Rapport van Vooronderzoek

Transcriptie

1 Koninklijke Landmacht Aan Ter attentie van Locatie Werkorder EOD Datum Behandeld door Dienst Vastgoed Defensie Directie West Dhr. ing. G.J. Oosterhuis Maritiem Vliegkamp de Kooy februari 2010 eerste luitenant G.J.P. van Empel Ministerie van Defensie Explosieven Opruimingsdienst Defensie GGEODcie Gutenbergweg 10 MPC 55 V 4104 BA Culemborg T MDTN * Rapport van Vooronderzoek Bij beantwoording datum, onze referentie en betreft vermelden. 1. Inleiding 1.1 Aanleiding voor het historisch vooronderzoek. Op het Maritiem Vliegkamp de Kooy (MVKK) zullen in 2010 en 2011 een aantal projecten worden uitgevoerd in het start- en rolbanengebied (S&R gebied). Omdat het vliegkamp tijdens de Tweede Wereldoorlog meerdere malen is gebombardeerd, heeft de Dienst Vastgoed Defensie, Directie West aan de EODD verzocht een vooronderzoek naar mogelijk achtergebleven explosieven uit te voeren. 1.2 Doel van het historisch vooronderzoek Het historisch vooronderzoek bestaat uit twee delen, te weten: - De probleeminventarisatie In de probleeminventarisatie wordt een antwoord gegeven op de vraag of er voor het onderzoeksgebied historische aanwijzingen zijn die een verhoogde kans op het aantreffen van conventionele explosieven aangeven. - De probleemanalyse Indien de probleeminventarisatie heeft aangetoond dat er historische aanwijzingen zijn voor het aantreffen van conventionele explosieven, wordt het onderzoek gecompleteerd door middel van de pro b lee ma na lyse. Pagina 1 van 7

2

3 In de analyse wordt ingegaan op: ~ 1inisterievanDeiènsie - de soort en hoeveelheid vermoedelijk aanwezige explosieven; ExplosievenOpru~ngsdenst - de verschijningsvorm van de explosieven; Defensie - de afbakening van het gebied; GGLODcie de risicoanalyse; DaLum - de aanbeveling. l8februari2olo 1.3 Werkwijze Om het historisch vooronderzoek vorm te kunnen geven, is gebruik gemaakt van diverse bronnen. De bij de EODD aanwezige relevante literatuur is geraadpleegd. Beschikbare luchtfoto s zijn bestudeerd en archiefmateriaal is geraadpleegd. Ook is navraag gedaan bij dhr. H. Nauta die een zeer uitgebreid archief heeft aangelegd m.b.t. de luchtoorlog boven de provincie Noord Holland. Tevens is het door de gemeente Den Helder beschikbaar gestelde rapport m.b.t. de risicokaart van de gemeente Den Helder als naslagwerk gebruikt. 2. De prob~eeminventarisatïe Het Marine Vliegkamp De Kooy is in 1918 in gebruik genomen door de Marine Luchtvaart Dienst. Tijdens de mobilisatie in 1939 en 1940 werden er Fokker DXXI jagers gestationeerd van het le Luchtvaart Regiment voor de luchtverdediging van de noordzijde van de Vesting Holland. Deze toestellen zijn na de eerste gevechten op 10 mei 1940 uitgeweken naar het reservevliegveld Buiksloot bij Amsterdam. Bij Duitse luchtaanvallen op het vliegveld in mei 1940 werden veel vliegtuigen van de MLD vernield en ging een hangar in vlammen op. Direct na de bezetting nam de Luftwaffe het vliegveld in gebruik en bouwde het terrein uit tot meer dan tweemaal de oorspronkelijke grootte. De grote hangar die al in april 1940 in aanbouw was, werd afgebouwd en rondom het vliegterrein werden 26 Splitterschütze (onderkomen voor bescherming bij bombardementen) en meerdere gebouwen, barakken en bunkers gebouwd. Voor de luchtverdediging werden in de loop der tijd meerdere Flak-batterijen (Luchtdoel geschut) rond het vliegveld gestationeerd. Voor de grondverdediging waren rondom mijnenvelden, mitrailleursnesten en een dubbele ring van prikkeldraad aangelegd. Vanaf juli 1940 tot de geallieerde landingen in juli 1944 in Normandie waren verschillende Duitse Luftwaffe onderdelen gestationeerd op het MVKK. Na juli 1944 is het vliegveld ontmanteld. Eerst werd het landingsterrein versperd met greppels en obstakels en later zijn de hangars en de meeste gebouwen vernield. Na de oorlog was op het terrein een kamp voor krijgsgevangenen gehuisvest. Na enkele jaren leegstand is het vliegveld door de Marine Luchtvaart Dienst opnieuw opgebouwd. Nu is het vliegveld in gebruik als helikopterbasis voor de DHC en burgerluchtvaart.2 Het MVKK en de directe omgeving zijn tussen mei 1940 en juli Bron: scig/m~nj~j~jitrn SLGO,Verliesregister , Den Haag, Bron: http :// nl/_sgg/m3m 1_1.htm Pagina 2 van 7

4

5 ca. 75 keer gebombardeerd. Bij deze aanvallen zijn brisantbommen en brandbommen afgeworpen. De brandbommen bestonden uit 4 en 25 lb. De brisantbommen bestonden uit 40, 250, 500 en 1000 Ib.3 Van deze soorten zijn er 172 brisantbommen van 40 Ib. en 121 brisantbommen van 250 Ib. afgeworpen. Voor wat betreft brandbommen zijn er 1335 stuks van 4 lb. afgeworpen Ministerie van Defensie ExplosievenOpruimingsdienst Defensie GGEODcje l8februari2olo Van deze aanvallen zijn niet alle locaties bekend waar de bommen zijn neer gekomen. Van een aantal bombardementen wordt op internet wel de locatie aangegeven: 24/25 juni 1940 op een weiland nabij vliegkamp De Kooy 14 augustus 1940 op een weiland naast vliegkamp De Kooy 18 augustus 1940 (Blenheim) Een blindganger bij de weg. 21 augustus 1940 (Blenheim) grote hangar gebombardeerd 23 en 25 augustus 1940 (Blenheim) vliegveld en in de omtrek 26 augustus 1940 (Blenheim) met één 250 ponder met 30 minuten vertraging en een 250 ponder met zes uren vertragingsontsteking. Tevens 12 x 40 Ib. brandbommen, maar resultaten werden niet waargenomen. Getuigen uit Den Helder rapporteerden bommen op vliegveld De Kooy en brandbommen bij Shell, 9 oktober 1940 (3 Hampdens) De Kooy, waarbij de eerste twee bemanningen rapporteerden dat er brand ontstond die groter werd toen de vliegtuigen weer terug vlogen naar hun basis, en de derde bemanning meldde inslagen tussen de gebouwen aan de rand van het vliegveld. 14/15 oktober 1940 Proefpolder bij vliegkamp De Kooy, (1 Hampden) naar De Kooy met één 1000 ponder brisant. Inslag op rand van gebouw aan noordkant van het veld 21 juli 1942 (1 Mosquito) 4 bommen gevallen op vliegkamp De Kooy. Door steller is luchtfoto onderzoek gedaan. Op de beschikbare luchtfoto s zijn enige grondverstoringen waar te nemen die duiden op kraters en gaten in het weiland. ~ Het aantal grondverstoringen, welke op de luchtfoto s en de risicokaart te zien zijn, komen niet overeen met het aantal bombardementen welke zijn uitgevoerd.5 ~ Bron: Lijst bombardementen aangeleverd door de heer H.Nauta. ~ Zie: Luchtfoto 3012 d.d. 21 november Beschikbaar gesteld door de heer H. Nauta ~ Bron: risicokaart ter beschikking gesteld door de Gemeente Den Helder Pagina 3 van 7

6

7 Op de foto s zijn tevens de greppels te zien die gemaakt zijn om te voorkomen dat de geallieerden het vliegveld weer in gebruik konden nemen.6 Op 9 november 2009 is er door steller een bezoek gebracht aan de vliegbasis Leeuwarden m.b.t. grondtrillingen door frezen van het wegdek en opstelplaatsen. Hierbij is geconstateerd dat frequente grondtrillingen werden veroorzaakt door de freesmachine. Er is geen onderzoek gedaan naar de eventuele gevolgen van deze frequente grondtrillingen. Ministerie van Defensie Explosieven Opruimingsdienst Defensie GGEODcie ~uari2olo Conclusie uit de probleeminventarisatie Uit de probleeminventarisatie blijkt dat het te onderzoeken gebied getroffen is door vliegtuigbommen afkomstig van bomaanvallen tussen 10 mei 1940 en 4juli ~ De probleemanalyse 3.1 De verschijningsvorm van de vermoede conventionele explosieven Conventionele explosieven zijn tijdens de oorlogshandelingen op verschillende wijzen gehanteerd. Men maakt onderscheid in: - afgeworpen explosieven (afwerpmunitie c.q. vliegtuigbommen) - verschoten / gegooide / gelegde of weggeslingerde explosieven - opgeslagen of achtergelaten explosieven - restanten uit springputten of explosie - onderdeel van en/of in (vliegtuig)wrakken In het te onderzoeken gebied bestaat een kans op het aantreffen van afgeworpen explosieven. 3.2 Soort en hoeveelheid conventionele explosieven Voor wat betreft de soort en hoeveelheid vermoede conventionele explosieven kan gezien de probleeminventarisatie worden gesteld dat de volgende soorten explosieven kunnen worden aangetroffen: Verschijningsvorm Soort Hoeveelheid ~ afgeworpen explosieven Brisantbommen van 40 t/m Onbekend Ib. L~fgeworpen explosieven Brandbommen van 4 en 25 Ib. Onbekend Aan de hand van het aantal bommen dat afgeworpen is bestaat de grootste kans op het aantreffen van brisantbommen van 40 Ib. en 250 Ib. en brandbommen van 4 Ib. 6 Zie: Luchtfoto 3044 d.d Beschikbaar gesteld door de heer H. Nauta Pagina 4 van 7

8

9 Het aantreffen van achtergelaten explosieven in oude bomkraters is mogelijk, doch hiervoor zijn geen concrete aanwijzingen. MinisterievanDefensie Explosieven Opruimingsdienst Defensie 3.3 Afbakening van het gebied GGEODcie Het gebied betreft de door de DVD, Directie Noord, aangegeven locatie. 3.4 Risico-analyse Het risico kan men globaal indelen in: A: Explosieven die bij ongecontroleerde beroering of ondeskundige manipulatie over kunnen gaan tot explosie. Indien geen beroering of ondeskundige manipulatie plaatsvindt, is er met de huidige kennis van zaken geen verhoogde kans op explosie. 8: Vliegtuigbommen (brisantbommen) vanaf een gewicht van 100 lb. en zwaarder, die zijn voorzien van een lange vertragingontsteker. Hiervan is bekend dat deze mogelijk door veroudering van de ontsteker spontaan kunnen detoneren. Helaas is niet aan te geven hoe groot deze kans is en binnen welk tijdbestek dit plaatsvindt. C: Door de EODD wordt voor wat betreft het risico van een ondergrondse bomexplosie als gevolg van trillingen veroorzaakt door traditioneel heien de volgende afstanden gehanteerd: Bovenstaande werkzaamheden op minder dan 10 meter van een mogelijke blindganger kan mogelijk detonatie van de blindganger veroorzaken. Het effect daarvan is desastreus voor zowel personeel als materieel. Het is onwaarschijnlijk dat bovenstaande werkzaamheden op een afstand tussen de 10 en 50 meter van een mogelijke blindganger detonatie van de blindganger veroorzaakt. Het effect van die detonatie is zeer ernstig voor zowel personeel als materieel. Het is praktisch onmogelijk dat bovenstaande werkzaamheden op een afstand van meer dan 50 meter van een mogelijke blindganger detonatie van de blindganger veroorzaakt. Het effect van die detonatie neemt af met het kwadraat van de afstand. 3.5 Leemten in kennis Er zijn geen getuigen gehoord. I.v.m. tijdgebrek is er geen uitgebreid onderzoek uitgevoerd bij het Nationaal Archief (The National Archives) te Londen om vast te stellen wat de specifieke bommenladingen zijn geweest van de Britse bomaanvallen gedurende de Tweede Wereldoorlog. Er is bij de EODD geen specifieke kennis aanwezig m.b.t. grondtrillingen bij het slopen van betonstructuren m.b.v. frezen, sloop- c.q. hakhamers. Pagina 5 van 7

10

11 4. Aanbeveling Ministerie van Defensie Gezien het mogelijke risico van een ongecontroleerde detonatie van een vliegtuigbom tijdens het mechanisch verwijderen (beuken) van de bestaande verharding, adviseer ik u om voorafgaande aan het verwijderen, de oude rolbaan inclusief een strook van 10 meter aan beide zijden, af te laten zoeken naar achtergebleven vliegtuigbommen. Indien men besluit om het gebied af te zoeken naar bommen vanaf 40 lb. dan bestaat de mogelijkheid dat brandbommen van 4 Ib. en 25 lb. niet gedetecteerd worden. Explosieven Opruimingsdienst Defensie GGEODcie Datum I8feb~2O1O Het gebied waar de nieuwe aanvliegverlichting wordt aangelegd en sonderingen moeten worden uitgevoerd dient ook afgezocht te worden. Laat de kabels en leidingen die na de oorlog zijn aangebracht op een dusdanige manier verwijderen, zodat er geen verstoring van de ondergrond veroorzaakt wordt t.o.v. de verstoring die bij de aanleg is veroorzaakt. Wanneer er bij de overige werkzaamheden een munitieartikel of ander verdacht voorwerp wordt aangetroffen, wordt verzocht deze via de Koninklijke Marechaussee te melden aan de EODD. DE COMMANDANT VAN DE GRONDGEBONDEN EOD COMPAGNIE DE OFFICIER OPSPOREN R.M.H. Haan j Majoor G.J.P. van Empel Eerste luitenant (Senior-OCE Pagina 6 van 7

12

13 Verzendt 1) St Intern: Archief EOCKL UO nummer (kopie) Extern: Ministerie van Defensie (origineel) Dienst Vastgoed Defensie, Directie West T~a.v. dhr. ing. G. Oosterhuis Postbus AG Utrecht Ministerie van Defensie Explosieven Opruimingsdienst Defensie GGEODcie Datum 18 februari 2010 Ministerie van Defensie (kopie) Dienst Vastgoed Defensie Directie Zuid T~a.v. H.J.W~G. Tomassen Postbus AK Tilburg Pagina 7 vaa 7

14

15 Luchtfoto 3012 d.d. 21 november 1944

16

17

18

19 Luchtfoto 3044 d.d. 21 november 1944

20

21 - -~--~- _~_-~-~ -~ ~ ~ ~~1

22