Drs. Maud Schermer Karel Doormanlaan 220 3572 NZ Utrecht 06 10 79 48 75 maud_schermer@hotmail.com www.schermer-restauratie.nl Porselein Aardewerk Glas Steen Emaille CONDITIEBESCHRIJVING Administratieve gegevens Object: Jardiniëre, Keizerlijke porseleinmanufactuur St Petersburg. Datering ca 1850. Hoogte ca 2oo cm inclusief voetstuk. Eigenaar: Gemeente Wassenaar, Paleis de Paauw. Restaurator: Maud Schermer, Karel Doormanlaan 220, 3572 NZ Utrecht, 06-10 79 48 75 Datum: object bekeken op 21 juni 2018 in opdracht van Dekra Experts, mw R. Jansen. Beschrijving object Jardiniëre Materiaal: hard porselein, metalen onderdelen voor montage. Decoratie: emaillekleuren (bloemen, kleurvlakken, allegorische voorstellingen, putti), vergulding. Conditie Algemeen: Gevraagd is om een conditiebeschrijving te geven voor drie losse onderdelen van de Jardinière. De overige stukken/onderdelen zijn niet bekeken. Onderdeel 1 (x20110015-5b) is het deel met twee losse scherven. Onderdeel 2 (nummer?) is het deel met 1 losse scherf. Onderdeel 3 (nummer?) is het verbindingsstuk tussen de bloempot en de rest van de jardiniere. Over het algemeen is de conditie goed, behalve dat er een aantal oude restauraties zijn die losgelaten hebben. Onderdeel 1 en 2 hebben enkele kleine haarlijnbarstjes die lopen van de vergulde rand naar het midden toe, die er waarschijnlijk al langer gezeten hebben (zie voor plaatsaanduidingen de betreffende foto s). Daarnaast zijn er enkele bakbarstjes te zien, en wat roestplekken in de metalen montage.
Kort overzicht. Aantal Lokatie(-s) Vuil (sporen) Sticker Gebruikssporen Chips 1 Onderdeel 3 Frits lacune 1 Onderdeel 1: gipsen aanvulling van een punt die ontbreekt Krassen breuk 2 +? Onderdeel 1: 2 scherven losgebroken. Onder een aantal oude retouches bevinden zich nog een onbekend aantal breuklijnen. Barst 5 3 haarlijnbarstjes in onderdeel 1; 2 barstjes in onderdeel 2 Enkele verkleurde barsten (of mogelijk verlijmde breuk) in de bolling/top van onderdeel 1. Dit is aan de buitenkant met blauw geretoucheerd, aan de binnenkant zijn de barsten nog te zien. Cracquele haarlijn Zie barst Decoratie beschadiging Vergulding is kwetsbaar en op diverse plaatsen vertoont het krassen en kale plekken. Zouten Glazuurfout Ontbrekende delen 3? 1 punt (scherf, gips) onderdeel 2; 2 decoratiedelen van onderdeel 3 Verkleuringen Diverse verkleurde retouches, maar is dus niet origineel materiaal Vervormingen Oven sporen Inclusies Oude restauraties 7-8? 3 gedeelten onderdeel 1; 2 gedeelten onderdeel 2; 3 gedeelten onderdeel 3 Merken Schade ontstaan door diverse oorzaken De metalen zetting is gaan roesten, of de schroeven daarin, en dit heeft spanning veroorzaakt in het porselein. Beschrijving per onderdeel.
Onderdeel 1 (x20110015-5b) De zwarte lijnen zijn geen breuklijnen, maar een begrenzing tot waar de retouche van een oude restauratie ongeveer loopt!
Algemeen: Dit deel van de Jardinière heeft twee losse scherven aan de rand, die origineel zijn, maar onderdeel zijn van een oude restauratie (een laag aanvulling en verf was aangebracht om een oude verlijming(-en) of barst(-en) te camoufleren). Groote van beschadiging ca 7,5 cm x 4 cm. Rechts van de 2 losgekomen scherven is in de foto een vlak aangegeven d.m.v. zwarte lijnen waarbinnen (ongeveer) een oude restauratie zit. Hoeveel scherven daaronder gelijmd zijn is niet te zien met eenvoudige visuele inspectie. Verf is verkleurd. links van de afgebroken scherven zijn op drie plaatsen zeer kleine haarlijnbarstjes geconstateerd die lopen van de vergulde rand naar het midden toe. Deze zijn deels wat vuil, waardoor aan te nemen is dat deze al oud zijn. Resp. 1 kleine sterbarst van ca 2 cm lang, 1 kleine barst van ca 1,5 cm lang, 1 mini barst van ca 0,5 cm lang tussen 2 vergulde decoratielijnen in. Zie losse foto s voor details. Het bovenste deel van dit onderdeel (blauw bolvormig met vergulde knop) heeft een retouche. De begrenzingen van deze retouche zijn grillig. Aan de binnenkant zijn op die plaats bruine barsten (breuk geweest?) te zien, waardoor duidelijk wordt waarom geretoucheerd is. Zie foto hieronder. Enkele bakbarsten (origineel)
Binnenkant met de barsten die zichtbaar zijn (mogelijke verlijming van een ronde scherf). Metalen rand met verroeste schroeven. Dit heeft in het verleden (en nu nog) spanning veroorzaakt in het porselein. Door vochtinwerking is roest ontstaan dat uitzet en tegen het porselein drukt.
Waarschijnlijke oorzaak van barsten/breuken in het verleden. Links boven aan de rand (in deze foto) is nog een bruine bakbarst zichtbaar.
Onderdeel 2 Algemeen 1 afgebroken scherf aan de rand is een gipsen aanvulling. Oude restauratie beschadiging. Rondom retouche op het oppervlak. 2 kleine haarlijnbarstjes aan de rand. Resp. ca 1,5 cm lang links van de gipsscherf lacune; barst op foto rechts van ca 3 cm lang. Rechts die barst is een retouche zichtbaar (verkleurde vergulding en oppervlak daaronder in het wit).
Afgebroken scherf is een gipsen aanvulling, retouche rondom (wit, goud) Barst ca 1,5 cm
Barst van ca 3 cm lang, met rechts daarvan oude retouche (breuk of lacune eronder).
Onderdeel 3 Algemeen Een oude aanvulling (krul) is deels los gekomen van het origineel. Waarschijnlijk is dit deel geheel van gips (betere beoordeling nodig). Een kleine krul is ook een oude aanvulling (zit vast) met een kleine chip daarbij (onderdeel van oude restauratie). Midden door het onderdeel is ook een oude retouche te zien, oude restauratie. Onderkant van dit deel van de Jardinière heeft vastgezeten met een pin aan de rest. Op die plek is de metalen pin afgebroken. Onbekend is hoe dat aan de rest vast heeft gezeten, daar zou beoordeling van de gehele Jardinière voor nodig zijn.
Conclusies: De afgebroken scherven zoals in deze conditiebeschrijving benoemd, zijn allemaal onderdelen van oude restauraties. Ofwel gipsen materiaal is afgebroken (waar een lacune zat), of origineel materiaal is afgebroken (de 2 scherven) daar waar al een oude restauratie zat (waar een oude restauratie enkele breuken of barsten camoufleerde). Op die plek is het object kwetsbaarder dan elders, en door verkeerd hanteren of transport is schade ontstaan op die plaatsen. Voor het object is deze nieuw ontstane schade geen waardevermindering omdat er al oude restauraties zaten op de betreffende plaatsen. Dit is op zich een goed teken omdat bij de nieuwe beschadiging oude breuklijnen/aanvullingen /retouches getroffen zijn. Onderdeel van restauratie ethiek is het gebruik van passende lijm of aanvulmateriaal dat net iets zwakker zou moeten zijn in de verbinding dan het originele materiaal (wel sterk genoeg, maar men wil niet dat er breuk ontstaat naast de oude breuklijn.) Soms kan dat lastig zijn als het afgebroken onderdeel een dragende functie heeft, maar over het algemeen wordt die regel nageleefd. De kleine barstjes die zijn aangetroffen zijn waarschijnlijk al lang aanwezig, en ook eenvoudig te consolideren (verstevigen). De beschadigde delen kunnen opnieuw gelijmd, aangevuld en bijgewerkt worden. De metalen rand aan de binnenkant zou door een metaalrestaurator bekeken moeten worden, omdat de schroeven en de rand zelf verroeste plekken vertonen. Om verdere schade te voorkomen is het aan te raden roestvrijstalen schroeven te gebruiken.