud Voorwoord............................................................... 4 Waarom studeren aan de Universiteit Antwerpen?............................ 5 Milieuwetenschap binnen de Universiteit Antwerpen.......................... 6 Over Milieuwetenschap................................................... 7 Doelgroep en toelatingsvoorwaarden....................................... 9 Vereiste voorkennis....................................................... 10 Loopbaanperspectieven................................................... 11 Studieprogramma........................................................ 12 Masterproef.............................................................. 14 Vakbeschrijvingen........................................................ 16 Studeren in het buitenland................................................. 20 Onderwijs en examens..................................................... 21 Studie- en studentenbegeleiding............................................ 22 Nuttige websites......................................................... 23 Meer info?............................................................... 24

Voorwoord Misschien is dit je eerste kennismaking met de Universiteit Antwerpen. Misschien heb je reeds enkele jaren geleden de weg naar onze universiteit gevonden en hier je bacheloropleiding voltooid. In elk geval word je masterstudent, en wil je informatie over de masteropleidingen die wij aanbieden. Het boekje dat je nu ter hand neemt, brengt je al een hele stap vooruit in je keuzeproces. De Universiteit Antwerpen is een middelgrote universiteit met 10.000 studenten. Vanaf 2007-2008 zijn de masteropleidingen gestart die aansluiten op de academische bacheloropleidingen. Binnen de associatie wordt de samenwerking bevorderd met de Plantijnhogeschool, de Karel de Grote Hogeschool, de Hogeschool Antwerpen en de Hogere Zeevaartschool. Tijdens je masteropleiding wordt de kennis die je opdeed tijdens je bacheloropleiding verder uitgediept. De Universiteit Antwerpen stelt alles in het werk om je studietijd aangenaam te maken en de kwaliteit van de opleiding op topniveau te houden. Onze opleidingen worden regelmatig bijgestuurd en aangepast aan maatschappelijke en wetenschappelijke evoluties. We nodigen je alvast uit op onze masterbeurs (16 april 2008) of op de infomarkt (4 september 2008). Welkom bij de Universiteit Antwerpen! Prof. dr. Francis Van Loon Rector Universiteit Antwerpen 4

Waarom studeren aan de Universiteit Antwerpen? Studentgerichtheid De Universiteit Antwerpen staat voor studentgerichtheid. Dit betekent dat je zoveel mogelijk college volgt in kleine groepen, zodat een vlotte interactie mogelijk wordt. De kleine afstand tussen studenten en het docentencorps zorgt ervoor dat je bij je profs terecht kan met allerlei vragen en problemen. De vlotte communicatie tussen docenten, assistenten en studenten wordt mede ondersteund door de digitale leeromgeving Blackboard; dit biedt ook nieuwe kansen voor een interactief onderwijssysteem. Studenten worden ook uitgenodigd om actief deel te nemen aan het beleid: in verschillende adviesorganen en raden zijn zij vertegenwoordigd. Tenslotte is de Universiteit Antwerpen bekend voor haar goede studentenbegeleiding en ondersteuning, waarbij wordt ingespeeld op de individuele noden van alle studenten. Innoverende academische opleidingen De Universiteit Antwerpen biedt innoverende academische opleidingen aan, met een evenwichtig aanbod van theorie en praktijkgerichtheid. De opleidingen zijn stevig verankerd in sterk wetenschappelijk onderzoek, dat ook internationale faam geniet. De academische toren werd echter reeds lang geleden gesloopt: academici hechten veel belang aan een voortdurende uitwisseling met de steeds evoluerende samenleving. Bij je studie aan de Universiteit Antwerpen staat niet zozeer het memoriseren van feitenkennis centraal: je verwerft de kennis en vaardigheden die je nodig hebt om beroepsrelevante opdrachten en problemen op te lossen. Ook de BaMa-structuur werd gezien als een kans tot vernieuwing en verbetering. Nieuwe opleidingen werden ingevoerd, keuzemogelijkheden binnen bestaande opleidingen verruimd. Infrastructuur Voor haar onderwijs beschikt de Universiteit Antwerpen over de meest moderne infrastructuur: goed uitgeruste les- en computerlokalen, laboratoria, bibliotheken en meerdere studielandschappen. In alle publieke ruimten (bibliotheken, cafetaria, aula) zijn er hotspots waar je draadloos kan surfen met je eigen laptop. De laatste jaren werd grootschalig geïnvesteerd in nieuwe gebouwen om het toenemend aantal studenten op te vangen en hen een aangename leeromgeving aan te bieden. De Universiteit Antwerpen is een middelgrote universiteit, met meer dan 10.000 studenten, verspreid over vier campussen en zeven faculteiten. De campussen Middelheim, Groenenborger en Drie Eiken liggen aan de stadsrand, in een groene omgeving. De campussen Middelheim en Groenenborger grenzen aan het 5

openluchtmuseum voor Beeldhouwkunst Middelheim en het Nachtegalenpark. Studeer je op de campus Drie Eiken? Dan kan je volop genieten van de groene oase van Fort VI en de mooie vijvers rondom de campus. De Stadscampus, met zijn kern van prachtig gerenoveerde 16de-eeuwse gebouwen, ligt in hartje Antwerpen. De opleiding Milieuwetenschap is gesitueerd op de Campus Drie Eiken. Vorming De Universiteit Antwerpen wil niet alleen opleidingen aanbieden, maar ook vorming. Ze wil jonge mensen laten opgroeien tot professionelen met een kritische ingesteldheid, een tolerante en constructieve houding. De Universiteit Antwerpen kiest resoluut voor pluralisme en verwelkomt diversiteit in haar curricula, personeel en studenten. Antwerpen Tenslotte kies je voor de stad Antwerpen. Studeren is meer dan met je neus in de boeken zitten. Wie in Antwerpen komt studeren, kiest voor een studentenstad. Antwerpen is, naast een universiteitsstad, een bruisende metropool met een uniek cultuurhistorisch aanbod, een wereldhaven, een overvloed aan cafés en restaurants, clubs, gezellige pleintjes, cultuur, architectuur, mode, sportinfrastructuur,... Kortom: een stad waarin Antwerpenaars, bezoekers en studenten graag wegzinken. Speciaal voor de lancering van de nieuwe huisstijl van de Universiteit Antwerpen, schreef Pieter Embrechts een lied U Aan het woord. In deze brochure vertellen wij graag over onze universiteit, daarna is het woord aan A! Milieuwetenschap binnen de Universiteit Antwerpen De Masteropleiding Milieuwetenschap is een éénjarige milieustudie georganiseerd door het Instituut voor Milieukunde (IMK) aan de Universiteit Antwerpen. Dankzij de interfacultaire samenwerking die eigen is aan het IMK, staat de opleiding garant voor vernieuwend, interdisciplinair en internationaal georiënteerd Milieuonderwijs. De onderwijsdoelstellingen worden mede gerealiseerd door een multidisciplinair en gedreven team van docenten. Wie kiest voor deze opleiding, krijgt een grondige introductie in de milieuwetenschappen. Niet louter de kennis op zich, maar ook de toepassing ervan bij de analyse en oplossing van concrete milieuvraagstukken staat in de opleiding centraal. Daarnaast kan je eigen accenten leggen in het studieprogramma via de keuzeruimte die is ingebouwd in de tweede module van de opleiding. Voor studenten die hun job wensen te combineren met de opleiding Milieuwetenschap, is er de mogelijkheid om de studie te spreiden. 6

Met de jaarlijkse brede instroom van studenten en de tewerkstelling in de milieusector, zijn we terecht trots op het unieke interdisciplinaire milieuprogramma van de Master Milieuwetenschap. Wie kiest voor deze opleiding, gaat een boeiende en leerrijke studietijd tegemoet. Deze brochure geeft een verdere toelichting over de doelstellingen, structuur, inhoud en praktische schikkingen van de opleiding. Bijkomende informatie kan je bekomen via het opleidingssecretariaat. Universiteit Antwerpen, januari 2008 Prof. dr. Aviel Verbruggen Voorzitter Instituut voor Milieukunde Over milieuwetenschap situering en historiek De studie Milieuwetenschap wordt sinds 1992 aangeboden door het Instituut voor Milieukunde. Deze opleiding werd ontwikkeld op basis van de jarenlange ervaring die is opgebouwd met het deeltijdse programma Milieukunde voor werkstudenten. Na de hervorming van het hoger onderwijs en de invoering van de Bachelor-Master structuur werd de aanvullende studie in de Milieuwetenschap in 2004 omgevormd tot een Masterna-Master Milieuwetenschap. Het curriculum werd toen grondig herzien en aangepast. Het werd meer studentgecentreerd, vernieuwend en internationaal georiënteerd milieuonderwijs. Verder kreeg het curriculum een meer interdisciplinaire invulling en werden componenten uit verschillende wetenschappelijke disciplines ingebouwd, zowel uit de sociale wetenschappen als uit de natuurwetenschappen. Sinds het academiejaar 2007-2008 wordt de opleiding aangeboden als een Master-na- Bachelor-opleiding in gecombineerd studiegebied (Politieke en Sociale Wetenschappen Wetenschappen). De opleiding staat nu open voor zowel academische Bachelors als voor Masters. Het huidige curriculum bestaat uit drie modules: een verplichte basismodule, een module milieuthema s waaruit je vrij vakken kan kiezen en tot slot de Masterproef. doelstellingen De Masteropleiding Milieuwetenschap is erop gericht om de studenten de kennis en vaardigheden bij te brengen die van belang zijn voor een baan in de milieusector. Deze opleiding Milieuwetenschap beoogt het vormen van generalistisch opgeleide milieuwetenschappers. In de Masteropleiding Milieuwetenschap leer je de kennis die je zelfstandig en in groepsverband hebt verworven, toe te passen in geïntegreerde verbanden en kennisdomeinen op het gebied van milieuvraagstukken. 7

De opleiding gaat uit van een interdisciplinaire benadering waar naast de theoretische kennis en inzicht ook ruim aandacht besteed wordt aan het ontwikkelen van vaardigheden en attitudes. Dit is van essentieel belang gelet op het geïntegreerde karakter van milieuvraagstukken. Vanuit het perspectief van duurzame ontwikkeling, verwerf je inzicht in de samenhang en de complexiteit van milieuproblemen en leer je deze situeren in hun wetenschappelijke, ecologische en maatschappelijke context. Je ontwikkelt vaardigheden om te redeneren over problemen, erover te communiceren en naar oplossingen te zoeken. Daarbij komt het belang van wetenschappelijke accuraatheid en een geïntegreerde benadering duidelijk tot uiting. Bovendien wordt je zin voor maatschappelijke verantwoordelijkheid, openheid en kritisch denken gestimuleerd, en worden je leidinggevende capaciteiten bevorderd. De opleiding biedt geen ver doorgedreven specialisatie in de milieutechniek maar is bedoeld als een programma om bruikbare gegevens op te leveren voor de beroepspraktijk. De competenties die hiermee gepaard gaan, zijn afgestemd op het profiel van de milieugeneralist. De Masteropleiding Milieuwetenschap is erop gericht je in staat te stellen met de theoretische kennis, inzichten en vaardigheden, milieuvraagstukken te analyseren en een actieve bijdrage te leveren in het oplossen en/of voorkomen van milieuproblemen onderwijsregeling en studieduur De Masteropleiding Milieuwetenschap telt 60 studiepunten en wordt aangeboden als een voltijds studieprogramma in dagonderwijs dat wordt afgewerkt tijdens één academiejaar. Het studieprogramma kan echter ook deeltijds worden gevolgd. De opleiding wordt verzorgd door een gemotiveerd team van academisch personeel van de Universiteit Antwerpen. Samen met de gastdocenten staan zij in voor kwalitatief hoogstaand milieuonderwijs. Het curriculum van de Master wordt permanent geëvalueerd en bijgestuurd. Daarbij wordt steeds rekening gehouden met de bemerkingen van docenten en studenten. 8

Doelgroep en toelatingsvoorwaarden Het programma richt zich tot studenten uit diverse disciplines die na hun initiële Bachelor- of Masteropleiding een grondige aanvulling in de milieuwetenschap beogen. De Master Milieuwetenschap staat open voor alle academische Bachelors (en Masters), hetzij rechtstreeks hetzij conditioneel. Rechtstreekse instroom Academische Bachelors EN Masters uit de volgende studiegebieden worden rechtstreeks toegelaten: - Wetenschappen - Politieke en Sociale Wetenschappen - Biomedische Wetenschappen - Economische en Toegepaste Economische Wetenschappen - Geneeskunde - Rechten, Notariaat en Criminologische Wetenschappen - Toegepaste Biologische Wetenschappen - Toegepaste Wetenschappen - Industriële Wetenschappen en Technologie - Nautische Wetenschappen Voor een volledige lijst, verwijzen we je graag door naar onze website: www.ua.ac.be/ milieukunde Conditionele instroom Academische Bachelors en Masters die niet in bovenstaande lijst voorkomen, kunnen worden toegelaten op basis van een portfolio. Aan de hand van dit dossier willen we achterhalen of je in je basisopleiding of via nevenactiviteiten toch voldoende voeling met de milieuwetenschap hebt kunnen opbouwen. Voor meer informatie met betrekking tot de samenstelling van dit dossier, contacteer je de opleidingscoördinator. De contactgegevens vind je achteraan deze brochure of via onze website. Schakelprogramma Professionele Bachelors worden tot de Master Milieuwetenschap toegelaten mits het slagen in een schakelprogramma van 60 studiepunten. Professioneel gerichte Bachelors uit een milieuafstudeerrichting worden rechtstreeks tot dit schakelprogramma toegelaten. Tot deze groep behoren: - Bachelor Handelswetenschappen en Bedrijfskunde o.a. Bachelor Bedrijfsmanagement-Milieumanagement 9

- Bachelor Industriële wetenschappen en technologie en nautische wetenschappen o.a. Bachelor Milieuzorg, Bachelor Chemie-Milieuzorg - Bachelor Agro- en Biotechnologie, afstudeerrichting groenmanagement Andere professionele Bachelors, bijvoorbeeld uit de studierichtingen Onderwijs en Sociaalagogisch werk, kunnen slechts tot het schakelprogramma worden toegelaten op basis van een portfolio waarin zij aantonen voldoende basiscompetenties te hebben verworven in een van de hiervoor vernoemde studiegebieden. Hiertoe richt je een gemotiveerde aanvraag aan het IMK. Voor meer informatie met betrekking tot de samenstelling van dit dossier, contacteer je de opleidingscoördinator. Het erkennen van elders verworven competenties (EVC s) gebeurt volgens de bepalingen in het decreet, het onderwijs- en examenreglement van de Universiteit Antwerpen en de EVC-procedure van de Associatie Universiteit & Hogescholen Antwerpen. Eventuele vrijstellingen kunnen worden verleend op basis van een EVC-portfolio na het doorlopen van de EVC-procedure. vereiste voorkennis Voor de start van de opleiding wordt een basiscursus ter beschikking gesteld van de kandidaat-studenten. De basiscursus, het Introductief Blok, bevat de vereiste basisbegrippen en is volledig afgestemd op zelfstudie. De cursus is vooral bedoeld als opfrissing of aanvulling van de parate kennis. Het zelfstudiepakket bestaat uit 6 boekdelen (prijzen voor studenten, exclusief verzendkosten). 1. Inleiding 2. Wiskunde en statistiek 5,70 3. Natuurkunde 9,40 4. Scheikunde 11,15 5. Biologie/ecologie/toxicologie 11,15 6. Recht en economie 5,70 7. Volledig pakket 44,00 Elk blok kan afzonderlijk worden verkregen. Het gehele pakket bestaat uit een 1000- tal bladzijden en wordt bij aanvang van de opleiding als voorkennis verondersteld. Dit zelfstudiepakket kan aangekocht worden op het opleidingssecretariaat en is steeds ter inzage beschikbaar. 10

Loopbaanperspectieven Geslaagde studenten ontvangen een diploma met als titel: Master in de Milieuwetenschap. Via de Masteropleiding Milieuwetenschap verwerf je bovenop je eigen basisdiscipline een ruime kennis in de milieuwetenschappen. Als afgestudeerde word je in staat gesteld je verworven kennis en vaardigheden in een multidisciplinair georiënteerd milieuwerkveld te ontplooien. Als milieuwetenschapper kan je zowel terecht in beleidsgerichte milieufuncties als in meer gespecialiseerde milieufuncties, zowel bij de overheid als bij bedrijven, NGO s, adviesbureaus, in het onderwijs en wetenschappelijke instellingen. Afgestudeerden kunnen aan de slag als: milieuconsulent, milieuambtenaar, duurzaamheidsambtenaar, milieucoördinator, De opleiding Milieuwetenschap biedt, mits een aanvullende vorming, een uitstekende basis tot het behalen van het diploma Milieucoördinator A. Masters in de Milieuwetenschap kunnen vrijstelling bekomen voor een aanzienlijk gedeelte van de postacademische opleiding Milieucoördinator niveau A, ingericht door het Instituut voor Milieukunde. 11

Studieprogramma master voltijds De Masteropleiding Milieuwetenschap is opgebouwd uit drie modules die samen een totaal van 60 studiepunten omvatten. De basismodule (33 studiepunten) bestaat uit een pakket van 11 verplichte opleidingsonderdelen die zijn ondergebracht in drie clusters: - beleidswetenschappelijke analyse (9 SP) - natuurwetenschappelijke analyse (12SP), - geïntegreerde analyse en beheer (12 SP) Binnen elke cluster wordt de basiskennis aangereikt die onmisbaar is voor de studie milieuwetenschap. In de tweede module Milieuthema s kan je zelf een vakkenpakket van 12 studiepunten samenstellen uit volgend aanbod: Milieu en ruimte, Milieu en bedrijf, Milieu en gezondheid, Geïntegreerde milieuthema s, Europa en milieu, Milieu-educatie en Duurzame ontwikkeling. De student kan ook zelf milieuvakken voorstellen die niet in deze lijst zijn opgenomen. Tot slot is de Masterproef, die telt voor een totaal van 15 studiepunten. Beleidswetenschappelijke analyse (9 sp) Milieubeleid 3 Milieurecht 3 Milieu-economie 3 Geïntegreerde analyse en beheer (12 sp) Geïntegreerde casus milieuvraagstukken 3 Projectmanagement 3 Milieu-effectrapportage 1 3 Duurzame ontwikkeling 3 Natuurwetenschappelijke analyse (12 sp) Ecosysteembeheer 3 Biosfeer: lucht, water, bodem en biota 3 Milieugezondheidskunde 1 3 Milieutechnologie 1 3 12

Milieuthema s (vrije keuzeruimte 12 sp) Milieu en ruimte Ruimtelijke ordening 3 Landschapsecologie 3 Milieu-effectrapportage 2 3 Milieu en gezondheid Milieugezondheidskunde 2 3 Xenobiotica in de voeding 3 Ecotoxicologie 3 Milieu en bedrijf Milieutechnologie 2 3 Milieumanagement 3 Duurzame procestechnologie 3 Milieugevaarlijke stoffen 3 Geïntegreerde milieuthema s Integraal waterbeheer 3 Global Change 3 Integraal waterbeheer Case River 21 3 Europa en milieu EU-milieubeleid 3 Europees Virtueel Seminarie 3 Milieu en educatie Milieu-educatie 3 Duurzame ontwikkeling Duurzame ontwikkeling: capita selecta 3 Milieuvak (vrije keuze) max. 6 Masterproef 15 TOTAAL 60 13

Master deeltijds De opleiding biedt je eveneens de mogelijkheid om je studie te spreiden. Er bestaat een deeltijds modeltraject gespreid over twee jaar (A en B). Het A-jaar van het deeltijdse modeltraject is opgebouwd uit 25 tot 35 studiepunten, waarvan minimaal 25 studiepunten worden gekozen uit de basismodule. In het B-jaar zijn zowel de Geïntegreerde Casus Milieuvraagstukken als de Masterproef verplichte opleidingsonderdelen. De resterende studiepunten zijn vrij te verdelen over de twee studiejaren. (A + B = 60 studiepunten) Uiteraard zijn ook andere aangepaste formules mogelijk. Een voorstel tot studiespreiding moet overlegd worden met de opleidingscoördinator, om daarna voor goedkeuring aan de Onderwijscommissie Milieuwetenschap te worden voorgelegd. Deeltijds programma A-jaar 25 tot 35 studiepunten waarvan verplicht - min. 15 studiepunten uit de basismodule (vrij te kiezen uitgezonderd Gecase en Masterproef) - resterende 10 tot 20 studiepunten: vrij te kiezen uit basismodule en/of Milieuthema s Deeltijds programma B-jaar 25 tot 35 studiepunten bestaande uit: - Gecase en verplichte opleidingsonderdelen naargelang studiekeuze in A-jaar - Masterproef: 15 studiepunten - Resterende studiepunten op te vullen uit Milieuthema s Masterproef De Masterproef is een belangrijk opleidingsonderdeel binnen de Master Milieuwetenschap, begroot op 15 studiepunten. Dat betekent dat je er gedurende het hele jaar intensief aan werkt. Als milieukundige zal je vaak geconfronteerd worden met een bepaald milieuvraagstuk. Bij het zoeken naar een oplossing kan parate kennis van groot belang zijn, maar deze evolueert voortdurend. Het is dan ook veel belangrijker enig idee te hebben waar je relevante informatie kan achterhalen en hoe je een dergelijk realiteitsgebonden probleem aanpakt. Bovendien zijn milieuproblemen dikwijls zo complex dat ze moeilijk door één persoon behandeld kunnen worden. Het is dan erg belangrijk te weten hoe 14

je met en in een groep, en voornamelijk in multidisciplinair verband, werkt. Want met het oog op een reële werksituatie is het ook belangrijk dat je als student, buiten het verwerven van kennis en inzicht, ook bepaalde vaardigheden en attitudes ontwikkelt. Daarom bestaat de Masterproef Milieuwetenschap uit twee componenten: een individueel werk en een groepswerk. 4/5 van de punten worden toegewezen aan het individuele gedeelte van de Masterproef, 1/5 aan het groepswerk. Door de Masterproef op te delen in deze twee componenten, willen we je de kans bieden ervaring op te doen in het opzoeken en verwerken van informatie, het wetenschappelijk rapporteren en het werken in een multidisciplinair teamverband. De onderwerpen voor de Masterproef staan geclusterd in thema s. Binnen elk thema worden onderwerpen aangeboden vanuit verschillende invalshoeken, die getuigen van een zekere disciplinaire diversiteit of complementariteit. Het individuele eindwerk neemt de vorm aan van een publiceerbaar, wetenschappelijk artikel met een bijhorende mondelinge presentatie. Je werkt een onderzoek uit voor een originele probleemstelling binnen het gekozen thema en je verwerkt de resultaten ervan. Het artikel begint met een probleemstelling, die vervolgens systematisch wordt onderzocht en ten slotte leidt tot aanbevelingen die worden gestoeld op de onderzoeksresultaten. Beleidsaanbevelingen kunnen zich richten tot alle beleidsniveaus en alle types actoren (diverse overheden, organisaties, ). Andere aanbevelingen of suggesties hebben betrekking op noodzakelijke stappen voor het wetenschappelijk onderzoek of voor een interventie in de problematiek. Het groepswerk is dus tegelijkertijd een leeronderzoek en een praktijkoefening waarbij elke groep een eigen bijdrage levert in de discussie over een actueel milieuonderwerp. Een geslaagde Masterproef toont aan dat je als student de verworven inzichten uit de vakliteratuur en de opleidingsonderdelen kan integreren bij de uitwerking van een zelf gekozen problematiek en daarbij de nodige vaardigheden weet in te zetten. Die uitwerking dient uiteraard te getuigen van een multidisciplinair perspectief aangezien de opleiding op de wetenschappelijke verdieping in de verbreding is georiënteerd. 15

Vakbeschrijvingen In deze brochure laten we je kennis maken met de inhoud van de verplichte opleidingsonderdelen. Op www.ua.ac.be/ood vind je meer informatie over de andere opleidingsonderdelen, begin- en eindtermen, werkvormen, evaluatie, noodzakelijk en aanbevolen studiemateriaal. De vakbeschrijvingen voor het academiejaar 2008-2009 worden gegeven onder voorbehoud van wijzigingen. Een update van de vakbeschrijvingen wordt in juli online beschikbaar gesteld via www.ua.ac.be/milieukunde (doorklikken naar Milieuopleidingen). Ook voor meer informatie omtrent de keuzevakken kan je op onze website terecht. Biosfeer: lucht, water, bodem en biota Deze cursus wil je een inzicht bieden in de problematiek van de milieuverontreiniging en de aanpak daarvan. Diverse milieuthema s op het vlak van lucht, water- en bodemproblematiek komen hierbij aan bod. In de onderdelen bodem, water en lucht worden de verschillende milieuthema s verder uitgediept. Na de bespreking van de drie onderdelen bodem, water en lucht wordt er ingegaan op de wetenschappelijke onderbouwing van normen en de wijze waarop monitoringsnetwerken zijn opgebouwd. Bodem: beginselen van de bodemkunde; bronnen van bodemverontreiniging: elementen die de evenwichtstoestand van de bodem verstoren; bodemontaarding en bodempollutie; Vlaamse wetgeving (op het gebied van bodem en bodemsanering); meettechnieken en hanteren van meetapparatuur (oa. omtrent pollutie met zware metalen); biologische en ecologische gevolgen van bodemverontreiniging; preventieve maatregelen en remediëringstechnieken; illustratie van BBT voor sanering; het Boss-model. Lucht: inleiding meteorologie; luchtverontreinigende stoffen; natuurlijke en antropogene bronnen; meettechnieken en hanteren van meetapparatuur; gevolgen van luchtpollutie; preventieve maatregelen en remediëringstechnieken, technologieën voor luchtzuivering; trends in emissies en immissies. Water: het cursusgedeelte water gaat in op de chemische, biologische en fysische karakteristieken van een watersysteem. M.a.w. wat komt er van nature voor in het water en hoe zit de watercyclus in elkaar. Vervolgens worden de verschillende vormen van verontreiniging van oppervlaktewater besproken, in het bijzonder verzuring, vermesting en verontreiniging. Verder wordt er ingegaan op de bepaling van de waterkwaliteit en diverse methoden om te waterkwaliteit te beoordelen op basis van fysische, chemische en biologische data. Hierbij wordt er een link gelegd naar de waterkwaliteitsmonitoring zoals die wordt opgelegd door de kaderrichtlijn water. 16

duurzame ontwikkeling In deze cursus wordt aandacht besteed aan verschillende aspecten die te maken hebben met de relatie tussen milieu en economische ontwikkeling. Eerst wordt het internationale debat over milieu en ontwikkeling kort geschetst, met speciale aandacht voor de consensus die is ontstaan rond het begrip duurzame ontwikkeling. De grote variëteit aan definities van duurzame ontwikkeling komt daarbij aan bod. Recent zijn een aantal indicatoren ontwikkeld om duurzame ontwikkeling te meten, zoals de ecologische voetafdruk, het aangepast sparen en de milieuduurzaamheidsindicator van het WEF. Deze indicatoren zullen worden geanalyseerd en vergeleken. Vervolgens gaat de aandacht uit naar de complexe relatie tussen armoede, economische ontwikkeling en milieu. Wat het beleid ten aanzien van duurzame ontwikkeling betreft, wordt er dieper ingegaan op het belang van het institutionele kader, zoals de rol van eigendomsregimes. Aan het einde van de cursus komt de verwachte toekomstige evolutie aan bod, en de rol die een aangepast beleid hierin zou kunnen spelen. Ecosysteembeheer Het opleidingsonderdeel Ecosysteembeheer heeft tot doel inzicht te bieden in de oorzaken van het verlies van biodiversiteit en de mogelijkheden om dit tegen te gaan. Door de enorme druk van alle menselijke activiteiten sterven veel soorten uit en worden veel andere bedreigd in hun voortbestaan. Het behoud van de biodiversiteit vereist dan ook steeds meer en meer een gedegen beheer van de resterende natuur evenals het herstel van gedegradeerde ecosystemen. Deze cursus heeft tot doel de wetenschappelijke basis te leggen, nodig voor het behoud en beheer van de biodiversiteit. Volgende elementen komen aan bod: inleiding (wat is natuur? - natuurbehoud, verschillende motieven), biodiversiteit (wat is biodiversiteit? - het soortsbegrip en de gevolgen van de definitie op het natuurbehoud - hoe meten? - spatiotemporele patronen - zijn er grenzen aan de soorten rijkdom?). Vervolgens wordt ingegaan op de oorzaken van het verlies aan biodiversiteit. Hiervoor wordt de DPSIR-logica gevolgd. De driving forces (D) worden geschetst door een beschrijving van de ontwikkeling van de menselijke activiteiten gedurende de laatste eeuwen. Hierdoor kunnen de verschillende soorten druk (P) worden begrepen (habitatverlies, emissies, exploitatie, etc.). Dit leidt tot de toestand van de omgeving (S): graad van versnippering, verontreiniging, vermesting, verzuring etc. Daarna wordt in detail bestudeerd hoe dit uiteindelijk resulteert in een impact (I) op de biodiversiteit. Afhankelijk van de state worden verschillende voorbeelden uitgewerkt. Hierbij komen de volgende concepten zeker aan bod: gevolgen van fragmentatie, randeffecten, eiland biogeografie, probleem van kleine populaties, metapopulaties, Minimal viable populations, en population viability analysis, ecohydrologie, migratie, vegetatie-ecologie, etc. 17

18 In het laatste deel komt de respons (R) aan bod. Dit omvat drie grote luiken. Vooreerst een aantal hoofdlijnen van milieubeheer, vervolgens de verschillende aspecten van natuurbeheer, en de juridische achtergronden. Dit wordt besloten met een globale situering van ecosysteembeheer. Geïntegreerde casus Milieuvraagstukken (Gecase) De studenten werken aan een geïntegreerde casus die als een rode draad doorheen het eerste semester van de Master Milieuwetenschap loopt en de samenhang tussen de verschillende wetenschapsgebieden, beleidsvelden en invalshoeken in een reële leercontext verduidelijkt. De focus van de leerstof ligt op de analyse en aanpak van milieuvraagstukken in een reëel gebonden, gebiedsgerichte configuratie. De studenten maken een keuze uit een lijst van voorgelegde milieuvraagstukken en hanteren de DPSIR-keten als internationaal gerefereerd kader en werkinstrument bij de analyse van en bij het omgaan met complexe milieuthema s. Het gebied wordt als een systeem benaderd waarin sociale, politieke, economische, milieuhygiënische, juridische, beleidsmatige, ecologische, aspecten een rol spelen. Dit levert interessant studiemateriaal op en biedt de mogelijkheid om de milieuvraagstukken op een geïntegreerde manier te analyseren en op te lossen. Interactie met externe actoren is daarbij onmisbaar. Studenten komen erdoor in contact met de praktijkgebonden visies en benaderingen en worden in de mogelijkheid gesteld om hun theoretische competenties in de praktijk te toetsen. Milieubeleid Het vak omschrijft in de eerste plaats de input (milieuvraagstukken) en output van milieubeleid (strategieën, maatregelen) met de begrippenkaders die in de literatuur voorhanden zijn. Daarbij wordt de betekenis onderstreept van de maatschappelijke achtergronden van milieuvraagstukken en worden de politieke en beleidsmatige aspecten geduid die van cruciaal belang zijn om die vraagstukken opgelost te krijgen. In het tweede deel van de cursus wordt beleid bekeken als een proces met fazen en wordt in het bijzonder ingezoomd op de instrumentering (inzet van soorten beleidsinstrumenten) en op de strategische beleidsplanning en planfiguren in het milieubeleid. Hoe het milieubeleid ontstaat in de wisselwerking tussen de diverse Belgische en Vlaamse milieuoverheden komt aan bod in het derde deel. Voor Europees beleid dient verwezen te worden naar het keuzevak EU-milieubeleid. Milieu-economie Deze cursus beoogt het aanleren van de economische benaderingen van de milieuproblematiek. Allereerst worden enkele begrippen van een verruimde milieu-economie gesitueerd (plaatsing van de economie in haar natuurlijke omgeving, betekenis van duurzame ontwikkeling, de discussie rond economische groei, de milieuverstoringsketen, het maatschappelijke dilemma). Vervolgens worden de elementen van micro-economie

(vraag en aanbod, marktevenwicht en verstoringen) en van publieke economie (rol van de overheid, publieke goederen, externaliteiten, kosten-batenbenadering) besproken. Daarna komt het basismodel van de milieu-economie aan bod (afwegen van bestrijding versus schadekosten, waardering van schade c.q. baten van milieubehoud, Coase-theorema). Verder zullen ook nog de instrumenten van milieubeleid worden behandeld (criteria van beoordeling; normen en vergunningen; heffingen; verhandelbare emissierechten; statiegelden, subsidies e.a.; optimale mix), net zoals de evaluatiemethoden voor de beoordeling van projecten onder onzekerheid (beslissen onder onzekerheid inclusief optiewaarde; actualisatie; kosten-batenanalyse; kosteneffectiviteit; participatieve besluitvorming). Milieu-effectrapportage 1 De voortdurend uitbreidende druk van menselijke activiteiten op milieu en natuur heeft geleid tot nieuwe, preventieve instrumenten voor het milieubeleid, zoals milieueffectrapportage, zowel voor projecten (als ondersteuning van de besluitvorming inzake bouwvergunning en milieuvergunning) als voor plannen (mobiliteit, ruimtelijke uitvoeringsplannen, energieplannen, etc.). In de cursus worden zowel procedurele aspecten als de algemenen methodologie behandeld. De theoretische vereisten worden vergeleken met praktijkervaringen, knelpunten worden besproken en praktische tips worden gegeven. Milieugezondheidskunde 1 Deze cursus wil de student laten begrijpen dat de mens een deel is van het ecosysteem, waarin milieufactoren voor de mens nuttig maar ook schadelijk kunnen zijn. De student verkrijgt op die manier inzicht in de relatie tussen milieu en gezondheid. Eerst worden de algemene begrippen ivm milieugezondheidskunde geschetst: relatie tussen milieu en gezondheid, definitie van gezondheid/ziekte en milieu, onderzoeksmethodes, milieurisico-evaluatie, risicoperceptie en -communicatie. Vervolgens wordt de blootstelling aan risicofactoren bekeken vanuit de verschillende compartimenten: bodem, lucht, water, voedsel. Verder zal ook de inwerking van chemische, fysische en biologische agentia op het menselijke lichaam worden besproken. Ook de relatie tussen omgevingsfactoren en ziekten zoals kanker, luchtwegaandoeningen, nierlijden, intoxicaties... komt aan bod. Milieurecht Doel van dit opleidingsonderdeel is een overzicht te krijgen van en inzicht te verwerven in de internationale, federale, gewestelijke en plaatselijke rechtsregels en beleidsbeginselen van het milieurecht in de ruime betekenis van het woord. Er zal onder meer worden ingegaan op de doelstellingen en instrumenten van het milieubeleid, en op de administratieve en burgerlijke handhaving van het milieurecht. Verder komen ook natuurbeheersrecht en milieuhygiënerecht aan bod. 19

milieutechnologie De cursus beschrijft de problematiek en de hulpmiddelen bij gebruik van conventionele technologie in milieutoepassingen. Hierbij wordt aandacht besteed aan fysico-chemische en biotechnologische processen. De economische haalbaarheid van milieutechnologische processen wordt bestudeerd en afgewogen tov. onder meer milieuheffingen. De basis van deze processen wordt behandeld voor de milieucompartimenten water, bodem, lucht en afval. Ook wordt ingegaan op enkele tools in verband met milieutechnologie en milieuzorgsystemen: ecolabeling, ecodesign en milieuzorgsystemen. Projectmanagement Via dit opleidingsonderdeel leer je de methoden kennen voor projectmatig werken en leer je deze toepassen in milieuprojecten. De cursus gaat in op de sturing van de projectcyclus en dynamiek omgevings- en actorenanalyse, en soorten projecten en organisaties. Daarbij worden onderhandelings- en ondersteunende beslistechnieken gesitueerd. Noties worden bijgebracht van financiële planning en beheer, risicoanalyse, leidinggeven en human resource management. In het bijzonder wordt doorgegaan op onderzoekstechnieken en werkmethoden die van belang zijn bij inter- en transdisciplinaire benadering van milieuvraagstukken en projecten. De theoretische kennis en inzichten worden geïllustreerd met praktijkvoorbeelden uit de milieu-(onderzoeks)sfeer. Studeren in het buitenland De Universiteit Antwerpen neemt actief deel aan de Europese uitwisselingsprogramma s zoals ERASMUS. Elk jaar studeert een aanzienlijk grote groep studenten één semester aan een buitenlandse universiteit. In het kader van het ERASMUS-programma heeft de Universiteit Antwerpen samenwerkingsakkoorden gesloten met heel wat universiteiten in West- en Centraal Europa. Maar de Universiteit Antwerpen kijkt verder dan Europa. Op bilaterale basis (buiten het kader van ERASMUS) werden wereldwijd uitwisselingsprogramma s uitgewerkt. In het kader van Internationale Ontwikkelingssamenwerking kan je met een beurs een aantal maanden in een ontwikkelingsland studeren. Je studieperiode aan één van de buitenlandse partneruniversiteiten wordt erkend als onderdeel van je studie aan de Universiteit Antwerpen. Meer info op www.ua.ac.be/dis Onderwijs en examens 20

Onderwijs en examens Master in BaMa In heel Europa werd het BaMa-systeem ingevoerd, na het ondertekenen van het bolognaakkoord. Alle bestaande opleidingen in het hoger onderwijs werden omgevormd tot academische en professionele bachelor- en masteropleidingen. Meer informatie over het BaMa-systeem vind je op www.ua.ac.be. In Vlaanderen zijn alle masteropleidingen academisch. Elke masteropleiding aan de Universiteit Antwerpen heeft specifieke toelatingsvoorwaarden. In elk geval heb je een professioneel of een academisch bachelordiploma behaald, als je inschrijft voor een masteropleiding. Afhankelijk van het diploma dat je reeds op zak hebt, kan je ofwel rechtstreeks instromen in een masteropleiding, ofwel eerst een schakelprogramma (na een professionele bacheloropleiding) of een voorbereidingsprogramma (na een academische bacheloropleiding) doorlopen. Visueel kunnen we dit als volgt voorstellen: Academische Bachelor Ë Ë Ë Academische Master Academische Bachelor Ë voorbereidingsprogramma Ë Academische Master Professionele Bachelor Ë schakel Ë Academische Master Semestersysteem en examens Aan de Universiteit Antwerpen wordt het semestersysteem gehanteerd. Het academiejaar wordt opgesplitst in twee delen, die elk afgesloten worden door een examenperiode. Deze twee examenperiodes (in januari en juni) vormen samen de eerste zittijd. In de tweede zittijd worden alle examens hernomen waarvoor je minder dan 10/20 behaalde. Voor elk opleidingsonderdeel waarvoor je slaagt, behaal je credits. Het examenreglement wordt elk jaar kritisch geëvalueerd en aangepast, in samenspraak met studentenvertegenwoordigers. Het volledige reglement kan je raadplegen op www.ua.ac.be/studport. 21

Studieadvies - en studentenbegeleiding Algemene studie- en studentenbegeleiding 22 Het hele academiejaar kan je terecht bij de dienst Studieadvies en Studentenbegeleiding, zowel met studie- als met persoonlijke problemen. Zowel groepsactiviteiten als individuele begeleiding zijn volledig gratis. Afspraken met de begeleiders van deze dienst kan je maken via het Studenten Informatie Punt (STIP). Studiekeuze De dienst Studieadvies en Studentenbegeleiding helpt je om een studietraject uit te werken dat enerzijds nauw aansluit bij je interesses, en je anderzijds maximale kansen op de arbeidsmarkt biedt. Ook als je je studie wil afsluiten of een nieuwe wending wil geven, kan je bij deze dienst terecht. studievaardigheden en studieplanning Een masteropleiding vraagt een nieuwe studieaanpak: het aandeel zelfstudie wordt groter, presentaties maken deel uit van de meeste programma s, de masterthesis moet worden voorbereid, Wie hulp wil bij het uitwerken van een geschikte studieaanpak, kan gebruik maken van het aanbod aan groepstrainingen en individuele begeleiding. Psychosociale begeleiding Studenten met psychische (depressie, angst, ) of relationele (conflict met partner, ouders,.) problemen kunnen beroep doen op de dienst Studieadvies en Studentenbegeleiding. Het aanbod aan individuele, groepsgerichte en digitale begeleiding wordt in het begin van elk semester bekend gemaakt in verschillende publicaties voor studenten. Je vindt ook heel wat informatie op de website www.ua.ac.be/adstud of www.ua.ac.be/studentenportaal. Begeleiding van studenten met specifieke noden: aanvragen bijzondere faciliteiten Studenten met functiebeperkingen (fysische handicap of chronische ziekte, leerstoornis zoals dyslexie, ADHD, psychische problemen...) of met bijzondere vragen omwille van sport op topniveau of kunstbeoefening kunnen via de dienst voor Studieadvies en Studentenbegeleiding bijzondere faciliteiten voor onderwijs en/of examens aanvragen. Dit is voorzien in het Onderwijs- en examenreglement van de Universiteit Antwerpen. Na het indienen van je aanvraag, word je uitgenodigd voor een intakegesprek met een studentenbegeleider. In onderling overleg worden de nodige afspraken gemaakt. Als je dossier helemaal in orde is en voorzien van de nodige attestering zal de dienst je dossier ter goedkeuring voorleggen aan de rector.

Nuttige websites Website masters Op www.ua.ac.be/masters vind je uitgebreide informatie over alle masteropleidingen die de Universiteit Antwerpen inricht. Je kan vanuit deze URL ook doorklikken naar de website van een faculteit. Infodagen Elk jaar organiseert de Universiteit Antwerpen twee infonamiddagen rond de Masteropleidingen. De ene vindt plaats in april, de andere begin september. Elke faculteit organiseert een infosessie om haar masterprogramma s verder toe te lichten. Hierbij krijg je ruim de kans om je vragen met docenten en studenten te bespreken. Vooraf inschrijven is niet nodig. De data vind je op onze website onder www.ua.ac.be/infodagen. Inschrijven Praktische informatie in verband met inschrijvingen vind je op: www.ua.ac.be/inschrijven. Het Studentenportaal Op het studentenportaal van de Universiteit Antwerpen www.ua.ac.be/studport vind je algemene informatie die voor alle studenten nuttig kan zijn: de academische kalender, de computer- en netwerkinfrastructuur, blackboard, beschikbare cursussen, financiering, huisvesting, sociale voorzieningen, eten en drinken op de campussen, studentenjobs, studentenclubs, sport, contactpersonen studieloopbaanbegeleiding per faculeit, doctoreren, enz.. Bibliotheek De Universiteit Antwerpen heeft een uitgebreide collectie ter beschikking van studenten en personeel. Op de Stadscampus is er een gloednieuwe bibiliotheek voor de humane en sociale wetenschappen. Op de campus Middelheim, Groenenborger en Drie Eiken zijn de bibliotheken voor de Exacte en Medische Wetenschappen gehuisvest. Meer info? Kijk dan op http://lib.ua.ac.be. Begin academiejaar Het academiejaar 2008-2009 start op maandag 22 september 2008. Op www.ua.ac.be/ onthaaldag kan je vanaf midden september actuele informatie over het begin van het academiejaar terugvinden. Hoe de campus te bereiken? De vier campussen zijn vlot bereikbaar met de auto, de fiets of het openbaar vervoer. Op www.ua.ac.be/route vind je duidelijke wegbeschrijvingen. 23

Meer info? Secretariaat opleiding Instituut voor Milieukunde Campus Drie Eiken - Gebouw P Universiteitsplein 1 2610 Wilrijk Sarah Verberckmoes (opleidingscoördinator Master Milieuwetenschap) T +32 (0)3 820 21 25 sarah.verberckmoes@ua.ac.be www.ua.ac.be/milieukunde Departement Studentgerichte diensten Studenten Informatie Punt (STIP) Stadscampus Agora-gebouw, 1ste verdieping Grote Kauwenberg 2 2000 Antwerpen T +32 (0)3 220 48 72 Campus Drie Eiken Gebouw G Universiteitsplein 1 2610 Antwerpen (Wilrijk) T +32 (0)3 820 20 09 stip@ua.ac.be 24