OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL "Cultuur aan de macht" de sociale rol van cultuur en kunst 26 november 2015 Welzijnsbarometer 2015 Marion Englert menglert@ggc.irisnet.be
PLAN 1. Context o Demografische context o Onderwijs o Arbeidsmarkt 2. Armoede o Inkomensarmoede o Huisvesting 3. Sociale contacten en ongelijkheden 4. Sociale gezondheidsongelijkheden 5. Enkele evoluties niet altijd evident om te vatten
DEMOGRAFISCHE CONTEXT
BRUSSEL : EEN INTERNATIONAAL «STADSGEWEST» o Een stijgend totaal bevolkingsaantal o Belangrijke migratiebewegingen o Een internationale bevolking o Een jonge bevolking
Een stijgend bevolkingsaantal sinds 20 jaren Aantal inwoners, Brussels Gewest 1 200 000 1 150 000 1 100 000 1 050 000 1 000 000 950 000 900 000 1964 1966 1968 1970 1972 1974 1976 1978 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014 Bron: Statistics Belgium
Aantal inwoners Evolutie van het natuurlijk saldo en de migratiesaldi, Brussels Gewest 30 000 25 000 20 000 15 000 10 000 Natuurlijk saldo 5 000 0-5 000 Intern migratiesaldo Extern migratiesaldo Totaal saldo -10 000-15 000 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Bevolking op 01/01/2004: 999 899 Bevolking op 01/01/2015: 1 175 173 Bron: Statistics Belgium, berekeningen Observatorium voor Gezondheid en Welzijn
Nationaliteit van de Brusselaars (2014) Nationalités des bruxellois (2015) 8,5 % Afrika (excl. Marokko) 6,0 % Azië (uitsl. Turkije) 3,8 % 0,7 % Andere Amerika 9,9 % Marokko 46,6 % EU-15 (uitsl. België) Niet-Belg: 34 % 5,3 % Andere Europa + Turkije 19,4 % EU-13 nieuwe leden Belg Niet- Belg Bron: BISA; Statistics Belgium; Berekeningen Observatorium voor Gezondheid en Welzijn
Een jonge bevolking die verder verjongt Leeftijdspiramide van de bevolking, Brussels Gewest Bron: Statistics Belgium
met grote verschillen tussen de Brusselse gemeenten Gemiddelde leeftijd 44 42 40 38 36 34 Brussels Gewest 2014 (37,4) Gemeente 2014 Gemeente 2004 Brussels Gewest 2004 (38,6) 32 30 Bron: BISA; Algemene Directie Statistiek - Statistics Belgium
Een sterkere vertegenwoordiging van alleenstaanden Verdeling van de huishoudens naar huishoudenstype, 2014 België Brussels Gewest 29,0% 9,8% 1,7% 34,0% Eénpersoonshuishoudens 25,4% 11,4% 2,9% Koppels zonder kinderen 23,4% 46,8% Koppels met kinderen Eénoudergezinnen Andere private huishoudenstypes 15,5% Bron: Federaal Planbureau; Statistics Belgium; Berekeningen Observatorium voor Gezondheid en Welzijn
ONDERWIJS
ONGELIJKHEDEN DIE ZICH VROEG AFTEKENEN Aandeel leerlingen in het eerste jaar secundair onderwijs met minstens twee jaar schoolachterstand naar woonplaats, Brussels Gewest, schooljaar 2013-2014 % 25 20 15 10 5 Gewest totaal 15,3 Gemeente totaal Gewest mannen 17,1 Gewest vrouwen 13,4 0 Bron: Vlaamse Gemeenschap, Etnic en Communauté Française; Berekeningen Observatorium voor Gezondheid en Welzijn
JONGEREN (18-24 JAAR) ZONDER DIPLOMA VAN HET HOGER SECONDAIR ONDERWIJS Aandeel jongeren tussen 18 en 24 jaar die vroegtijdig de school verlieten, met maximum een diploma van het lager secundair onderwijs en die geen onderwijs of vorming meer volgen, 2014 % 20 18 16 14 17,5 14,4 15,9 12,9 Mannen Vrouwen Totaal 12 11,2 11,8 10 8 8,3 7,0 9,9 7,7 9,8 6 5,7 4 2 0 Brussels Gewest Vlaanderen Wallonië België Bron: Statistics Belgium, Arbeidskrachtenenquête
LAAGGESCHOOLDE VOLWASSENEN Aandeel van de bevolking van 25 jaar en ouder met maximum een diploma van het lager secundair onderwijs naar leeftijd, 2014 % 70 60 50 40 30 55 60 20 10 26 30 18 20 35 28 42 41 0 25-34 jaar 35-44 jaar 45-54 jaar 55-64 jaar 65 jaar en + Brussels Gewest België Bron: Statistics Belgium, Arbeidskrachtenenquête
OVERVERTEGENWOORDIGING VAN ZOWEL LAAG- ALS HOOGOPGELEIDEN Verdeling van de bevolking van 25-64 jaar naar opleidingsniveau, 2014 % 100 90 80 43,5 37,2 33,9 36,9 70 60 Hoger 50 40 24,4 38,9 36,9 36,7 Hoger secundair Lager secundair 30 20 10 32,0 23,9 29,2 26,4 0 Brussels Gewest Vlaanderen Wallonië België Bron: Statistics Belgium, Arbeidskrachtenenquête
ARBEIDSMARKT
MINDER GUNSTIGE POSITIE VAN BRUSSELAARS OP DE ARBEIDSMARKT Werkloosheidsgraad, 2014 % 20 18 16 14 12 10 8 18 6 12 4 9 2 5 0 Brussels Gewest Vlaanderen Wallonië België Bron: Statistics Belgium, Arbeidskrachtenenquête
SOCIO-DEMOGRAFISCHE EN SOCIAAL-RUIMTELIJKE ONGELIJKHEDEN o Sterke ongelijkheden op basis van verschillende sociodemografische kenmerken : geslacht, leeftijd, opleidingsniveau, nationaliteit, huishouden o Sterke variatie van werkloosheidsgraad tussen de Brusselse gemeenten: van 10 % in Sint-Pieters-Woluwe naar 30 % in Sint-Joost-ten-Node
INKOMENSARMOEDE
EEN HOGE ARMOEDERISICOGRAAD IN HET BRUSSELS GEWEST Aandeel van de bevolking onder de armoederisicogrens, inkomens 2013 % 40 35 30 25 20 15 31 10 5 11 18 16 0 Brussels Gewest Vlaanderen Wallonië België Bron: Statistics Belgium, EU-SILC 2014
Één vierde van de Brusselaars leeft in een huishouden zonder inkomen uit arbeid o Meer dan één vijfde van de Brusselse bevolking (18-64 jaar) leeft met een vervangingsinkomen of een bijstandsuitkering o Meer dan 10% van de jongeren (18-24 jaar) en meer dan 10% van de ouderen (van 65 jaar en +) leven met een minimuminkomen De minimumbedragen van verschillende vervangingsinkomens en van bijstandsuitkeringen liggen onder de armoederisicogrens
Bron: Algemene Directie Statistiek Statistics Belgium, Fiscale statistieken 2013; afbakening stadsgewest: Van Hecke et al (2007). Cartografie: Observatorium voor Gezondheid en Welzijn BELASTBAAR INKOMEN: ONGELIJKHEID TUSSEN GEMEENTEN EN WIJKEN Mediaan inkomen per aangifte, naar statistische sector, stedelijk gebied Brussel (inkomens 2012)
Bron: Algemene Directie Statistiek Statistics Belgium, Fiscale statistieken 2013; afbakening stadsgewest: Van Hecke et al (2007). Cartografie: Observatorium voor Gezondheid en Welzijn BELASTBAAR INKOMEN: ONGELIJKHEID TUSSEN GEMEENTEN EN WIJKEN Mediaan inkomen per aangifte, naar statistische sector, Brussels Gewest (inkomens 2012)
HUISVESTING
Kwaliteit van de woning en ongelijkheden Percentage huishoudens met kwaliteitsprobleem in hun woning, Brussels Gewest, 2013 Vochtproblemen in de woning 10,9 15,2 Woning niet voldoende kunnen verwarmen 10,4 19 Overbezette woning 6,3 15,1 0 5 10 15 20 25 Totaal Brussels Gewest Laagste inkomenskwintiel Bron: Wetenschappelijk Instituut voor de Volksgezondheid, Gezondheidsenquête
Een ontoegankelijke private huurmarkt o Tussen 2004 et 2013 steeg de gemiddelde huurprijs, gecorrigeerd voor de inflatie, met 20 %! o Slechts 39% van de woningen wordt bewoond door haar eigenaar o Veronderstellend dat de huurprijs niet meer mag bedragen dan 25 % van het huishoudensbudget, hebben 60 % van de bevolking, slechts toegang tot 10 % van de private huurmarkt
Hoge huurprijzen versus lage inkomens Alleenstaande leefloongerechtigde die een appartement met één slaapkamer huurt op de private huurmarkt, 2013 Leefloon Mediane huurprijs Aandeel van de huur in het budget Budget na de betaling van de huur 817 575 70 % 242 Source: SPP IS et De Keersmaeker, 2014
Sociale woningpark te beperkt Aantal huishoudens op de wachtlijst voor een sociale woning en aantal sociale woningen 45 000 40 000 35 000 30 000 Aantal (verhuurde en leegstaande) sociale woningen Aantal verhuurde sociale woningen Aantal huishoudens op de wachtlijst (voor schrapping) 25 000 Aantal huishoudens op de wachtlijst (na schrapping) 20 000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Bron: Brusselse Gewestelijke Huisvestingsmaatschappij
SOCIALE CONTACTEN
Ongelijkheden op het vlak van sociale contacten Aandeel van de bevolking (van 15 jaar en ouder) dat niet tevreden is met hun sociale contacten, Brussels Gewest, 2013 % 25 20 15 10 5 0 17,2 12,8 10,3 10,4 5,9 Kwintiel 1 Kwintiel 2 Kwintiel 3 Kwintiel 4 Kwintiel 5 Bron: Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid, Gezondheidsenquête
SOCIALE GEZONDHEIDSONGELIJKHEDEN
40% van de Brusselse huishoudens met een laag inkomen stellen gezondheidszorgen uit voor financiële redenen % huishoudens die verklaren gezondheidszorgen te hebben moeten uitstellen om financiële redenen, Brussels Gewest 2013 % 45 40 35 30 25 20 15 39,2 32,6 10 5 0 16,3 13 6,5 1 kwintiel 2 kwintiel 3 kwintiel 4 kwintiel 5 kwintiel Bron : Wetenschappelijk Instituut voor Volksgezondheid, Gezongheidsenquête
Meer doodgeboren kinderen bij lage inkomens gezinnen Mortinataliteit naargelang het aantal inkomens uit het werk, Brussels Gewest 2010-2011 per 1000 geboortes 0 inkomens 5,5 1 inkomen 3,7 2,8 2 inkomens Bron: Observatorium voor Gezondheid en Welzijn, Geboorte- en sterfteformulieren (Welzijnsbarometer 2014)
Lagere levensverwachting bij lage inkomens gezinnen De levensverwachting bij de geboorte naargelang het socio-economisch niveau (SEN) van de gemeeten, Brussels Gewest, 2009-2013 85 84 83 82 81 80 79 78 77 79,8 82,0 82,9 84,5 Laag SEN Gemiddeld SEN Hoog SEN 76 76,9 77,7 75 Mannen Vrouwen Bron : Observatorium voor Gezondheid en Welzijn, Statistische formulieren voor overlijden
ENKELE EVOLUTIES NIET ALTIJD GEMAKELIJK OM TE VATTEN
Het aandeel Brusselaars in armoede blijft hoog o 2008-2014: lichte stijging van het aandeel gerechtigden op een leefloon (18-64 jaar) 4,0% 3,9% 3,5% 3,6% 3,6% 3,6% 3,7% 3,3% 3,4% 3,0% 2,5% 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Bron: POD Maatschappelijke Integratie en Statistics Belgium, berekeningen Observatorium voor Gezondheid en Welzijn
Evoluties moeten voorzichtig geïnterpreteerd worden o Evolutie kan soms een gevolg zijn van aanpassingen van de wetgeving (b.v. equivalent leefloon, personen met werkloosheidsuiteringen) Aantal werkzoekenden ingescheven bij Actiris en aantal uikeringsgerechtidge werkzoekenden (bij RVA), Brussels Gewest, jaarlijks gemiddelde 2004-2015 Bron: Actiris et RVA, berekeningen Observatorium voor Gezondheid en Welzijn o Afwezigheid van een aantal van de meeste kansarme personen belangrijk om kwalitatieve informatie te verzamelen
OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL Dank u voor uw aandacht! Voor meer informatie: Observatorium voor Gezondheid en Welzijn Brussel www.observatbru.be