Resultaten fittesten en vragenlijsten Doe ff Gezond basisscholen 212-213 In het kader van Doe ff Gezond zijn in september 212 voor de tweede keer fittesten en vragenlijsten afgenomen bij leerlingen van de Doe ff Gezond-basisscholen uit Dordrecht-West. Dit keer deden 1 van de 13 scholen mee, in 211 waren dit er 9. Drie schoollocaties in Dordrecht-West doen nog niet mee. Deelname fittesten per groep aantal leerlingen aantal volgens deelnemers deelname groepslijsten fittesten Groep 3 248 236 9 Deze factsheet bevat de belangrijkste resultaten van de fittesten Groep 4 22 237 94 en vragenlijsten van alle Doe ff Gezond- scholen. Leerlingen uit Groep 241 222 92 groep 3 t/m 8 deden mee aan de fittest. De vragenlijst over sporten, bewegen en voeding werd alleen ingevuld door leerlingen uit groep 6, 7 en 8. In dit tweede meetjaar van Doe ff Gezond worden Groep 6 231 29 9 Groep 7 224 2 92 resultaten uit de fittesten en vragenlijsten gekoppeld aan het Groep 8 184 BeweegABC, een leerlingvolgsysteem voor basisbeweeg- Totaal 138 128 93 171 93 vaardigheid. BeweegABC maakt het mogelijk sport- en beweegvaardigheid van kinderen over een langere periode te volgen en indien nodig kinderen door te verwijzen naar deskundigen. Achtergrondkenmerken Op de 1 Doe ff Gezond-scholen zitten, volgens de groepslijsten van de scholen zelf, in schooljaar 212-213 138 leerlingen in groep 3 t/m 8. Fittesten Aan de fittesten deden 128 leerlingen uit groep 3 t/m 8 mee, ongeveer evenveel jongens (48) als meisjes (2). In totaal deed 93 van de leerlingen mee aan de fittesten. Per school varieert de deelname van 88 tot 98. In de tabel is aangegeven hoeveel leerlingen per groep meededen en hoe de deelname per groep was. Een fittest bestaat uit de volgende testonderdelen (met testdoel en toelichting): T-Test: behendigheid Sit-and-reach: lenigheid/ De deelnemer maakt zo snel spierflexibiliteit mogelijk zijwaartse stappen De deelnemer zit op de grond tussen pylonen, die samen een met de benen volledig gestrekt T vormen. en buigt zo ver mogelijk naar 3 meter sprint: snelheid voren. De deelnemer sprint zo snel Ooievaarstand: mogelijk van de startlijn naar de evenwicht eindstreep (3 meter). De deelnemer probeert zo lang Basketbal worp: mogelijk in evenwicht te blijven bovenlichaamsterkte staan op één voet. De deelnemer zit op de grond, Shuttle run test: gooit de basketbal met 2 uithoudingsvermogen handen en middels een borst- De deelnemer loopt zo lang worp, zo ver mogelijk. mogelijk en met steeds hogere Verticale sprong: snelheid heen en weer tussen sprongkracht 2 lijnen die 2 meter van elkaar Deze oefening meet het vermo- liggen. Als de piep klinkt, gen om explosief te springen in moet de lijn aan de andere kant verticale richting. De deelnemer bereikt zijn. Na iedere minuut buigt de knieën en springt van- ( trap ) wordt de frequentie van uit stilstand zo hoog mogelijk. de piepjes verhoogd. Gedeeltelijke sit-ups: buikspierkracht De deelnemer ligt op een mat met de armen langs het lichaam gestrekt en rolt langzaam het hoofd en de wervelkolom omhoog en weer omlaag.
Hieronder is de gemiddelde score weergegeven op de fittest van de leerlingen van groep 3 t/m 8 op de acht testonderdelen in 211 en 212. Gemiddelde score op de fittest 14 12 1 8 6 4 2 3 6,1 3, Shuttle run test Alle scholen (9 in 211 en 1 in 212) 2,6 3, Basketbal worp 9,9 211 212 12,2 Ooievaar stand (s) Alle scholen (9 in 211 en 1 in 212) 6,4 3 m. sprint (s) of kinderen ondergewicht hebben, normaal gewicht, matig of ernstig (obesitas). Het percentage kinderen met matig en ernstig op de Doe ff Gezond-scholen is 3,2. In de tabel staat de gewichtstatus per groep. Per groep varieert het (matig+ernstig) tussen 29,2 en 4,8. Gewichtstatus per groep onder normaal (matig) ernstig gewicht gewicht (obesitas) Groep 3 n 11 16 47 22 4,7 66,1 19,9 9,3 Groep 4 n 11 148 43 33 4,7 63, 18,3 14, Groep n 6 13 42 37 2,7 61,4 19,1 16,8 Groep 6 n 117 7 27 2,4 6,8 27,7 13,1 Groep 7 n 11 111 62 2,4 4,4 3,4 9,8 Groep 8 n 7 16 42 1 4,1 62,4 24,7 8,8 totaal n 1 773 293 14 4, 6,8 23,1 12,1 3 2 2 1 29,6 16,6 17, 2, 2, 1,7 17,4 18, Onderstaande figuur toont het percentage kinderen met (matig en ernstig) in 211 en 212. Doe ff Gezond-scholen en Dordrecht totaal 4, 41,6 4, 1 3, 3,2 Gedeeltelijke sit-ups Sit-and-reach (cm) 211 212 T-test (s) Verticale sprong (cm) Bij sommige testen zijn de verschillen tussen 211 en 212 redelijk groot. Dit kan te maken hebben met het feit dat de testen in 211 op de scholen zelf zijn afgenomen, met ieder hun eigen gymzaal en steeds een andere gymdocent, en in 212 voor alle scholen in dezelfde sporthal (van DeetosSnel) en voor iedere school hetzelfde testteam. Na de volgende meting (213) zal een stabieler beeld ontstaan en zal duidelijk worden of bepaalde dalingen en stijgingen blijvend zijn. Daarnaast zijn de fittesten vooral bedoeld als leerlingvolgsysteem, waarmee de sport- en beweegvaardigheid van kinderen over een langere periode wordt gevolgd. De (vak)leerkracht krijgt hiermee handvatten om tijdens het bewegingsonderwijs de sport- en beweegvaardigheid van kinderen gericht te verbeteren. Gewichtstatus Metingen van lengte en gewicht maken onderdeel uit van de fittest. Op basis van lengte en gewicht kan de Body Mass Index (BMI) worden berekend, waarbij rekening wordt gehouden met de leeftijd en het geslacht van kinderen. Met de BMI kan worden berekend 3, 2, 2, 1, 1,, 27,4 23,1 17, matig 14,2 ernstig 211 212 Dordrecht 11-12 (JGZ) totaal Het van de leerlingen van de Doe ff Gezond-scholen is in 212 dus gedaald ten opzichte van 211! Kanttekening hierbij is dat het op de 1 Doe ff Gezond-scholen in Dordrecht- West in vergelijking met heel Dordrecht nog steeds hoog is. Omdat de scholen in 211 en 212 niet helemaal vergelijkbaar zijn (er zijn drie scholen bijgekomen en één school doet niet meer mee), is daarnaast een vergelijking gemaakt tussen de zeven basisscholen die beide jaren meededen. In deze vergelijking zijn bovendien in 211 leerlingen van groep 3 t/m 7 meegenomen en in 212 van groep 12,1,2 22,2
4 t/m 8, deze maximale overlap geeft de meest zuivere vergelijking van beide schooljaren 4, 4, 3, 3, 2, 2, 1, 1,, Doe ff Gezond scholen 7 scholen van beide jaren 2, 24,6 matig 16,2 14, ernstig 211 212 41,7 38,6 totaal Ook bij de vergelijking van de zeven scholen die beide jaren meededen is het gedaald, namelijk met 3, een positieve ontwikkeling! Net als bij de fittest zal echter pas na de volgende meting (213) een stabieler beeld ontstaan en zal moeten blijken of de daling van het zich doorzet. Vragenlijst De vragenlijst over sporten, bewegen en voeding is ingevuld door 92 leerlingen uit groep 6, 7 en 8. Van de 639 leerlingen die op de leerlinglijsten van de scholen staan, heeft 93 een vragenlijst ingevuld. Per school varieert de deelname van 84 tot 1. Omdat de vragenlijsten van 212 en 211 grotendeels hetzelfde zijn, kan voor veel vragen een vergelijking worden gemaakt tussen beide jaren. Het verschil is wel dat in 211 leerlingen van groep t/m 8 de vragenlijst invulden, terwijl groep in 212 niet mee deed. In 212 deden daarnaast drie andere schoollocaties mee dan in 211. Sport en beweging Sport is goed voor de gezondheid, sociale contacten, hersenontwikkeling, weerstand, fitheid en integratie. Jongeren onder de 18 jaar zouden volgens de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) dagelijks een uur matig intensief lichamelijk actief moeten zijn. Sporten Van de leerlingen van groep 6 t/m 8 geeft 9 aan lid te zijn van een sportvereniging of sportclub (in 211 6). De sporten die het meest worden beoefend zijn voetbal, zwemmen, verdedigings- en vechtsporten (zoals karate, kickboksen, judo), (street)dansen en gymnastiek. De meeste kinderen trainen per week 1 keer (3) of 2 keer (43); 1 traint 3 keer en 7 vaker dan 3 keer per week. Ruim de helft doet ook mee met wedstrijden. Daarnaast zeggen ook veel kinderen (6) dat zij een sport doen waarbij geen sportvereniging hoort. De sporten die hier het meest worden genoemd zijn fietsen, voetballen, skaten/skeeleren, wandelen, rennen, buiten spelen en zwemmen. De meeste leerlingen (72) vinden sporten heel leuk, 26 vindt sporten leuk en 2 vindt sporten niet zo leuk/helemaal niet leuk (in 211 resp. 72, 23 en 4). Ten opzichte van vorig jaar zijn de percentages dus ongeveer gelijk gebleven. Als ze zelf zouden kunnen kiezen, zou 6 van de leerlingen meer sporten dan ze nu doen, 33 zou evenveel sporten als nu en 2 zou minder sporten dan ze nu doen (in 211 resp. 63, 33 en 4). Ten opzichte van vorig jaar zijn de percentages ook hier ongeveer gelijk gebleven. Aan de leerlingen die niet aan sport doen, is gevraagd wat daar de reden voor is. Per vraag gaven 1 (2) tot 61 (11) leerlingen antwoord. De vier belangrijkste redenen om niet te sporten zijn, dat kinderen andere dingen leuker vinden om te doen, dat het te veel geld kost, dat ze nog heel lang moeten wachten om lid te worden en dat ouders en broertjes/zusjes ook niet aan sport doen. Hieronder staan alle redenen: Reden om niet aan sport te doen ik vind trainingen/wedstrijdjes niet leuk,4 mijn ouders/broertjes/zusjes sporten ook niet 8,1 ik heb geen vriend(innet)jes die mee willen 6,4 ik kan niet goed sporten 3,9 ik vind andere dingen leuker om te doen 1, ik vind mijn conditie niet belangrijk 1,7 ik vind het niet belangrijk om fit te zijn 3, het kost te veel geld 9,1 de trainingstijden/wedstrijdjes komen niet uit 7,6 ik moet nog heel lang wachten om lid te worden 8,3 ik mag niet sporten van de ouders 2,2 ik mag niet sporten van de dokter 1,9 Zwemdiploma en zwemles Van de leerlingen uit groep 6,7 en 8 heeft 33 nog geen zwemdiploma (in 211 42), de rest van de leerlingen wel. Per school varieert het percentage leerlingen zonder zwemdiploma van 7 tot 4. Zwemdiploma gehaald Diploma A 24,4 Diploma A en B 21, Diploma A, B en C 21, Op dit moment zit 2 op zwemles, 18 via thuis en 2 via school.
Naar school De meeste leerlingen komen lopend of op de fiets naar school; 66 doet dat altijd, dagen per week, 2 1 tot 4 dagen per week en 14 komt nooit lopend of op de fiets naar school (in 211 resp. 6, 19 en 16). Ten opzichte van vorig jaar zijn de percentages ongeveer gelijk gebleven. Van de leerlingen is 2 per dag minder dan tien minuten onderweg van huis naar school en van school naar huis, 38 1 tot 3 minuten en is minimaal een half uur per dag onderweg (in 211 resp. 47, 43 en 1). Buiten spelen (na schooltijd) Veel kinderen spelen na schooltijd buiten. Op de vraag hoeveel dagen zij de afgelopen week buiten speelden, antwoordde 6 van de leerlingen dat zij dat bijna iedere dag doen (6 tot 7 dagen); 36 speelde de afgelopen week 2 tot dagen buiten en 9 speelde (bijna) nooit buiten (in 211 resp. 9, 33 en 8). Bijna alle leerlingen (92) gaven aan dat zij per dag minstens een half uur buiten speelden (in 211 93). Van de leerlingen speelde 47, naar eigen zeggen, 3 uur of langer buiten per dag (in 211 44). Ten opzichte van vorig jaar is in het buitenspelen niet zo veel veranderd. Beeldschermtijd Van de leerlingen zit 4 dagelijks 3 minuten tot 2 uur voor een beeldscherm (tv, pc, DVD); 17 doet dat korter dan een half uur per dag en 29 2 uur of langer (in 211 resp. 4, 16 en 4). Ten opzichte van vorig jaar geven minder leerlingen aan per dag 2 uur of langer tv of dvd te kijken of te computeren. Voeding Iedere dag goed ontbijten is van belang voor concentratie en schoolprestaties. Ook wordt aanbevolen om dagelijks twee stuks fruit en twee ons groenten te eten. Van de leerlingen ontbijt 73 elke dag (in 211 74), 44 eet elke dag fruit en 37 eet twee stuks fruit per dag of meer (in 211 resp. 48 en 4); 39 eet elke dag groente (in 211 3). Ten opzichte van vorig jaar ontbijten de leerlingen dagelijks even vaak, eten ze dagelijks minder fruit en minder vaak, maar eten ze wel vaker groente. De overige resultaten staan in de tabel: Ontbijt en fruit- en groenteconsumptie Iedere dag ontbijten Minder dan x per week ontbijten Nooit ontbijten Elke dag fruit Nooit fruit Niet elke dag fruit Twee of meer porties fruit per dag Elke dag groente Niet elke dag groente Nooit groente 73 2 44 7 6 37 39 61 7 aan dat de leerkracht er altijd of meestal wat van zegt als leerlingen zich niet aan de regels houden (in 211 6). Regels over traktaties zijn er volgens 3 van de leerlingen (in 211 6), 36 zegt van niet en 11 weet dat niet. Van de leerlingen geeft 4 aan dat de leerkracht er altijd of meestal wat van zegt als leerlingen zich niet aan deze regels houden (in 211 9). De regels en/of de kennis over de regels m.b.t. over tussendoortjes en traktaties zijn niet toegenomen ten opzichte van 211. Daarnaast lijkt de leerkracht in 212 minder vaak te corrigeren in vergelijking met 211. Hieronder staat de top van pauzehapjes/ tussendoortjes en van pauzedrinken die door leerlingen van de Doe ff Gezond-scholen naar school worden meegenomen: Top van tussendoortjes 211 1. boterham 2. fruit 3. gezonde koek, bv. Evergreen, Sultana 4. groente. ongezonde koek bv. stroopwafel, koek met chocolade 66,4 28,1 22, 7,9 11,8 Ten opzichte van 211 nemen meer leerlingen fruit en groente mee voor in de pauze en meer leerlingen brood. Top van pauzedrinken 211 1. een pakje zoals Wicky of Roosvicee 2. appelsap of sinaasappelsap 3. water 4. melk of halfvolle chocomelk. yoghurtdrank, Fristi, Yogo yogo 6,7 19,2 7, 13, 6,1 212 69,7 31, 23,1 14,4 1,6 Ten opzichte van 211 drinken meer leerlingen water in de pauze en drinken minder leerlingen pakjes als Wicky of Roosvicee. De minder gezonde pauzedrankjes als sportdrank en energiedrankjes lijken aan de andere kant wel licht te zijn toegenomen:, neemt sportdranken als AA-drank mee, die vaak veel calorieën leveren (in 211 3,8) en 2,3 energiedranken als Red Bull of Golden Power (in 211 1,4). In energiedranken zit, naast een grote hoeveelheid suiker, ook taurine en cafeïne, wat voor kinderen ongezond is en druk gedrag kan veroorzaken. Ervaren gezondheid Tot slot is gevraagd wat de leerlingen van hun eigen gezondheid vinden. Deze vraag geeft een goede indicatie van de werkelijke gezondheid. Ervaren gezondheid 211 Vindt zijn/haar gezondheid (heel) goed gaat wel niet zo best/slecht 82 13 212,2 21,7 13,1 12, 6,2 212 82 14 4 Pauzehapjes en drankjes Aan de leerlingen is gevraagd of er op hun school regels zijn over tussendoortjes (voor de pauze); 83 antwoordde bevestigend (in 211 87), 9 zegt van niet en 8 weet het niet. Daarnaast geeft Ten opzichte van 211 is de ervaren gezondheid nauwelijks veranderd.
vervolgacties op de doe FF gezond scholen - alle ouders hebben een brief gekregen met de resultaten van lengte en gewicht van hun kind, - naar aanleiding van de fittesten heeft de jgz verpleegkundige de jgz-dossiers gescreend van kinderen die hebben (ca. 4 dossiers). daarna zijn persoonlijke gesprekken gevoerd met ca. 1 ouders en kinderen, is doorverwezen naar kinderarts en/of huisarts en naar de doe ff gezond schooldiëtist. - iedere doe ff gezond-school kan de doe ff gezond schooldiëtist gaan inzetten, met individuele doorverwijzing (vragen over (gezond) eten, gezond gewicht, persoonlijk advies en/of persoonlijke begeleiding) en groepsbijeenkomsten (workshops of informatiebijeenkomsten voor groepsleerkrachten, ouders, oudercommissies, overblijfhulpen, enz.), - kinderen kunnen in de buurt onder andere deelnemen aan naschoolse activiteiten zoals de Wijksportclubs en sportclubs in jouw buurt! - gedurende het schooljaar vinden schoolsportevents en sportgastlessen plaats, - gestart gaat worden met jogg thema drinkwater, - daarnaast nog véél meer activiteiten op de doe ff gezond-scholen en in de wijken! DOE FF GEZOND BEWEEGT DE DORDTSE JEUGD NAAR EEN GEZONDE LEEFSTIJL Overgewicht is in Nederland een groeiend probleem en Dordrecht is daar helaas geen uitzondering op. Zo hebben in Dordrecht-West relatief veel kinderen (ernstig). Om de Dordtse jeugd op een gezond gewicht te krijgen, is het programma Doe ff Gezond gestart. Doe ff Gezond kiest in haar aanpak voor JOGG (Jongeren op Gezond Gewicht). Dit houdt in dat zij met een intersectorale en meerjarige aanpak het verschil wil gaan maken. Doe ff Gezond activeert alle partijen in Dordrecht om gezond eten en bewegen voor jongeren gemakkelijk en aantrekkelijk te maken. Ze is de spin in het web tussen ouders, gezondheidsprofessionals, scholen, bedrijven, sportverenigingen en gemeente. Voor de periode 211-21 ligt de focus van Doe ff Gezond op de wijken Krispijn, Crabbehof en Wielwijk. Tien scholen in deze wijken doen mee aan (activiteiten van) Doe ff Gezond. doe ff gezond is een initiatief van sportbedrijf dordrecht en dienst gezondheid & jeugd (ggd zhz) in opdracht van gemeente dordrecht. de fittesten werden georganiseerd in samenwerking met: Doe ff Gezond Contact: Postbus 8 33 AA Dordrecht T 78-77 82 12 www.doeffgezond.nl Opmaak: Diezign