CONCEPT. Protocol. School en echtscheiding.

Transcriptie

1 CONCEPT Protocol School en echtscheiding. Oranje Nassauplein 27, 2635 HX, Den Hoorn, Achterdijkshoorn 8,

2 Inhoud Voorwoord Inleiding 1. De dynamische driehoek. 2. Rol van de school. 3. Echtscheiding in de zorgroute. 4. Rol van de leerkracht. 5. Gesprekken voeren met kinderen. 6. Omgaan met ouders. 7. Hulpprogramma echtscheiding. 8. Doorgaande zorglijn naar voortgezet onderwijs. 9. Evaluatie van het beleid echtscheiding. 10. Bijlagen.

3 Voorwoord De Mariaschool is een katholieke en reguliere basisschool. Werkend vanuit het leerstofjaarklassensysteem waarin wij ons inzetten wij ons in voor de optimale ontwikkeling van ieder kind. Wij hechten aan een respectvolle omgang en samenwerking met elkaar, waarbij kinderen zich veilig kunnen voelen, zelfredzaam worden en waarbij we betrokken zijn bij elkaar. Onze kernwaarden zijn wederzijds respect, veiligheid, ontwikkeling en samenwerking. Binnen de Mariaschool wordt ernaar gestreefd dat alle leerlingen zich goed kunnen ontwikkelen. Dit geldt ook voor kinderen in (echt)scheidingsituatie. Gezien het feit dat een scheiding het leer- en ontwikkelingsproces in de weg zit, vinden wij het belangrijk dat alle kinderen die een scheiding meemaken, volgens een duidelijk schoolbreed beleid begeleid worden op school.

4 Inleiding Echtscheiding komt vaak voor in onze samenleving: één op de drie huwelijken eindigt in een echtscheiding. (Grevelt & Pluijm, 2013) Van alle kinderen op de basisschool maakt circa 15% een echtscheiding mee. De gevolgen van het uiteengaan van zijn vader en moeder kunnen voor een kind dramatisch zijn. Kinderen laten bijvoorbeeld veranderingen zien in gedrag, leerprestaties of in sociaal-emotioneel welbevinden. Het merendeel van de kinderen ervaart milde problemen, maar bij een deel zijn de problemen heftiger en kunnen zelfs voortduren tot volwassenheid. Ook op onze school maken kinderen een echtscheiding mee. Uit schoolbrede inventarisatie blijkt dat gemiddeld 9% van alle kinderen van de Mariaschool te maken heeft met gescheiden ouders. Er is echter een groot verschil in beide locaties. Op locatie ONP ligt het scheidingspercentage van alle kinderen een stuk hoger (rond 12%) dan op locatie Het Lint (rond 4%). Bespreekbaar maken is een eerste vereiste om de belangen van het kind zoveel mogelijk veilig te stellen. Hoe meer informatie school heeft over kinderen en hun gescheiden ouders des te beter leerkrachten en andere betrokkenen op eventuele problemen of veranderingen in kunnen springen, in het leven van de leerlingen. Ouders kunnen daar goed bij helpen, door bijvoorbeeld een vragenlijst in te vullen. Scholen beperken zich vaak nog tot informatieoverdracht en er is weinig pedagogische uitwisseling. Ouders kunnen worden gezien als een verlengstuk van de leerkracht. Wanneer de communicatie moeizaam verloopt en er verschillen ontstaan in verwachtingen, kan er zich een pedagogisch probleem voordoen. Een goede communicatie is van belang tussen ouders en de school en dat is bevorderlijk voor het kind. Niet altijd zullen ouders de school inlichten dat er een breuk in het huwelijk is of dreigt en dat hun zoon of dochter daar misschien onder te lijden heeft. Het is daarom belangrijk dat de leerkracht tijdig signaleert dat een leerling anders is dan normaal. Om vervolgens te weten wat te doen met die signalen. Dit protocol is een poging deze gevolgen zoveel mogelijk in goede banen te leiden. En daarbij biedt het de leerkrachten een handreiking om met de gevolgen voor een leerling als zijn/haar ouders scheiden om te gaan. Dit protocol zorgt ervoor dat de leerkracht niet de rol van hulpverlener krijgt toebedeeld: de leerkracht observeert, signaleert, handelt in over met de IB er, collega s en indien nodig met het zorgteam (ZT) of een zorgadviesteam (ZAT). Naast dat door middel van dit protocol leerkrachten praktische informatie krijgen, wordt er ook verwezen naar een website die voor de leerkrachten (en ouders) van de Mariaschool interessant en verhelderend kan zijn.

5 1. De dynamische driehoek De basis van de manier van omgaan met echtscheiding is te vinden in de dynamische driehoek ouders-kind-school. (Grevelt & Pluijm, 2013) Het woord dynamisch verwijst naar wat er in het contact tussen deze drie partijen in de relatie gebeurt. Als er op één van de vlakken een verstoring plaatsvindt, heeft dit invloed op de groeimogelijkheden van een kind. Als één van de drie onder druk komt te staan, belemmert dit het groeiproces van het kind. In het geval van een echtscheiding komt de band ouder-kind onder druk te staan. Het is wetenschappelijk bewezen dat kinderen daardoor minder goed functioneren op school. Als school heb je dus altijd iets te maken met echtscheidingen, en daarbij is het heel belangrijk om als school verbindend te zijn. Kind Groeiruimte Ouders School Figuur 1: De dynamische driehoek (Mullingen, 2001) De dynamische driehoek geeft de groeiruimte aan waarbinnen vitale processen plaatsvinden die het leven en leren van het kind sterk beïnvloeden. In deze constellatie krijgt het kind de kans om te groeien. Er is daar continu beweging. Daarom spreken we over de dynamische driehoek. De dynamische driehoek wordt gebruikt om na te gaan welke invloed feiten, interpretatie van feiten en interactie tussen partijen vanuit elk perspectief op een situatie of op een gedrag heeft. Feiten: Het gedrag kan pas begrepen worden als we eerst naar de feiten kijken die het leven van een kind ernstig beïnvloeden. Soms is een feit zoals (echt)scheiding de belangrijkste verklaring als drijfveer voor gedrag. Gedrag: Als feiten niet op zichzelf het gedrag van een kind verklaren, gaan we na hoe hij de feiten interpreteert en ermee omgaat. De psychische gesteldheid, samen met de sfeer in de situatie, zetten aan tot een bepaald gedrag. Interactie: Gedrag kan mede bepaald worden door de interactie, namelijk de communicatiepatronen en de onderlinge beïnvloeding van de mensen, waar het kind mee te maken heeft.

6 2. Rol van de school. Voor de school is het van belang dat er een beleid is in geval van echtscheiding. In het team moeten collega s van elkaar weten dat er een echtscheiding speelt en wie daarin actie onderneemt. Dit kan doublures voorkomen. Wie is er de meest voor de hand liggende vertrouwenspersoon voor het kind? Deze informeert collega s en is de centrale figuur die weet wat er is gedaan en wanneer en wat er gedaan zal worden. Ook het contact onderhouden met de ouders behoort daarbij evenals het inroepen van professionele hulp. Ouders moeten ook weten bij wie zij terecht kunnen in geval van echtscheiding. Dit protocol dient als leidraad voor deze gevallen. Iedere echtscheiding is een geval op zich. In de schoolgids wordt een paragraaf besteedt aan informatie aan gescheiden ouders. Voorbeeld van een tekst voor in de schoolgids: Informatie aan gescheiden ouders. Er zijn kinderen bij ons op school, waarvan de ouders niet bij elkaar leven. Wij vinden het belangrijk om beide ouders goed te informeren over de ontwikkeling van hun kind of kinderen. Voorwaarde is natuurlijk wel dat beide ouders zelf hun verschillende gegevens (adressen, telefoonnummers, adressen) kenbaar maken aan desbetreffende leerkracht(en) van uw kind. Aan beide ouders wordt dan de volgende informatie verstrekt: de schoolgids, het rapport en de uitnodiging voor de ouderavonden. Deze informatie wordt in tweevoud en het rapport zelfs in drievoud (één origineel en twee kopieën) meegegeven. Als één van de ouders het anders wil, kan hij of zij contact opnemen met de leerkracht. Hierbij wordt aangetekend dat voor een ouderavond beide ouders worden uitgenodigd voor een gezamenlijk gesprek. Alleen in bijzondere gevallen kan hiervan worden afgeweken. Het originele rapport wordt altijd aan het kind verstrekt en het kind krijgt twee kopieën mee als beide ouders niet meer op één adres wonen. Alle overige informatie wordt aan het kind in enkelvoud meegegeven. Op verzoek wordt de overige informatie ook aan de ouder verstrekt waar het kind op dat moment niet woont. Een verzoek om gegevens over het kind te verstrekken aan derden wordt altijd aan beide ouders gedaan. (Schrijfwijzer, ) Binnen het team worden afspraken gemaakt over de volgende zaken: Wie gaat er met de ouders in gesprek? Wie schakelt eventueel door naar schoolmaatschappelijk werk of een psycholoog? Wie bewaakt het traject wat gelopen wordt? Wie zorgt voor verslaglegging? Hoe houden we elkaar op de hoogte? Het beleid School en (echt)scheiding concretiseren we en is opgebouwd uit een achttal stappen die voor het grootste deel gebaseerd zijn op het protocol uit het boek School en echtscheiding (Grevelt & Pluijm, 2013). De stappen zijn als volgt: Stap 1 Groeps- en schoolbrede inventarisatie echtscheiding; Stap 2 Een werkgroep (IB er, specialist) echtscheiding samenstellen; Stap 3 Echtscheiding opnemen in schoolplan en schoolgids; Stap 4 Leerkrachten informeren en professionaliseren; Stap 5 Werken volgens de zorgroute; echtscheiding is een onderdeel; Stap 6 Gesprekken voeren met kinderen; Stap 7 Omgaan met ouders; Stap 8 Een hulpprogramma kind in echtscheidingsituatie gebruiken. Ouders krijgen dit protocol aangereikt, wanneer bij de leerkrachten bekend is dat zij zich in een echtscheidingssituatie bevinden. Met de ouders scheiden de kinderen ook mee. Ouders en school moeten zich daarvan bewust zijn.

7 3. Echtscheiding in de zorgroute. Een echtscheiding is niet zo maar iets, het laat een afdruk achter bij alle betrokkenen. Het kan zo zijn dat een kind veel last heeft van de scheiding. Daarom hanteert de school een bepaalde zorgroute. 1. Observeren, signaleren en begrijpen. Vaak merken wij als leerkrachten al veel dingen aan leerlingen. Aspecten die wij observeren en signaleren moeten wij registreren. De leerling extra aandacht geven en een luisterend oor bieden is ten alle tijden belangrijk. Overleg met de IB er, gedragsspecialist en de ouders hoort hier ook bij. 2. De leerling begeleiden en ondersteunen. De echtscheiding is bekend gemaakt. Hierbij moet de leerkracht de leerling begeleiden. Over het onderwerp praten kan voor de leerling opluchten. Denk aan de loyaliteit die er voor beide ouders is. Daarnaast is het zaak om de leerling een veilige omgeving te bieden. Je kan er als leerkracht voor kiezen om het niveau van het werk iets aan te passen, zodat de leerling wat meer succeservaringen behaald. Dit is een suggestie, het betekent niet dat het moet. Een beetje extra aandacht is vaak al voldoende. 3. Overleg met collega s. Loopt de leerkracht tegen problemen aan met de leerling, dan zou je dit met je collega s kunnen bespreken. Voor de leerling lucht het praten vaak op, dus voor ons ook. Misschien is het wel een heel gezin dat getroffen is. Dan kun je met de collega s praten die ook een leerling van dit gezin in hun klas hebben. De IB er of gedragsspecialist heeft hier natuurlijk ook een taak in. Zij hebben vaak meer expertise op dit gebied. Daarnaast kunnen de ouders ook een bron van inspiratie zijn. 4. Bespreking in het zorgteam. 5. Bespreking in het zorgadviesteam. Punt 4 en 5 zijn opties indien het niet meer gaat met de leerling in de klas. De leerling vertoont leerprestaties die erg onder de maat zijn. Handvatten die aangeboden zijn door collega s, IB er en/of gedragsspecialist werken niet. Na overleg samen met de bevoegde ouder(s) kan besloten worden dat de leerling besproken wordt in het zorgteam en vervolgens mogelijk in het zorgadviesteam. 6. Nazorg en evaluatie. Tijdens dit proces is het belangrijk om acties en beslissingen te registreren. Zo kan je bijvoorbeeld op grond van de evaluatie de leerling adviseren naar een hulpprogramma te gaan (zie Hulpprogramma echtscheiding ). Daarnaast is een goede evaluatie ook fijn voor de overdracht naar het Voortgezet Onderwijs (VO). Al met al is het voor de kinderen een onrustige periode, waarin zij mogelijk de structuur vanuit huis missen. Wij als school bieden de leerling de dagelijkse structuur. Daarnaast krijgt de leerling in de klas extra aandacht, een praatje of een schouderklopje. Wanneer er een lastige situatie ontstaat in de klas, zal de leerkracht aan de bel trekken. Deze zorgroute past bij het passend onderwijs. Wij bieden bij ons op school passend onderwijs aan alle leerlingen.

8 4. Rol van de leerkracht. Afhankelijk van de leeftijd en de ontwikkelingsfase van de kinderen kan het zinvol zijn om het onderwerp scheiding in de groep ter sprake te brengen. Wees daarbij echter bewust van het effect dat het kinderen ook angstig kan maken met een scheiding van hun ouders te maken te krijgen, terwijl er niets aan de hand is. Wees hierin voorzichtig. Het is echter een realiteit waar iedereen op een of andere manier wel eens mee te maken heeft gehad. In de familiekring, bij vriendjes en vriendinnetjes hun ouders, bij de buren, of via televisie (series) kan het een gebeurtenis zijn waar iedereen een mening over heeft. Geef daarom informatie, laat kinderen weten wat het is en maak het bespreekbaar. Er zullen ongetwijfeld meer kinderen zijn die er mee te maken hebben (gehad). Voor kinderen is het belangrijk te weten dat ze niet de enigen zijn. Het kringgesprek is een goed middel. Laat kinderen vertellen over hun weekend bij papa of mama, of over het co-ouderschap, d.w.z. de ene helft van de week hier, de andere helft daar. Voorkom dat 'scheiden' een te dramatische, zware en negatieve kant krijgt. In individuele gevallen van scheiding waarin het kind heen en weer geslingerd wordt, zich onzeker en verlaten voelt is het niet verstandig de vertrouwensband tussen u en het kind in de groep open te breken en te schenden. Met behulp van kinderboeken en -films kunnen de belevenissen bespreekbaar gemaakt worden en even boven de dagelijkse realiteit getild worden. Wat er over dit onderwerp ook passeert in de klas en met het kind in kwestie: blijf respectvol ten aanzien van de beide ouders. Belangrijk is dat je als leerkracht de signalen onderkent, bijv.: Het kind trekt zich terug, is stil en afwezig, angstig; Het tegenovergestelde: het kind is overactief, te druk; Agressief en prikkelbaar, overal kwaad om worden; Het tegenovergestelde: het kind is introvert, ongeïnteresseerd; Schoolprestaties zijn minder; Overgevoelig, snel huilen, bedroefd; Terugval in ontwikkeling (bijv. duimzuigen, niet meer zindelijk, stotteren); Slechte lichamelijke conditie (slaapproblemen, vaak ziek en kwaaltjes); Niet samen met de andere kinderen aan het einde van de dag naar buiten gaan, maar achterblijven. Een leerkracht die zijn kinderen kent zal misschien eerder dan deze symptomen al zien en merken dat het kind een andere uitstraling heeft, zich anders voordoet dan 'normaal'. De bovengenoemde signalen zijn dan een bevestiging dat er werkelijk iets aan de hand is. Als je als leerkracht op een professionele manier wil omgaan met echtscheiding, is het van belang om ene bepaalde basiskennis te hebben over echtscheiding en over het omgaan met basisschoolkinderen die met een echtscheiding te maken krijgen. (Grevelt & Pluijm, 2013) Voor tips en informatie om op een professionele manier met echtscheidingssituaties om kan gaan verwijs ik u naar de website:

9 5. Gesprekken voeren met kinderen. Het is voor ons als school belangrijk dat kinderen goed in hun vel zitten, daarom willen de leerkrachten kinderen in een echtscheidingssituatie zo goed mogelijk begeleiden. Het is belangrijk dat het kind zijn verhaal kan doen en dat de leerkrachten luisteren, begrip tonen en naar aanleiding van het gesprek hulp kunnen bieden. Het voeren van gesprekken komt in iedere stap in de zorgroute terug. Er wordt gebruikgemaakt van twee soorten gespreksvormen: het open vraaggesprek en het interview. Het open vraaggesprek biedt de mogelijkheid om het kind te laten vertellen over zijn gevoelens en gedachten rondom de scheiding. Een interview is gericht op het krijgen van extra informatie om signaleren te duiden of om een hulpvraag te formuleren. Tijdens deze gesprekken zullen het kind en zijn/haar ouders altijd in hun waarde worden gelaten. Voor meer informatie over gesprekken met kinderen verwijzen we naar het boek Luister je wel naar mij? (Delfos, 2010) en School en echtscheiding, hoofdstuk 8 (Grevelt & Pluijm, 2013). De leerkracht bedenkt zich ten allen tijden dat het gesprek voor het kind is. Tijdens de gesprekken is het belangrijk te onthouden dat het kind altijd loyaal is aan zijn beide ouders is. 6. Omgaan met ouders. Voor de ouders die verwikkeld zijn in een echtscheiding is het van belang om hun kind zo goed mogelijk te begeleiden in deze situatie. Door de ouders zelf, maar ook deels door school. Het is erg belangrijk om als school goed contact te onderhouden met de ouders zonder een partij te kiezen. Tijdens dit proces is het belangrijk om veel te communiceren met de ouders. De leerkracht zal een aantal gesprekken voeren met ouders tijdens de scheiding. Dit om op de hoogte blijven van de situatie en om te bespreken of het kind extra ondersteuning nodig heeft op school. Over het algemeen zullen er drie gesprekken plaatsvinden. Ten eerste een gesprek naar aanleiding van de scheidingsmelding. De school wordt op deze manier op de hoogte gesteld van hoe de situatie nu is en/of hoe hij binnenkort zal zijn. Ouders krijgen een vragenlijst mee die zij thuis kunnen invullen. Deze gaat over de echtscheidingsprocedure, het gezag, de verblijfplaats van het kind, de zorg- en omgangsregeling en de informatieverstrekking (zie bijlage 1). In een tweede gesprek worden deze gegevens besproken en worden duidelijke afspraken gemaakt. Wanneer kinderen veranderingen in gedrag of leerprestaties laten zien, wordt vaak een derde gesprek gepland. Ouders kunnen vaak goed inzien wat er precies met een kind aan de hand is. Uiteraard zijn ouders ook altijd welkom om zelf een gesprek aan te vragen als ze zorgen of vragen hebben. Hiervoor kunnen zij terecht bij de desbetreffende leerkracht. 7. Hulpprogramma echtscheiding. Voor kinderen die naar aanleiding van een echtscheiding problemen laten zien, zijn er hulpprogramma s ontwikkeld. Met behulp van deze programma s proberen de kinderen onder leiding van een daarvoor opgeleide coach stap voor stap de scheiding te verwerken. KIES Om kinderen en hun ouders te helpen een nieuwe balans te vinden biedt Kwadraad KIES (Kind in Echtscheidingsituatie). KIES is een spel-/praatgroep voor kinderen van de basisschool groep 5 t/m 8. In acht bijeenkomsten, van 1½ uur meestal onder schooltijd, komen o.a. de volgende onderwerpen aan bod; kennismaken, herinneringen ophalen, gevoelens onderkennen, opkomen voor jezelf, omgaan met veranderingen, blokkades, afscheid nemen en opnieuw beginnen, loslaten, op eigen benen staan, vertrouwen. Er

10 vindt een ouderavond plaats. De groep wordt afgerond met een eindgesprek met ouders en hun kind. Als ouders interesse hebben kunnen zij zich melden bij de schoolmaatschappelijk werker van de school. Daarvoor neemt de leerkracht van het desbetreffende kind contact op met de intern begeleider van de school. Instanties waar ouders terecht kunnen voor hulp: Maatschappelijk werk; RIAGG; Huisarts (psychologische hulp doorverwijzing); Mediator (ter voorkoming van kostbare juridische procedures); KIES-Coach. 8. Doorgaande zorglijn naar het voortgezet onderwijs. Het is belangrijk om alles te registreren. Door een volledig en duidelijk dossier aan te leveren bij het Voortgezet Onderwijs (VO) voorkomt dit mogelijke problemen. Voor de leerkrachten is het belangrijk om alle stappen te registreren en mogelijk aanbevelingen van zorg te melden. Daarnaast moet ook alles wat uit de mogelijke zorgteams of zorgadviesteams als advies is gekomen worden geregistreerd. 9.Evaluatie naar het beleid echtscheiding. Om te kijken of het protocol voldoet aan onze eisen wordt er tussentijds geëvalueerd. Zo wordt er gekeken naar de mogelijke hiaten in het proces en wat juist de succesfactoren zijn. Zodoende wordt dit document in de loop van tijd gekneed tot het perfecte protocol School en Echtscheiding. Geraadpleegde literatuur: Delfos, M. (2010). Luister je wel naar mij? Gespreksvoering met kinderen tussen vier en twaalf jaar. Amsterdam: Uitgeverij SWP. Pluijm, A. van & Grevelt, M. (2013). School en echtscheiding. Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid. Amsterdam: Uitgeverij SWP. Brochure Aankondiging KIES: spel- / praatgroep voor kinderen in echtscheidingssituatie van Kwadraad.

11 Bijlage 1 Vragenlijst naar aanleiding van de scheidingsmelding (Grevelt & Pluijm, 2013). Correspondentie / persoonlijke gegevens Kind Naam leerling Groep leerling Moeder Achternaam moeder Voornaam moeder Adres Postcode Woonplaats Telefoon Vader Achternaam vader Voornaam vader Adres Postcode Woonplaats Telefoon Situatie voor de scheiding De ouders waren voor de scheiding: 1. Getrouwd 2. Geregistreerd partner 3. Samenwonend 4. Anders, namelijk Gezag na scheiding De gezagssituatie is als volgt geregeld: 1. Beiden ouders hebben het gezag 2. Alleen moeder heeft het gezag 3. Alleen vader heeft het gezag 4. Anders, namelijk Verblijfplaats kind De gewone verblijfplaats van (GBA) is bij: 1. Moeder 2. Vader 3. Anders, namelijk het kind volgens de Gemeentelijke Basis Administratie

12 Zorg- of omgangsregeling Is er sprake van een zorg- of omgangsregeling van het kind met de ouder bij wie het kind niet staat ingeschreven in de GBA? 1. Ja 2. Nee De zorg- of omgangsregeling ziet er als volgt uit: oneven week Voor school Middag Na school maandag moe/va/bso/anders dinsdag woensdag donderdag vrijdag even week maandag dinsdag woensdag donderdag vrijdag Heeft de rechter een van de ouders het recht op omgang met het betreffend kind ontzegd? Nee Ja, namelijk met moeder Ja, namelijk met vader Eventuele toelichting: Informatieverstrekking Heeft de rechter een van de ouders het recht op informatie betreffende het kind ontzegd? Nee Ja, namelijk de moeder Ja, namelijk de vader Eventuele toelichting Doorgeven wijzigingen We verwachten de eventuele wijzigingen zo snel mogelijk aan de school worden doorgegeven. U kunt hiervoor contact opnemen met de leerkracht van uw kind. d.d. Handtekening ouder(s)...

13