Opleiding Duurzaam Gebouw: Verwarming en sanitair warm water: ontwerp en regeling Leefmilieu Brussel Follow-up van een duurzaam gebouw Jonathan FRONHOFFS CENERGIE
Doelstellingen van de presentatie Overzicht van de wettelijke vereisten voor followup van het verbruik Inleiding tot het materiaal dat nodig is voor de monitoring Interpretatie van een meetcampagne Verklaring van slecht functionerende systemen aan de hand van voorbeelden 2
Plan van de uiteenzetting Monitoring: waarom? Overzicht van de wettelijke verplichtingen Monitoringmateriaal Voorbeeld: NAC Herent Voorbeeld: Politiehuis Sint-Niklaas Voorbeeld: Administratie - Noordwijk Follow-up op basis van het verbruik: energieboekhouding 3
Efficiënte installaties Optimalisatie regelingen Energiezorg monitoring: waarom? Energiemonitoring: Maakt deel uit van een energiezorgbeleid 100% Vermijdt ontsparingen 90% Dreigende ontsparing 70% Monitoring en energiezorg 4
Energiezorg monitoring: waarom? MWh Streven naar energieneutraliteit Business-as-usual Trend energieverbruik Curatief onderhoud Optimalisatie Investering Comfort Trapsgewijs op weg naar energieneutraliteit Preventief onderhoud Investering Investering 0j 10j 20j 60j 30j 40j 50j 5
Verbruik in m³/jaar Consommation en m³/an Energiezorg monitoring: waarom? Voorbeeld! Standaardverbruik Consommations standards 350.000 300.000 250.000 200.000 150.000 100.000 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 1994 Evolutie per jaar Evolution par année 2007 2008 6
Plan van de uiteenzetting Monitoring: waarom? Overzicht van de wettelijke verplichtingen Monitoringmateriaal Voorbeeld: NAC Herent Voorbeeld: Politiehuis Sint-Niklaas Voorbeeld: Administratie - Noordwijk Follow-up op basis van het verbruik: energieboekhouding 7
EPB verwarming/klimaatregeling Energiemeting zonder aanleiding gevend element! Verwarming sinds 1/1/2011 Koude sinds 1/09/2012 Koude Warmte Ventilatie Verbruik > 12 kw > 100 kw 10.000 m³/h Energie 500 kw en per gebouw! - Mogelijkheid van afstandmetingen verplicht behalve voor verwarming indien: < 500 kw: meter Sibelga 500 kw: meter Sibelga indien alleen warmteproductiesysteem wordt bediend Energiemeting met aanleiding gevend evenement Plaatsing of vervanging van koeltorens en luchtkoelers 8
EPB verwarming/klimaatregeling Energieboekhouding zonder aanleiding gevend evenement Omvat Een overzicht van het maandelijks verbruik Een berekening van het jaarlijks verbruik Een jaarlijkse indicator kwh/m² of andere relevante indicator De jaarlijkse CO2-uitstoot De berekening van het jaarrendement van de warmte-/koudeproductie Een interpretatie en een vergelijking met het verleden en met andere gebouwen Afwijking voor installaties van minder dan 500 kw Vereenvoudigde energieboekhouding op jaarbasis Koude Warmte Jaarlijks > 12 kw > 100 kw Maandelijks 500 kw 9
Plan van de uiteenzetting Monitoring: waarom? Overzicht van de wettelijke verplichtingen Monitoringmateriaal Voorbeeld: NAC Herent Voorbeeld: Politiehuis Sint-Niklaas Voorbeeld: Administratie - Noordwijk Follow-up op basis van het verbruik: energieboekhouding 10
Monitoringmateriaal: meetcampagne Materiaal Loggers Meetsondes (HR, T, CO 2 ) Uitlezen via pc of internet Kostprijs 75 500 8.000 11
Monitoringmateriaal: Gebouwbeheersysteem (GBS) Materiaal PC Netwerk Actoren Meetsondes 12
Monitoringmateriaal: Gebouwbeheersysteem (GBS) Visualisatie Raadplegen en wijzigen van parameters Loggen van parameters Foutmeldingen 13
Monitoringmateriaal: Gebouwbeheersysteem (GBS) Kostprijs installatie Regeling = 20 30% technische installatie Visualisatie en integratie verschillende technieken = 10 100-en k Kostprijs opvolging Onderhoudscontract Eigen gebouwverantwoordelijke Audit door een onafhankelijk studiebureau 14
Metering Pulscaptatie Pulsuitgang: mechanische of elektronisch uitgang op de meter die kortstondig kortsluit bij verstrijken van bepaald verbruik, bijv 1 puls per 0,1 kwh Verbonden met datalogger die pulsen telt en omzet naar een verbruikshoeveelheid per tijdseenheid, bijv. kwartier of uur Nadeel: Indien men pulsen mist, zal het verbruik niet meer kloppen. Toepassing Oudere elektriciteitsmeters Klassieke gas- en watermeters Caloriemeters
Metering Bus-systeem Meter heeft busuitgang (M-bus, Modbus, KNX-bus) en beschikt intern over registers die via bus kunnen uitgelezen worden Verbonden met datalogger/gateway (via buskabel) die registers uitleest volgens tijdsinterval (bijv. kwartier). Registerwaarden kunnen verbruiken of meterstanden zijn (aanbevolen) Voordeel (meterstanden): Indien men een uitlezing mist, zal het totaalverbruik blijven kloppen. Toepassing Elektriciteitsmeters Bepaalde recente gas- en watermeters Caloriemeters
Datalogging Onafhankelijk GBS PLC of industriële PC verwerkt data tot CSV Stuurt data op geregelde tijdstippen door via GPRS, 3G, TCP/IP, PSTN Al dan niet met lokaal geheugen Al dan niet van op afstand configureerbaar Datakoppeling meestal aan te maken Meters in GBS toegankelijk Trends te programmeren en saven GBS creëert CSV-files Datakoppelingen beschikbaar GBS verstuurt via TCP/IP (evt. programmaatje te voorzien
Plan van de uiteenzetting Monitoring: waarom? Overzicht van de wettelijke verplichtingen Monitoringmateriaal Voorbeeld: NAC Herent Voorbeeld: Politiehuis Sint-Niklaas Voorbeeld: Administratie - Noordwijk Follow-up op basis van het verbruik: energieboekhouding 18
NAC Herent concept Principe winter LG Pulsie Grondbuis: zorgt voor de voorverwarming van de verse buitenlucht met behulp van bodemwarmte Extractie LG Luchtgroep met warmterecuperatie via warmtewiel Radiatoren 19
NAC Herent concept Automatische buitenzonwering beschermt tegen invallende zonnestralen tijdens een warme zomerdag Principe zomer: dag LG Pulsie De grondbuis zorgt voor de afkoeling van de verse buitenlucht met behulp van de koele bodem Extractie LG Luchtgroep Koude gebouwmassa: het gebouw koelt s nachts af en absorbeert overdag de warmte 20
NAC Herent concept Principe zomer: nacht Frisse buitenlucht via de geautomatiseerde ramen Extractie van warme lucht Dakextractor Opgewarmde gebouwmassa: het gebouw warmt overdag op en koelt s nachts met behulp van frisse buitenlucht af 21
vrijdag 06/jul/12 0:00 vrijdag 06/jul/12 12:00 zaterdag 07/jul/12 0:00 zaterdag 07/jul/12 12:00 zondag 08/jul/12 0:00 zondag 08/jul/12 12:00 maandag 09/jul/12 0:00 maandag 09/jul/12 12:00 dinsdag 10/jul/12 0:00 dinsdag 10/jul/12 12:00 woensdag 11/jul/12 0:00 woensdag 11/jul/12 12:00 donderdag 12/jul/12 0:00 donderdag 12/jul/12 12:00 Température en C NAC Herent zomercomfort 30 Luchtgroep 1 Week 1 25 20 15 10 5 Effect grondbuis 0 Moment Buitentemp. Aanzuig LG1 Temp. 22
maandag 13/aug/12 0:00 maandag 13/aug/12 12:00 dinsdag 14/aug/12 0:00 dinsdag 14/aug/12 12:00 woensdag 15/aug/12 0:00 woensdag 15/aug/12 12:00 donderdag 16/aug/12 0:00 donderdag 16/aug/12 12:00 vrijdag 17/aug/12 0:00 vrijdag 17/aug/12 12:00 zaterdag 18/aug/12 0:00 zaterdag 18/aug/12 12:00 zondag 19/aug/12 0:00 zondag 19/aug/12 12:00 Temperatuur in C NAC Herent zomercomfort GA 4 Week 2 34 32 Effect grondbuis 30 28 26 24 28 C 26 C 22 20 18 16 14 12 Effect inertie en nachtventilatie 10 Buitentemp. LG4 extractie Technische Dienst Kleedkamer Heren Kantoor Interventie LG4 pulsie Tijdstip T 23
donderdag 27/sep/12 0:00 donderdag 27/sep/12 12:00 vrijdag 28/sep/12 0:00 vrijdag 28/sep/12 12:00 zaterdag 29/sep/12 0:00 zaterdag 29/sep/12 12:00 zondag 30/sep/12 0:00 zondag 30/sep/12 12:00 maandag 01/okt/12 0:00 maandag 01/okt/12 12:00 dinsdag 02/okt/12 0:00 dinsdag 02/okt/12 12:00 woensdag 03/okt/12 0:00 woensdag 03/okt/12 12:00 NAC Herent CO 2 -meetcampagne CO2 (ppm) 1200 1000 metingen CO2 week 2 1200 1100 1000 IDA 2 900 800 600 800 700 600 IDA 1 500 400 400 300 200 0 Bezetting 200 100 0 Tijdstip CO2 kantoor secretaris CO2 onthaal politie CO2 technische dienst 24
NAC Herent wintermeetcampagne Aquastatisch gedrag Retour hoger dan aanvoer Luchtgroep inactief 25
NAC Herent RV-meetcampagne Zeer lage RV 26
NAC Herent RV-meetcampagne Stabiele RV 27
NAC Herent Doorlichting GBS Klep nachtventilatie geblokkeerd Aquastatische regeling ketels Fout in zonering nachtventilatie Foute klokinstelling voor weekendregime Te weinig klokken Fout in meting buitentemperatuur 28
Plan van de uiteenzetting Monitoring: waarom? Overzicht van de wettelijke verplichtingen Monitoringmateriaal Voorbeeld: NAC Herent Voorbeeld: Politiehuis Sint-Niklaas Voorbeeld: Administratie - Noordwijk Monitoring: waarom? Follow-up op basis van het verbruik: energieboekhouding 29
Politiehuis Sint-Niklaas concept Houtskeletbouw (passiefschil qua isolatie) Verwarming via gasketel en radiatoren Topkoeling 30
dinsdag 29/nov/11 0:00 dinsdag 29/nov/11 12:00 woensdag 30/nov/11 0:00 woensdag 30/nov/11 12:00 donderdag 01/dec/11 0:00 donderdag 01/dec/11 12:00 vrijdag 02/dec/11 0:00 vrijdag 02/dec/11 12:00 zaterdag 03/dec/11 0:00 zaterdag 03/dec/11 12:00 zondag 04/dec/11 0:00 zondag 04/dec/11 12:00 maandag 05/dec/11 0:00 maandag 05/dec/11 12:00 Temperatuur in C Relatieve Vochtigheid in % Politiehuis wintermeetcampagne 70 100 60 50 Permanente aanvoertemperatuur 90 80 70 40 60 50 30 40 20 30 10 0 Permanente warmteafgifte verwarmingsbatterij 20 10 0 Aanvoer luchtgroepen Retour luchtgroepen Aanvoer verwarmingsbatterij Retour verwarmingsbatterij Temp Extractie AHU cellen Tijdstip Temp -1 EHBO Kuis Berging Temp Pulsie AHU cellen RV Pulsie AHU cellen Buitentemp. 31
dinsdag 22/nov/11 0:00 dinsdag 22/nov/11 12:00 woensdag 23/nov/11 0:00 woensdag 23/nov/11 12:00 donderdag 24/nov/11 0:00 donderdag 24/nov/11 12:00 vrijdag 25/nov/11 0:00 vrijdag 25/nov/11 12:00 zaterdag 26/nov/11 0:00 zaterdag 26/nov/11 12:00 zondag 27/nov/11 0:00 zondag 27/nov/11 12:00 maandag 28/nov/11 0:00 maandag 28/nov/11 12:00 Temperatuur in C Politiehuis wintermeetcampagne 70 60 50 40 30 Te kleine deltat 20 10 Weersafhankelijke regeling 0 Tijdstip Aanvoer rad. Niv.+1 24H Retour rad. Niv.+1 24H Aanvoer primair Retour primair Temp niv.+1 Recherche Buitentemp. 32
Politiehuis zomermeetcampagne Luchtgroepen in storing Circulatiepompen actief 33
vrijdag 27/jul/12 0:00 vrijdag 27/jul/12 12:00 zaterdag 28/jul/12 0:00 zaterdag 28/jul/12 12:00 zondag 29/jul/12 0:00 zondag 29/jul/12 12:00 maandag 30/jul/12 0:00 maandag 30/jul/12 12:00 dinsdag 31/jul/12 0:00 dinsdag 31/jul/12 12:00 Temperatuur in C Relatieve Vochtigheid in % Politiehuis zomermeetcampagne Luchtgroep Kantoor Week 3 100 100 90 90 80 80 70 70 60 50 40 Effect koelbatterij 60 50 40 30 30 20 20 10 10 0 0 Te kleine deltat Tijdstip Buitentemp. koelbatterij retour koelbatterij aanvoer terugname verse lucht Pulsie temp. RV buiten Pulsie RV 34
Plan van de uiteenzetting Monitoring: waarom? Overzicht van de wettelijke verplichtingen Monitoringmateriaal Voorbeeld: NAC Herent Voorbeeld: Politiehuis Sint-Niklaas Voorbeeld: Administratie - Noordwijk Follow-up op basis van het verbruik: energieboekhouding 35
vrijdag 20/jul/12 0:00 vrijdag 20/jul/12 12:00 zaterdag 21/jul/12 0:00 zaterdag 21/jul/12 12:00 zondag 22/jul/12 0:00 zondag 22/jul/12 12:00 maandag 23/jul/12 0:00 maandag 23/jul/12 12:00 dinsdag 24/jul/12 0:00 dinsdag 24/jul/12 12:00 woensdag 25/jul/12 0:00 woensdag 25/jul/12 12:00 donderdag 26/jul/12 0:00 donderdag 26/jul/12 12:00 Temperatuur in C Politiehuis zomermeetcampagne Temperatuur Kantoor Week 2 40 35 Effect namiddagzon 30 25 20 15 10 5 0 Warmtewiel inactiveren Lage pulsietemperatuur Tijdstip Buitentemp. terugname lokaal gelijkvloers west lokaal gelijkvloers oost box 3 onthaal lokaal 1ste verdieping oost Pulsie temp. 36
Administratie Noordwijk Gewestelijke administratie 55.000 m² Elektriciteit: 71 kwh/m² Gas: 61 kwh/m² Warmte-Koude: Ventilatorconvectoren 4 buizen Hygiënische lucht op PG koude/warmte/bevochtiging 37
Administratie Noordwijk Gasverbruik 38
Administratie Noordwijk Elektriciteitsverbruik 39
Administratie Noordwijk Elektriciteitsverbruik Effect van de buitentemperatuur 40
Administratie Noordwijk Gasverbruik 41
Administratie Noordwijk Gasverbruik Energiehandtekening 42
Administratie Noordwijk Warmteproductie en -distributie Hydraulische schema s 43
Administratie Noordwijk Warmteproductie en -distributie 44
Administratie Noordwijk Koude productie en -distributie Hydraulische schema s 45
Administratie Noordwijk 46
Administratie Noordwijk Meetcampagne warmteproductie en -distributie Ketel 1 Ketels 2-4 47
Administratie Noordwijk Meetcampagne warmteproductie en -distributie Primair en secundair op dezelfde temperatuur Lage warmtebehoefte 48
Administratie Noordwijk Meetcampagne: Circuits ventilatorconvectoren Lage warmtebehoefte 49
Administratie Noordwijk Werking van het GBS Kloksturing Niet optimaal, maar het bestaat toch al: 6-22 uur 50
Administratie Noordwijk Werking van het GBS? Maar?! Werking van 2 uur tot 8 uur! 51
Administratie Noordwijk Koelbatterijen De beheerder kondigt aan dat de koudeproductie zal worden uitgeschakeld Lage warmtebehoefte Vakantie: koudeproductie, geen ventilatie 52
Administratie Noordwijk Analyse van het gasverbruik 250 kw stand-by 53
Administratie Noordwijk Analyse van het gasverbruik 250 kw stand-by 54
Plan van de uiteenzettting Monitoring: waarom? Overzicht van de wettelijke verplichtingen Monitoringmateriaal Voorbeeld: NAC Herent Voorbeeld: Politiehuis Sint-Niklaas Voorbeeld: Administratie - Noordwijk Follow-up op basis van het verbruik: energieboekhouding 55
Energiehandtekening 56 :: Cenergie cvba :: Gitschotellei 138 :: B-2600 Berchem :: t +32 3 271 19 39 :: www.cenergie.be :: 56
Energiehandtekening + 60 % 57 :: Cenergie cvba :: Gitschotellei 138 :: B-2600 Berchem :: t +32 3 271 19 39 :: www.cenergie.be :: 57
Regressie van het gas na meting # 58
Bepaling van de besparingen via CUSUM # 59
Interessante tools, websites, enz.: http://www.leefmilieu.brussels/themas/gebouwen/de-epb/detechnische-installaties-chauffage-en-klimaatregeling/epbreglementering-1 EPB-eisen verwarming 60
Referenties Gids Duurzame Gebouwen: Gids duurzame gebouwen: http://www.gidsduurzamegebouwen.leefmilieubrussel.be Fiche G_ENE00 Fiche G_ENE02 61
Te onthouden uit de uiteenzetting Wettelijke verplichtingen -> energieboekhouding Duurzaam ontwerp -> goede follow-up/regeling GBS biedt geen garantie van een goede regeling in het gebouw Meten is weten 62
Contact Jonathan FRONHOFFS Projectleider energiezorg Gegevens: : 02 513 96 13 E-mail: jonathan.fronhoffs@cenergie.be 63