DEN HELDER JOODS VERLEDEN

Transcriptie

1 DEN HELDER JOODS VERLEDEN Genealogischoverzicht van de in Den Helder geboren en in de concentratiekampen omgekomen Joodse inwoners van Den Helder Een uitgebreide aanvulling op het blad Noordkopstukken van mei 2015 Alleen omdat ze Joden waren

2

3 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 1 AMERINGEN, VAN... 5 AMERONGEN, VAN... 7 ARONS BARBER BEEK BEER, DE BIJL, VAN DER BLOK BROEKMAN BUITENKANT COHEN COLTOF CORPER COURLANDER DUPONT ELTE GELDER, VAN GOUDSMIT GROEN GRUNWALD HES HOEDEMAKERS HORST, VAN DER JACOBS, DAVID JACOBS, PHILIPPE JONG, LEVIE DE JONG, MANNES DE JONGH, DE KANNEWASSER KLEIN KLIJNKRAMER KLOOT, VAN DER KORPER (Zie CORPER) LEEUW, DE LEEUWE, DE LOCHER LOONSTEIN MANHEIM, IZAK MANHEIM, SALOMON MEIJER OUDKERK PEKEL PIMENTEL PINKHOF POLAK PRAAG, VAN PRINS RICHTER RIJS, VAN ROZEVELT SITTER SLUIJTER SNOEK SPIER SWAAB THIJN, LEVIE VAN THIJN, DAVID BENJAMIN VAN VELLEMAN VISSER VRIESLANDER WOLF WOLFF OVERZICHT SLACHTOFFERS CHRONOLOGIE WOII BIJLAGE A BRONNEN INDEX

4 Ik geef hun in mijn huis en binnen mijn muren een gedenkteken en een naam, beter dan zonen en dochters; Ik geef hun een eeuwige naam, Die niet uitgeroeid zal worden. Jesaja 56:5 2

5 INLEIDING INLEIDING Het lot van de Joden in Europa tijdens het Nazi tijdperk behoort tot een van de meest afschuwelijke uit de menselijke geschiedenis. Miljoenen onschuldige mannen, vrouwen en kinderen werden vermoord. Het waren allemaal gewone mensen die geen misdaad hadden begaan. Zij kwamen om, alleen omdat zij Joden waren. Ook het leven waarvan zij deel uitmaakten bestaat grotendeels niet meer: de Joodse cultuur, religie en gemeenschap, een erfenis die deel uitmaakte van 2000 jaar Europese geschiedenis. Deze Joodse samenleving was verweven met die van de Helderse, maar wel bleven de Joodse mensen verbonden met elkaar. Uit het genealogisch onderzoek van dit boek blijkt, hoe sterk zij zich hieraan hadden gehecht. Uitgangspunt was om de in Den Helder geboren en in de concentratiekampen omgekomen Joodse mensen in de hierna volgende overzichten een plek te geven. Met ons blad Noordkopstukken van deze maand (mei 2015) herdenken wij dat 75 jaar geleden de Tweede wereldoorlog (WOII) begon. In het bijzonder denken wij dan ook met deze uitgifte aan onze Helderse Joodse samenleving van voor het begin van WOII. Onze afdeling heeft in haar bijna 50-jarig bestaan altijd wel een genealogisch thema gevonden met een bijzondere band naar Den Helder. Bijvoorbeeld: de redders, naar personen vernoemde straten, kunstenaars, maar nog niet die van onze Joodse gemeenschap, die immers een belangrijk deel heeft uitgemaakt van onze Helderse samenleving. Vanuit genealogisch oogpunt was al eens sprake van geweest om ook aan hen aandacht te schenken. Gezien dit herdenkingsjaar is een dergelijk onderzoek goed om de Joodse mensen op deze wijze te herinneren en te gedenken. Tenslotte worden nog steeds bevolkingsgroepen, om welke reden dan ook, vervolgd. Het boekje De Kille aan het Marsdiep van Joop D. Killa, een uitgave van de Helderse Historische Vereniging (HHV), is de leidraad geweest. In het boekje wordt niet alleen de Helderse Joodse geschiedenis weergegeven, maar ook genealogische verwijzingen. Deze zijn verzameld voor verdere uitwerking en aangevuld met de gegevens van Jaap Kalf en Aart Kramer. In onze afdelingsbibliotheek bevindt zich het boek: In Memoriam van de Joodse slachtoffers. die tijdens de Tweede Wereldoorlog uit Nederland werden gedeporteerd en van wie geen graf bekend is. De gegevens zijn ontleend aan de gedenkboeken van de Oorlogsgravenstichting. Voor het verzamelen van de personalia werden gegevens van het Nederlandse Rode Kruis, het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie en de ministeries van Defensie en Buitenlandse Zaken gebruikt. Het bestand geeft achternaam, voornaam, geboortedag, -maand, -jaar en plaats en sterfdag, -maand, -jaar en plaats. Marijke Prudon heeft hieruit de Helderse lijst samengesteld. Op de website van Joods Monument is het in een uitgebreide vorm terug te vinden, aangevuld met foto s en/of nadere informatie over het Joodse slachtoffer. Samen met de uit de hiervoor genoemde genealogische gegevens is gekozen voor het thema: Geboren in Den Helder en omgekomen in de concentratiekampen. In dit overzicht treft u de genealogieën aan van 246 Joodse Nieuwendiepers, die zijn omgekomen in o.a. Auschwitz en Sobibor, zonder overigens aan de andere omgekomenen voorbij te willen gaan. Uitgaande van het slachtoffer is er zover mogelijk terug gezocht naar de verre óf voorouder óf de directe naaste familieleden van deze persoon en is zo weer terug gezocht naar de betrokkene. In de breedte is er overigens niet gezocht. Veel, heel veel is er geschreven over allerlei aspecten van de Tweede Wereldoorlog. Uitvoerige publicaties zijn hierover op internet te vinden, bijvoorbeeld op Wikipedia. Op de website van Joods Monument staat een begrippenlijst vermeld. Een aantal begrippen zijn opgenomen in ons themanummer. Dit overzicht is beperkt tot gebleven tot de genealogieën en de aan de persoon, tijdens WOII, gerelateerde gebeurtenissen. Mei 2015 Ger Lemson 3

6 . 4

7 AMERINGEN, VAN AMERINGEN, VAN I Levij Abraham van AMERINGEN, geb. 1731, overl. 1803, tr. circa 1770 Kaatje LEER, geb. 1729, overl Moses Levie van AMERINGEN (Amerongen) (zie II). II Moses Levie van AMERINGEN (Amerongen), geb , overl. Rotterdam , otr. (1) Rotterdam , tr. Rotterdam Heintje Arons CIJFER (Krijntje Sijffer), geb. Rotterdam 1780, overl. Rotterdam , dr. van Aron Abraham SIJFFER (Cijfer) en Clara DAVIDS, tr. (2) Rotterdam Klara JOëLS, geb. Amsterdam 1775, overl. Rotterdam , dr. van Joël Salomon en Marianna Jacob. Uit het eerste huwelijk: 1. Levy Moses van AMERINGEN (zie III). 2. Nathan Moses van AMERINGEN, ged. Rotterdam , overl. Rotterdam , tr. 's-gravendeel Wilhelmina Hartog ZINGER, geb. Amsterdam , overl. Rotterdam , dr. van Hartog Machiel ZINGER en Saartje Levie COHEN. 3. Aäron van AMERINGEN, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam Levenloos van AMERINGEN, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam Aron van AMERINGEN, geb. Rotterdam , overl. Amsterdam , tr. Rotterdam Sophia de GROOT, geb. Middelburg , overl. voor 1875, dr. van Salomon Calman de GROOT, koopman, en Mietje SNITSLAER. III Levy Moses van AMERINGEN, ged. Rotterdam , tr. Rotterdam Wilhelmina Jacob JOOLS (Mietje), geb. Amsterdam , dr. van Jacob Joel JOOLS en Sara SAMUEL. 1. Moses van AMERINGEN, geb. Rotterdam , hoofdonderwijzer, secretaris Nederlandse Israëlische Gemeente, tr. (1) Groningen Bloempje COHEN, geb. Groningen , overl. voor 1892, dr. van Elias Abraham COHEN, kleermaker, en Rachel Emanuel MEIJER, tr. (2) Maarsseveen Jochebeth van TIJN, geb. Maarsseveen , dr. van Joseph Samuel van TIJN, slachter, en Rachel Tobias TAL. 2. Jacob van AMERINGEN, geb. Hellevoetsluis , overl. Hellevoetsluis Arhon van AMERINGEN (zie IV). 4. Nathan van AMERINGEN, geb. Hellevoetsluis , kantoorloper, overl. 1914, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Maria Hendrina HELMERS, geb. Amsterdam , dr. van Johannes Henricus HELMERS, schoenmaker, en Maria HAGE, naaister. 5. Frederica van AMERINGEN, geb. Rotterdam Catharina van AMERONGEN, geb. Rotterdam Jacob van AMERINGEN, geb. Rotterdam , boodschapper, commissionair, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Elisabeth MANDAAT, geb. Amsterdam , dr. van Levie Marcus MANDAAT, diamantslijper, koopman, en Hester Leon KORPER. IV Arhon van AMERINGEN, geb. Hellevoetsluis , kleermaker en winkelier, overl. Rotterdam , tr. Rotterdam Judith CIJFER (Zijfer), geb. Rotterdam , dr. van Aron CIJFER en Hester VLES. 1. Levie Aäron van AMERINGEN (zie Va). 2. Mozes van AMERINGEN, geb. Amsterdam , overl. Rotterdam , tr. circa*1890 Dina Louise Ester Anna ENRIQUEZ, geb. Livorno (Italië) 1873, overl. Utrecht , dr. van Eugenia ENRIQUEZ en Henriette Emma PISA. 3. Wilhelmina van AMERINGEN, geb. Amsterdam , tr. Weesp Maurits du MORSCH, geb. Hoorn , diamantklover, zn. van Joseph Mozes du MOSCH, koopman, en Hendrika Meijer MONNIKENDAM. 4. Esther van AMERINGEN, geb. Den Helder , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Philip GOMPERTS, geb. Winterswijk , bediende, overl. Amsterdam , zn. van Jacob Salomon GOMPERTS en Henriette FRANKEN, tr. (2) Weesp Mozes CONSENHEIM, geb. Mijdrecht , koopman, zn. van Wolf Mozes CONSENHEIM en Sara ELIAZER. 5. David van AMERINGEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder Sophia van AMERINGEN, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Maurits LOPES CARDOZO, geb. Amsterdam , diamantklover, overl. Hilversum , zn. van Abraham LOPES CARDOZO, kleermaker, en Ester COHEN de SOLLA. Sophia van Ameringen komt voor in een CABR-dossier van het Nationaal Archief. In het CABR bevindt zich een verslag van haar arrestatie onder inv. nr. CABR Emanuel van AMERINGEN, geb. Den Helder Abraham van AMERINGEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder David van AMERINGEN (Amerongen) (zie Vb). 5

8 AMERINGEN, VAN Va Levie Aäron van AMERINGEN, geb. Amsterdam , overl. Hilversum , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Rosette BOERS, geb. Amsterdam , overl. Rotterdam , dr. van Moses Hartog BOERS, diamantslijper, en Jette FRANK, dienstbaar, tr. (2) Weesp Rebecca van OSS, geb. Werkendam , dr. van Levie van OSS, winkelier, en Marjanna MEIJER. Uit het eerste huwelijk: 1. Betsy van AMERINGEN, geb. Amsterdam , overl. Rijswijk , tr. Rotterdam Marinus Leendert van PUTTEN, geb. Ooltgensplaat , zn. van Johannis Gerrit van PUTTEN en Frederika Maria Sophia van PUTTEN. 2. Estella van AMERINGEN, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , tr. Rotterdam Gerard Jean BRAND, geb. Rotterdam , arts, zn. van Hendrikus Hermanus BRAND en Jorine WILLEKEN. 3. Arnold Louis van AMERINGEN, geb. Rotterdam Rachel van AMERINGEN, geb. Rotterdam , overl. Auschwitz , tr. Hilversum , sch Abram Christian Philip SEIJFFERT, geb. Amsterdam , journalist, zn. van Abram Christian Philip SEIJFFERT, handelsreiziger, kantoorbediende, en Christina Elisabeth NEUMANN. Vb David van AMERINGEN (Amerongen), geb. Den Helder , tr. Rotterdam Mietje SPEELMAN, geb. Rotterdam , dr. van Andries SPEELMAN en Elizabeth WESSEL. 1. Arie Anton van AMERINGEN, geb. Rotterdam , tr. (1) Rotterdam Jeanne JULIARD, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam , dr. van Samuel JULIARD en Elizabeth den DAAS, tr. (2) Rotterdam Thea JULIARD, geb. Keulen (D) 1910, dr. van David JULIARD en Rebekka HEIMAN. 2. Andries van AMERINGEN, geb. Rotterdam Land Pre Endlösung joodse bevolking Joodse bevolking gedood in Endlösung Procentueel Vermoord Polen % Baltische staten % Duitsland/Oostenrijk % Tsjechië % Slowakije % Griekenland % Nederland % Hongariije % Wit Rusland % Oekraïne % België % Joegoslavïe % Roemenië % Noorwegen % Frankrijk % Bulgarije % Italië % Luxemburg % Rusland % Denemarken Finland Totaal % 6

9 AMERONGEN, VAN AMERONGEN, VAN I Jochem van AMERONGEN, geb. circa Kinderen: 1. Levi Jochem van AMERONGEN (zie II). 2. Moses Jochem van AMERONGEN, geb. circa Genoemd in de akte van blijkbaarheid van Saartje van Amerongen. 3. Hartog Jochem van AMERONGEN, geb. circa 1777, tr. circa 1800 Judith Emanuel van der HOEK (Jetje), geb. circa Genoemd in de akte van blijkbaarheid van Saartje van Amerongen. II Levi Jochem van AMERONGEN, geb. circa 1775, overl. Naarden , tr. circa 1795 Heintje Pinhas de LEEUW (Heintje Philips, Heintje Pennikske de Leeuw. Ook als: Heintje Pinchae), geb. circa 1775, overl. Naarden Saartje Levy van AMERONGEN, geb. Naarden , koopvrouw, overl. Harlingen , tr. Harlingen Adam Nathan COHEN, geb. Harlingen , koopman, ged. Harlingen , overl. Harlingen , zn. van Nathan Eliasar COHEN en Mieke Salomons COHEN. 2. IJzak Levie van AMERONGEN (zie III). 3. Jochem Levie van AMERONGEN, geb. Naarden , koopman, tr. Naarden Ester Wollef JOLES, geb. Naarden , werkbode, dr. van Wollef Hartog JOLES en Mariana SAMUEL. III IJzak Levie van AMERONGEN, geb. Naarden , militair, koopman, overl. Uithoorn , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Niesje GROEN (Sina, Niesje Aron, Sientje), geb. Amsterdam 1797, ventster, koopvrouw, dr. van Aron Hartog GROEN en Rijntje JONES. 1. Levie Isaac van AMERONGEN, geb. Amsterdam , tr. Alkemade Lea van 't FRANK, geb. Zaandam , dr. van Aaron Abraham van FRANK (van 't Frank), onderwijzer, en Hester Mozes OPPENHEIM (Opperheins). 2. Heintje Izaac van AMERONGEN, geb. Naarden , inlandse kraamster, tr. Uithoorn Samuel van FRANK, geb. Alkemade , koopman, zn. van Simon Aaron van FRANK, koopman, en Sara OPPENHEIM. 3. Rijntje van AMERONGEN, geb. Uithoorn , overl. Uithoorn Aron Izak van AMERONGEN, geb. Uithoorn , koopman, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Beletje BRUSKE, geb. Amsterdam , winkeldochter, dr. van Alexander Joseph BRUSKE, koopman, en Rebekka Levie ZACHARIAS. 5. Juda Yzak van AMERONGEN, geb. Uithoorn , overl. Uithoorn Juda is geb. op , 8 dagen oud, ovrl. op Juda (zie IV) is geb. op (Huw.bijl.), gehuwd en ovrl. op Juda IJzak van AMERONGEN (zie IV). 7. Juda Levie van AMERONGEN, geb. Uithoorn Reintje Izak van AMERONGEN, geb. Uithoorn , overl. Schoonhoven , tr. Uithoorn Jozef CUNE, geb. Amsterdam , koopman, zn. van Andries Wolff COHEN (Cune), koopman, en Maria JUDELS. IV Juda IJzak van AMERONGEN, geb. Uithoorn , overl. Uithoorn , tr. Uithoorn Cato CUNE, geb. Amsterdam , dr. van Andries Wolff COHEN (Cune), koopman, en Maria JUDELS. 1. Izaak van AMERONGEN (zie V). 2. Matje van AMERONGEN, geb. Uithoorn , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Lucas KLOOT, geb. Amsterdam , sjouwerman, schijvenschuurder, zn. van Leendert Hartog KLOOT, sjouwerman, koopman, en Rachel GOUDVIS. 3. Sientje van AMERONGEN, geb. Uithoorn , overl. Uithoorn Andries van AMERONGEN, geb. Uithoorn , slachtersknecht, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Rachel IZAKS, geb. Sneek , overl. Hilversum , dr. van Eliazer ISAAC (Izak) en Esther BLOK. 5. Aäron van AMERONGEN, geb. Uithoorn Sientje van AMERONGEN, geb. Uithoorn , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Moses van den BERG (Mauritz), geb. Londen , diamantsnijder, overl. Auschwitz , zn. van Simon van den BERG en Rebecca LIPSCHITZ. 7. Reintje van AMERONGEN, geb. Uithoorn , overl. voor 1920, tr. Weesp Benjamin GOUDEKET, geb. Amsterdam , diamantsnijder, overl. Auschwitz , zn. van Levie GOUDEKET, schoenmaker, zeemilicien, en Esther de JONG, pettenmaakster. V Izaak van AMERONGEN, geb. Mijdrecht , slagersknecht, paraplumaker, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Margreta SWAAB, geb. Munnikendam , dr. van Salom Salomon SWAAB, steendrukker, en Schoontje Salomon MUNNIKENDAM, stoelenmatter. 1. Juda van AMERONGEN (zie VIa). 2. Salomon van AMERONGEN (zie VIb). 3. Andries van AMERONGEN (zie VIc) 7

10 AMERONGEN, VAN VIa Juda (Yehuda) van AMERONGEN, geb. Amsterdam , Marinier, Stoffeerder, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Saartje SCHELVIS, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Grietje (Golda) van AMERONGEN, geb. Amsterdam 1912, overl. Den Helder , begr. Den Helder Elisabeth van AMERONGEN, geb. Amsterdam , naaister, overl. Monowitz , tr. circa 1935 TASCH, geb. circa Duifje van AMERONGEN, geb. Amsterdam , Dienstbode, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Maurits CANES, geb. Amsterdam , overl. Midden-Europa Martha van AMERONGEN, geb. Den Helder , dienstbode, overl. Auschwitz Reintje van AMERONGEN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz Izak van AMERONGEN, geb. Den Helder , slager, overl. Auschwitz Abraham van AMERONGEN, geb. Den Helder , timmerman, overl. Auschwitz Grietje van AMERONGEN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz Samuel van AMERONGEN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz Rachel van AMERONGEN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz VIb Salomon van AMERONGEN, geb. Amsterdam , loopknecht, beddenmaker, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Kaatje COSMAN, geb. Amsterdam , schoonmaakster, overl. Auschwitz , dr. van Wolf COSMAN, werkman milicien, en Geertruida BROEKSE Izaak van AMERONGEN, geb. Amsterdam , bakker, overl. Dortohucza Mozes van AMERONGEN, geb. Amsterdam , perser, overl. Auschwitz Margaretha van AMERONGEN, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz VIc Andries van AMERONGEN, geb. Amsterdam , koopman, overl. Midden-Europa , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Rachel PRONT, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Jacob PRONT, sjouwerman, en Esther W URMS, dienstbode. Uit het politiearchief blijkt dat ze vookomen op een lijst met winkels van joodse eigenaren. In 1940, had dit gezin een dames- en herenkledingzaak aan de Sint Antoniesbreestraat 86 te Amsterdam. (Zie: bijlage A) 1. Isaäk van AMERONGEN, geb. Amsterdam , kleermaker, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Rebecca POLAK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Salomon POLAK en Annaatje COHEN. 2. Jacob van AMERONGEN, geb. Amsterdam , overl. Buchenwald Jacob is in het concentratiekamp Buchenwald om het leven gebracht en gecremeerd. De urn met zijn as is op 21 juli 1941 bijgezet op de Joodse begraafplaats in Diemen. Bron: Lijst van in de concentratiekampen Westerbork en Buchenwald overleden Joodsche Personen die op Nederlandsche begraafplaatsen ter aarde werden besteld; NIOD, archief Westerbork, port. 1, map Juda van AMERONGEN, geb. Amsterdam , overl. Extern kommando Fürstengrube Salomon van Amerongen en Kaatje Cosman (VIb) 8

11 AMERONGEN, VAN Andries van Amerongen en Rachel Pront (VIc) 9

12 DE JODEN Zij gaan te voet, uit tram en bus geweerd, En dragen t teeken van hun smaad gelaten, Mijdend, met zorg, de parken en de straten, Waar t nobel ras, dat hen vervolgt, regeert. Der eeuwen leed schemert op hun gelaten, Door vrees en smart vertrokken en verteerd. Maar in hun blik brandt stil en ongedeerd Wat hen onschendbaar maakt voor wie hen haten! Verkoren Volk, gemarteld en verspreid, Bij ons hadt gij uw heil en vree gevonden, Tot zich de demon van deez duist ren tijd Met wreed geweld vergreep aan t heilig lot, Dat ons verbond. Nu zijn t dezelfde wonden, Die ons doen opzien tot ons beider God! Nico Oosterbeek 10

13 ARONS ARONS I Aron ARONS, geb. circa 1775, tr. circa 1800 Saartje(Sara Simon Gaasie) de JONG, geb. circa Hartog Aron ARONS (zie II). II Hartog Aron (Hirtz zv. Aharon) ARONS, geb. Harlingen , venter, koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Amsterdam Betje Jacob (Liba) KANNEWASSER (Kannewasscher), geb. Amsterdam , Inl. kraamster, overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Jacob Wolf KANNEWASSER en Saartje HARTOG. 1. Aron Hartog ARONS (zie IIIa). 2. Jacob Hartog ARONS (zie IIIb). 3. Mozes Hartog (Moshe zv. Hirtz) ARONS, geb. Amsterdam , overl. Den Helder , begr. Den Helder Jacobus Hartog ARONS, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , begr. Muiderberg Izaak Hartog ARONS (zie IIIc). 6. Datje Hartog ARONS, geb. Den Helder , overl. Den Helder Rachel Hartog ARONS, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , tr. Den Helder Abraham Izaak GROEN, geb. Den Helder , koopman, overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , zn. van Izaäk Mozes GROEN, koopman, en Aaltje Leenderts BEDDING, koopvrouw. 8. Samuel Hartog ARONS, geb. Den Helder , marskramer, overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Veronica RASKE, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , dr. van Salomon RASKE, diamantslijper, en Elisabeth Levie DRUIF. 9. Sara Hartog ARONS, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , tr. Den Haag Henry COURLANDER, geb. Den Haag , directeur ener stoomdiamantslijperij, overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , zn. van David COERLANDER (Courlander) en Rosetta HOVEN (Rozetta). 10. Levij Hartog ARONS, geb. Den Helder Levenloos ARONS, geb. Den Helder , overl. Den Helder IIIa Aron Hartog ARONS, geb. Amsterdam , koopman, overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , tr. Amsterdam , tr. kerk Amsterdam (14 Chesvan 5608) (Joods) Mietje Levie DRUIF, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Levie Wolf DRUIF, koopman, en Judik Elias ORPES. 1. Judik ARONS, geb. Den Helder , overl. Amsterdam Salomon ARONS, geb. Den Helder Betje ARONS, geb. Den Helder , overl. na 1934, tr. Weesp Louis David COURLANDER, geb. Den Haag , eerste machinist bij de directe der Marine, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van David COERLANDER (Courlander) en Rosetta HOVEN (Rozetta). 4. Rachel ARONS, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Simon SAKS, geb. Amsterdam , diamantsnijder, overl. Amsterdam , zn. van Jacob Simon SAKS, winkelier, en Grietje NATHANS. 5. Sara ARONS, geb. Den Helder , tr. Weesp Abraham de BRAVE, geb. Amsterdam , winkelbediende, zn. van Mozes Jacob de BRAVE, werkman, diamantslijper, en Sipora Benjamin FRANSMAN. 6. Rebekka ARONS, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam David Jacob SAKS, geb. Amsterdam , diamantsnijder, overl. (Antwerpen?) voor 1934, zn. van Jacob Simon SAKS, winkelier, en Grietje NATHANS. Rebekka Arons komt op 24 april 1934 als weduwe uit Antwerpen. 7. Sophia ARONS, geb. Den Helder Hartog ARONS, geb. Den Helder , overl. Den Helder Marianne ARONS, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Simon SAKS, geb. Amsterdam , diamantsnijder, overl. Amsterdam , zn. van Jacob Simon SAKS, winkelier, en Grietje NATHANS. 10. Levi ARONS, geb. Den Helder , overl. Apeldoorn , tr. Weesp Roosje de HAAS, geb. Hellevoetsluis , overl. Auschwitz , dr. van Philip de HAAS en Sara van ENGERS. 11. Hartog ARONS, geb. Den Helder Beloo ARONS, geb. Den Helder , overl. Zeist , begr. Muiderberg , tr. (1) Zaandam Isaac SAKS, geb. Amsterdam , winkelier, overl. 's-gravenhage , zn. van Jacob Simon SAKS, winkelier, en Grietje NATHANS, tr. (2) Zaandam Isaac RAPHAEL, geb. District Artillery in het graafschap Middlesex , bioscoophouder, zn. van Henry RAPHAEL en Rebecca LEVY. 11

14 ARONS IIIb Jacob Hartog ARONS, geb. Amsterdam , koopman, tr. Den Helder Beele Salomon GROEN, geb. Den Helder , dr. van Salomon Mozes GROEN, koopman, en Jentje PRINS. 1. Izaak Jacob ARONS, geb. Den Helder , overl. Den Helder IIIc Izaak Hartog ARONS, geb. Den Helder , koopman, winkelier, overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Flora NATHANS, geb. Leiden , overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , dr. van David NATHANS en Goedje SCHWERIN (Grietje, Severin, Schiverin). 1. Sara ARONS, geb. Den Helder , overl. Den Helder Margaretha ARONS, geb. Den Helder , overl. Amsterdam ± , begr. Muiderberg Hartog ARONS, geb. Den Helder , diamantslijper, juwelier, overl. Amsterdam , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam , sch. Amsterdam Magdalena Margaretha RICHTER, geb. Amsterdam , naaister, dr. van Wilhelm Fredrik RICHTER, steenkolenfactor, koopman, en Magdalena Margaretha ARENDS, tr. (2) Amsterdam Maria RAAP, geb. Parijs , overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , dr. van Salomon RAAP en Rose de ROOS, otr. (3) Amsterdam , tr. Amsterdam Roosje Marianna HIJMANS, geb. Numansdorp , overl. Amsterdam , dr. van Mozes HIJMANS en Henriëtte van HOUTEM, tr. (4) Amsterdam Betje WEINBERG, geb. Groningen , overl. Auschwitz Goedje ARONS, geb. Amsterdam , overl. Zandvoort , begr. Muiderberg Betje ARONS, geb. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam , sch. Amsterdam Izaak GROEN, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , zn. van Abraham Izaak GROEN, koopman, en Rachel Hartog ARONS. 6. David ARONS, geb. Den Helder , overl. Den Helder Debora ARONS, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , begr. Muiderberg

15 BARBER BARBER I Meijer Hijman BARBER, geb. circa 1795, overl. Amsterdam , tr. Amsterdam circa 1805 Lea Jacob VISSER (Leentje, Fissel), geb. circa 1795, overl. Amsterdam Kalman Meijer BARBER (Karel) (zie II). II Kalman Meijer BARBER (Karel), geb. Amsterdam , overl. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Jansje Joël SOEZAN (Suzan), geb. Amsterdam , werkster, koopvrouw, overl. Amsterdam , dr. van Joel Simon SOESAN (Soezan, Susan, Suzan) en Rachel Abraham KOEKOEK, ventster. 1. Joel Calman BARBER (zie III). 2. Leentje BARBER, geb. Amsterdam , overl. Den Helder Rachel BARBER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mozes GOUDSMIT, geb. Amsterdam , sjouwerman, zn. van Abraham Salomon GOUDSMIT, venter, en Judik Meijer SWAAP, dienstbaar. Het Nederlands-Israëlitisch Ouden Mannen- en Vrouwenhuis werd in 1833 gesticht. Op 3 maart 1943 werd het huis 'leeggehaald' door de bezetter en alle inwoners werden gedeporteerd.. 4. Jacob BARBER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Esther BARBER, geb. Den Helder , overl. Zandvoort , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Samuel van der BIJL, geb. Den Helder , pakhuisknecht, zn. van Jacob van der BIJL, steendrukker, en Miriam PIMENTEL (Jaantje). III Joel Calman BARBER, geb. Amsterdam , koopman, overl. Amsterdam , tr. Den Helder Judith van PRAAG (Judic), geb. Amsterdam , dr. van Jacob Marcus van PRAAG, kruier, venter, en Lea Samuel SODIJ, werkster. 1. Calman Joël BARBER (zie IV). 2. Jacob BARBER, geb. Den Helder , venter, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Judith NIKKELSBERG, geb. Amsterdam , dr. van Samuel NIKKELSBERG (Samuels), sjouwerman, milicien, venter, en Hendrika ROET. 3. Mozes BARBER, geb. Den Helder , diamantslijper, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Grietje HOGENTOREN, geb. Amsterdam , dr. van Abraham HOGENTOREN, venter, loopknecht, en Judik BLITS. 4. Markus BARBER, geb. Den Helder , koopman, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Ribca MELKMAN, geb. Amsterdam , overl. Onbekend , dr. van Elias Hijman MELKMAN, sjouwerman, venter, en Jaël de VOS (Joël), dienstbaar. 5. Jansje BARBER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Philip MELKMAN (Philippe), geb. Amsterdam , diamantslijper, overl. Onbekend , zn. van Elias Hijman MELKMAN, sjouwerman, venter, en Jaël de VOS (Joël), dienstbaar. 6. Meijer BARBER, geb. Den Helder , diamantslijper, textielhandelaar, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Leentje VELLEMAN, geb. Leeuwarden , overl. Auschwitz , dr. van Meijer VELLEMAN, koopman, venter, en Selina GOLDSMIT (Goudsmit), dienstmeid. 7. Lea BARBER, geb. Den Helder , overl. Sobibor Samuel BARBER, geb. Den Helder , overl. Den Helder IV Calman Joël BARBER, geb. Den Helder , schuitenvoerder, diamantversteller, overl. Sobibor , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Heintje WURMS, geb. Amsterdam , dr. van Abraham WURMS, schoenpoetser, en Esther RITMEESTER, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Sientje van WEST, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Manuel van WEST, sjouwerman, milicien, venter, en Klara WURMS. Uit het tweede huwelijk: 1. Judith BARBER, geb. Amsterdam , lingerienaaister, overl. Sobibor

16 14

17 BEEK BEEK I Mozes BEEK, geb. circa Kind: 1. Philip Mozes BEEK (zie II). II Philip Mozes (Yecheskel-Feibel) BEEK, geb. Amsterdam ± 1761, overl. Den Helder , tr. Amsterdam circa 1785 Schoontje Davids (Sjeine) BAMBERGEN (Bamberg), geb. Amsterdam 1763, overl. Amsterdam , begr. Muiderberg (24 Elul 1830), dr. van David BAMBERG en Stijntje Trijnje JACOB. 1. Judic Philip BEEK (Judik), geb. Amsterdam , overl. Den Helder , tr. Den Helder Abraham Emanuel COHEN, geb. Amsterdam , koopman, overl. Den Helder , zn. van Emanuel COHEN en Grietje HARINGMAN. 2. David Philip BEEK (zie IIIa). 3. Rachel Philips BEEK, geb. Amsterdam 1793, tr. Den Helder Philip Abraham de JONGH, geb. Alkmaar , koopman, zn. van Abraham Mozes de JONGH en Sara ABRAHAMS, Weduwnaar van Dina Philip Houthakker. 4. Jacob Philip BEEK (zie IIIb). IIIa David Philip BEEK, geb. Amsterdam ± 1790, koopman, tr. Den Helder Judic Samuel de JONG (Judik Salomon), geb. Alkmaar 1798, dr. van Samuel Davids de JONG, negociant, en Dina Philips HOUTHAKKER. 1. Philip David BEEK, geb. Baltimore ± Samuel David BEEK, geb. Baltimore ± Dina David BEEK, geb. Philadelphia ± Mozes David BEEK, geb. Den Helder Sientje David BEEK, geb. Den Helder Meijer David BEEK, geb. Den Helder IIIb Jacob Philip (Ya'akov zv. Yechezkeel) BEEK, geb. Amsterdam , winkelier, koopman, debiteur loterijbriefjes, overl. Amsterdam , begr. Den Helder , tr. Den Helder Retje Levy (Rechele) KOK (Cok, Kock), geb. Amsterdam , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Levij Moses KOK (Koch, Leon Machiel), huhnerkaufer, en Hanna Benjamins WILNER (Johanna Benjamin). 1. Leon Jacob BEEK (Lion) (zie IVa). 2. Philip Jacob BEEK (zie IVb). 3. Mozes Jacob BEEK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Meijer Jacob BEEK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Aron Jacob BEEK (zie IVc). 6. David Jacob BEEK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Willem Salomon Jacob BEEK (zie IVd). 8. Eduard Jacob BEEK (zie IVe). IVa Leon Jacob (Yehuda) BEEK (Lion), geb. Den Helder , kleermaker, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Eva (Hewa) MANHEIM, geb. Alkmaar , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Simon Salomon MANHEIM (Simon Salomons), koopman, en Jannetje Abrahams van GELDER (Johanna, Jentje). 1. Simon BEEK, geb. Den Helder , kleermaker, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Krisje KOREN, geb. Amsterdam , dr. van Isaac Salomon KOREN, bediende, en Brankie WATERMAN. 2. Jacob BEEK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Philip Leon BEEK (zie Va). 4. Joachim Leon BEEK (zie Vb). 5. Meijer Leon BEEK (Levi) (zie Vc). 6. Jansje (Jente) Leon BEEK, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Salomon Aron KANNEWASSER, geb. Den Helder , koopman, overl. Amsterdam , begr. Den Helder , zn. van Aron Jacob KANNEWASSER, venter, en Koosje Salomons SCHOENLAPPER, werkster. 7. Aron Leon BEEK (zie Vd). 8. Roosje Leon BEEK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Izaäk Leon BEEK (zie Ve). 10. Retje Leon BEEK (Betje), geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Den Helder Philip Lazarus VRIESLANDER, geb. Den Helder , koopman, winkelier in galanteriën en huishoudelijke artikelen, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Lazarus Heiman VRIESLANDER (Heijman), koopman, en Esther de BEER (Hesther). 15

18 BEEK IVb Philip Jacob BEEK, geb. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Rosette RIJNVELD, geb. Noordwijk-binnen , dr. van Daniel Levy RIJNVELD, vleeshouwer, en Sara van BUREN. 1. Jacob Philip BEEK, geb. Den Helder , boekbinder, otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Judith RUDELSHEIM, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Salomon Zadok RUDELSHEIM, diamantklover, en Duifje KIELTJE, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Eugénie Sara van STRATEN, geb. Middelburg , overl. Auschwitz , dr. van Salomon van STRATEN, vleeschhouwer, en Sara WIJZENBEEK. 2. Sara BEEK, geb. Den Helder Daniel Philip BEEK, geb. Den Helder , 1892-koopman, tr. Antwerpen Sophia RIJNVELD, geb. Brussel , dr. van Abraham RIJNVELD en Maria DUIVEPART. 4. Lion BEEK, geb. Den Helder , kleermaker, overl. Amsterdam , tr. Weesp Eva SPIER, geb. Amsterdam , dr. van Jesaijes SPIER, diamantsnijder, en Naatje STERN. Verbleef in De Joodse Invalide (Zie: Bijlage A). 5. Hartog Philip BEEK, geb. Den Helder , kleermaker, olieventer, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Eva ROODVELDT, geb. Amsterdam , dr. van Emanuel Isaac ROODVELDT, sjouwer, en Sara Salomon BLITZ (Biltz). IVc Aron Jacob BEEK, geb. Den Helder , winkelbediende, pakhuisknecht, steendrukker, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mietje WATERMAN, geb. Haarlem , dr. van Abraham WATERMAN en Christina Heijman SPIER (Krisje). 1. Jacob Aron BEEK, geb. Haarlem , vleeshouwer, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Sara van WEEZEL, geb. Amsterdam , dr. van Moses Levie van WEEZEL, diamantslijper, en Cato Salomon DAVIDSON. 2. Abraham BEEK, geb. Haarlem , winkelbediende, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mietje van WEEZEL, geb. Amsterdam , dr. van Moses Levie van WEEZEL, diamantslijper, en Cato Salomon DAVIDSON. 3. Louis BEEK (zie Vf). 4. Christina Regina BEEK, geb. Haarlem , naaister, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Benjamin van MAARSEN, geb. Amsterdam , diamantversteller, zn. van Samson Hijman van MAARSEN (Samuel), kruier, en Judic COHEN (Judik), naaister. 5. Leon BEEK, geb. Haarlem IVd Willem Salomon Jacob (Pinchas zv. Ya'akov) BEEK, geb. Den Helder , slagter, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Lea(Leah dv. Yechiel) RIJNVELD, geb. Noordwijk , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Daniel Levy RIJNVELD, vleeshouwer, en Sara van BUREN. 1. Retje Salomon BEEK, geb. Den Helder , overl. Sobibor Saartje Salomon BEEK, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Heijman Levie ELTE (Hopman, Hijman), geb. Alkmaar , broodbakker, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Levie ELTE, koopman, en Fijtje SWANENWEVER (Zwanenwever). 3. Jacob Salomon (Ya'akov Shlomo) BEEK, geb. Den Helder , slager, overl. Den Helder , begr. Den Helder Sophia Salomon BEEK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Antje Salomon BEEK, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Den Helder David Israel KATAN, geb. Maassluis , overl. Auschwitz , zn. van David Israel KATAN en Clasina Meijer NETER. 6. Daniel Salomon BEEK, geb. Den Helder , slager, rentenier, overl. Sobibor Leon Salomon BEEK (zie Vg). 8. Sophia Salomon BEEK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Maartje Salomon BEEK, geb. Den Helder , overl. Sobibor IVe Eduard Jacob BEEK, geb. Den Helder , bakker, koopman, huisbediende, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Hester GROEN, geb. Amsterdam , dr. van Salomon Meijer GROEN, venter, en Rijna Abraham SNOEK, pettjesmaker. 1. Jacob Levie BEEK (zie Vh). 2. Salomon BEEK, geb. Amsterdam , overl. voor 1943, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Betje BLITZ, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Jacob Philip BLITZ, werkman, en Kaatje KUIT. 3. Philip BEEK, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam

19 BEEK 4. Reine BEEK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Salomon POLAK, geb. Amsterdam , diamantslijper, overl. Brooklyn (New York) , zn. van Elias Isaac POLAK, tapper, en Naatje WIJNBERGEN, tr. (2) Amsterdam Izak de JONG, geb. Leeuwarden , handelsreiziger, overl. Auschwitz , zn. van Salomon de JONG, bakker, handelsreiziger, en Leentje LEIJDESDORFF (Leydesdorff). 5. Eefje BEEK, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mozes HAMEL, geb. Weesp , diamantbewerker, overl. Sobibor , zn. van lsraël Mijer HAMEL, sjouwerman, koopman, en Heintje Mozes van der KAR, werkster. 6. Mietje BEEK, geb. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Isaäc van der KAR, geb. Amsterdam , sigarenmaker, zn. van Leendert van der KAR, diamantslijper, tapper, en Sara DREESE. 7. Rosette BEEK, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , tr. Zaandam Samuel GROEN, geb. Amsterdam , zn. van Hijman GROEN, diamantslijper, en Catharina Ester HARING. Va Philip Leon BEEK, geb. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Rebecca KOREN, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Isaac Salomon KOREN, bediende, en Brankie WATERMAN. 1. Eva BEEK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Jacque van ZWAANENBURGH, geb. Sint Oedenrode , overl. voor 1942, zn. van Natan van ZWAANENBURGH en Louisa Lazarina van SAXEN. 2. Isaäc BEEK (zie VIa). Vb Joachim Leon BEEK, geb. Den Helder , manufacturier, overl. Oss , tr. Oss Esther HES (Edi), geb. Heesch , overl. Oss , dr. van Aaron HES, koopman, en Antje van den BERG (Bergh). 1. Leon Joachim BEEK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Arnold BEEK, geb. Den Helder Eva BEEK, geb. Den Helder , tr. Oss Jacob HES, geb. Oss , zn. van Samuel HES en Rosina ZILVERENBERG (Zilverberg). Vc Meijer Leon BEEK (Levi), geb. Den Helder , koopman in meubelen, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Roosje (Reitzel) MANHEIM, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , begr. Amsterdam , dr. van Simon Jochem MANHEIM, schoenmaker, muzikant, en Rebecca de JONG (Betje de Jong). 1. Levenloos BEEK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Vd Aron Leon BEEK, geb. Den Helder , tr. (1) Gouda Truitje (Gelle) CATS, geb. Gouda , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Levie Jacob CATS en Johanna STARRENVELD, tr. (2) Aarle-Rixtel Catharina GROENEWOUDT, geb. Fort Bath en Bath (Rilland Bath) , dr. van Andries Samuel Levie GROENEWOUDT en Sara Hertog ANDRIESSE (Andriessen). Uit het eerste huwelijk: 1. Levenloos BEEK, geb. Gouda , overl. Gouda Leon Aron BEEK, geb. Gouda , tr. Uithoorn , sch. voor 1923 Esliena van GELDEREN, geb. Uithoorn , overl. Auschwitz , dr. van Mozes van GELDEREN (Maurits), vleeshouwer, en Elisabeth BLOM. 3. Sara Aron BEEK, geb. Rotterdam , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Isaac JAS, geb. Amsterdam , winkelier, overl. Sobibor , zn. van Joël JAS, venter, koopman, en Rosette SCHARLEWIE. 4. Levenloos BEEK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Uit het tweede huwelijk: 5. Eva Aron BEEK, geb. Den Helder , verpleegster, tr. Amsterdam , sch. Amsterdam Mordechai NERDEN, geb. Amsterdam , diamantbewerker, zn. van Simon NERDEN, diamantslijper, en Ribka VIEIJRA, pettenmaakster. Ve Izaäk Leon BEEK, geb. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Matje MOK, geb. Amsterdam , dienstbode, dr. van Jesaia MOK, schilder, en Saartje BEER. 1. Eva BEEK, geb. Amsterdam , tr. Meppel Maurits de LIME, geb. Amsterdam , zn. van Nathan de LIME, bakker, en Saartje PRINS, dienstbode. 2. Jesaje BEEK (zie VIb). 17

20 BEEK 3. Leon BEEK, geb. Amsterdam , hoofd van een school, overl. Overveen , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Setske de HAAN, geb. Schoterland , dr. van Ynze de HAAN, hoofd ener school, en Froukje de GROOT. Leon Beek werkte als personeelschef bij NV Magazijn De Bijenkorf in Amsterdam en woonde aan Koningslaan 24 in Bussum. Als reserve-majoor der Infanterie sloot hij zich in 1940 aan bij het Legioen Oud-Frontstrijders, dat in 1941 fuseerde met de Ordedienst. Beek hield zich bezig met spionage-activiteiten; door zijn enorme zwijgzaamheid waren details later aan anderen onbekend. Als gemengd-gehuwde jood kreeg Beek in de loop van de oorlog te maken met anti-joodse maatregelen. Op 26 januari 1943 werd hij in zijn woning door twee leden van de Sipo gearresteerd en overgebracht naar Amsterdam. Na een verblijf van enkele maanden in het Oranjehotel in Scheveningen, werd hij waarschijnlijk na een korte tijd in kamp Vught naar de strafcel in kamp Westerbork vervoerd. Een joodse kamparts verklaarde na de oorlog dat Beek hier contact had met enkele personen (onder wie een marechaussee) die zich bezighielden met het treffen van maatregelen voor de tijd na de Duitse bezetting: Beek zou in de overgangsperiode als tijdelijk commandant optreden. Nadat hij en enkele joodse medegevangenen vergeefs hadden gepoogd te ontsnappen, werd hij overgeplaatst naar het HvB-Assen en hierna voor een uitgebreider onderzoek overgebracht naar de Sipo-Aussendienststelle in Amsterdam. Op 15 augustus 1944 werd hij in het duingebied bij Overveen gefusilleerd. (Bron: biografie en foto van Leon Beek de website: 4. Aron BEEK (zie VIc). 5. Simon BEEK (zie VId). 6. Samson BEEK (zie VIe). Vf Louis BEEK, geb. Haarlem , diamantversteller, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Sara ABRAHAM, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam 1932, dr. van Barend ABRAHAM en Grietje WITTEBOON, naaister. 1. Barend BEEK, geb. Amsterdam , overl. Midden Europa Vg Leon Salomon (Yehuda zv. Pinchas) BEEK, geb. Den Helder , landbouwer veehouder, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Mietje Emanuel OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , dr. van Emanuel OUDKERK, koopman, en Jegeva SLOOG. 1. Willem Salomon Leon BEEK, geb. Den Helder , manufacturist, overl. Sobibor Jogeva BEEK, geb. Den Helder , verpleegster, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam circa 1935 Abraham VEERMAN, geb. Amsterdam , Diamantbewerker, overl. Auschwitz Uit de adreskaart van het gezin Veerman is af te leiden dat Eva en Vrouwtje Oudkerk en een derde familielid tijdens de oorlog vanuit Den Helder bij hen zijn ingetrokken. Dit gezin vertrok op 27 november 1942 naar de Reitzstraat 34 III in Amsterdam. 3. Lea BEEK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Emanuel Leon BEEK (zie VIf). 5. Lea BEEK, geb. Den Helder , tr. Den Helder Leendert SMIT, geb. Den Helder , machinist koopvaardij. 6. Elsje BEEK, geb. Den Helder , tr. (1) Hoorn , sch. Hoorn 1942, tr (2) Hoorn , Leonardus Carolus TRAP, geb. Hoorn , overl. Port Elisabeth Zuid-Afrika , zn. van Petrus Johannes TRAP, lijnwachter telegrafie, monteur 2e klasse, en Catharina Helena van BOHEMEN. Op de voorplaat van het Kwartaalblad Oud Hoorn prijkt een trouwfoto van Leo Trap en Elly Beek. Als Joodse onderduikster heeft Elly haar belevenissen uit de WOII verwerkt in een dagboek. Voor de oorlog trouwde zij met, niet Joods, Leo Trap. Vanwege een eventuele deportatie als gemengd gehuwden besloten ze, op advies van Elly, hun huwelijk te beëindigen. In maart 1942 was de scheiding een feit. Elly dook onder en Leo, als PTT-er, werkte als verzetsman bij de telefoondienst. Het verzet in Hoord en Westfriesland beschikte, dankzij Leo en anderen, over een geheime telefoondienst onder de naam Post Poddie. Na de oorlog hertrouwden Leo en Elly. Georganisserd door het verzet, werd dit groots gevierd. Bijzonder is het fotoalbum van beide huwelijken. Op de website van Vereniging Oud Hoorn is het trouwalbum in te zien. Vh Jacob Levie BEEK, geb. Amsterdam , diamantslijper, overl. Apeldoorn , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Saartje SPIJER, geb. Zaandam , overl. Auschwitz , dr. van Mijer SPIJER, inlands kramer, en Annaatje Jacob FRANKVOORDER. 1. Anna BEEK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Joost EMDEN, geb. Den Haag , briljantslijper, overl. Gemeente niet bekend , zn. van Hijman EMDEN, venter, en Keetje KOLM. VIa Isaäc BEEK, geb. Amsterdam , handelsreiziger, overl. Hilversum , tr. Zaandam Henriëtte BRAMSON, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Jacob BRAMSON en Elisabeth COHEN. 1. Philip BEEK, geb. Amsterdam , overl. Buchenwald Philip Beek was ongehuwd. Hij woonde in Haarlem, waar hij leraar was. Hij trachtte met een botter naar Engeland te ontkomen, maar door verraad werd hij op 7 januari 1942 in Scheveningen opgepakt en via het kamp Amersfoort naar Buchenwald op transport gesteld. NIOD, Erelijst Verzet en Koopvaardij, database vervaardigd door dhr J.W. de Leeuw; B. Braber, Zelfs als wij zullen verliezen. Joden in verzet en illegaliteit in Nederland (Amsterdam 1990) Josephus Nicolaas BEEK, geb. Bussum , overl. Sobibor

21 BEEK VIb Jesaja BEEK, geb. Amsterdam , handelsagent, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Vogeltje FRANKFORT, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Hijman FRANKFORT, diamantslijper, en Theresia FRANSMAN. 1. Herman BEEK, geb. Amsterdam , kantoorbediende, overl. Sobibor VIc Aron BEEK, geb. Amsterdam , overl. Midden-Europa , tr. Amsterdam Sara CANES, geb. Amsterdam , diamantbewerkster, overl. Auschwitz , dr. van Abraham CANES, kruier, en Marianne van der KAR. 1. Abraham BEEK, geb. Amsterdam , overl. Midden-Europa Abraham Beek zat in augustus 1941 in klas 1 Electriciën van de 3e Ambachtsschool te Amsterdam-Oost. 2. Martin BEEK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz VId Simon BEEK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , tr. Gouda Henrietta MOGENDORFF, geb. Gouda , overl. Auschwitz , dr. van Jacques MOGENDORFF en Mietje MEIJER. 1. John BEEK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz VIe Samson BEEK, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Vogeltje FRANKFORT, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Samuel FRANKFORT, diamantslijper, en Heintje MENIST. 1. Samuel BEEK, geb. Zandvoort , overl. Sobibor Martha BEEK, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Hans BEEK, geb. Amsterdam , overl. Sobibor VIf Emanuel Leon BEEK, geb. Den Helder , slager, overl. Auschwitz , tr. Anna Paulowna Febina OOSTHOF, geb. Odoorn Mietje Febina BEEK, geb. Den Helder \ Leon Beek (Ve 3) Joost Emden (Vh 1) John (Jonnie) Beek ( VId 1) Advertentie van het gezin Beek. Het Joodsche Weekblad, 6 februari 1942 (Vf) Anna Emden-Beek (Vh 1) Barend Beek (Vf 1) 19

22 BEER, DE BEER, DE I Salomon Benedictus(Zelig) de BEER, geb. Amsterdam , winkelier, overl. Den Helder , tr. circa 1790 Eva Jacob (Chava) POLAK, geb. circa 1765, Fruitverkoopster, winkelierster. 1. Philip Salomon de BEER (zie II). 2. Benedictus de BEER, geb. Alkmaar 1799, overl. Den Helder Judik Salomon (Gitele dv. Shlomo) de BEER (Judith), geb. Alkmaar , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Hartog Mozes POLAK, geb. Hoorn , tweede hands winkel, musicus, koopman, Goud- en zilverkashouder, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Mozes Jacob POLAK en Mariana Mozes BREEMER (Bremer). 4. Betje Salomon de BEER, geb. Alkmaar 1805, overl. Den Helder , tr. Den Helder Machiel BUITENKANT, geb. Amsterdam 1799, koopman, overl. Den Helder , zn. van Isaak BUITENKANT, tagrijn, en Vrouwtje MACHIEL. 5. Jacob de BEER, geb. Alkmaar II Philip Salomon (Peis de Beer [Behr]) de BEER, geb. Amsterdam , koopman, overl. Den Helder , tr. Den Helder Sara Mozes POLAK, geb. Alkmaar 1795, overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Mozes Jacob POLAK en Mariana Mozes BREEMER (Bremer). 1. Esther de BEER (Hesther), geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Lazarus Heiman VRIESLANDER (Heijman), geb. Helgoland , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Hijman Lazarus VRIESLANDER en Elisabeth Meijer SIMSON (Betsij, Betje Meijer). 2. Salomon de BEER (zie IIIa). 3. Mozes de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Benedictus Philip de BEER (zie IIIb). 5. Eva Philip de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Marianna Philip de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Jacob Philip de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Levi Philip de BEER, geb. Den Helder , broodbakker, overl. Hoorn , tr. Den Helder Klara WIJN, geb. Amsterdam , overl. Groningen , dr. van David Hijman WIJN en Sara EIERJONGE. 9. Johanna Philip de BEER, geb. Den Helder Hartog Philip de BEER (zie IIIc). 11. Judik Philip de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder IIIa Salomon de BEER, geb. Den Helder , koopman, loterijventer, tr. Den Helder Leentje MANHEIM, geb. Alkmaar , dr. van Mozes MANHEIM en Saartje POLAK. 1. Philip Salomon de BEER (zie IVa). 2. Saartje de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Mozes de BEER, geb. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Ester LELIE, geb. Amsterdam , pettenmaakster, dr. van Levie Salomon LELIE, houtventer, en Vrouwtje Simon MOK. 4. Saartje de BEER, geb. Den Helder , tr. (1) Weesp Levie SNAPPER, geb. Amsterdam , diamantbewerker, overl. Amsterdam , zn. van Joseph Isaac SNAPPER, onderwijzer, en Clara Salomons DAVIDS, mutsenmaakster, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Heiman de SCHAAP, geb. Amersfoort , koopman, zn. van Ephraim de SCHAAP en Aaltje van DAM. 5. Benedictus de BEER, geb. Den Helder Rebecca de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Levie de BEER, geb. Den Helder , kleermaker, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Reintje van GELDER, geb. Blokzijl , dr. van David van GELDER, vleeschhouwer, en Frederica OPPENHEIM. IIIb Benedictus Philip de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Vrouwtje Moses SWART, geb. Amsterdam , dr. van Moses Isaac SWART en Annaatje Salomon de VRIES. 1. Philip de BEER (zie IVb). 2. Izaac de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Heintje de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Feijtje de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Salomon de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder

23 BEER, DE IIIc Hartog Philip de BEER, geb. Den Helder , Koopman, tr. Den Helder Feijtje Mozes RICHTER (Fijtje), geb. Den Helder , dr. van Moses Joseph RICHTER, koopman, en Elisabeth van der STER (Sterr). 1. Betje de BEER, geb. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Izaak HAMBURGER, geb. Aarlanderveen , zeilmaker, zn. van Joseph Alexander HAMBURGER, zeilmaker, en Baroche de HAAS. 2. Sara de BEER, geb. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Elias BLITZ, geb. Amsterdam , diamantslijper, zn. van David Eliazer BLITZ, diamantslijper, en Lea Isaac LOEZA. 3. Esther de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Philip de BEER, geb. Den Helder , tr. Eindhoven Marianne BLOMHOF, geb. Eindhoven , dr. van Meijer Marcus BLOMHOF, sigarenfabrikant, en Fanny de HAAS. 5. Mozes de BEER (zie IVc). 6. Johanna de BEER, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Hartog VERDONER, geb. Amsterdam , Koopman in gemengde goederen, overl. Sobibor , zn. van Meijer VERDONER, diamantslijper, en Alida SLOGGEM. 7. Femmetje de BEER, geb. Den Helder Leentje de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Joseph de BEER, geb. Den Helder , overl. Apeldoorn Abraham de BEER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz Salomon de BEER, geb. Den Helder , diamantslijper, overl. Sobibor , tr. Beverwijk Betje DAVIDSON, geb. Beverwijk , overl. Sobibor , dr. van Levie DAVIDSON, koopman, en Roosje Nathan BONNET. 12. Esther de BEER, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Hartog DIKKER, geb. Amsterdam , Diamantslijper, overl. Sobibor , zn. van Mozes Jacob DIKKER, bode, en Fokeltje van der KAARS. 13. Clara de BEER, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Amsterdam Jacob van DAM, geb. Ommen , commies bij de H.IJ.S.M. Overl. Sobibor , zn. van Aron van DAM, gemeente veldwachter, en Betje de HAAS. IVa Philip Salomon de BEER, geb. Den Helder , kleermaker, overl. Amsterdam , tr. Den Helder Elisabeth VLEESCHHOUWER, geb. Amsterdam , onderwijzeres. 1. Leendert de BEER (zie Va). 2. Leentje de BEER, geb. Den Helder Sara de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder IVb Philip de BEER, geb. Amsterdam , schoenmaker, tr. (1) Den Helder Esther MESSCHER, geb. Heereveen , overl. Den Helder , dr. van Sameul Benjamins MESSCHER en Vogeltje Benjamins COLTHOF, tr. (2) Den Helder Femmetje RICHTER, geb. Den Helder , dr. van Moses Joseph RICHTER, koopman, en Elisabeth van der STER (Bettje, Sterr). Uit het eerste huwelijk: 1. Vrouwtje de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Vogie de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Kaatje de BEER, geb. Den Helder Benedictus Philip de BEER (zie Vb). 5. Salomon Philip de BEER (zie Vc). 6. Vrouwtje de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Emanuel Philip de BEER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Rika de BEER, geb. Den Helder IVc Mozes de BEER, geb. Den Helder , koopman, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Vogeltje BLOM, geb. Amsterdam , dr. van Israel BLOM, diamantslijper, en Grietje Joël SLOCHEM, borduurster. 1. Israel de BEER (zie Vd). Va Leendert de BEER, geb. Den Helder , diamantbewerker, overl. Vught , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Sara LISSER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Samuel LISSER en Maria de HOND. 1. Cato de BEER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz

24 BEER, DE Vb Benedictus Philip de BEER, geb. Den Helder , ziekenverpleger, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Judith KOPERBERG, geb. Amsterdam , diamantsnijdster, overl. Sobibor , dr. van Levie KOPERBERG, koopman, en Rebecca SANDERS. 1. Louis Benedictus de BEER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Bertha Hendrika de BEER, geb. Soerabaja , overl. Sobibor Vc Salomon Philip de BEER, geb. Den Helder , bakker, overl. Auschwitz , tr. Wildervank Roosje VALK, geb. Wildervank , overl. Auschwitz , dr. van Jonas VALK, kleinhandelaar, koopman, en Gaaltje LEVIE, dienstmeid, koopvrouw. 1. Moos de BEER, geb. Groningen , overl. Auschwitz Esther de BEER, geb. Groningen , overl. Auschwitz , tr. circa 1940 Max HARTOGSOHN, geb. Berlijn , vertegenwoordiger in naaimachines, overl. Midden-Europa , zn. van Julius HARTOGSOHN, lompenhandelaar, en Veronika BERLINER, kledinghandelaarster. 3. Benjamin de BEER, geb. Vlagtwedde , bakker, overl. Gross Rosen , tr. 940 Regina Efina STOPPELMAN, geb. Oude Pekela , overl. Auschwitz , dr. van Izak STOPPELMAN, koopman, en Henriette LEVIET. 4. Gaaltje de BEER, geb. Wildervank , ateliermeisje, overl. Auschwitz Bernard de BEER, geb. Wildervank , overl. Auschwitz Vd Israel de BEER, geb. Amsterdam , lijstenmaker, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Schoontje CARDOZO, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Mozes de BEER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Hartog Verdoner (IIIc 6) Salomon de Beer en Betje de Beer-Davidson (IIIc 11) 22

25 BIJL, VAN DER BIJL, VAN DER I II Samuel van der BIJL, geb. circa 1800, tr. circa*1825 Sara DANSER (Saartje), geb. Den Haag 1796, overl. Den Haag , dr. van Machiel DANSER en Saartje ELIAZAR. 1. Saartje van der BIJL, geb. Den Haag , overl. Den Haag Jacob van der BIJL (zie II). 3. Arend van der BIJL, geb. Den Haag , werkman, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mietje KLIJN, geb. Amersfoort , dr. van Asser Marcus KLIJN en Debora van der SLUIS (Debra). Jacob van der BIJL, geb. Den Haag , steendrukker, tr. Den Helder Miriam PIMENTEL (Jaantje), geb. Schagen , dr. van Isaac PIMENTEL, koopman, winkelier, en Leentje OUDKERK (Lea). 1. Leentje van der BIJL, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Weesp Salomon COHEN, geb. Elburg , reiziger, overl. Auschwitz , zn. van Mozes COHEN, Koopman, en Dorothea SPANJAARD. Een kleinkind herinnert zich het volgende van een bezoek aan zijn grootouders in Zandvoort op 8 mei 1940: 'Grootvader Sally speelde die dag zo prachtig viool voor mijn vrouw en mij. Hij speelde heel goed en juist op een zeer klankvol instrument het Khol Nidre en nog een stukje Concerto van Mendelsohn. (...) Grootvader Sally liet ons ook nog zijn handigheid zien als 82-jarige, rijdend zonder het stuur vast te houden in zijn straatje op een voor hem veel te hoge fiets. (...) De tijd van mijn tol, knikkers en mijn hoepel was ik al lang vergeten, maar Grootmoeder Leentje niet, hoor. Zij liet dat oude speelgoed, als relikwie verpakt onderin haar linnenkast, vol trots aan mijn jonge vrouw zien, want ik wilde die rommel niet mee naar huis slepen. Grootmoeder Leentje verwende mij nog steeds met die Hollandse slagroomtaartjes met chocolade-omhulsel waarop een stukje ananas zat. Zij wist dat ik er als kind zoveel van hield en nog steeds van houd... en die alleen maar in Holland bestaan. Beiden hadden wij ons, mijn vrouw en ik, die dag erg geënthousiasmeerd dat zij, ondanks hun ouderdom, nog zo een helder verstand bezaten en een algemene kennis om zich met ons in de Franse taal over mode, keuken en muziek te kunnen onderhouden.' 2. Sara van der BIJL, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Haarlem Jacob van VOLLENHOVEN, geb. Den Haag , polier, zn. van Levij van VOLLENHOVEN, polier, en Diena PRIJS. 3. Samuel van der BIJL, geb. Den Helder , pakhuisknecht, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Esther BARBER, geb. Den Helder , overl. Zandvoort , dr. van Kalman Meijer BARBER (Karel) en Jansje Joël SOEZAN (Suzan), werkster, koopvrouw. Leentje van der Bijl en Salomon Cohen (II) 23

26 CONCENTRATIEKAMP Een steenen vloer en kaal geschuurde wanden. Een stank van schimmel, giftig-groen en zwart, Het durend bloeden van zijn rauwe handen, En muren, muren, muren rond zijn hart. Een maal, dat hij met honderden moet deelen, Een hongerpijn, die alle kwelling tart, - De nooit gestilde eenzaamheid van velen, En muren, muren, muren rond zijn hart. Een zware taak in hitte, koude, regen, Een stem, die in zijn slaap nog vloekt en sart, - De wanhoop, onvoorwaardelijk verzwegen, En muren, muren, muren rond zijn hart. Een foltering, die niets ooit kan verzoenen, Een niet-meer-weten, dat zijn ziel verwart... En dan de dood in duizend visioenen Op muren, muren, muren rond zijn hart. K. H. R. de Josselin de Jong 24

27 BLOK BLOK I Joseph ISRAëLS, geb. circa 1750, voorzanger, tr. circa 1775 Hanna ZADOK, geb. circa Zadok Joseph BLOK (zie II). II Zadok Joseph BLOK, geb. Leeuwarden 1779, vleeschhouwer, overl. Groningen , tr. circa 1800 Hanna Samuel LEEK, geb. Groningen 1765, overl. Groningen , dr. van Samuel LEEK en Roosje JACOBS. 1. Saartje BLOK, geb. Groningen , overl. Groningen , tr. (1) Groningen Jacob Godschalk CHINAASAPPEL, geb. Zwolle 1789, slagersknecht, overl. Groningen , zn. van Godschalk Jacobs CHINAASAPPEL en Leena RAPHAëL, tr. (2) Wildervank Benjamin Heiman SANDERS, geb. Winschoten 1800, koopman, zn. van Heiman SANDERS, rentenier, en Judith BENJAMINS (Judik). 2. Rachel Zadok BLOK, geb. Groningen 1806, overl. Groningen , tr. Groningen Simon Izaacs SIMONS, geb. Buitenhuis , koopman, zn. van Izaac SIMONS, koopman, en Rachel Alexander POLAK. 3. Samuel Zadok BLOK (zie III). 4. Leena Zadoks BLOK, geb. Workum , overl. Groningen , tr. Groningen Simon Mozes Heiman COHEN, geb. Groningen , koopman, ged. Groningen , overl. Groningen , zn. van Mozes Heiman Simon COHEN en Sara Samuels BREEBAARD. III Samuel Zadok BLOK, geb. Workum , vleeschhouwer, overl. Groningen , tr. Groningen Ester van de WALDE, geb. Emden , overl. Groningen , dr. van Abraham Wulf van de WALDE en Grietje ARENDS. 1. Hanna BLOK, geb. Groningen , tr. Almelo, Stad Israel David MENDELS, geb. Groenlo , koopman, overl. Groningen , zn. van David Levij MENDELS, koopman, en Sibilla SIMONS. 2. Abraham BLOK (zie IV). 3. Joseph BLOK, geb. Groningen , overl. Groningen IV Abraham BLOK, geb. Groningen , vleeschhouwer, overl. Groningen , tr. Groningen Roossien BROEKEMA, geb. Oude Pekela , overl. Groningen , dr. van Abraham Benjamins BROEKEMA, vleeschhouwer, en Gutel Juda OPPENHEIM (Gudeltje). 1. Samuel BLOK (zie V). 2. Juda BLOK, geb. Groningen , overl. Groningen Levenloos BLOK, geb. Groningen , overl. Groningen V Samuel BLOK, geb. Groningen , koopman, lompenhandelaar, overl. Sobibor , tr. Groningen Elizabeth MARCUS, geb. Groningen , overl. Apeldoorn , dr. van Abraham MARCUS, vleeschhouwer, en Mietje GRAVEUR, koopvrouw. 1. Samuel BLOK, geb. Groningen Abraham BLOK (zie VIa). 3. Mietje BLOK, geb. Groningen , overl. Sobibor , tr. Groningen Lazarus Abraham KISCH, geb. Groningen , bediende, overl. Sobibor , zn. van Abraham Hartog KISCH, koopman, en Roosje POLAK. 4. Roosje BLOK, geb. Groningen , overl. Groningen Jozef BLOK (zie VIb). 6. Rosette BLOK, geb. Groningen , overl. Groningen Regina BLOK, geb. Groningen , tr. Groningen Samuel van GELDER, geb. Groningen , vleeschhouwer, zn. van Lazarus van GELDER, vleeschhouwer, en Esther van ZANTEN. 8. Emanuel BLOK (zie VIc). 9. Rika BLOK, geb. Groningen , kantoorbediende, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Walter FRIEDEBERG, geb. Berlijn , handelsreiziger, zn. van Salomon FRIEDEBERG en Johanna RIEGNER. 10. Sara BLOK, geb. Groningen , tr. Groningen Coenraad BOHEMEN, geb. Groningen , kantoorbediende, overl. Midden-Europa , zn. van Abraham BOHEMEN, koopman, en Hinderina BOOMSTRA. VIa Abraham BLOK, geb. Groningen , handelsreiziger, overl. Auschwitz , tr. Groningen Vrouwtje van GELDER, geb. Groningen , overl. Amsterdam , dr. van Levy Jozeph van GELDER, koopman, antiquer, en Sara van de RHOER. 1. Samuel Louis BLOK (zie VII). 25

28 BLOK VIb Jozef BLOK, geb. Groningen , Stafmuzikant, overl. Auschwitz , tr. Assen Heintje SWARTBERG, geb. Assen , overl. Auschwitz , dr. van Levie SWARTBERG, koopman, en Maria VISSER. 1. Elizabeth Marie BLOK, geb. Den Helder , Naaister, overl. Auschwitz Maria Rozetta BLOK, geb. Den Helder , Kantoorbediende, overl. Auschwitz Levie BLOK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz VIc Emanuel BLOK, geb. Groningen , magazijnbediende, overl. Auschwitz , tr. Groningen Heintje van GELDER, geb. Groningen , overl. Auschwitz Elizabeth BLOK, geb. Groningen , overl. Auschwitz Philip BLOK, geb. Groningen , overl. Auschwitz VII Samuel Louis BLOK, geb. Groningen , overl. Zwolle , tr. circa 1935 Tonia Pietje WEERTMAN, geb. Zwolle , overl. Apeldoorn , dr. van Hendrik WEERTMAN, brooddepothouder, en Sipkje HOEKSTRA, dienstbode. 1. Levenloos BLOK, geb. Zwolle , overl. Zwolle Vrouwtje van Gelder (VIa) Het Joodsche Weekblad 11 september 1942 (VIa) 26

29 BROEKMAN BROEKMAN I Marcus Gerrit BROEKMAN, geb. Wiesbaden 1781, kledermaker, overl. Amsterdam , tr. circa 1815 Mina Samuel BAGEL, geb. 1796, overl. Steenwijkerwold Dina BROEKMAN (Broekmaat), geb. Dusseldorf (Pruisen) , werkster, overl. Den Helder , begr. Den Helder , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Meijer Marcus van PRAAG, geb. Amsterdam , kruijer, koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Marcus Meijer van PRAAG en Schoontje Mozes PRONK, ventster, tr. (2) Den Helder Moses Juda WAAS, geb. Amsterdam , koopman, zn. van Juda Jacob WAAS, kruier, koopman, en Betje Barend BOEKBINDER. 2. Isaak Marcus BROEKMAN (zie II). II Isaak Marcus BROEKMAN, geb. Amsterdam , venter, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Grietje Marcus van PRAAG, geb. Amsterdam , werkster, dr. van Marcus Meijer van PRAAG en Schoontje Mozes PRONK, ventster. 1. Meijer Isaak BROEKMAN (zie IIIa). 2. Barend Isaak BROEKMAN (zie IIIb). 3. Mina BROEKMAN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Meijer DRUIJF (Druijff), geb. Amsterdam , sigarenmaker, Koopman in glas en aardewerk, overl. Auschwitz , zn. van Abraham DRUIJF, venter, 1896-koopman, en Henne COHEN. 4. Dina BROEKMAN, geb. Texel , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Elie HES, geb. Enkhuizen , bediende, winkelier, overl. Amsterdam , zn. van Joseph HES, Rabbijn, Godsdienstleraar, en Naatje KOCH. IIIa Meijer Isaac BROEKMAN, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Schoontje van STRATEN, geb. Harlingen Meijer Druijf (II 3) , overl. Apeldoorn , dr. van Isaac Salomons van STRATEN en Wilhelmina de VRIES, Koopvrouw. 1. Dina BROEKMAN, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz IIIb Barend Isaak BROEKMAN, geb. Den Helder , Koopman, venter, overl. Sobibor , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Henderine de VRIES, geb. Harlingen , overl. Amsterdam , dr. van Liepman de VRIES en Mietje van STRATEN, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Roosje POLAK, geb. Zwolle , overl. Amsterdam , dr. van Mozes POLAK en Keetje ENTHOVEN, otr. (3) Amsterdam , tr. Amsterdam Dina van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Sobibor , dr. van Marcus Meijer van PRAAG, koopman, en Sara Juda KOOL (Cool). Uit het eerste huwelijk: 1. Izaak Barend BROEKMAN, geb. Amsterdam , koopman, overl. Amsterdam , tr. Amsterdam Jetje van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , dr. van Marcus Meijer van PRAAG, koopman, en Sara Juda KOOL (Cool). 2. Meijer BROEKMAN (zie IV). 3. Grietje BROEKMAN, geb. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mozes STUIVER, geb. Amsterdam , overl. Zeist , zn. van Abraham STUIVER, venter, en Kaatje BOEKEN. Tijdens de oorlog was Mozes Stuiver namens de Joodse Raad aangesteld als beheerder van een jeugdgebouw. Op zeker moment is hij met zijn vrouw ondergedoken. Volgens een proces-verbaal (augustus 1945) van de politie in Zeist was het echtpaar op weg naar een onderduikadres in Austerlitz toen Mozes Stuiver op 24 juni 1943 in de nabijgelegen bossen is overleden aan een hartverlamming. Zijn lichaam is daar clandestien begraven. Na de oorlog is het stoffelijk overschot herbegraven. De echtgenote van Mozes Stuiver heeft de oorlog overleefd. IV Meijer BROEKMAN, geb. Amsterdam , Diamantversteller, overl. Auschwitz , tr. Zaandam Sophia van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , dr. van Marcus Meijer van PRAAG, koopman, en Sara Juda KOOL (Cool). 1. Hendrina BROEKMAN, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Marcus BROEKMAN, geb. Amsterdam , overl. Seibersdorf Sara BROEKMAN, geb. Amsterdam , Naaister, overl. Auschwitz

30 28

31 BUITENKANT BUITENKANT I Isaak BUITENKANT, geb. circa 1770, tagrijn, tr. circa 1795 Vrouwtje MACHIEL, geb. circa Machiel BUITENKANT (zie II). II Machiel BUITENKANT, geb. Amsterdam 1799, koopman, overl. Den Helder , tr. Den Helder Betje Salomon de BEER, geb. Alkmaar 1805, overl. Den Helder , dr. van Salomon Benedictus de BEER, winkelier, en Eva Jacob POLAK, Fruitverkoopster, winkelierster. 1. Izaak Machiel BUITENKANT (zie III). III Izaak (Yitschak) Machiel BUITENKANT, geb. Den Helder , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Ester (Esther) Gumpel KATWIJK, geb. Amsterdam , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Gumpel Salomon KATWIJK, onderwijzer, en Sara Coenraad KATOOG, naaister. 1. Eva BUITENKANT, geb. Den Helder , tr. Den Helder David ENGERS, geb. Leiden , sigarenmaker, zn. van Sander Levij ENGERS en Hanna COHEN. 2. Gompel (Mordechai) BUITENKANT, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder Betje (Rivka) BUITENKANT, geb. Den Helder , overl. Alkmaar , begr. Den Helder , tr. Alkmaar Levi VELLEMAN, geb. Alkmaar , koopman, merchant, winkelier, overl. Haarlem , zn. van Barend VELLEMAN, werkman, en Saartje van DAL. 4. Vrouwtje BUITENKANT, geb. Den Helder , overl. Auschwitz Machiel BUITENKANT, geb. Den Helder , overl. Leiden , begr. Den Helder , tr. Amsterdam Eva HARTOG, geb. Mijdrecht , dr. van Arie David HARTOG en Lea NETER (Lena). 6. Heintje BUITENKANT, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Joseph Jules van LIER, geb. Den Haag , agent van politie, overl. Hilversum , zn. van Marcus Israel van LIER en Judith SPIJER. Josep Jules van Lier (III 6) Het Joodsche Weekblad, 5 maart 1943 (Advr. JHM) 29

32 30

33 COHEN COHEN I Emanuel COHEN, geb. circa 1760, tr. circa 1785 Grietje HARINGMAN, geb. circa Abraham Emanuel COHEN (zie II). II Abraham Emanuel COHEN, geb. Amsterdam , koopman, overl. Den Helder , tr. Den Helder Judic Philip BEEK (Judik), geb. Amsterdam , overl. Den Helder , dr. van Philip Mozes BEEK en Schoontje Davids BAMBERGEN (Bamberg). 1. Sientje Abraham COHEN, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , tr. Den Helder Abraham Aron van FRANK, geb. Uithoorn , slachter, overl. na , zn. van Aaron Abraham van FRANK (van 't Frank), onderwijzer, en Hester Mozes OPPENHEIM (Opperheins). 2. Trijntje Abraham COHEN, geb. Den Helder , dienstbaar, otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Calmen Emanuel HARING, geb. Amsterdam 1787, wolkaarder, overl. Amsterdam , zn. van Emanuel Kalman HARINGMAN en Judik Abraham REEGENSBURG, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Sander David BARUG, geb. Amsterdam , kleermaker, zn. van David BARUG en Betje Sander de METZ. 3. Rebecca COHEN, geb. Den Helder Rachel Abraham COHEN (Racgel), geb. Den Helder , naaister, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Wolf Hartog PRONT, geb. Amsterdam , venter, zn. van Hartog Wolf PRONT, venter, en Rachel Abrahams RAPS. 5. Philip Abraham COHEN (zie IIIa). 6. Judic COHEN (Judik), geb. Den Helder , naaister, tr. Amsterdam Samson Hijman van MAARSEN (Samuel), geb. Amsterdam 1822, kruier. 7. Dina COHEN (Dientje), geb. Den Helder , tr. Den Helder Jacob SIGNETSNIJDER, geb. Amsterdam , kleermaker, zn. van Levij Jacob SIGNETSNIJDER, venter. militair, taalmeester, en Rebekka Moses BINGER. 8. Hanna Abraham COHEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder Emanuël Abraham COHEN (zie IIIb). 10. David Abraham COHEN (zie IIIc). 11. Jacob Abraham COHEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder IIIa Philip Abraham (Yechezkiel) COHEN, geb. Den Helder , kleermaker, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Gerritje Isaac (Gella) HARINGMAN, geb. Amsterdam , dr. van Isaac Emanuel HARINGMAN en Rebecca Jochem KRISHAAWER. 1. Judic COHEN, geb. Amsterdam , tr. Amsterdam Jonas Manuel BONETTEMAKER, geb. Amsterdam , venter, zn. van Manuel Jacob BONETTEMAKER en Eva Jonas OOSTERMAN. 2. Isaac COHEN, geb. Amsterdam , tr. Amsterdam Judic van MAARSEN, geb. Amsterdam , dr. van Samuel Hijman van MAARSEN en Judic COHEN. 3. Abraham Philip COHEN (zie IVa). 4. Betje COHEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder David COHEN, geb. Den Helder , tr. (1) Amsterdam Mirjam DELMONTE, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Juda DELMONTE, venter, en Esther SUSAN, tr. (2) Amsterdam Martha SIMONS, geb. Slochteren , dr. van Simon SIMONS, inlandsche kramer, en Mietje MEIJERS, dienstmeid. 6. Emanuel COHEN, geb. Den Helder , overl. Apeldoorn , tr. Amsterdam Rosa COHEN, geb. Amsterdam , dr. van Levie Alexander COHEN, kruijer, en Jansje Mozes PROLER, werkster. 7. Debora COHEN, geb. Den Helder Machiel COHEN, geb. Den Helder , tr. Amsterdam Elisabeth COHEN, geb. Amsterdam , dr. van Levie Alexander COHEN, kruijer, en Jansje Mozes PROLER, werkster. 9. Sientje COHEN, geb. Den Helder Saartje COHEN, geb. Den Helder Rebekka COHEN, geb. Den Helder

34 COHEN IIIb Emanuël Abraham (Menachem) COHEN, geb. Den Helder , kleermaker, tr. (1) Den Helder Marianne (Merele) BRUINVELS (Mariaijne Mozes), geb. Amsterdam , overl. Den Helder , dr. van Mozes Barend BRUINVELS, kruier, en Naatje Emanuel HARINGMAN (Hanna), otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Kaatje Isaac GOBETZ, geb. Amsterdam , dienstbaar, dr. van Isaac Mozes GOUBETS (Gobetz), kruier, en Leentje Emanuel DEGEN (Deegen). 1. Abraham Emanuel COHEN, geb. Den Helder , overl. Amsterdam Hanna (Hanna dv. Menachem) COHEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder Jacob COHEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder Uit het tweede huwelijk: 4. Izaak COHEN (zie IVb). IIIc David Abraham COHEN, geb. Den Helder , schoenmaker, tr. Den Helder Ester Jacob TABAK (Hester), geb. Amsterdam , dr. van Jacob Joseph TABAK, militair, en Judic Samuel NIEUWKERK, schoonmaakster. 1. Judik COHEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder IVa Abraham Philip(Avraham zv. Yechezkiel) COHEN, geb. Amsterdam , sjouwerman zeemilicien, overl. Den Helder , begr. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Sara Salomon GROEN, geb. Amsterdam , ventster, overl. Apeldoorn , begr. Den Helder , dr. van Salomon Hartog GROEN, koopman, venter, en Rachel SCHAAP, ventster. 1. Rachel COHEN, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Abraham ROODENBURG, geb. Amsterdam , diamantversteller, overl. Sobibor , zn. van Hijman Hartog ROODENBURG, venter, en Sara Abraham MULDER. 2. Gerritje COHEN, geb. Den Helder , dienstbode, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Levie SCHAAP, geb. Amsterdam , sjouwerman, overl. Sobibor , zn. van Machiel SCHAAP, sjouwerman, en Branka van PRAAG. 3. Judik COHEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder Sientje COHEN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Den Helder Salomon de JONGH, geb. Den Helder , koopman, overl. Auschwitz , zn. van Izaak Jacob de JONGH (Jong), koopman, en Naatje Salomon OESTERMAN.Salomon de Jongh en Sientje (Dientje)Cohen. 5. Anna COHEN, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Simon ROODENBURG, geb. Amsterdam , Lompenventer, overl. Sobibor , zn. van Hijman Hartog ROODENBURG, venter, en Sara Abraham MULDER. 6. Philip COHEN, geb. Den Helder , koopman, overl. Sobibor , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Carolina KOORT, geb. Amsterdam , ventster, overl. Amsterdam , dr. van Isaac Salomon KOORT, oud ijzerkoper, en Branka LEVIJ, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Sientje STAAL, geb. Eindhoven , overl. Amsterdam , dr. van Meijer STAAL, onderwijzer, en Eva de LEEUW. Sientje Cohen-Staal heeft onder druk van de omstandigheden een einde aan haar leven gemaakt. 7. Salomon COHEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder Rebecca COHEN, geb. Den Helder , Winkelierster, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mozes STEIN, geb. Amsterdam , diamantversteller, overl , zn. van David STEIN, kermisreiziger, en Gracia RODRIQUES LOOPES, ventser. 9. Jansje COHEN, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Ramsey (Engeland) Levij OS, geb. Bleibuir , Koopman, overl. Sobibor Fanny COHEN, geb. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam , sch. Amsterdam Elkan KAN, geb. Amsterdam , kleermaker, zn. van Mozes KAN, schoenmaker, en Rachel de GROOT. 11. Salomon Abraham COHEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder Levie COHEN, geb. Den Helder 1892, koopman, tr. Alkmaar Grietje ELZAS, geb. Alkmaar 1897, dr. van Levi ELZAS, winkelier, en Saartje ENGLANDER. IVb Izaak COHEN, geb. Den Helder , 1887-venter, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mattje GLAZER, geb. Den Helder , 1887-winkelierster, overl. Auschwitz , dr. van David Abraham GLAZER (Glaser), koopman, en Mietje Jacobs KANNEWASSER (Rachel Judik). 1. Abraham COHEN, geb. Amsterdam , Winkelier, overl. Sobibor Mietje COHEN, geb. Amsterdam , Winkeljuffrouw, overl. Sobibor Clara COHEN, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz

35 COHEN Abraham Roodenburg en Rachel Cohen (IVa 1) Salomon de Jongh (IVa 4) 33

36 JOODSCH KIND Zij wacht hem elken avond aan den trein Het meisje met d on-arisch zwarte haren, Met oogen, die verstrakken in een staren Of vader gauw de tunnel door zal zijn. Forensen schuif len langs de binnendeur En schieten van de trap in daag lijksch jachten, Het donk re kind kan enkel staan en wachten Vlak bij het hokje van den conducteur. Dan zwaait een mannenarm een verren groet, Op t klein gezicht bloeit plotseling herkennen, Ze moet op slag hard naar haar vader rennen, Hij bukt zich laag en zoent haar smallen toet. Nu gaan zij samen door den laten dag, De man gebogen en van zorg gebeten, Het ratelstemmetje wil erg graag weten Waarom ze nog niet naar het zwembad mag... O Heer, ik heb vandaag één bede maar: Elk Joodsch gezin wordt haast vaneengereten, Laat de Gestapo deze twee vergeten, Laat die in Jezus naam toch bij elkaar! H. Fedde 34

37 COLTOF COLTOF I Aaron COLTOF, geb. circa Kind: 1. Jacob Aarons COLTOF (zie II). II Jacob Aarons COLTOF, geb. Gorredijk 1783, vleeschhouwer, winkelier, overl. Hoogezand , tr. circa 1810 Hester Joseph COHEN, geb. Veenedaal , oud-koopvrouw, overl. Sappemeer , dr. van Josef COHEN en Lea. 1. Leentje Jakob COLTOF, geb. Gorredijk , overl. Sappemeer , tr. Sappemeer Salom Fridman COHEN, geb. Sappemeer , vleeschhouwer, ged. Groningen , overl. Sappemeer , zn. van Levie COHEN, vleeschhouwer, en Gijltje SALLES. 2. Aron COLTOF, geb. Leeuwarden , koopman, koster en koorzanger, overl. Sappemeer , tr. Groningen Roosje van DAM, geb. Groningen , koopvrouw, overl. Assen , dr. van Berend Simons van DAM, vleeschhouwer, en Hester BENJAMINS. 3. Salomon Jacobs COLTOF (zie III). 4. Hendrina COLTOF (Henderina), geb. Heerenveen , inlandschekramersche, overl. Sappemeer , tr. Hoogezand Simon ZUIDEMA (Zudema), geb. Slochteren , vleeschhouwer, overl. Sappemeer , zn. van Levy Meyes ZUDEMA en Rosia Lazarus ODEWALD. 5. Sara Jakobs COLTOF (Colthof), geb. Heerenveen , inlandschekramersche, overl. Slochteren , tr. Hoogezand Philip Heimans van HASSELT (Filippus), geb. Ten Post , vleeschhouwer, overl. Ten Boer , zn. van Heiman Heimans van HASSELT, vleeschhouwer, slager, koopman, en Sara Hartogs van STEDUM (Saartje), vleeschhouwersche. III Salomon Jacobs COLTOF, geb. Heerenveen , inlandschekramer, koopman, rentenier, overl. Hoogezand , tr. Hoogezand Leentje SIMONS, geb. Sappemeer , inlandschekramersche, overl. Hoogezand , dr. van Levie SIMONS, inlandschekramer, en Vrouwtje DAVIDS. 1. Jacob COLTOF, geb. Martenshoek gem. Hoogezand , overl. Hoogezand Vrouwke COLTOF, geb. Hoogezand , overl. Hoogezand Hester COLTOF, geb. Hoogezand , overl. Martenshoek gem. Hoogezand , tr. Hoogezand Levie de VRIES, geb. Hoogezand , vleeschhouwer, overl. Hoogezand , zn. van Simon Nathan de VRIES, vleeschhouwer, en Ester Levie COHEN (Hester). 4. Frouke COLTOF, geb. Hoogezand , overl. Hoogezand Jacob COLTOF (zie IV). 6. Levie COLTOF, geb. Hoogezand , overl. Hoogezand Levie COLTOF, geb. Hoogezand , vleeschhouwer, overl. Rotterdam , tr. Hoogezand Frederika SEKKEL (Seckel, Zeckel), geb. Hoogezand , overl. Sobibor , dr. van Abraham ZEKKEL (Abraham Wolf Sekkel, Seckel), koopman, en Minkje Lazarus FRANK (Franke). 8. Levenloos COLTOF, geb. Hoogezand , overl. Hoogezand IV Jacob (Joseef Ya'akov zv. Shlomo) COLTOF, geb. Hoogezand , vleeschhouwer, moheel (besnijder), overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Hoogezand Matje (Mata) ZECKEL (Zeekel, Sekkel), geb. Martenshoek gem. Hoogezand , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Abraham ZEKKEL (Abraham Wolf Sekkel, Seckel), koopman, en Minkje Lazarus FRANK (Franke). 1. Salomon COLTOF (zie Va). 2. Abraham COLTOF (zie Vb). 3. Levie COLTOF (zie Vc). 4. Leentje COLTOF, geb. Opsterland , overl. Auschwitz , tr. Den Helder Maurits GODSCHALK SALOMON, geb. Stad-Ommen , koopman, overl. Ommen , zn. van Salomon GODSCHALK, koopman, en Willemina de LANGE. Maurits Salomon Godschalk was een zakenman oorspronkelijk afkomstig uit Ommen. Hij had een manufacturen- en meubelhandel en handelde ook in hout. In 1921 verliet hij Ommen maar kwam er naderhand elk jaar terug. Tijdens de oorlog was hij samen met zijn vrouw, zoon (Jacob Salomon Godschalk) en schoondochter (Judith Johanna Bertha van Gelderen) in Ommen ondergedoken in een afgelegen boerderij. Wanneer er gevaar dreigde gingen ze naar een schuilplaats in het bos. Op een dag was in de nabijheid van Ommen een vliegtuig neergestort. Bewakers van het nabijgelegen kamp Erika gingen op onderzoek en stuitten toen op het gezin Godschalk, dat juist op weg was naar de schuilplaats in het bos. Maurits Salomon Godschalk probeerde te vluchten en is daarbij in de rug geschoten. De andere gezinsleden zijn opgepakt en direct naar Auschwitz gedeporteerd waar Leentje Coltof en Judith van Gelderen zes dagen later om het leven zijn gebracht. Maurits Salomon Godschalk is begraven op de joodse begraafplaats in Ommen. Zie voor aanvullende informatie: W. Stappenbelt Ommen onder Kroon en Kruis, deel 1 en 2 (Ommen 1995) Martend Makkinga, 'Maurits Godschalk', in: De Darde Klokke; kwartaaluitgave van de Gemienschop van Old Ommer (Ommen 1980) Deze persoon wordt herdacht met 2 gedenktekens in Ommen. Van deze gedenktekens ( gedenkteken 1, gedenkteken 2 ) vindt u een beschrijving op de website van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. 35

38 COLTOF 5. Lazerus COLTOF, geb. Den Helder , overl. Den Helder Minkje COLTOF, geb. Den Helder , tr. Den Helder Benjamin COHEN, geb. Hoogeveen , koopman, overl. New York , zn. van Mozes COHEN en Reintje RUBENS. 7. Estella COLTOF, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Den Helder Jaques SCHLICHER COHEN, geb. Oud-Beijerland , overl. Auschwitz Op de Verhagen Metmanstraat 14 te Rijswijk woonden op 1 november 1941 twee joodse gezinnen. De mannen waren Jacques Schlicher Cohen en David Anton Cohen. De vrouwen waren Estella Cohen-Coltof en Berendina Cohen-Vlessing. Zou het kunnen, dat er een fout is gemaakt in het leggen van de relaties? Volgens Wiewaswie zijn Jacques Schlicher Cohen en Estella Coltof op 19 augustus 1919 te Den Helder getrouwd. Verondersteld wordt, dat Meta Schlicher Cohen hun dochter was (de moeder van Estella heette Matje) en Nico Schlicher Cohen hun zoon (de vader van Jacques heette Nathan). Berendina Vlessing zou dan getrouwd zijn geweest met David Anton Cohen. 8. Anna COLTOF, geb. Den Helder , overl. Den Helder Va Salomon (Shlomo zv. Ya'akov) COLTOF, geb. Oude-Pekela , koopman, eigenaar manufacturenzaak, overl. Amsterdam , begr. Den Helder , tr. (1) Zwolle Clara Emma (Emma) de BEER, geb. Zwolle , overl. Alkmaar , begr. Den Helder , dr. van Abram de BEER, koopman, en Estella MEIJERS, tr. (2) Amsterdam Henriette FRUITMAN, geb. Amsterdam , kantoorbediende/steno-typiste, overl. Amsterdam , dr. van Benjamin FRUITMAN en Sophia HOEDEMAKER. Uit het eerste huwelijk: 1. Jacob Abraham COLTOF, geb. Den Helder , overl. Jeruzalem , tr. Jeruzalem Adolphine VIGEVENO, geb. Amsterdam , overl. Bedford 1984, begr. Jeruzalem , dr. van Gabriel VIGEVENO, diamantklover, en Henriette GOUTSTIKKER. 2. Arthur Frits COLTOF, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Bergen Jannette van URK, geb. Den Helder , dr. van Hendrik van URK en Anne BAKKER. 3. Meta Edie COLTOF, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , otr. Den Helder , tr. Den Helder , tr. kerk Den Helder Isedore Emanuel van MOPPES, geb. Amsterdam , tandarts, overl. Amsterdam , zn. van Emanuel van MOPPES, diamantsnijder, en Grietje KATTENBURG. 4. Frits Uri (Uri zv Shlomo) COLTOF, geb. Den Helder , winkelier in meubelen, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Amsterdam , sch. Amsterdam Marijtje van URK (Rita), geb. Den Helder , dr. van Hendrik van URK en Anne BAKKER. 5. Ernst (Eliezer zv Shlomo) COLTHOF, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder Estella COLTOF, geb. Den Helder Vb Abraham COLTOF, geb. Oude Pekela , meubelhandelaar, overl. Sobibor , tr. 's-gravenhage Jenny van EMDEN, geb. Den Haag , overl. Sobibor Mathilde Betsy COLTOF, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Den Helder Menni LEEFSMA, geb. Veghel , Schoolhoofd, overl. Midden Europa , zn. van Raphaël LEEFSMA en Ella EPPENHEIM. Vc Levie (Yehuda zv. Ya'akov) COLTOF, geb. Oude Pekela , manufacturier, overl. Amsterdam , begr. Den Helder , tr. (1) Groningen Aleida (Lea dv. Kalonimus) NORDEN, geb. Groningen , overl. Wolvega gem. Weststellingwerf , begr. Den Helder , dr. van Calmer Philip NORDEN (Colman), schrijnwerker, en Kaatje FORTUIN, tr. (2) circa 1945 Rachel TAFELKRUIJER, geb. Amsterdam , overl. Arnhem , dr. van Meijer TAFELKRUIJER, diamantsnijder, en Clara STREEP, naaister. Uit het eerste huwelijk: 1. Jacob COLTHOF, geb. Den Helder , Grossier in papierwaren, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Froukje TURKSMA, geb. Leeuwarden , overl. Auschwitz , dr. van Levie TURKSMA en Sara Joseph TURKSMA. 36

39 COLTOF + Meta Edie Moppes-Coltof Greta Clara Moppes in kinderwagen 1935 (Va 3) 37

40 COURLANDER CORPER I Simon Meijer CORPER (Korper), geb. circa 1785, overl. Amsterdam , tr. circa 1810 Rebecca Davids (Eva, Sara), geb. circa David Simon CORPER (Korper) (zie IIa). 2. Jacob Simon CORPER (zie IIb). 3. Abraham Simon KORPER (zie IIc). IIa David Simon CORPER (Korper), geb. Amsterdam , sjouwerman, venter, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Elisabeth Eliazer DUITS, geb. Amsterdam , dr. van Eliazer Nathan DUIJTZ (Duits) en Vrouwtje Benjamin ALEXANDERS. 1. Vrouwtje CORPER (Korper), geb. Amsterdam , tr. Den Helder Nathan Salomon PEKEL, geb. Amsterdam , zn. van nn en Rachel PEKEL. 2. Wolf David CORPER (Korper), geb. Den Helder Levi CORPER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Marianne CORPER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Rebekka David CORPER, geb. Den Helder , tr. Den Helder Jacob JACOBS, geb. Den Helder , schipper, koopman, zn. van Simon JACOBS, schippersknecht, en Rachel Eliazer SPREEKMEESTER (Roosje), naaister. 6. Naatje CORPER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Hartog CORPER, geb. Den Helder , overl. Den Helder IIb Jacob Simon CORPER, geb. Amsterdam , kruier, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Marianne Izaak BREEDBAART, geb. Amsterdam , werkster, ventster, dr. van Isaac Abraham BREEDBAART en Fijtje Mozes MULDER. 1. Izaak Jacob KORPER (zie IIIa). 2. Wolf Jacob CORPER (zie IIIb). IIc Abraham Simon KORPER, geb. Amsterdam , schoenmaker, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Fijtje KORPER, geb. Amsterdam , dr. van Hartog Simon KORPER en Naatje Samuel ZANTE. Fijtje is met haar oom gehuwd. 1. Meijer KORPER (zie IIIc). 2. Willem Eliazer KORPER, geb. Den Helder , overl. Sobibor Verbleef in De Joodse Invalide (Zie: Bijlage A). IIIa Izaak Jacob KORPER, geb. Den Helder , werkman, begr. Diemen , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Naatje DUPONT, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , begr. Diemen , dr. van Joseph Christiaan DUPONT, sigarenmaker, werkman, en Rachel LOGGERS. 1. Marianna KORPER, geb. Den Helder , overl. Sobibor Jacob KORPER (zie IV). 3. Elisabeth KORPER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Asser Abraham REINDORP, geb. Amsterdam , pakhuisknecht bij een kaashandel, overl. Auschwitz , zn. van Hartog REINDORP, koopman, melkslijter, en Esther CROESE. 4. Lea KORPER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Salomon DOOF, geb. Amsterdam , kleermaker, overl. Auschwitz , zn. van Mozes DOOF, sigarenmaker, en Anna KERKMEESTER, pettenmakster. 5. Rachel KORPER, geb. Amsterdam , naaister, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam circa 1935 Jacob de METZ, geb. Amsterdam , overl. Midden Europa IIIb Wolf Jacob CORPER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Eva STODEL, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Benedictus STODEL, werkman, en Marianne SLAP. 1. Marianne CORPER, geb. Amsterdam , Handwerker confectie, overl. Auschwitz Elisabeth CORPER, geb. Amsterdam , Hulp in de huishouding, overl. Auschwitz IIIc Meijer KORPER, geb. Den Helder , kleermaker, schijvenschuurder, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Duifje ROOTVELD, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Emanuel ROOTVELD, werkman, sjouwerman, en Hester Emanuel van der VELZEN. 38

41 CORPER 1. Abraham KORPER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz IV Jacob KORPER, geb. Den Helder , Hulpsorteerder, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Serline PACH, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van David PACH, sjouwerman, milicien, koopman, en Golde van DUIJM. 1. Golda KORPER, geb. Amsterdam , naaister, overl. Westerbork Wolf Jacob Corper (IIIb) 39

42 COURLANDER COURLANDER I Jacob COERLANDER, geb. circa 1775, tr. circa 1800 Annetje SAMUEL, geb. circa David COERLANDER (Courlander) (zie II). II David COERLANDER (Courlander), geb. Den Haag , overl. Den Haag , tr. 's-gravenhage Rosetta HOVEN (Rozetta), geb. Den Haag , overl. Den Haag , dr. van Joseph HOVEN en Theodora ENTHOVEN. 1. Joseph COERLANDER, geb. Den Haag , chef etablissementen, tr. Haarlem Elize EMRIK, geb. Haarlem , dr. van Ozer David EMRIK en Naatje Abraham PLUKKER. 2. Henry COURLANDER (zie IIIa). 3. Louis David COURLANDER (zie IIIb). 4. Saam James COERLANDER (Samuel), geb. Heusden , overl. Rotterdam Willem COERLANDER, geb. Den Haag 1853, soldaat, overl. Kampen IIIa Henry COURLANDER, geb. Den Haag , directeur ener stoomdiamantslijperij, overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , tr. (1) Den Haag Sara Hartog ARONS, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , dr. van Hartog Aron ARONS, venter, koopman, en Betje Jacob KANNEWASSER (Kannewasscher), Inl. kraamster, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Duifje KALF, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , dr. van Benediktus KALF, voorzanger, en Sara Aron SOUGET. Uit het eerste huwelijk: 1. Hartog COURLANDER (zie IVa). 2. David Jacob COURLANDER (zie IVb). 3. Alida COURLANDER, geb. Amsterdam Uit het tweede huwelijk: 4. Rosette COURLANDER, geb. Amsterdam IIIb Louis David (Yehuda zv. David) COURLANDER, geb. Den Haag , eerste machinist bij de directe der Marine, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Weesp Betje ARONS, geb. Den Helder , overl. na 1934, dr. van Aron Hartog ARONS, koopman, en Mietje Levie DRUIF. 1. Saam James COURLANDER (Simon Jonas), geb. Den Helder , overl. Amsterdam Aron Willem COURLANDER, geb. Den Helder , diamantklover, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Elza KOTTLER, geb. Garnsee Westpruisen , dr. van Hermann KOTTLER, fabrikant, en Julie ITZIG. 3. Henri COURLANDER (zie IVc). 4. Wilhelmina COURLANDER, geb. Den Helder , tr. Amsterdam Berend POLAK, geb. Leeuwarden , slager, zn. van Aron POLAK, slager, en Sibilla GLAS. 5. Joseph COURLANDER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Sophia COURLANDER, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , tr. Amsterdam Isaac van SANTEN (Jacques), geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , zn. van David van SANTEN, diamantslijper, en Kaatje de WOLFF, dienstbode. IVa Hartog COURLANDER, geb. Amsterdam , admimistrateur, overl. Auschwitz , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Alida KALF, geb. Amsterdam , overl. Utrecht , dr. van Benediktus KALF, voorzanger, en Sara Aron SOUGET, tr. (2) Amsterdam Alie NORDEN, geb. Groningen , overl. Auschwitz , dr. van Nathan NORDEN, koopman, en Clothilde Esperance Josephine Feronica JACOBS. Uit het eerste huwelijk: 1. Sara Hartog COURLANDER, geb. Dordrecht , overl. Sobibor Henriette Arnolda COURLANDER, geb. Groningen , overl. Utrecht IVb David Jacob COURLANDER, geb. Den Helder , overl. Utrecht , tr. Amsterdam Catharina PHILIPS, geb. Amsterdam , overl. Zandvoort , dr. van Jesaia PHILIPS, pettenmaker, commisionair in diamanten, en Jansje SJOUWERMAN. 1. Levenloos COURLANDER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , begr. Zeeburg Henri COURLANDER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , tr. circa 1940 Greta Henriette GOBES, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Machiel GOBES en Regina FRAENKEL. 40

43 COURLANDER IVc Henri COURLANDER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Margaretha SAKS, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Simon SAKS, diamantsnijder, en Rachel ARONS. 1. Louis Simon COURLANDER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Verbleef in Joodse psychiatrische inrichting Het Apeldoornse Bos. (Zie bijlage A) Het Joodsche Weekblad, 7 augustus 1942 (IIIb 6) 41

44 IN DUISTERNIS Nu t duister viel, hoe diep de nacht, hoe stil... Of alles, vrij, in zwijgen samenstemt. In mij alleen, schoon k ook die vrede wil, Het eene, steeds aanwezige dat beklemt. Dit leed, dit nooit gedoofd geknaag van pijn, Dit kwellende bewustzijn van t geweld, t Is altijd daar, t zal altijd in mij zijn, Tot wat zoo fel vernield werd is hersteld. In stilte en nacht, door droefenis vermand, Met saamgevouwen handen voor het raam, Zeg ik, de lippen bevend, Nederland, Uw lieve, trouwe, ontroerend simple naam. P. N. van Eyck 42

45 DUPONT DUPONT I II Christiaan Ernst DUPONT (du Pont), geb. Frankenthal (Bohemen) , suikerbakkersknecht, koekjesbakker, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Roosje HAMBURGER, geb. Amsterdam 1795, naaister, ventster, overl. Amsterdam , dr. van Joseph HAMBURGER en Sara. 1. Jeannette Ernst DUPONT (Genette), geb. Amsterdam , overl. Den Helder , tr. (1) Den Helder Johan Christoffel LINGEMAN, geb. Amsterdam , zeeman, overl. Veenhuizen (Norg) , zn. van Johan Heinrich LINGEMAN en Bernardina Anna Maria SPENKELINK, tr. (2) Den Helder Cornelis ERKENS, geb. Monninckendam , overl. Den Helder , zn. van Wilhelmus ERKENS, werkman, en Aaltje KWAKMAN. 2. Joseph Christiaan DUPONT (zie II). Joseph Christiaan DUPONT, geb. Amsterdam , sigarenmaker, werkman, tr. Den Helder Rachel LOGGERS, geb. Amsterdam , dr. van Saartje LOGGERS. 1. Roosje DUPONT, geb. Den Helder , tr. Den Helder Nathan SNOEK, geb. Purmerend , 1869/1872 koopman, 1908 venter in manufacturen, zn. van Barend Abraham SNOEK, militair, koopman, en Mietje Isaac KEESIE (Keessie, Keesse, Keesje), ventster, koopvrouw. 2. Wolf DUPONT (zie III). 3. Mozes Joseph DUPONT, geb. Den Helder , overl. Den Helder Naatje DUPONT, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , begr. Diemen , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Izaak Jacob KORPER, geb. Den Helder , werkman, begr. Diemen , zn. van Jacob Simon CORPER, kruier, en Marianne Izaak BREEDBAART, werkster, ventster. III Wolf DUPONT, geb. Den Helder , koopman, tagrijn, tr. Den Helder Mietje (Geb. Snoek) PILLER, geb. Purmerend , dr. van Moses PILLER, koopman, en Naatje Barend SNOEK, ventster. 1. Naatje DUPONT, geb. Den Helder , overl. Den Helder Roosje DUPONT, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Alexander FRANK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , zn. van Andries FRANK, slagersknecht, en Rachel de VRIES. 3. Mozes DUPONT, geb. Den Helder , Reiziger, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Schoontje BETEL, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Hartog BETEL, diamantversteller, en Rachel BOS. 4. Jozeph DUPONT (zie IVa). 5. Barend DUPONT, geb. Den Helder , overl. Den Helder Abraham DUPONT (zie IVb). 7. Sara DUPONT, geb. Den Helder , overl. Den Helder Naatje DUPONT, geb. Den Helder , overl. Den Helder IVa Jozeph DUPONT, geb. Den Helder , Handelaar in textielafval, overl. Auschwitz , tr. Zaandam Cornelia KLEIN, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Joseph Asser KLEIN, sigarenmaker, en Saartje MULLER, dienstbode. 1. Wolf Joseph DUPONT (zie V). IVb Abraham DUPONT, geb. Den Helder , winkelbediende, Winkelier, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Leentje de JONG, geb. Mijdrecht , overl. Auschwitz , dr. van Joseph de JONG en Betje van DAM, winkelierster. 1. Joseph DUPONT, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz V Wolf Joseph DUPONT, geb. Amsterdam , overl. Midden-Europa , tr. Amsterdam Sara BLOM, geb. Amsterdam , leerling naaister, overl. Auschwitz , dr. van Nathan BLOM, bloemist, en Sientje BROMET. 1. Joseph Willem DUPONT, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz

46 ELTE ELTE I Hijman Levie ELTE, geb. circa 1770, tr. circa 1795 Judik Joachem de VRIES, geb. 1770, overl. Alkmaar Joachem ELTE (zie II). II Joachem ELTE, geb. Alkmaar , koopman, overl. voor 1862, tr. (1) Alkmaar Betje Abrahams de LANGE (Beletje Abrahams), geb. Hoorn , overl. Alkmaar , dr. van Abraham Philip REENE en Debora Gerrits GRIEN, tr. (2) Naarden Betje Joseph NIJKERK, geb. Naarden , overl. voor 1862, dr. van Joseph Mozes NIJKERK, koopman, en Klaartje Abraham van GELDER. Uit het eerste huwelijk: 1. Levie ELTE (zie IIIa). Uit het tweede huwelijk: 2. Joseph ELTE (zie IIIb). IIIa Levie (Yehudah) ELTE, geb. Alkmaar , koopman, tr. Alkmaar Fijtje (Feigele) SWANENWEVER (Zwanenwever), geb. Alkmaar , dr. van Jacob SWANENWEBER (Swanenwever, zwanenwever, zwanenweber, Zwanewebel), koopman, en Lena Salomons BEST. 1. Joachim ELTE, geb. Alkmaar , bakker, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Judith ROOS, geb. Amsterdam , dr. van Jacob Abraham ROOS, onderwijzer, en Taaijtje Samuel BLOG (Blok). 2. Jacob ELTE, geb. Alkmaar , bakker, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Marianne WORMS, geb. Amsterdam , dr. van Machiel Joseph WORMS, pettenmaker, diamantslijper, en Beletje Mozes van BEEK, pettenmaakster. 3. Heijman Levie ELTE (Hopman, Hijman) (zie IV). 4. Salomon ELTE, geb. Alkmaar , bakker, tr. Uitgeest Rebekka van THIJN, geb. Uitgeest , dr. van Salomon van THIJN, vleeshouwer, en Henriëtte MEIJER. 5. Abraham ELTE, geb. Alkmaar , overl. Alkmaar IIIb Joseph ELTE, geb. Alkmaar , koopman, tr. Tiel Johanna van den BERGH, geb. Stratum , overl. Amsterdam , dr. van Daniel van den BERGH en Rachel Aron OPPENHEIMER (Oppenhijmer). 1. Esther Lina ELTE, geb. Druten , naaister, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Simon LEEFMANS, geb. Leeuwarden , overl. Sobibor , zn. van Salomon Leefman LEEFMANS en Kaatje Mozes Le GRAND. 2. Daniel ELTE, geb. Tiel , diamantklover, overl. Sobibor IV Heijman Levie (Chaim zv. Yehuda) ELTE (Hopman, Hijman), geb. Alkmaar , broodbakker, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Saartje Salomon BEEK, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Willem Salomon Jacob BEEK, slagter, en Lea RIJNVELD. 1. Fijtje ELTE, geb. Den Helder , overl. Tröbitz , tr. Den Helder Meijer OUDKERK, geb. Den Helder , Koopman, overl. Bergen-Belsen , zn. van Benjamin OUDKERK, koopman, en Klaartje van TIJN. Begin april 1945 werden gevangenen uit het concentratiekamp Bergen-Belsen overgebracht naar het concentratiekamp Theresienstadt. Een van de drie daarvoor gebruikte treinen is bij het dorp Tröbitz door het Russische leger bevrijd. Vele inzittenden kwamen in de trein om en vooral door de heersende vlektyfus zijn nog velen in Tröbitz gestorven. Fijtje Oudkerk-Elte was een van hen. Zij is begraven op de joodse begraafplaats, liggende naast het algemeen kerkhof in het dorp Tröbitz. De graven, met het hoofd afgekeerd van de muur van het algemeen kerkhof, waren in drie rijen genummerd. Fijtje Oudkerk-Elte is begraven in de eerste rij, graf nr. 26 Bron: Informatiebureau van het Nederlandse Rode Kruis. Opsporing Joodse personen; Lijst van overledenen die in Tröbitz en omgeving ter aarde zijn besteld. 2. Lea ELTE, geb. Den Helder , overl. Den Helder Debora ELTE, geb. Den Helder , tr. Den Helder Hijman OUDKERK, geb. Den Helder , zn. van Benjamin OUDKERK, koopman, en Klaartje van TIJN. 4. Willem Salomon Hijman ELTE, geb. Den Helder , Cand. Wis en natuurkunde. 5. Levie ELTE (zie V). 6. Lea ELTE, geb. Den Helder , overl. Tröbitz , tr. Den Helder Louis LEVIE, geb. Rheden , overl. Tröbitz , zn. van Simon LEVIE, vleeschhouwer, en Mina ROSENBERG. De Commissaris van Politie van Velp, gemeente Rheden, verzocht opsporing, aanhouding en voorgeleiding van Louis Levie. Hij was woonachtig in Dieren, gemeente Rheden. Hij werd er van verdacht van woonplaats te zijn veranderd zonder daartoe de vereiste vergunning te hebben. Met deze omschrijving werden joden aangeduid die waren ondergedoken. Als signalement werd gegeven: 'Lang ong. 1,75 m, gezet postuur, donker uiterlijk, draagt een bril'. Bron: Algemeen Politieblad, nr 45, 12 november 1942, 1267, bericht

47 ELTE 7. Joachim ELTE, geb. Den Helder , manufacturierwinkelier, overl. Bergen-Belsen , tr. Leeuwarden , sch. Leeuwarden Johanna Helena Elisabeth MICHELL, geb. Dordrecht , dr. van Geradus Casper MICHELL, tekenaar, directeur van de middelbare technische en ambachtschool, en Alida Maria GUTSCHMIDT. 8. Jacob ELTE, geb. Den Helder Salomo ELTE, geb. Den Helder V Levie ELTE, geb. Den Helder , banketbakker, tr. Den Helder Belo OUDKERK, geb. Den Helder , dr. van Benjamin OUDKERK, koopman, en Klaartje van TIJN. 1. Klara ELTE, geb. Den Helder Sara ELTE, geb. Den Helder

48 GELDER, VAN GELDER, VAN I Moses Abraham van GELDER, geb. (Muiden) 1770, tr. circa 1795 Engeltje FRANKEN, geb. circa Hester Mozes van GELDER, geb. Muiden 1796, overl. Weesp , tr. Muiden Machiel Isaak Barend de JONG, geb. 1793, Lotterijsplitter, gedelegeerde Nederlandsche Loterij, zn. van Mozes Barend de JONG, spitter in de loterij, en Fijtje RÄPHAëL. 2. Levij Mozes van GELDER (Leevie) (zie II). II Levij Mozes (Yehuda (Leib) zv. Moshe van GELDER (Leevie), geb. Muiden , winkelier, moheel, debitant der Staatsloterij, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. (1) Muiden Mattje Salomon (Matte dv. Zelig) ABRAHAMSON (Abrahams, Abrahamsen), geb. Amersfoort , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Salomon ABRAHAMSON en Betlitje Salomon COHEN, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Sophia Aron (Tispor dv. Aharon) SALOMONS, geb. Emden Oost Vriesland , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Aron Mozes SALOMONS, koopman (merchant), en Rodina Izak MEIJER. Uit het eerste huwelijk: 1. Isaack Levie van GELDER (zie IIIa). 2. Hanna van GELDER, geb. Den Helder , overl. Mile End Old Town, GB 1869, tr. Den Helder Philip Marcus LEUW (Leeuw), geb. Den Helder , slachter, overl. 1905, zn. van Marcus Abraham de LEEUW (Leuw), vleeshouder, en Marianna Philips van BEEK. 3. Abraham Levie van GELDER (zie IIIb). 4. Beletje van GELDER, geb. Den Helder , tr. Den Helder Selig SALOMONS, geb. Appingendam , diamantsnijder, zn. van Aron Mozes SALOMONS, koopman (merchant), en Rodina Izak MEIJER. 5. Engeltje Leevie (Rivka Feigele dv. Jehoeda) van GELDER, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Jouda Barend van AMERONGEN (Juda), geb. Naarden , koopman, boekhouder, overl. Den Helder , zn. van Barend Jouda van AMERONGEN, koopman, en Roosje NIJKERK. 6. Eliazer Leevie van GELDER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Mozes Levie van GELDER, geb. Den Helder , overl. Den Helder , tr. Great St. Helens Londen Fannij ISAACS, geb. Londen 1835, overl. Den Helder IIIa Isaack Levie ( Yitschak zv. Juda) van GELDER, geb. Den Helder , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Kaatje Mozes (Chaya) MONNICKENDAM, geb. Monnickendam , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Moses Gabriel MONNICKENDAM en Eva Levie BIERMAN. 1. Mattje van GELDER (Matje), geb. Den Helder , overl. Apeldoorn Naatje van GELDER, geb. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Benjamin STIBBE, geb. Amsterdam , koopman, bediende, zn. van Meijer STIBBE, koopman, en Leentje STOFKOPER (Stientje). 3. Sophia van GELDER, geb. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Arie GLAZER, geb. Den Helder , zn. van David Abraham GLAZER (Glaser), koopman, en Mietje Jacobs KANNEWASSER (Rachel Judik). IIIb Abraham Levie (Ephraim) van GELDER, geb. Den Helder , vleeshouwer, overl. Amsterdam , begr. Den Helder , tr. (1) Alkmaar Beelo (Brendel dv Yitschak) PRINS, geb. Alkmaar , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Izaak PRINS, gedelegeerde loten, en Judith Philips HOUTHAKKER (Judike Philips), otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Sophia (Fradche d.v. Michael Yitschak Segal) de JONG, geb. Weesp , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Machiel Isaak Barend de JONG, Lotterijsplitter, gedelegeerde Nederlandsche Loterij, en Hester Mozes van GELDER. Uit het eerste huwelijk: 1. Matje van GELDER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Judic van GELDER, geb. Den Helder , tr. Den Helder Gompel Nathan PRINS, geb. Den Helder , koopman, overl. na 1875, zn. van Nathan Joseph PRINS, koopman, en Vrouwtje Gompel van der STERR (Star, Ster). 3. Levie Abraham van GELDER, geb. Den Helder , vleeshouwer, overl. Nieuwer Amstel , tr. Den Helder Roosje MANHEIM, geb. Den Helder , overl. voor 1923, dr. van Meijer Jochem MANHEIM, 1855-koopman, smit, en Sophia JACOBSON. 4. Izaac Abraham van GELDER (zie IV). 5. Mattje van GELDER, geb. Den Helder , overl. Medemblik , tr. Medemblik Mozes van der VELDEN, geb. Medemblik , zn. van Isaäc Moses van der VELDE en Vrouwtje van ESSEN. 46

49 GELDER, VAN IV Izaac Abraham (Yitschak zv. Efraim) van GELDER, geb. Den Helder , slager, overl. Amsterdam , begr. Den Helder , tr. Hoorn Roosje POLAK, geb. Hoorn , dr. van Mozes Jacob POLAK en Rebecca de GROOT (Betje). 1. Abraham Maurits van GELDER (zie V). V Abraham Maurits van GELDER, geb. Den Helder , slager, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Frederika van ESSO, geb. Kampen , overl. Sobibor , dr. van Israël van ESSO, koopman, en Henriëtte BLOM. 1. Izaak van GELDER (zie VI). VI Izaak van GELDER, geb. 1914, tr Helena BOUTELJE, geb. Amsterdam circa 1915, dr. van Soesman BOUTELJE, diamantbewerker, en Elisabeth Sophia PEEREBOOM. 1. Frederik Franciscus van GELDER, geb. Den Helder Zuid Afrika DKahM blz

50 GLAZER GLAZER I Levij Salomon GLAZER, geb. circa 1765, tr. circa 1790 Rebbeka EZECHIëL, geb. circa Abraham Levy GLAZER (zie II). II Abraham Levy GLAZER, geb. 1791, koopman, overl. Meppel , tr. circa 1810 Vrouwtje Emanuel KALKER, geb. Amsterdam 1781, overl. Haarlem , dr. van Emanuel KALKER en Klaartje BACHER. 1. Levij Abrahham GLAZER, geb. Meppel , kramer, koopman, overl. Haarlem , tr. Haarlem Vrouwtje WATERMAN, geb. Haarlem , overl. Haarlem , dr. van Abraham WATERMAN en Christina Heijman SPIER (Krisje). 2. Emanuel GLAZER, geb. Meppel , koopman, overl. Dwingeloo , tr. Ruinen Jeltje ROZENDAL, geb. Ruinen , dr. van Jacob ROZENDAL, koopman, en Schoontje HARTOG. 3. David Abraham GLAZER (Glaser) (zie III). 4. Klara (Keile) GLAZER (Glaser), geb. Meppel , overl. Haarlem , tr. Haarlem Mozes de JONG, geb. Haarlem , zn. van Levie de JONG en Mietje KLAPMAN. III David Abraham (David zv. Avraham) GLAZER (Glaser), geb. Meppel , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Mietje Jacobs (Miriam Meile) KANNEWASSER (Rachel Judik), geb. Amsterdam , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Jacob Wolf KANNEWASSER en Saartje HARTOG. 1. Klaartje GLAZER (Keile), geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Simon Mozes de JONG, geb. Haarlem , overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Mozes de JONG en Klara GLAZER (Glaser). 2. Saartje GLAZER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Betje GLAZER (Glaser), geb. Den Helder , overl. Delft , tr. Den Helder Jacob van DUIJL (Duyl), geb. Tiel , 1897-koopman, overl. Sobibor , zn. van Abraham van DUIJL, koopman, en Hendrijntje van STRAATEN, dienstmeid. 4. Vrouwtje GLAZER, geb. Den Helder , tr. Den Helder Salomon GOUDSMIT, geb. Amsterdam , koopman, overl. Amsterdam , zn. van Isaac GOUDSMIT, koopman, milicien, en Sipora KOSTER, naaister. 5. Abraham GLAZER, geb. Den Helder , koopman, vischhandelaar, otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Johanna (geb. van Gelder) PRUIK, geb. Groningen , dienstbode, overl. Den Helder , dr. van Joseph Salomon PRUIK, koopman, en Rebekka van GELDER (Betje), dienstbaar, tr. (2) Den Helder Annaatje MAIJKELS, geb. Amsterdam , dr. van Jacob David MAIJKELS, kruier, en Sara POLAK. 6. Jacob David GLASER (Glazer) (zie IV). 7. Sara GLASER (Glazer), geb. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Salomon MEIJER, geb. Amsterdam , 1887-wijnkopersknecht, zn. van Salomon MEIJER, koopman, en Anna de LEON, dienstbaar. 8. Mattje GLAZER, geb. Den Helder , 1887-winkelierster, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Izaak COHEN, geb. Den Helder , 1887-venter, overl. Auschwitz , zn. van Emanuël Abraham COHEN, kleermaker, en Kaatje Isaac GOBETZ, dienstbaar. 9. Arie GLAZER, geb. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Sophia van GELDER, geb. Den Helder , dr. van Isaack Levie van GELDER, koopman, en Kaatje Mozes MONNICKENDAM. IV Jacob David GLASER (Glazer), geb. Den Helder , vishandelaar, 1915-boekhouder, overl. Amsterdam , tr. (1) Den Helder Mietje MANHEIM, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , dr. van Simon Jochem MANHEIM, schoenmaker, muzikant, en Rebecca de JONG (Betje de Jong), tr. (2) Zaandam Paulina BRAAF, geb. Woensel , kamerverhuurster, overl. Auschwitz , dr. van Ruben BRAAF en Schoontje HARTOG. Uit het eerste huwelijk: 1. David Jacob GLAZER (zie V). 2. Simon GLAZER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz Simon Glazer werd op 31 juli 1943 met konvooi XXI van Mechelen naar Auschwitz gedeporteerd. Bron: S. Klarsfeld en M. Steinberg, Memoriaal van de deportatie der Joden uit België (Brussel 1982)

51 GLAZER V David Jacob GLAZER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam , sch. Amsterdam Leentje BLOK, geb. Lemsterland , dr. van Jozeph Salomons BLOK en Naatje de JONG, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Rebecca COHEN, geb. Amsterdam , begr. Diemen , dr. van Mozes COHEN, koopman, en Roosje MOK. Uit het tweede huwelijk: 1. Roosje Dora GLAZER (Glaser), geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Mozes BETH, geb. Amsterdam , fietsjongen, overl. Sobibor I nn. Zie III 2 Kind: 1. Salomon GLAZER, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , zn. van Betje GLAZER (Glaser), tr. Zaandam Helena WITJAS, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Joseph David WITJAS, winkelier, en Saartje WAAG, dienstbaar. Het Joodsche weekblad 23 januari 1942 Het Joodsche weekblad 23 januari 1942 Het Joodsche weekblad 23 januari

52 GOUDSMIT GOUDSMIT I nn, rel. Judic Levij GOUDSMIT, geb. circa Uit deze relatie: 1. Isaac GOUDSMIT (zie II). II Isaac GOUDSMIT, geb. Amsterdam , koopman, milicien, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Sipora KOSTER, geb. Amsterdam , naaister, dr. van Elsje KOSTER. 1. Salomon GOUDSMIT (zie III). 2. David GOUDSMIT, geb. Amsterdam , schippersknecht, sjouwerman, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Rosette DONDORP, geb. Haarlem , dienstbaar, dr. van Peres DONDORP, koopman, en Ester KEIJL. 3. Leentje GOUDSMIT, geb. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Levie MELKMAN, geb. Amsterdam , slachter, overl. Amsterdam , zn. van Benjamin Hartog MELKMAN, sjouwer, en Betje Rebecca HARING, naaister. 4. Reintje GOUDSMIT, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , tr. Haarlem Jacob de LEEUW, geb. 's-graveland , koetsier, overl. Amsterdam , zn. van Hartog de LEEUW, slager, en Leijsje ELBURG.. III Salomon GOUDSMIT, geb. Amsterdam , koopman, overl. Amsterdam , tr. Den Helder Vrouwtje GLAZER, geb. Den Helder , dr. van David Abraham GLAZER (Glaser), koopman, en Mietje Jacobs KANNEWASSER (Rachel Judik). 1. Sipora GOUDSMIT, geb. Den Helder , tr. Weesp Benjamin MELKMAN, geb. Amsterdam , sigarenmaker, tabakshandelaar, overl. Bergen-Belsen , zn. van Levie MELKMAN, slager, en Saartje COHEN. 2. Mietje GOUDSMIT, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. 's-gravenhage Joseph GOUDSMIT, geb. Den Haag , boekbinder, overl. Sobibor Aaltje GOUDSMIT, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam George Joseph de HAAS, geb. Amsterdam , kantoorbediende, overl. Auschwitz , zn. van Philip de HAAS en Sara van ENGERS. 4. Izaak Salomon GOUDSMIT, geb. Den Helder , handelsreiziger, tr. Zaandam Fannij PINO, geb. Sneek , dr. van Marcus Eduard PINO, koopman, en Sara OPPENHEIMER. 5. Klaartje GOUDSMIT, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Zaandam David MELKMAN, geb. Amsterdam , vleeshouwer, overl. Amsterdam , zn. van Levie MELKMAN, slager, en Saartje COHEN. 6. David GOUDSMIT, geb. Den Helder , overl. Den Helder Leendert Salomon GOUDSMIT, geb. Den Helder , Tabakshandelaar, overl. Bergen-Belzen , tr. circa*1910 Klara GOUDSMIT, geb. Den Haag , overl. Tröbitz Elizabeth GOUDSMIT, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Abraham MELKMAN, geb. Amsterdam , schrijver, letterzetter, overl. Sobibor , zn. van Levie MELKMAN, slager, en Saartje COHEN. 9. Abraham GOUDSMIT (zie IV). 10. David GOUDSMIT, geb. Amsterdam , handelsreiziger, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Esther QUERIDO, geb. Amsterdam , dr. van Mozes QUERIDO, diamantslijper, en Rebecca CASUTTO. IV Abraham GOUDSMIT, geb. Amsterdam , handelsreiziger, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Josephina de GROOT, geb. Rotterdam , overl. Auschwitz , dr. van Machiel de GROOT en Jeannette Johanna SOLSER. 1. Lily GOUDSMIT, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz

53 GROEN GROEN I Mozes Abraham GROEN, geb. Amsterdam 1762, 1819/1926-koopman/winkelier te Den Helder, overl. Den Helder , tr. circa 1790 Hesther Salomon COHEN, geb. Amsterdam 1763, winkelierster, overl. Den Helder Izaäk Mozes GROEN (zie II). II Izaäk Mozes GROEN, geb. Den Helder , koopman, overl. Den Helder , tr. Den Helder Aaltje Leenderts (Edil) BEDDING, geb. Amsterdam , koopvrouw (gezindte: Israeliet), dr. van Leendert Elias BEDDING (Redding), 1827-koopman te Amsterdam, en Duifje Marcus DRUKKER. 1. Leendert Izaak GROEN (zie IIIa). 2. Abraham Izaak GROEN (zie IIIb). 3. Salomon Izaak (Shmu'eel zv Yitschak) GROEN, geb. Den Helder , diamantslijper, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Judik Abraham LEUW, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Abraham Levie LEUW, vleeshouwer, en Hester Isaac PRINS (Ester). IIIa Leendert Izaak (Yehoeda Eliezer zv Yitschak) GROEN, geb. Den Helder , koopman, overl. Amsterdam , begr. Den Helder , tr. Edam Catharina (Malka dv. Yehuda) MULLER, geb. Edam , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Levy Salomon MULLER, koopman, en Sara MARCHAND. 1. Izaäk Leendert GROEN, geb. Den Helder , winkelier, overl. Zaandam , tr. Den Helder Marianne LOONSTEIN, geb. Den Helder , overl. Sobibor , dr. van Mozes LOONSTEIN, bontwerker, en Leentje Meijers SCHRIJVER (Helena), winkelierster in manufacturen. 2. Sara GROEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Jacques COHEN, geb. Meerssen , boekdrukker, overl. Auschwitz , zn. van Isaäc Lasarus COHEN, voorganger Isr. Gemeente, en Kee ITALLIE (Italie). IIIb Abraham Izaak GROEN, geb. Den Helder , koopman, overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , tr. Den Helder Rachel Hartog ARONS, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , dr. van Hartog Aron ARONS, venter, koopman, en Betje Jacob KANNEWASSER (Kannewasscher), Inl. kraamster. 1. Izaak GROEN, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam , sch. Amsterdam Betje ARONS, geb. Den Helder , dr. van Izaak Hartog ARONS, koopman, winkelier, en Flora NATHANS, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam , sch. Amsterdam Johanna Maria SAMMELS, geb. Amsterdam , dr. van Johannes Christianus SAMMELS, meubelmaker, en Catharina Maria KAMEVAAR, dienstbode. 2. Betje GROEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder Aaltje (Edel dv. Avraham) GROEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder Hartog GROEN, geb. Den Helder , levenrancier van uitrustingen, diamantslijper, tr. Hilversum Mietje van ROOD, geb. Hilversum , overl. Amsterdam , begr. Diemen , dr. van Benjamin van ROOD, vleeshouwer, en Sijntje SPIER. 5. Mozes Abraham GROEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder Aron GROEN, geb. Den Helder , overl. Den Helder Elizabeth GROEN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz

54 RAZZIA Ik lig te luisteren naar de geluiden van den nacht. Mijn huis haalt adem met den diepen slaap der kinderen. Bij t reppend tikken van den wekker houd ik wacht, Als kon mijn waakzaamheid t gevaar verminderen. Het doffe bruisen van de branding achter t duin Klinkt of door afgelegen straten auto s kruisen. De wind strijkt langs den gevel; in den tuin Hoor ik de hooge populieren donker ruischen. En plots ling rijdt een zware wagen in de straat En stopt: maar grommend blijft de motor gonzen. Met ingehouden adem gis ik waar hij staat En voel mijn hart en hoor mijn slapen bonzen. Eén lichtend oogenblik zie k helder voor mij staan Het ouderhuis, mijn vader, moeders zachte oogen. De voorjaarszon glanst op de boomen langs de laan, De tuinen zijn met bloesem overtogen. De wagen dreunt voorbij en verder naar den rand Der stad. Mijn deur heeft even sidderend bewogen. Dan keert de rust, als legde moeders hand Zich warm en troostend op mijn moede oogen. K. Voskuil 52

55 GRUNWALD GRUNWALD I Isaac GRUNWALD, geb. circa 1760, tr. circa 1785 Betsy MOZES, geb. circa David GRUNWALD (zie II). II David (David zv Yitschak) GRUNWALD, geb. Nieschwitz (Rusland, Minsk) , Koopman, onderwijzer in de hebreeuwschw taal, godsdienstleraar, rabbijn, boekbinder (gezindte: Joods), overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Münsterland (Osnabrugge) 1829 Clara Daniel (Clara dv. Daniel) COHEN (Klaartje), geb. Oldenzaal , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Daniel COHEN en Maddalena/Marline MEIJER. Een familie, die een sterk stempel op de Helderse Kille heeft gedrukt, was de familie Grunwald. Op 16 juni 1850 vraagt de waarnemend burgemeester van Den Helder bij het provinciaal gouvernement in Haarlem met een bijgevoegd certificaat van onvermogen een kosteloze buitenlandse pas aan voor David Izak Grunwald, oud 60 jaar geboren te Nieschwitz in Rusland, wonende in deze gemeente, van beroep koopman, om zich te begeven naar Belgie. Deze David vluchtte omstreeks 1825 uit Rusland. Hij kwam in Oldenzaal, stuurde naar zijn vrouw, die met haar kinderen in Rusland was achtergebleven, door een sjaliach een scheidingsbrief, de z.g. 'get'. Hij trouwde met een dochter uit een Joodse Oldenzaalse familie, Clara Cohen, geboren in Oldenzaal. In Oldenzaal kregen ze 3 kinderen, de andere kinderen uit hun huwelijk werden in Den Bosch geboren. (citaat ontleend aan: De Kille aan het Marsdiep van Joop D. Kila) Op instigatie van David Grunwald is in 1860 "Talmoed Thora" opgericht. David Grunwald ontving de 'chower' titel.(dkahm) 1. Levenloos GRUNWALD, geb. Oldenzaal , overl. Oldenzaal Isak GRUNWALD (zie IIIa). 3. Marianne GRUNWALD, geb. Oldenzaal , tr. Zaandam Hartog Salomon CROESE, geb. Amsterdam , zn. van Salomon Isaac CROESE, koopman, en Vogel Hartog LEEFVOGEL, naaister. 4. Jane GRUNWALD, geb. Oldenzaal Moses Aron GRUNWALD (Groenwald) (zie IIIb). 6. Herman GRUNWALD, geb. 's-hertogenbosch , overl. 's-hertogenbosch Daniël Davidz GRUNWALD (zie IIIc). 8. Francisca GRUNWALD, geb. 's Hertogenbosch , overl. Den Helder Salomon GRUNWALD, geb. 's Hertogenbosch IIIa Isak (Yischak zv. David) GRUNWALD, geb. Oldenzaal , Koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Leentje Meijers (Lea dv. Me'ir) SCHRIJVER (Helena), geb. Den Helder , winkelierster in manufacturen, overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Meijer Abraham SCHRIJVER, 1840/1871-slachter/vleeshouwer, 1878-koopman, 1890/1893-z.b. te Den Helder, en Sara Davids van EMBDEN, naaister. Isak Grunwald was naast koopman evenals zijn vader een orthodox levende man, die zich steeds verdiepte in de Joodse traditie. In 1861 haalde hij de akte 'Israelitisch godsdienstonderwijzer van de laagste rang' waarmee hij de bevoegdheid kreeg van godsdienstonderwijzer in bijkerken en ondermeester op alle Israelitische godsdienstige scholen. 1. David (David zv. Yitscahk) GRUNWALD, geb. Den Helder , in 1902-koopman, in 1906-manufacturier te Den Helder, overl. Den Helder , begr. Den Helder Sara Izaaks (Sara dv Yitschak) GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , begr. Den Helder , tr. Den Helder Salomo Meijer MANHEIM, geb. Den Helder , 1893-koopman, 1902-winkelier te Den Helder, Debitant staatsloterij, overl. Auschwitz , zn. van Meijer Jochem MANHEIM, 1855-koopman, smit, en Sophia JACOBSON. 3. Elisabeth GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Den Helder Julius Jacob MENKO, geb. Hengelo , 1906-manufacturier, zn. van Jacob Nathan MENKO, 1866-koopman, en Telza TRAUTMANN. 4. Klara GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Den Helder Samuel Hijman KLEEREKOPER, geb. Amsterdam , 1902-koopman, bode, koster, ambtenaar Israelische Gemeente, overl. Amsterdam , zn. van Abraham Tzemach KLEEREKOPER, 1866-bode, koster, ambtenaar Israelitische Gemeente, en Sibora van EMBDEN. 5. Francisca GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Monowitz Jeannette GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Den Helder Andries Mozes NOL, geb. Monnickendam , 1902-leraar der Israëlitische Gemeente te Den Helder, overl. Sobibor , zn. van Mozes Jacob NOL, 1904-koopman, en Heintje Andries NOL. 7. Meijer GRUNWALD (zie IVa). 8. Jozef GRUNWALD, geb. Den Helder , 1904-banketbakker, tr. Zaandam Betje NOL, geb. Monnickendam , dr. van Mozes Jacob NOL, 1904-koopman, en Heintje Andries NOL. 9. Charlotte GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Den Helder Jozef Mozes COHEN, geb. Tiel , overl. Auschwitz , zn. van Mozes COHEN, groothandelaar, en Cato COHEN. 10. Levenloos GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Den Helder Abraham GRUNWALD (zie IVb). 12. Levi GRUNWALD (zie IVc). 53

56 GRUNWALD IIIb Moses Aron (Moshe Aharon zv. David) GRUNWALD (Groenwald), geb. Oldenzaal , Mede firmant in een textiel groothandel, 1884/1893 koopman te Den Helder, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Mietje Salomons (Mata) de LEEUW, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Salomon Izaak de LEEUW, 1835-vleeshouwersknecht, en Clara MANHEIM (Klara, Klaartje). Halverwege de 19e eeuw was Mozes Aron Grunwald in Den Helder de enige voddeman met paard en kar. 20 jaar later had hij in de Vlootstraat een winkel waar hij Spaans en ander fruit verkocht en gezouten en gerookte vis. Ook was hij collectant van de staatsloterij. Deze zaak zou het begin zijn van een grossierderij in kruidenierswaren, die in de 1e helft van de 20 e eeuw in Den Helder bestond. Vooral in koffie en thee zou deze firma gespecialiceerd raken. Het bedrijf heette M.A. Grunwald en zoon stoomkoffie branderij, thee importeur en grossier in koloniale waren in Den Helder.. 1. Klaartje GRUNWALD, geb. Den Helder Francisca Mozes GRUNWALD (Francina), geb. Den Helder , overl. Goor , tr. Den Helder Daniël Mozes van ENGEL, geb. Goor , 1884-vleeshouwer te Goor, zn. van Mozes van ENGEL, 1850-slager, en Heintje LEVIJ. 3. Salomon GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Den Helder Keetje Mozes GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Deventer , tr. Den Helder Daniel Benjamin van ENGEL, geb. Deventer , 1893-vleeshouwer te Deventer, overl. Goor , zn. van Benjamin van ENGEL en Matje GODFRIED. 5. Salomon GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Den Helder David GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Den Helder David Hartog GRUNWALD (zie IVd). 8. Klaartje GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Den Helder Samuel LEVIJ, geb. Veenendaal , 1920-fabrikant, overl. Amsterdam , begr. Muiderberg, zn. van Ahron Jacob LEVIJ en Vrouke COHEN. 9. Salomon GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Den Helder Jetje GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Den Helder Levie GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Den Helder Betje GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Den Helder Levie GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Den Helder Mozes GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Den Helder Jozef GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Den Helder Betje GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Den Helder IIIc Daniël Davidz GRUNWALD, geb. 's Hertogenbosch , 1865/1867-koopman te Den Helder, 1889-sjouwerman, 1899-venter, overl. Apeldoorn , tr. (1) Den Helder Kaatje Mozes de JONGH, geb. Den Helder , overl. Den Helder , dr. van Mozes Jacobszoon de JONG, 1865-koopman, en Jannetje Izaak MANHEIM (Jansje), tr. (2) Den Helder Marianne Mozes de JONGH (Jane), geb. Alkmaar , overl. Amsterdam , dr. van Mozes Jacobszoon de JONG, 1865-koopman, en Jannetje Izaak MANHEIM (Jansje). Uit het eerste huwelijk: 1. Klara GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Philip NEBIG, geb. Amsterdam , 1889-sjouwerman, overl. Sobibor , zn. van Levie NEBIG, 1845-sjouwerman, 1889-koopman, en Rebekka TARTAAS (Partaas), werkster. 2. Mozes GRUNWALD (zie IVe). Uit het tweede huwelijk: 3. Jansje GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , begr. Diemen , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Wolf DRUIJF, geb. Amsterdam , 1897-diamantslijper, overl. Sobibor , zn. van Abraham DRUIJF, venter, 1896-koopman, en Henne COHEN. 4. David GRÜNWALD (zie IVf). 5. Salomon GRUNWALD (zie IVg). 6. Izaak GRUNWALD (zie IVh). 7. Abraham GRUNWALD (zie IVi). IVa Meyer GRUNWALD, geb. Den Helder , in 1906-manufacturier te Den Helder, overl. Oudesluis (Zijpe) , begr. Den Helder , tr. Goor Johanna BROGHOLTER, geb. Goor , overl. Sobibor , dr. van Antonie Hartog BROGHOLTER en Caroline LEVIJ. Meijer Grunwald ontving de 'chower' titel. 1. Isak GRUNWALD, geb. Den Helder , Manufacturist, overl. Sobibor Antonie (Nafalie) Hartog GRUNWALD, geb. Den Helder , verkoper, overl. Sobibor Caroline Lena GRUNWALD, geb. Den Helder , tr. Ratendorf (Rusland) Wilhelm MAINZER, geb. Heppenheim Dld

57 GRUNWALD IVb Abraham GRUNWALD, geb. Den Helder , Arts, schoolarts, overl. Auschwitz , tr. Hengelo Bertha Rosalie Telsa MENKO, geb. Hengelo , overl. Auschwitz , dr. van Jacob Nathan MENKO, 1866-koopman, en Telza TRAUTMANN. Abraham Grünwald dook onder in Enschede. Hij werd gearresteerd door een beruchte Nederlandse politieman op 20 april Volgens in Memoriam zou Abraham Grunwald zijn omgekomen in Auschwitz. Echter in het boekje over Joodse omgekomen artsen van Coppenhagen staat de volgende tekst onder noot 21 op pag. 154: Onjuiste identificatie door Coppenhagen. Het betreft Abraham Grunwald (Den Helder 6 november 1882-?), studeerde geneeskunde te Amsterdam; artsexamen 17 juni Woonde Singel 93 in Den Helder; was school-districtarts aldaar. Tijdens de oorlog naar Amsterdam,; na de oorlog weer vermeld in de "Geneeskundige jaarboekjes". 1. Gedula Telsa GRUNWALD, geb. circa 1910, otr , tr. Den Helder Cesar HIEGENTLICH, geb. Roermond , overl. Auschwitz , zn. van Sallie HIEGENTLICH, handelsreiziger, en Rosalia EGGER. 2. Helena Felza GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Mozes NOL, geb. Amsterdam , gymnastiekleraar, overl. Auschwitz , zn. van Jacob Mozes NOL, bakker, en Susanna van der SLUIS. IVc Levi GRUNWALD, geb. Den Helder , Koopman, journalist, overl. Amsterdam , tr. Monnickendam Sara WITMOND, geb. Monnickendam , Onderwijzeres, overl. Amsterdam , dr. van Philip WITMOND, 1889-koopman, en Rossetta NOL. Levie Grunwald had een bijzonder talent om te schrijven. Dat deed hij als freelance journalist, een naam die toen overigens nog niet was uitgevonden. Meest schreef hij in De Helderse Courant, maar ook in andere bladen als De Stormklok en het NIW. Hij schreef over alles, over markante figuren in Den Helder en over figuren die daar ver van af woonden. Over de Marine, de sleepvaart, de kustvaart, dus veel over onderwerpen, die met de zee verband hielden. Hij ging als speciale correspondent naar het bezette Saargebied, om de lotgevallen te beschrijven van een groep Nederlandse Mariniers, die daar in Internationaal verband heengezonden werden. En omdat hij precies wilde weten hoe een mens zich voelt die de celdeuren achter zich voelt sluiten, liet hij zich bewust bekeuren en verdween achter slot en grendel. Niet zo lang. Maar lang genoeg voor een veel besproken dagblad reportage en vervolgens voor een boekje, dat in reclasseringsopzicht diverse gevolgen had. Het liefst schreef hij over de redders. Hij was de initiatiefnemer van het Doris Rijkers Fonds, dat de weduwen en wezen van verongelukte mensenredders met financiele hulp bij stond. Boeken geschreven door L. Grunwald zijn o.a. * Koning Dorus en zijn Blauwe Zee-ridders (Egner, Helder 1923) * De eerste tocht van de "Dorus Rijkers"; wonderlijke avonturen van zes blauwe zeeridders. (Egner, Helder 1924) * Dorus Rijkers in Parijs; episode uit de laatste levensdagen van een groot Nederlander (De Boer, Den Helder/Amsterdam, 1939) * Rooie Hein, de zee-jutter (Egner, Helder 1924) * Drie gulden of twee dagen (De Boer, Helder 1924) Hij was mede oprichter van het Dorus Rijkersfonds, en gaf vele boekjes uit waarvan de opbrengst aan dit fonds ten goede kwam. Hij was tevens redacteur van "De Stormklok" het blad van het Dorus Rijkers fonds. Bij de diverse wervingscampagnes werd steevast de naam en beeltenis van Dorus Rijkers gebruikt, wat zeker ook heeft bijgedragen aan zijn uiteindelijke grote naamsbekendheid en ongekende populariteit als symbool voor de Nederlandse redders in het algemeen. Het fonds gaf al direct in 1923 een door Levy Grunwald geschreven boekje van 48 pagina's uit getiteld Koning Dorus en zijn blauwe zeeridders, dat zeker heeft bijgedragen aan de beeldvorming over de heldhaftige zeeredders en hun populariteit en voor een extra bijnaam zorgde. De journalist/ schrijver Levie Grunwald schreef ook onder de pseudoniem Yvel Dlawnurg!. Over hem is ook geschreven in het boek van Salomon de Jong: "Joodse oorlogsherinneringen ". (Wever bv, Franeker, 1975, op blz. 9-25). In het najaar van 1936 vertrok het gezin Grunwald vanuit Den Helder naar Amsterdam. 1. Rosetta GRUNWALD, geb. Den Helder , Secretaresse, ged. Den Helder, overl. na 1945, tr. Eindhoven Ernst Wilhelm FROEHLING, geb. Santarem (Portugal) , Expert huiden en leer, leerlooier Bata, overl. Eindhoven , zn. van Isidor FROEHLING en Estella Dorothea WALLAGH. 2. Izak GRUNWALD, geb. Den Helder , Pharmaceutisch student, ged. Den Helder, overl. Auschwitz IVd David Hartog (David zv. Moshe Aharon) GRUNWALD, geb. Den Helder , in 1893-koopman te Den Helder, penningmeester van de Joodse gemeente Den Helder en voorzitter van de bouwcommissie van de nieuwe sjoel, President van de Raad van Commissarissen N.V. Nievak, lid van de gemeenteraad en wethouder in 1917/1918 en van 1923 tot 1926, Lid der Staten van Noord-Holland, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Winterswijk Jetjen (Beile dv. Moshe) POPPERS (Henriëtte), geb. Winterswijk , overl. Bussum , begr. Den Helder , dr. van Mozes Meijer POPPERS, 1859-koopman, 1897-fabrikant, en Helena HIJMAN (Heimans). 1. Mozes Aron GRUNWALD (zie Va). 2. Andries GRUNWALD, geb. Den Helder , tr. Rotterdam , sch. Rotterdam Elizabeth Augustina Sara de REEDER, geb. Rotterdam , dr. van Meijer de REEDER en Sara van CREVELD. 3. Frans GRUNWALD (zie Vb). 55

58 GRUNWALD IVe Mozes GRUNWALD, geb. Den Helder , bakkersknecht, 1899-pakhuisknecht, overl. Auschwitz , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Jeanette JACOBSON, geb. Haarlem , dr. van Salomon JACOBSON, koopman, venter, en Sophia Jacob ELCUS, tr. (2) Amersfoort Betje van PRAAG, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Jacobus van PRAAG en Sophia LEVISON. Uit het eerste huwelijk: 1. Kaatje GRUNWALD, geb. Amsterdam , costuumnaaister, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mozes TAS, geb. Amsterdam , 1928-handelsvertegenwoordiger, overl. Sobibor , zn. van Levie TAS, 1881-diamantslijper, en Betje MUIJS. 2. Sophia GRUNWALD, geb. Amsterdam , huishoudelijke hulp, overl. Sobibor Salomon GRUNWALD, geb. Amsterdam , kantoorbediende, procuratiehouder, overl. Auschwitz , tr. Hoogezand Sophia de BEER, geb. Sappemeer , dr. van Benjamin de BEER, veehandelaar, en Helena ISRAELS. 4. David GRUNWALD (zie Vc). IVf David GRÜNWALD, geb. Den Helder , diamantslijper, overl. Amsterdam , begr. Diemen , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Esther DRUIJF (Druyf), geb. Amsterdam , naaister, overl. Auschwitz , dr. van Abraham DRUIJF, venter, 1896-koopman, en Henne COHEN. 1. Marianne GRUNWALD, geb. Amsterdam , verkoopster, overl. Amsterdam , begr. Diemen , tr. Amsterdam , tr. kerk Amsterdam Salomon FREGGE, geb. Amsterdam , diamantbewerker, overl. Auschwitz , zn. van Leeman FREGGE, diamantslijper, en Mijntje PLUKKER. 2. Abraham GRUNWALD, geb. Amsterdam , overl. Abcoude Proostdij , begr. Diemen , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Jeannette FREGGE, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Leeman FREGGE, diamantslijper, en Mijntje PLUKKER. 3. Hendrina GRUNWALD, geb. Amsterdam , Dienstbode, overl. Auschwitz IVg Salomon GRUNWALD, geb. Den Helder , 1902-bediende, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Roosje KRANT, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Mozes Isaac KRANT, venter, en Geertje GANS, werkster. 1. Greta GRUNWALD, geb. Amsterdam , 1927-kantoorbediende, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Henrij SHAPIRA, geb. Safad (Palestina) , 1927-kleermaker, zn. van Aba SHAPIRA en Aidel DAVIDSON. 2. Marianne GRUNWALD, geb. Amsterdam , Procuratiehouder, adjunct-manager, overl. Sobibor IVh Izaak GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Den Helder , tr. Zaandam Roosje SCHUITEVOERDER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Isaac SCHUITEVOERDER, 1874-diamantslijper, en Vrouwtje BEDDEKOPER, 1874-pettenmaakster. 1. Daniel GRUNWALD, geb. voor Frieda GRÜNWALD, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz IVi Abraham GRUNWALD, geb. Den Helder , 1905-diamantslijper, winkelier, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Jansje ROBLES, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Joseph ROBLES en Ester DRIBBEL. 1. Jozef Abraham GRUNWALD (zie Vd). 2. Daniel GRUNWALD, geb. Amsterdam Va Mozes Aron GRUNWALD, geb. Den Helder , 1931-grossier, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Rebecca VAZ DIAS (Riek), geb. Amsterdam , dr. van Mozes VAZ DIAS, juwelier, adjunct-directeur van een diamantslijperij, en Esther WIJNSCHENK. 1. Dolf Hans GRUNWALD, geb. Den Helder Jaap Max GRUNWALD, geb. Den Helder Vb Frans GRUNWALD, geb. Den Helder , Grossier in bakkerijartikelen, overl. Birkenau , tr. Den Helder Else Ada FRANKENBERG, geb. Alkmaar , overl. Auschwitz , dr. van Louis FRANKENBERG, Boekhandelaar, en Cäcilie WOLF. 1. Leonard David GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Auschwitz Jetty Cecile GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Auschwitz

59 GRUNWALD Vc David GRUNWALD, geb. Amsterdam , overl. Midden Europa , tr. Amsterdam Jantje GUDEMA, geb. Ontswedde , overl. Auschwitz , dr. van Benjamin GUDEMA, vleeschhouwer, en Jetta WALLAGE. 1. Max Benjamin GRUNWALD, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Vd Jozef Abraham GRUNWALD, geb. Amsterdam , 1932-winkelbediende, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Elisabeth Maria DEKKER, geb. Amsterdam , dr. van Dirk DEKKER, 1895-diamantslijper, en Maria PILOO. 1. Dick GRUNWALD, geb. Amsterdam circa Abraham GRUNWALD, geb. Amsterdam Leonard David Grunwald (Vb 1) 57

60 58 GRUNWALD

61 HES HES I Abraham Jacob HES, geb. circa 1770, tr. circa 1795 Sara Meijer LEVIE, geb. circa David Abraham HES (zie II). II David Abraham HES, geb. Amsterdam , schoolmeester, leermeester, overl. Tiel , tr. Lith Hester Levie (Esther) van DIJK, geb. Batenburg , overl. Tiel , dr. van Levie van DIJK en Sientje de WINTER. 1. Jacob David HES, geb. Appelterm , overl. Alphen Roosje (Reiske dv. David) HES, geb. Tiel , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Tiel Abraham Joseph POLAK, geb. Wijk bij Duurstede , koopman, overl. Tiel , zn. van Joseph Abraham POLAK en Judith JACOBS. 3. Betje HES, geb. Tiel , overl. Tiel Mozes HES, geb. Tiel , overl. Tiel Aaron HES (zie IIIa). 6. Meijer David HES, geb. Tiel , bakker, overl. Tiel , tr. Horssen Dina MENASSEN, geb. Horssen , dr. van Simon MENASSEN, koopman, en Jeltje van DIJK (Jet). 7. Isaac HES, geb. Tiel , bakker, tr. Arnhem Roosje MEIJER, geb. Zutphen , dr. van Levi MEIJER, koopman, en Saartje MEULEMAN. 8. Samuel HES, geb. Tiel , bakker, overl. Utrecht , tr. (1) Hilversum Anna FRANK, geb. Hilversum , overl. Utrecht , dr. van Joseph Salomon FRANK, koopman, en Sibilla Salomon van der HOEDEN, koopvrouw, tr. (2) Utrecht Sara KAHN, geb. Arnhem , overl. Tiel , dr. van Salomon KAHN en Rachel ISRAëL (Reintje). 9. Sara HES, geb. Tiel , overl. Rotterdam , tr. Tiel Samuel KOPPENS, geb. Oisterwijk , koopman, overl. Rotterdam , zn. van Jacob Nathan KOPPENS, slager, en Prins Soesman de ROOS (Prinse). 10. Joseph HES (zie IIIb). 11. Levenloos HES, geb. Tiel , overl. Tiel IIIa Aaron HES, geb. Tiel , koopman, overl. Oss , tr. (1) Geffen Antje van den BERG (Bergh), geb. Amsterdam , overl. Oss , dr. van Daniel van den BERG, koopman, en Roosje Israel PRESO (Roija Prego), tr. (2) Rotterdam Grietje SALOMONS, geb. Utrecht , overl. Oss , dr. van Nathan SALOMONS en Elisabeth van MINDEN (Betje van Abinde). Uit het eerste huwelijk: 1. Abraham HES (zie IVa). 2. Samuel HES (zie IVb). 3. Rosa HES, geb. Heesch , overl. Veghel , tr. Oss Nathan WOLF (Wolff), geb. Grave , veehandelaar, overl. Veghel , zn. van Isaac WOLFF en Judich van BLIJDESTIJN. 4. Louis HES, geb. Heesch , overl. Nijmegen , tr. (1) Oss Louise SCHLICHER, geb. Keulen (D) , overl. Oss , dr. van Moses Jacob SCHLICHER en Bornette STIEL, tr. (2) Rotterdam Anna de LEEUW, geb. Woerden , dr. van Richel Jacobus Leon de LEEUW en Saartje BOSMAN. 5. Alexander HES, geb. Heesch , overl. Zaltbommel Esther HES (Edi), geb. Heesch , overl. Oss , tr. Oss Joachim Leon BEEK, geb. Den Helder , manufacturier, overl. Oss , zn. van Leon Jacob BEEK (Lion), kleermaker, en Eva MANHEIM. 7. Helena HES, geb. Heesch Uit het tweede huwelijk: 8. David Nathan HES (zie IVc). IIIb Joseph HES, geb. Tiel , Rabbijn, Godsdienstleraar, tr. Utrecht Naatje KOCH, geb. Utrecht , overl. Amsterdam , dr. van Alexander KOCH en Rachel de SOETE (de Zoete). 1. Abraham HES (zie IVd). 2. Alexander HES, geb. Enkhuizen , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Grietje MEIJER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Abraham MEIJER, kastenmaker, en Rachel BEBER. 3. Elie HES, geb. Enkhuizen , bediende, winkelier, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Dina BROEKMAN, geb. Texel , overl. Auschwitz , dr. van Isaak Marcus BROEKMAN, venter, en Grietje Marcus van PRAAG, werkster. 4. Samuel HES (zie IVe). 5. David HES, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder

62 HES IVa Abraham HES, geb. Druten , koopman, overl. Nijmegen , tr. Tiel Sara POLAK, geb. Tiel , dr. van Abraham Joseph POLAK, koopman, en Roosje HES. 1. Henri Abraham HES, geb. Haarlem , overl. Haarlem Anna HES, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. voor 1942 Abraham MULLER, geb. Hoogeveen , Koopman in manufacturen, overl. Auschwitz , zn. van David MULLER en Mietje van der HORST. Anna Hes en Abraham Muller worden herdacht op een gedenkteken in Hoogeveen. Een beschrijving van dit gedenkteken is te vinden op de website van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. 3. Roosje HES, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Alexander SALOMONS, geb. Amsterdam , Rabbijn, overl. Sobibor , zn. van Simon SALOMONS, leraar, en Sprins WAGENAAR. Alexander Salomons was sinds 1925 rabbijn van Nijmegen. Op 6 juli 1943 werd het hele gezin, op dochter Sprins na, op transport gesteld naar Sobibor. Sprins werd ziek in Westerbork en werd om die reden twee weken later gedeporteerd naar Sobibor. 4. Louis Abraham HES (zie Va). 5. Samuel Abraham HES, geb. Den Helder , Magazijnschef, overl. Auschwitz Maurits Abraham HES, geb. Haarlem , overl. Haarlem IVb Samuel HES, geb. Druten , overl. Oss , tr. Oss Rosina ZILVERENBERG (Zilverberg), geb. Oss , overl. Oss , dr. van Hertog ZILVERENBERG, koopman, en Dina WOLFF. 1. Albert David HES (zie Vb). 2. Henri HES (zie Vc). 3. Antje HES, geb. Oss , overl. Auschwitz , tr. Oss Salomon FRESCO, geb. Den Haag , commies, overl. Auschwitz , zn. van Meijer FRESCO (Marcus), koopman, en Rebecca FRESCO (Rika). 4. Jacob HES, geb. Oss , tr. Oss Eva BEEK, geb. Den Helder , dr. van Joachim Leon BEEK, manufacturier, en Esther HES (Edi). 5. Helena HES, geb. Oss , overl. Auschwitz , tr. Oss Jacques Henri DIEPENDAAL, geb. 's-hertogenbosch , overl. Auschwitz , zn. van Joseph DIEPENDAAL en Marianne van MINDENO. Jacques Henri Diependaal, winkelchef van beroep, was getrouwd met Helena van Hes. Hij was met zijn echtgenote aanwezig bij het huwelijk van hun dochter Marianna Bertha Diependaal met Salomon Haagens. Het huwelijk werd op 10 oktober 1942 in het kamp Westerbork gesloten. Zij hebben de huwelijksakte getekend. Register van huwelijksakten, opgesteld op de hulpsecretarie van de burgerlijke stand in het kamp Westerbork; archief van de gemeente Westerbork, opgenomen in het archief van de gemeente Midden-Drenthe te Beilen. 6. Henriette HES, geb. Oss , overl. Oss IVc David Nathan HES, geb. Oss , koopman, overl. Sobibor , tr. (1) Veghel Elisabeth MONNICKENDAM, geb. Veghel , overl. Oss , dr. van Gabriël MONNICKENDAM, koopman, en Carolina de HEER, tr. (2) na 1932 Johanna Elise PHILIPS, geb. Arnhem , overl. Sobibor Uit het eerste huwelijk: 1. Margaretha HES, geb. Veghel , overl. Auschwitz , tr. Oss Simon den HARTOG, geb. Dordrecht , overl. Auschwitz , zn. van Benjamin den HARTOG en Carolina BRAADBAAART. 2. Carolina HES, geb. Veghel Rosa Louise HES, geb. Veghel Gustaaf HES, geb. Oss , overl Partner(s) Eva Riene Gosschalk. Memo Promoveerde in 1994 (economie) op verbeterde versie uit onderduikversie. Officier orde Oranje Nassau. Werkzaam bij Organon, van als directielid, van directielid Akzo Pharma. permalink: 5. Estella HES, geb. Oss , overl. Auschwitz , tr. circa 1940 WOLF, geb. circa IVd Abraham HES, geb. Druten , schoenmaker, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Henriette MEIJER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Abraham MEIJER, kastenmaker, en Rachel BEBER. 1. Anna HES, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , tr. Zaandam Abraham ONDERWIJZER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , zn. van Samson Abraham ONDERWIJZER en Klaartje RUBENS. 2. Meijer HES, geb. Amsterdam Joseph HES, geb. Amsterdam Rachel HES, geb. Amsterdam , lingerienaaister, overl. Auschwitz Roza HES, geb. Amsterdam

63 HES IVe Samuel HES, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , tr. (1) Antwerpen Rachel DRUIJF, geb. Amsterdam , kleermaakster, overl. Amsterdam , dr. van Mozes DRUIJF, koopman, milicien, en Bilha SARPHATIE, tr. (2) Amsterdam Rachel van BERGEN, geb. Weesp , overl. Auschwitz , dr. van Joseph Hartog van BERGEN, koopman, en Mattje Manus de WOLFF. Uit het eerste huwelijk: 1. Mozes HES, geb. Amsterdam Va Louis Abraham HES, geb. Den Helder , kok, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Jetje ORGELIST, geb. Amsterdam , kleermaakster, overl. Sobibor , dr. van Aäron ORGELIST, smid, en Kaatje de LEEUWE. 1. Alfred Aäron HES, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Hans Abraham HES, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Rudolf Abraham HES, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Frits Joseph HES, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Vb Albert David HES, geb. Oss , overl. Sobibor , tr. Oss Sara SPEELMAN, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Salomon SPEELMAN, diamantslijper, en Sophia SPEELMAN. 1. Salomon Michel HES, geb. Oss , overl. Extern kommando Fürstengrube Samuel Siegfried HES, geb. Oss , overl. Extern kommando Fürstengrube Michel Hugo HES, geb. Oss , overl. Extern kommando Fürstengrube Max Charles HES, geb. Oss , overl. Extern kommando Fürstengrube Vc Henri HES, geb. Oss , kleermaker, overl. Sobibor , tr. Oss Eva van DIJK, geb. Oss , overl. Sobibor , dr. van Sander van DIJK, koopman, en Henriette van ZWANENBURG, koopvrouw. 1. Alexander HES, geb. Oss , overl. Midden-Europa Alexander Hes begon in 1936 in Utrecht met de studie Pharmacie. 61

64 HOEDEMAKERS HOEDEMAKERS I II Pieter Reinier HOEDEMAKERS, geb. Rotterdam 1801, overl. Rotterdam , tr. circa 1818 Jeanne van NAHUIJS, geb. circa Albertus Reinier HOEDEMAKERS (zie II). Albertus Reinier HOEDEMAKERS, geb. Rotterdam , overl. voor 1906, tr. Rotterdam Geertruida Hendrina Maria van der LOOIJ, geb. Rotterdam , overl. Den Helder , dr. van Nicolaas van der LOOIJ en Geertruida TOORSEN. 1. Jeanne HOEDEMAKERS, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam , tr. Rotterdam Petrus Coenraad JONKERGOUW, geb. 's-hertogenbosch 1832, overl. Rotterdam , zn. van Gerardus JONKERGOUW en Adriana Petronella BIERENS. 2. Nicolaas HOEDEMAKERS, geb. Rotterdam , overl. Overschie , tr. Kralingen Cornelia Tjaardina WESTERWIJK, geb. Groningen , overl. Overschie , dr. van Minholt Wouther WESTERWIJK, drogist, en Siberdina Anna Margaretha WINSHEMIUS. 3. Geertruida Hendrina Maria HOEDEMAKERS, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam , tr. Rotterdam Pieter Johannes KUIJPER, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam , zn. van Johannes Gotfried KUIJPER en Maria BURGMANS. 4. Cornelia Geertruida HOEDEMAKERS, geb. Rotterdam , overl. Voorburg , tr. Rotterdam Cornelis Gerardus LANDMETER, geb. Dordrecht , overl. Voorburg , zn. van Gerrit LANDMETER en Johanna de MAN. 5. Pieter Reinier HOEDEMAKERS, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam Pieter Reinier HOEDEMAKERS, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam , tr. Amsterdam Jacoba Theresia PONGER, geb. Amsterdam 1874, overl. Haarlem , dr. van Hendrik Adolf PONGER, pakhuisknecht, en Jacoba de JONG, dienstbaar. 7. Margaretha Elizabeth HOEDEMAKERS, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam , tr. Rotterdam Dirk KOP, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam , zn. van Johannes Pieter KOP en Francina DONALD. 8. Maria Albertina HOEDEMAKERS, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam Albertus Reinier HOEDEMAKERS (zie III). III Albertus Reinier HOEDEMAKERS, geb. Rotterdam , barbier, overl. Rotterdam , tr. Den Helder Johanna Elisabeth OPPERMAN, geb. Zierikzee , dr. van Joseph OPPERMAN, borstelmaker, en Johanna Margaretha LUIJCKX, particuliere. 1. Albertus Reinier HOEDEMAKERS, geb. Den Helder , tr. Rotterdam Anna Wilhelmina Josepha VERHOEVEN, geb. 's-hertogenbosch 1889, overl. Apeldoorn , dr. van Alphonsus Theodorus Johannes VERHOEVEN en Anna Hendrina Cornelia REGGERS. 2. Johannes Augustinus Jozephus HOEDEMAKERS (zie IV). 3. Jozephus Petrus HOEDEMAKERS, geb. Den Helder , tr. (1) Rotterdam Johanna Catharina GROENEWEGEN, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam , dr. van Jacobus Johannes GROENEWEGEN en Theresia Wilhelmina RENIRIE, tr. (2) Rotterdam Antonetta Francisca Johanna LUIJBEN, geb. Oudheusden , dr. van Petrus Alphonsus LUIJBEN en Maria Josephina SCHEEPENS. 4. Johanna Margaretha HOEDEMAKERS, geb. Den Helder , tr. Rotterdam Johan Willem van der LINDE, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam , zn. van Andries van der LINDE en Maria Christina HILKEMEIJER. 5. Geertruida Hendrina Maria HOEDEMAKERS, geb. Den Helder , overl. Rotterdam Johanna Elisabeth HOEDEMAKERS, geb. Den Helder Petrus Antonius Marie HOEDEMAKERS, geb. Den Helder , tr. Rotterdam Mathilda HABETS, geb. Maastricht , dr. van Alexander HABETS, pettenmaker, en Maria Catharina van GELEEN, dienstmeid. 8. Cornelis Gertrudis HOEDEMAKERS, geb. Den Helder , overl. Rotterdam Ludwina Jozefina Laurentina Maria Wilhelmina HOEDEMAKERS, geb. Den Helder , tr. Rotterdam Antonius Petrus Maria van BEEK, geb. Rotterdam , zn. van Johannes van BEEK en Johanna LITJES. 10. Clasina Cornelia Maria HOEDEMAKERS, geb. Den Helder Jacobus Hendricus Marie HOEDEMAKERS, geb. Den Helder , overl. Rotterdam Francina Josephina HOEDEMAKERS, geb. Den Helder Johannes Antonius HOEDEMAKERS, geb. Den Helder 1904, overl. Rotterdam

65 HOEDEMAKERS IV Johannes Augustinus Jozephus HOEDEMAKERS, geb. Den Helder , Barbier, overl. Bergen-Belsen , tr. Rotterdam Elisabeth van EMDEN, geb. Rotterdam , overl. Auschwitz , dr. van Salomo van EMDEN en Fronica COHEN. 1. Johannes Albertus HOEDEMAKERS, geb. Vlaardingen , kapper, overl. Hannover Hij was ongehuwd en overleed op 16 mei 1945 in het Brits General-Hospital "Krakenanstalten Bremen, Abteilung Rotenburg-Untersedt" Rotenburg te Hannover. 63

66 HORST, VAN DER HORST, VAN DER I Machiel van der HORST, geb. circa 1740, tr. circa 1765 Judith JOSEPH, geb. circa Mozes Salomon van der HORST (zie II). II Mozes Salomon van der HORST, geb. 1766, overl. Rhenen , tr. circa 1800 Eva Joseph COHEN RITMEESTER, geb. 1764, overl. Rhenen , dr. van Joseph COHEN en Anna MOSES. 1. Salomon Mozes van der HORST (zie III). 2. Aser Moses van der HORST, geb. Rhenen , winkelier, overl. Harderwijk , tr. Barneveld Grietje MARCUS, geb. Barneveld , overl. Harderwijk , dr. van Salomon MARCUS en Sara Moses NIAS, winkelierster. III Salomon Mozes van der HORST, geb. Hoorn , koopman, overl. Lienden , tr. Bemmel Susanna WOLFF, geb. Bemmel 1804, overl. Tiel , dr. van Salomon WOLFF, koopman, en Hester LEVISON. 1. Michael van der HORST, geb. Rhenen , winkelier en kramer, overl. Wageningen , tr. Barneveld Sara de LEEUW, geb. Steenwijk , overl. Wageningen , dr. van Jacob Marcus de LEEUW, winkelier, en Jetje JOLIS. 2. Mozes van der HORST (zie IV). 3. Jetta van der HORST, geb. Rhenen , overl. Barneveld , tr. Lienden Levie MEIJER, geb. Kampen , slager, overl. Barneveld , zn. van Meijer MEIJER, vleeschhouwer, en Betje MARCUS. 4. Willem van der HORST, geb. Rhenen , manufacturenkoopman, overl. Lienden (Buren) , tr. Harderwijk Kaatje MONNIKENDAM, geb. Harderwijk , overl. Tiel , dr. van Hartog MONNIKENDAM, vootrlezer, godsdienstleraar, en Sientje van MENTZ. IV Mozes van der HORST, geb. Rhenen , overl. Wageningen , tr. (1) Harderwijk Sara MEIJER, geb. Kampen , overl. Wageningen , dr. van Meijer MEIJER, vleeschhouwer, en Betje MARCUS, tr. (2) Wageningen Frouke Hartog COHEN, geb. Groningen , overl. Wageningen , dr. van Hartog COHEN, vleeschhouwer, en Naatje Jacob COHEN. Uit het eerste huwelijk: 1. Jeanette van der HORST, geb. Wageningen , tr. Zaandam Salomon KNOEK, geb. Amsterdam , diamantsnijder, overl. Amsterdam , zn. van Samson Levie KNOEK, steendrukker, en Rachel ARPELS. 2. Salomon van der HORST (zie V). 3. Betje van der HORST, geb. Wageningen , overl. Wageningen , tr. Wageningen Lodewijk van THIJN, geb. Krommenie , slager, overl. Wageningen , zn. van Salomon Barend van THIJN, slager, en Betje VET. 4. Asser van der HORST, geb. Wageningen , koopman, overl. Wageningen , tr. Wageningen Rosette COHEN, geb. Groningen , modiste, dr. van Marianne COHEN. V Salomon van der HORST, geb. Wageningen , koopman in manufacturen, overl. Wageningen , tr. Krommenie Judith van THIJN, geb. Krommenie , overl. Utrecht , dr. van Salomon Barend van THIJN, slager, en Betje VET. 1. Mozes Salomon van der HORST (zie VI). VI Mozes Salomon van der HORST, geb. Wageningen , onderwijzer, overl. Utrecht , begr. Den Helder , tr. Zutphen Henderika Salomon de VRIES, geb. Coevorden , overl. Sobibor , dr. van Joseph de VRIES, rijkscommies, en Heintje WIJNBERG. 1. Julie Henny van der HORST, geb. Den Helder , overl. Sobibor

67 65

68 JACOBS, DAVID JACOBS, DAVID I II David JACOBS, geb. circa 1785, overl. Mijdrecht , tr. circa 1810 Hanna (Hindel) SIMONS (Hilletje), geb. circa Sara JACOBS, geb. Mijdrecht , overl. Maassluis , tr. Mijdrecht Meijer Hartog NETER (Neeter, Nijter), geb. Amsterdam , overl. Maassluis , zn. van Hartog Levij NETER en Saartje Meijer SEKKE. 2. Eva JACOBS, geb. Mijdrecht , inlands kraamster, otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Hartog Abrahams SWALUW (Zwaluw), geb. Amsterdam , lihografist, overl. Amsterdam , zn. van Abraham Joseph SWALUW (Swalff) en Naatje Jacob LOCHER (Annatje Jacob Lemoenenman), tr. (2) Mijdrecht Hartog David HARTOG, geb. Mijdrecht , groenboer, overl. Mijdrecht , zn. van David HARTOG en Eva COHEN ONDERWIJZER. 3. Simon JACOBS (zie II). Simon (Shimon zv. David) JACOBS, geb. Mijdrecht , schippersknecht, overl. Amsterdam , begr. Den Helder , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Rachel Eliazer (Reitsel) SPREEKMEESTER (Roosje), geb. Amsterdam , naaister, overl. Delft , dr. van Eliazer Levie SPREEKMEESTER, venter, en Betje Leendert PUREM (Purim, Turem), otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Elisabeth (Lieba) BRANDIS, geb. Middelburg , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Eliazer Hartog BRANDIS, onderwijzer, en Sara HENOCH (Enoch). Uit het eerste huwelijk: 1. Eliazer JACOBS (zie IIIa). 2. David JACOBS (zie IIIb). 3. Jacob JACOBS (zie IIIc). 4. Eliaser JACOBS, geb. Den Helder , koopman, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mietje van STRATEN, geb. Harlingen , dr. van IJsaac Salomons van STRATEN en Wilhelmina de VRIES. 5. Mozes JACOBS, geb. Den Helder , schippersknecht, overl. Hilversum , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Jettje BREMER (Jeltje), geb. Assen , dienstbode, overl. Amsterdam , dr. van Levie Antonius BREMER, wever, en Saartje van der HOEDE, tr. (2) Amsterdam Jansje NETER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Hartog Meijer NETER, koopman, werkman, en Naatje Mozes NIJKERK. 6. Hartog Simon JACOBS (zie IIId). IIIa Eliazer JACOBS, geb. Amsterdam , schipper, koopman, tr. Den Helder Vrouwtje SNOEK (Sophia), geb. Purmerend , dr. van Barend Abraham SNOEK, militair, koopman, en Mietje Isaac KEESIE (Keessie, Keesse, Keesje), ventster, koopvrouw. 1. Simon Eliaser JACOBS, geb. Den Helder Mietje JACOBS, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Samuel KOOL, geb. Amsterdam , diamantslijper, koopman, overl. Sobibor , zn. van Simon KOOL, sigarenmaker, en Johanna van VLIET.Het joodsche weekblad, 31 juli Rachel JACOBS, geb. Den Helder , overl. voor 1910, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Israël MOSCOU, geb. Amsterdam , briljantversteller, zn. van Eliazer MOSCOU, sjouwerman, en Lena de WINTER, werkster. 4. Sara JACOBS, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Levie van COLLE, geb. Amsterdam , diamantslijper, zn. van Isaac Aron van COLLE, diamantslijper, en Henriette LEGERMAN. 5. Heintje JACOBS, geb. Den Helder , koopman, overl. Sobibor , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Samuel AARDEWERK, geb. Amsterdam , diamantslijper, overl. Amsterdam , zn. van Joseph Mozes AARDEWERK, venter, en Mietje GRANAADE, tr. (2) Amsterdam Israël MOSCOU, geb. Amsterdam , briljantversteller, zn. van Eliazer MOSCOU, sjouwerman, en Lena de WINTER, werkster. 6. Sientje JACOBS, geb. Den Helder , overl. Den Helder Naatje JACOBS, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Samuel PENS, geb. Amsterdam , bediende, koopman, overl. Sobibor , zn. van Levie Jacob PENS, sjouwerman, en Betje Samuel de JONG, werkster. 8. Jacob JACOBS, geb. Den Helder , koopman, pakhuisknecht, grossier in porselein, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mietje VELLEMAN, geb. Leeuwarden , overl. Auschwitz , dr. van Meijer VELLEMAN, koopman, venter, en Selina GOLDSMIT (Goudsmit), dienstmeid. 9. Barend JACOBS (zie IVa). 10. Salomon Simon JACOBS, geb. Amsterdam , koopman, tr. Amsterdam Hendrika SALOMON, geb. Amsterdam , roosjesnijder, dr. van David SALOMON, diamantslijper, en Saartje MELKMAN. 66

69 JACOBS, DAVID IIIb David JACOBS, geb. Alkmaar , koopman, tr. Den Helder Klaartje SNOEK, geb. Purmerend , koopvrouw, dr. van Barend Abraham SNOEK, militair, koopman, en Mietje Isaac KEESIE (Keessie, Keesse, Keesje), ventster, koopvrouw. 1. Simon JACOBS, geb. Den Helder , overl. Den Helder Barend JACOBS (zie IVb). 3. Roosje JACOBS, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Weesp Simon DRUKKER, geb. Amsterdam , schilder, overl. Auschwitz , zn. van Mozes DRUKKER, schilder, en Rebecca van ZWEDEN. 4. Mietje JACOBS, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Herman REINDORP, geb. Amsterdam , diamantbewerker, overl. Sobibor , zn. van Benedictus REINDORP, bediende, en Betje FRANK. 5. Izaäk JACOBS (zie IVc). 6. Heintje JACOBS, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Aäron RIJNE, geb. Amsterdam , Broodslijter, overl. Auschwitz , zn. van Daniël RIJNE, slagersknecht, en Rachel van KAM, werkster. 7. Simon JACOBS, geb. Den Helder Jacob JACOBS (zie IVd). IIIc Jacob JACOBS, geb. Den Helder , schipper, koopman, tr. Den Helder Rebekka David CORPER, geb. Den Helder , dr. van David Simon CORPER (Korper), sjouwerman, venter, en Elisabeth Eliazer DUITS. 1. Simon JACOBS, geb. Den Helder , overl. Den Helder Roosje JACOBS, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Mile End Old Town Hijman KETELLAPPER, geb. Amsterdam , Diamantslijper, overl. Amsterdam , zn. van Markus KETELLAPPER, schoenmaker, en Rachel BONEWIT. 3. Wolf JACOBS (zie IVe). IIId Hartog Simon (Zvi zv. Shimon) JACOBS, geb. Den Helder , sjouwerman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Diana BREMER (Breemer), geb. Assen , overl. Groningen , begr. Den Helder , dr. van Levie Antonius BREMER, wever, en Saartje van der HOEDE. 1. Simon JACOBS (zie IVf). 2. Sara JACOBS, geb. Den Helder , overl. Auschwitz Verbleef in Joodse psychiatrische inrichting Het Apeldoornse Bos. (Zie bijlage A) IVa Barend JACOBS, geb. Amsterdam , venter, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mietje LAKMAKER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Jacob Abraham LAKMAKER, roosjeversteller, en Esther DINGSDAG. 1. Jacob Abraham JACOBS, geb. Antwerpen , overl. Auschwitz IVb Barend JACOBS, geb. Den Helder , koopman, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Aaltje DRUKKER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Mozes DRUKKER, schilder, en Rebecca van ZWEDEN. 1. David JACOBS, geb. Amsterdam , Reiziger, overl. Birkenau IVc Izaäk JACOBS, geb. Den Helder , Koopman in korsetten, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Sara PINTO, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Nathan PINTO, schoenpoetser, en Branca DOOSEMAN, werkster. 1. Nathan JACOBS, geb. Amsterdam , Koopman in korsetten, overl. Mauthausen IVd Jacob JACOBS, geb. Amsterdam , koopman in onroerende goederen, overl. Sobibor , tr. Amsterdam Grietje de LANGE, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van David de LANGE en Mietje PEZARO. 1. David JACOBS, geb. Amsterdam , magazijnbediende, overl. Auschwitz

70 JACOBS, DAVID IVe Wolf JACOBS, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. circa*1920 Rachel MERCADO, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Isaac MERCADO, diamantversteller, en Betje WINS. 1. Jacob JACOBS, geb. Hackney , overl. Auschwitz IVf Simon JACOBS, geb. Den Helder , Werkman, overl. Auschwitz , tr. Den Helder Martha DWINGER, geb. Leeuwarden , overl. Auschwitz , dr. van Philip DWINGER, koopman, en Rachel DRIELSMA. 1. Diana JACOBS, geb. Den Helder , Naaister, overl. Auschwitz Henriette JACOBS, geb. Den Helder Aaltje Drukker (IVb) Aäron Rijne (IIIb 6) Mietje Jacobs (IIIa 2) Izaak Jacobs ( IVc) Nathan Jacobs ( IVc 1) 68

71 69

72 JONG, LEVIE DE JACOBS, PHILIPPE I Philippe Jacob, geb. circa 1785, tr. circa 1810 Sophie Gabriël, geb. circa Emanuel JACOBS (Eleazer) (zie II). II Emanuel JACOBS (Eleazer), geb. Rosendaal , overl. Rotterdam , tr. Brielle Jette de WOLF, geb. Leiden , koopvrouw, overl. Brielle , dr. van Machiel de WOLF en Hester van LIER (Ester). 1. Victor JACOBS (Pieter, Dieter) (zie III). 2. Michel JACOBS, geb. Brielle , tr. Leeuwarden Lea van MESSEL, geb. Harlingen , dr. van Salomon van MESSEL en Berendina BLOK (Beerendina). 3. Gabriël JACOBS, geb. Brielle Hester JACOBS, geb. Brielle Sophie JACOBS, geb. Brielle , overl. Brielle III Victor JACOBS (Pieter, Dieter), geb. Brielle , winkelier, koopman, tr. Maassluis Esther KATAN, geb. Maassluis , dr. van Jacob KATAN, winkelier, en Betje de HEER. 1. Jette JACOBS, geb. Maassluis , overl. Maassluis Emanuel JACOBS, geb. Maassluis , colporteur, handelsreiziger, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Koosje Adriana MONAS, geb. Zoetermeer , overl. Auschwitz , dr. van Abraham MONAS en Sara de VRIES. 3. Betje JACOBS, geb. Maassluis , overl. Sobibor , tr. 's-gravenhage Emanuel FRESCO, geb. Den Haag , fruithandelaar, koopman, overl. Sobibor , zn. van Barend FRESCO en Leentje POONS. 4. Jacob JACOBS (zie IVa). 5. Michel JACOBS (zie IVb). 6. Jette JACOBS, geb. Maassluis , overl. Auschwitz , tr. circa 1920 Simon BLOK, geb. Den Haag , koopman, overl. Auschwitz Jeanne JACOBS, geb. Maassluis , overl. Maassluis Gabriël JACOBS, geb. Maassluis , overl. Maassluis Jeanne JACOBS, geb. Maassluis , overl. Sobibor , tr. Den Haag Moses SEALTIEL, geb. Den Haag , Stikker, borduurwerker, overl. Sobibor , zn. van David SEALTIEL, fabrieksopzichter, en Betje WILKENS. 10. Gabriël JACOBS (zie IVc). 11. Sophia JACOBS, geb. Maassluis IVa Jacob JACOBS, geb. Maassluis , controleur, overl. Sobibor , tr. Rotterdam Rozetta van BEUGEN, geb. Rotterdam , overl. Sobibor Victor JACOBS, geb. Rotterdam , overl. Auschwitz Sara JACOBS, geb. Rotterdam , overl. Sobibor Benjamin JACOBS, geb. Rotterdam , overl. Sobibor Betsy JACOBS, geb. Rotterdam , overl. Sobibor Harriët JACOBS, geb. Rotterdam , overl. Sobibor IVb Michel JACOBS, geb. Maasluis , Verpleger, winkelier delicatessen, overl. Auschwitz , tr. Elburg Cecelia de LANGE, geb. Elburg , overl. Auschwitz , dr. van Abraham de LANGE, Koopman, en Esther CRACAU. Uit het politiearchief blijkt dat ze vookomen op een lijst met winkels van joodse eigenaren. In 1940, had dit gezin een delicatessenzaak, adres: Kromme Mijdrechtstraat 114 te Amsterdam. (Zie: bijlage A) 1. Abraham JACOBS, geb. Den Helder , overl. Midden-Europa

73 JACOBS, PHILIPPE IVc Gabriël JACOBS, geb. Maassluis , overl. Sobibor , tr. circa 1930 Alice Elkan Riwka MARCUS, geb. Frankfurt am Mein , overl. Sobibor De naam Gabriël Jacobs komt voor op een met de hand geschreven opsomming van alle personen die in de eerste oorlogsjaren een functie vervulden binnen de Nederlands Israëlietische Gemeente Haarlem. Van alle functionarissen is een foto bewaard. Gabriël Jacobs was secretaris van de Nederlands Israëlietische Gemeente Haarlem, secretaris van het Nederlands-Israëlietisch Joles Ziekenhuis, assistent voorzanger, godsdienstonderwijzer, sjouchet en leider van de jeugdsynagoge van de Nederlands Israëlietische Gemeente Haarlem en dodenverzorger van de Godsdienstige Instelling Gemieloeth Chassadiem. Gabriël Jacobs was getrouwd. Het echtpaar woonde in Pijntorenstraat 20 in Haarlem. De naam Alice Elka Riwka Jacobs-Marcus komt voor op een met de hand geschreven opsomming van alle personen die in de eerste oorlogsjaren een functie vervulden binnen de Nederlands Israëlietische Gemeente Haarlem. Alice Elka Riwka Jacobs-Marcus was lid van de Commissie van Surveillance over de baden van de Nederlands Israëlietische Gemeente Haarlem. Van alle functionarissen is een foto bewaard. Alice Elka Riwka Jacobs-Marcus was gehuwd met Gabriël Jacobs. Het echtpaar woonde in de Pijntorenstraat 20 in Haarlem. Bron: Joods Historisch Museum, Documentenverzameling, inv.nr Herman Max JACOBS, geb. Haarlem , overl. Sobibor Gabriel Jacobs ( IVc) ) Alice Elka Riwka Marcus (IVc) Herman Max Jacobs (IVc 1) 71

74 JONG, LEVIE DE JONG, LEVIE DE I Levie de JONG, geb. circa 1785, tr. circa 1810 Mietje KLAPMAN, geb. circa Mozes de JONG (zie II). 2. Levenloos de JONG, geb. Haarlem , overl. Haarlem II Mozes de JONG, geb. Haarlem , tr. Haarlem Klara (Keile) GLAZER (Glaser), geb. Meppel , overl. Haarlem , dr. van Abraham Levy GLAZER, koopman, en Vrouwtje Emanuel KALKER. 1. Rebecca de JONG, geb. Haarlem , overl. Haarlem Simon Mozes de JONG (zie III). III Simon Mozes (Shimon zv Moshe) de JONG, geb. Haarlem , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. (1) Den Helder Klaartje GLAZER (Keile), geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van David Abraham GLAZER (Glaser), koopman, en Mietje Jacobs KANNEWASSER (Rachel Judik), tr. (2) Gorinchem Elisabeth STURREKOP, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Alexander STURREKOP, koopman, en Rachel Ozer EMRIK. Uit het eerste huwelijk: 1. Mietje de JONG, geb. Den Helder , Pensionhoudster, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Hartog NOORT, geb. Groningen , behanger, rijwielhandelaar, overl. Auschwitz , zn. van Machiel NOORT, borstelmaker, en Henderine SIMMEREN. 2. Mozes de JONG, geb. Den Helder , overl. Den Helder David de JONG, geb. Den Helder , Handelaar in oud metaal, overl. Sobibor , tr. (1) Den Helder Rachel BLOK, geb. Leerdam , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Jacob Heiman BLOK en Elisabeth STURREKOP, tr. (2) circa*1935 Hendrika de VRIES, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Mozes de JONG, geb. Den Helder , Winkelier in manufacturen, overl. Sobibor , tr. Den Helder Rebekka BLOK, geb. Leerdam , overl. Sobibor , dr. van Jacob Heiman BLOK en Elisabeth STURREKOP. 5. Daatje de JONG, geb. Den Helder , overl. Sobibor Veroninca de JONG, geb. Den Helder , overl. Den Helder Saartje de JONG, geb. Den Helder , overl. Auschwitz

75 JONG, MANNES DE JONG, MANNES DE I Mannes Moses de JONG, geb. circa 1790, tr. circa 1815 Betje MOSES, geb. circa Mozes Manus de JONG (Jongh) (zie II). II Mozes Manus de JONG (Jongh), geb. Zwolle , bakker, overl. Assen , tr. Smilde Rachel Salomons COHEN, geb. Smilde , overl. Assen , dr. van Salomon Josefs COHEN, koopman, en Judik van der HORST (Judith). 1. Manus Mozes de JONGH (zie III). 2. Israel de JONGH (Jong), geb. Smilde , koopman, overl. Groningen , tr. Assen Gesina de LEEUW, geb. Enschede , overl. Assen , dr. van Benedictus Marcus de LEEUW, koopman, en Trijntje SPITS. 3. Heijman de JONG, geb. Assen , bakker, overl. Auschwitz , tr. Winschoten Roosje NIJSTAD, geb. Midwolda , overl. Winschoten , dr. van Joël Meijer NIJSTAD en Kindel Juda LEVIE (Kinna). III Manus Mozes de JONGH, geb. Smilde , koopman, overl. Groningen , tr. Groningen Kaatje de JONG, geb. Groningen , overl. Groningen , dr. van Salomon Israels de JONG en Henderine FRANKFORT. 1. Reinette de JONGH, geb. Almelo , overl. Sobibor , tr. Groningen Benjamin GUDEMA, geb. Oude Pekela , vleeschhouwer, overl. Sobibor , zn. van Markus GUDEMA, koopman, en Jantje LEVIT. 2. Israel de JONGH (zie IV). IV Israel de JONGH, geb. Almelo , marinier, Importeur van auto's, overl. Auschwitz , tr. Groningen Froukje van DAM, geb. Groningen , overl. Sobibor , dr. van Levie Andries van DAM, koopman, en Frouktje TROMP. Israel (Ies) de Jongh en Froukje van Dam woonden in Den Helder. Daar had Ies een garage geopend nadat hij als zeeman bij de marine bij een ongeluk een oog had verloren. Bij de arisering van den Helder moest het gezin gedwongen vertrekken, waarbij ze in Schagen terechtkwamen. Enige tijd later moesten ze gedwongen naar Amsterdam verhuizen, waar ze aan de Nieuwe Keizersgracht 29 II kwamen te wonen. Ies en Froukje en de twee nog thuis wonende kinderen zaten gescheiden ondergedoken. Zij zijn achtereenvolgens ontdekt en opgepakt. 1. Manus de JONGH, geb. Groningen , autohandelaar, overl. Auschwitz Salomon de JONGH, geb. Den Helder , overl. Sobibor Froukje Kaatje de JONGH, geb. Den Helder , overl. Sobibor Salomon de Jongh (IV 2) Manus de Jongh, kind heeft de oorlog overleefd, Froukje Kaatje de Jongh en Salomon de Jongh (IV 1, 3 en 2) 73

76 74

77 JONGH, DE JONGH, DE I Mozes Philip de JONGH, geb. Duitsland ± Kinderen: 1. Philip Mozes HOUTHAKKER (de Jongh), geb. ± 1747 Philip heeft bij de naamsaanneming de familienaam Houthakker aangenomen (DKahM blz. 72). 2. Abraham Mozes de JONGH (zie II). II Abraham Mozes de JONGH, geb. ± 1756, tr. circa 1785 Sara ABRAHAMS, geb. circa Jacob Abraham de JONG (zie III). 2. Philip Abraham de JONGH, geb. Alkmaar , koopman, tr. Den Helder Rachel Philips BEEK, geb. Amsterdam 1793, dr. van Philip Mozes BEEK en Schoontje Davids BAMBERGEN (Bamberg). Philip Abraham was weduwnaar van Dina Philip Houthakker. III Jacob Abraham (Ja'akov) de JONG, geb. circa 1785, tr. circa 1810 Judik Salomon (Jettele) MANHEIM, geb. Alkmaar 1779, overl. Den Helder , dr. van Salomon MANHEIM en Marianna HOUTHAKKER. 1. Mozes Jacobszoon de JONG (zie IVa). 2. Izaak Jacob de JONGH (Jong) (zie IVb). IVa Mozes Jacobszoon (Moshe zv. Ya'akov) de JONG, geb. Alkmaar , 1865-koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Alkmaar Jannetje Izaak MANHEIM (Jansje), geb. Alkmaar , overl. Den Helder , dr. van Isaac Salomon MANHEIM en Kaatje Joseph JACOBS. 1. Salomon de JONGH, geb. Den Helder , ziekenoppasser, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Saartje van WAGENING, geb. Amsterdam , dr. van Beletje van WAGENING. 2. Kaatje Mozes de JONGH, geb. Den Helder , overl. Den Helder , tr. Den Helder Daniël Davidz GRUNWALD, geb. 's Hertogenbosch , 1865/1867-koopman te Den Helder, 1889-sjouwerman, 1899-venter, overl. Apeldoorn , zn. van David GRUNWALD, Koopman, onderwijzer in de hebreeuwschw taal, godsdienstleraar, rabbijn, boekbinder, en Clara Daniel COHEN (Klaartje). 3. Jacob de JONGH, geb. Den Helder , overl. Den Helder Marianne Mozes de JONGH (Jane), geb. Alkmaar , overl. Amsterdam , tr. Den Helder Daniël Davidz GRUNWALD, geb. 's Hertogenbosch , 1865/1867-koopman te Den Helder, 1889-sjouwerman, 1899-venter, overl. Apeldoorn , zn. van David GRUNWALD, Koopman, onderwijzer in de hebreeuwschw taal, godsdienstleraar, rabbijn, boekbinder, en Clara Daniel COHEN (Klaartje). 5. Sientje de JONGH, geb. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Meijer COHEN, geb. Zevenaar , koekjesbakker, depothouder, overl. Amsterdam , zn. van Marcus Jacob COHEIN (Cohen), koopman, en Judith Meijer FRANKENHUIS. 6. Crisje de JONGH, geb. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Jacob JACOBSON, geb. Haarlem , koopman, zn. van Salomon JACOBSON, koopman, venter, en Sophia Jacob ELCUS. IVb Izaak Jacob (Yitschak zv. Ya'akov) de JONGH (Jong), geb. Alkmaar , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Naatje Salomon (Hannah) OESTERMAN, geb. Amsterdam , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Salomon Jonas OESTERMAN, veedrijver, en Vogel David HARING, dienstbode. 1. Jacob Izak de JONGH, geb. Den Helder , overl. Den Helder Mozes de JONGH (zie Va). 3. Jacob de JONGH, geb. Den Helder , overl. Den Helder Wolf de JONGH (Jong) (zie Vb). 5. Salomon de JONGH, geb. Den Helder , koopman, overl. Auschwitz , tr. Den Helder Sientje COHEN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , dr. van Abraham Philip COHEN, sjouwerman zeemilicien, en Sara Salomon GROEN, ventster. 6. Sophia de JONGH, geb. Den Helder , overl. Auschwitz Verbleef in Joodse psychiatrische inrichting Het Apeldoornse Bos. (Zie bijlage A) Va Mozes de JONGH, geb. Den Helder , kleermaker, overl. Gemeente niet bekend 1942, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Rebecca OSSENDRIJVER, geb. Amsterdam , dr. van Moses Jonas OSSENDRIJVER, venter, en Judic Benedictus BAK. 1. Judith de JONGH, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Salomon de JONGH (zie VIa). 3. Sophia de JONGH, geb. Amsterdam , Kleermaker, overl. Sobibor Naatje de JONGH, geb. Amsterdam , overl. Sobibor

78 JONGH, DE Vb Wolf de JONGH (Jong), geb. Den Helder , koopman, overl. Apeldoorn , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Betje KOOL (Elizabeth), geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Juda Zadok KOOL, baardscheerder, en Heintje Meijer van EMRIK, borduurster. 1. Naatje de JONGH, geb. Den Helder , overl. na 1958, tr. Den Helder Willem Casper LAFEBER, geb. Den Helder , ketelmaker, overl. Den Helder , zn. van Willem David Johannes LAFEBER, werktuigmaker, en Eliza Pieternella COLLET. 2. Juda de JONGH (zie VIb). 3. Heintje de JONGH, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Salomon de JONGH (zie VIa). 4. Izaak de JONG (zie VIc). 5. Leon de JONGH, geb. Den Helder , winkelier in herenkleding manufacturenzaak 'De Adelaar', overl. Auschwitz , tr. Alkmaar Sara BING, geb. Groningen , overl. Sobibor , dr. van Julius Jacob BING en Sientje ENGLANDER. VIa Salomon de JONGH, geb. Amsterdam , veedrijver, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Heintje de JONGH, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , dr. van Wolf de JONGH (Jong) (zie Vb) en Betje KOOL (Elizabeth). 1. Wolf de JONGH, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Elisabeth de JONGH, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Abraham ROOS, geb. Amsterdam , kleermaker, overl. Onbekend , zn. van Juda ROOS, broodbakker, en Fijtje ELTE. Abraham Roos en Elisabeth de Jongh trouwden vlak voor hun deportatie, op 5 augustus 1942 in Amsterdam. 3. Mozes de JONGH, geb. Amsterdam , overl. Westerbork Mozes de Jongh is op 30 juni 1943 in het kamp Westerbork omgekomen en op 1 juli 1943 gecremeerd. De urn met zijn as is op de joodse begraafplaats in Diemen bijgezet op veld U, rij 9, graf nr. 14. Register van joden die in het kamp Westerbork zijn gecremeerd, ; archief van de gemeente Westerbork, opgenomen in het archief van de gemeente Midden-Drenthe te Beilen, inv. n VIb Juda de JONGH, geb. Den Helder , koopman, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Leentje BIERMAN, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Jonas BIERMAN, diamantslijper, en Ester MOK, naaister. Uit het politiearchief blijkt dat ze vookomen op een lijst met winkels van joodse eigenaren. In 1940, had dit gezin een meubelzaak, adres: Wagenaarstraat 71 te Amsterdam. (Zie: bijlage A) 1. Wolf de JONGH, geb. Amsterdam , koopman, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Celina CANES, geb. Amsterdam , Naaister, overl. Auschwitz , dr. van Liepman CANES, werkman, en Johanna SOESAN. VIc Izaak de JONG, geb. Den Helder , letterzetter, drukker, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Leentje PAIS, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Rachel de JONG, geb. Amsterdam , Dassenmaakster, overl. Auschwitz Anna de JONG, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Leon de Jongh (Vb 5) Juda de Jongh (VIb) 76

79 JONGH, DE Leon de Jongh en Sara Bing (IVb 5) Bierman-Leentje (VIb) Het Joodsche Weekblad, 13 maart 1942 Wolf de Jongh en Celina Canes (VIb 1) 77

80 JONGH, DE Salomon de Jongh (IVb 5) Vlnr: Hendrika Meijer , Heintje de Jongh-de Jongh , Anna Meijer-Polak en Zadok Meijer (Via) Tekst briefkaart van Juda de Jongh uit Vledder (15 augustus 1942) Waarde nicht en neef ik heb U brief nog ontvangen in A dam bedankt voor de attentie. Jullie kunne wel nagaan wat dat voor mij is nu is alles van mij weg en dat ik haar niet meer heeft gezien dat breekt mijnkort voorr haar is het gelukkig dat kon zij niet verwerken maar voor mij is het een zware slag. Als ik nog is thuis kom waar moet ik heen doel heb ik niet een ander keert tot zijn vrouw mar ik zal maar met Godshulp hoopen als dat ik nog Wolf en Celien nog terug zie. Lies ze was de laatste tijd zoo mager geworden geen vleesch op het lijf had ze meer ze heeft zich alles te zwaar aangetrokken je weet nu ik moet nog meer schrijven ik zal mij maar sterk houden en hoop ik dat wij gou weer bij elkaar zijn ik wensch jullie het beste en gezondheid voor mij gegroet je oom Juda. 78

81 KANNEWASSER KANNEWASSER I II Jacob Wolf KANNEWASSER, geb. circa 1775, overl. Amsterdam , tr. circa 1800 Saartje HARTOG, geb. circa Betje Jacob (Liba) KANNEWASSER (Kannewasscher), geb. Amsterdam , Inl. kraamster, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Amsterdam Hartog Aron ARONS, geb. Harlingen , venter, koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Aron ARONS en Saartje de JONG. 2. Aron Jacob KANNEWASSER (zie II). 3. Mietje Jacobs (Miriam Meile) KANNEWASSER (Rachel Judik), geb. Amsterdam , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder David Abraham GLAZER (Glaser), geb. Meppel , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Abraham Levy GLAZER, koopman, en Vrouwtje Emanuel KALKER. Aron Jacob (Ahron zv. Yehuda) KANNEWASSER, geb. Amsterdam , venter, ged. Amsterdam , overl. Den Helder , begr. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Koosje Salomons (Goetele dv. Shlomo) SCHOENLAPPER, geb. Amsterdam 1807, werkster, overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Salomon Salomon SCHOENLAPPER en Marjana Barend SCHOLTE. 1. Maartje Aron KANNEWASSER, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Lazarus Heiman VRIESLANDER (Heijman), geb. Helgoland , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Hijman Lazarus VRIESLANDER en Elisabeth Meijer SIMSON (Betsij, Betje Meijer). 2. Salomon Aron KANNEWASSER (zie III). III Salomon Aron (Eli'zer Shlomo zv. Aharon) KANNEWASSER, geb. Den Helder , koopman, overl. Amsterdam , begr. Den Helder , tr. Den Helder Jansje Leon (Jente) BEEK, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Leon Jacob BEEK (Lion), kleermaker, en Eva MANHEIM. 1. Aron Salomon KANNEWASSER, geb. Den Helder , manufacturier, overl. Sobibor , tr. Den Helder Jacomina OUDKERK (Outkerk), geb. Den Helder , manufacturier, overl. Sobibor , dr. van Benjamin OUDKERK, koopman, en Klaartje van TIJN. 2. Koosje Salomon (Gittel) KANNEWASSER, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Salomon PRINS, geb. Den Helder , handelaar in galanterieën, overl. Sobibor , zn. van Jacob Nathan PRINS, koopman, en Sophia SPEIJER. 3. Leon Salomon KANNEWASSER (zie IVa). 4. Philip Salomon (Jechezkiel zv. Eliezer Shlomo) KANNEWASSER, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder Abraham Salomon KANNEWASSER (zie IVb). 6. Meijer Salomon KANNEWASSER (zie IVc). 7. Maartje Salomon KANNEWASSER, geb. Den Helder , winkeljuffrouw, overl. Sobibor Jochem KANNEWASSER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Jacob KANNEWASSER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Rettje KANNEWASSER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Mietje KANNEWASSER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Den Helder Salomon Joseph VROMEN, geb. Lochem , overl. Midden-Europa Retje KANNEWASSER, geb. Den Helder , tr. Den Helder Hartog BEEM, geb. Harderwijk , onderwijzer, zn. van Abraham BEEM, koopman, manufacturier, en Eva de VRIES. IVa Leon Salomon KANNEWASSER, geb. Den Helder , Manufacturist, overl. Sobibor , tr. Den Helder Esther Philip VRIESLANDER, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Philip Lazarus VRIESLANDER, koopman, winkelier in galanteriën en huishoudelijke artikelen, en Retje Leon BEEK (Betje). 1. Salomon Leon KANNEWASSER (Sam), geb. Den Helder , tr. Amsterdam Cato VAZ DIAS, geb. Amsterdam , dr. van Mozes VAZ DIAS, juwelier, adjunct-directeur van een diamantslijperij, en Esther WIJNSCHENK. 79

82 KANNEWASSER IVb Abraham Salomon KANNEWASSER, geb. Den Helder , broodbakker, overl. Auschwitz , tr. (1) Amsterdam , sch Maria van ESSO, geb. Kampen , dr. van Israël van ESSO, koopman, en Henriëtte BLOM, tr. (2) Zaandam , sch Betje POLAK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Barend POLAK, venter, milicien, en Klara VOS, werkster. Uit het eerste huwelijk: 1. Salomon Isidore KANNEWASSER, geb. Amsterdam , vertegenwoordiger, overl. Auschwitz Salomon Isidore Kannewasser was bakker. Tijdens de bezetting hadden hij en zijn echtgenote onderduikers in huis. Hij hield zich bezig met de vervalsing van persoonsbewijzen. In juli 1943 is Salomon Isidore Kannewasser in Amsterdam opgepakt en via Vught en/of Westerbnork naar Auschwitz op transport gesteld. NIOD, Erelijst Verzet en Koopvaardij, database vervaardigd door dhr J.W. de Leeuw.) Uit het tweede huwelijk: 2. Jansje KANNEWASSER, geb. Amsterdam , naaister, overl. Auschwitz IVc Meijer Salomon KANNEWASSER, geb. Den Helder , Handelsagent, Reiziger, overl. Auschwitz , tr. Zaandam Rachel ZIEKENOPPASSER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Saul ZIEKENOPPASSER, diamantslijper, en Henriette van GELDER. 1. Salomon Meijer KANNEWASSER, geb. Amsterdam , artiest, overl. Bergen-Belsen Salomon Meijer Kannewasser was 'Jones' van het zangersduo Johnny & Jones. Arnold Simon van Wesel was Johnny. Salomon Kannewasser werkte in de jaren '30 bij De Bijenkorf als verkoper wit goed. Samen met Van Wesel en enige anderen organiseerden zij de bedrijfsfeesten. In 1936 vormden Kannewasser en Van Wesel het duo Johnny & Jones. In september 1943 kwamen zij in Westerbork terecht, waar zij in de befaamde revue optraden. Zij werkten in het kamp in de vliegtuigsloperij. Daarvoor moesten ze ook wel eens naar Amsterdam. Op een van die reizen maakten ze in Amsterdam nog muziekopnames. Zij zongen onder andere de 'Westerbork Serenade': 'Tussen de barakken kreeg ik het te pakken.' en over de deportatietrein: 'Langs het spoorwegbaantje/ schijnt het zilv'ren maantje/op de heide'. In september 1944 werden ze op transport gezet naar Theresienstadt, daarna naar Auschwitz en ze bezweken uiteindelijk in Bergen-Belsen. Salomon Meijer Kannewasser en Arnold Simeon van Wesel waren achterneven. De Volkskrant, 2 juni

83 KANNEWASSER Abraham Salomon Kannewasser (IVb) Betje Polak (IVb) Arnold Simon van Wesel (Johnny) en Salomon Meijer Kannewasser (Jones) (IVc 1) 81

84 KLEIN KLEIN I Moses Hartog, geb. circa 1730, tr. circa 1755 Judik Abraham, geb. circa Darius KLEIN (David Hertz Mozes) (zie II). II Darius KLEIN (David Hertz Mozes), geb. Klein Heinach in Wurtzburg 1756, schoolonderwijzer, overl. Nijmegen , tr. circa 1800 Judith COHEN, geb. 1768, overl. Herwijnen , dr. van Marcus COHEN WOHL en Gemie. 1. Marcus KLEIN (zie III). 2. Maurits KLEIN (Mozes), geb. Nijmegen , boekbinder, tr. Herwijnen Sara van STRATEN, geb. Herwijnen , dr. van Manus van STRATEN, koopman, en Judik HARS. III Marcus KLEIN, geb. Nijmegen , koopman, overl. Zaltbommel , tr. Herwijnen Elisabeth de BOK (Betje), geb. Rotterdam , dienstbode, dr. van Daniel Sijmons de BOK, koopman, en Judik MOZES, baker. 1. Judith KLEIN, geb. Herwijnen , tr. Zutphen Hendrik GOEDKIND, geb. Den Haag , diamantbewerker, zn. van Jacob Marcus GOEDKIND, koopman, en Marretje van WEERDEN. 2. David KLEIN, geb. Zaltbommel , godsdientsonderwijzer, overl. Arnhem , tr. (1) Oss Zerline VORSÄNGER, geb. Amsterdam , overl. Oss , otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Mietje Andries VOET, geb. Amsterdam Kaatje KLEIN, geb. Zaltbommel , tr. Zutphen Eliazar HAAGENS, geb. Den Haag , koopman, zn. van Ephraïm HAAGENS en Kaatje van OS. 4. Nancij KLEIN, geb. Zaltbommel , tr. Arnhem Joseph van de GIESSEN, geb. Hardinxveld , vleeschhouwer, zn. van Salomon van de GIESSEN en Antje DRIEVOET. 5. Daniël KLEIN (zie IV). IV Daniël KLEIN, geb. Zaltbommel , Godsdienstonderwijzer, boekhandelaar, tr. (1) Nijmegen Hesther COHEN (Esther), geb. Nijmegen , overl. 's-hertogenbosch , dr. van Geofroi COHEN, boekenhandelaar, en Judea LANSBERG, tr. (2) Arnhem Sara COHEN, geb. Arnhem , dr. van Simon Nehemia COHEN, slager, en Esther MANASSE. Uit het tweede huwelijk: 1. Esther KLEIN, geb. 's-hertogenbosch , overl. Amsterdam , tr. Amsterdam Juda POLAK, geb. Amsterdam , diamantbewerker, overl. Auschwitz , zn. van Isaac POLAK, sjouwerman, en Sara LOONSTIJN. 2. Betje KLEIN, geb. Opsterland Cato KLEIN, geb. Den Helder Simon KLEIN, geb. Den Helder , bankwerker, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Rebecca QUERIDO, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Isaac QUERIDO, diamantslijper, en Rebecca VALENSA, naaister. 5. Henriëtte KLEIN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Zaandam Raphael ZIEKENOPPASSER, geb. Amsterdam , Kantoorbediende, overl. Auschwitz , zn. van Saul ZIEKENOPPASSER, diamantslijper, en Henriette van GELDER. 6. Johanna KLEIN, geb. Amsterdam , kostuumnaaister, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Aäron MOSCOU, geb. Amsterdam , handelsreiziger, overl. Auschwitz , zn. van Abraham MOSCOU, sjouwerman, en Helena GOSLER. 7. Maurits KLEIN, geb. Amsterdam , coupeur, overl. Utrecht , tr. circa*1920 Ellen Elisabeth STONEMAN, geb. circa

85 KLIJNKRAMER KLIJNKRAMER I II Roelof Gerritsen KLIJNKRAMER (Kleinkramer), geb. circa 1775, overl. Amsterdam , tr. circa 1800 Betje Abraham POLAK, geb. circa Salomon Ruben KLIJNKRAMER (Samuel Kleinkraam) (zie II). Salomon Ruben KLIJNKRAMER (Samuel Kleinkraam), geb. Amsterdam , koopman, overl. Gorinchem , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Saartje Gomperts van der STAR (van Stam), geb. Amsterdam 1806, overl. Gorinchem , dr. van Gompel Eliazer van der STAR en Sijtje van der SLUIS. 1. Ruben Salomon KLEINKRAMER (zie IIIa). 2. Fijtje Salomon KLIJNKRAMER, geb. Amsterdam , overl. Gorinchem , tr. Gorinchem Mozes KOSTER, geb. Middelburg , koopman, overl. Gorinchem , zn. van Machiel Eliazer KOSTER, koopman, en Klaartje PRIJES, particuliere. 3. Gerrit KLEINKRAAM, geb. Gorinchem , overl. Gorinchem , tr. Gorinchem Vrouke SLEUTELBERG, geb. Ten Post , dr. van Maria Simons SLEUTELBERG. 4. Hester KLIJNKRAAM (Betje Kleinkramer), geb. Gorinchem , overl. Gorinchem Gompert Salomon KLIJNKRAAM (zie IIIb). 6. Abraham Salomon KLEINKRAMER, geb. Gorinchem Nathan Salomon KLEINKRAMER (Kleinkraam) (zie IIIc). 8. Abraham Salomon KLEINKRAMER (Kleinkraam), geb. Gorinchem IIIa Ruben Salomon KLEINKRAMER, geb. Amsterdam , overl. Strijen , tr. Strijen Sientje ZWARENSTEIN, geb. Strijen , dr. van Simon ZWARENSTEIN en Kaatje HARTOG. 1. Setje KLEINKRAMER, geb. Strijen , tr. Strijen Salomon KLEINKRAMER, geb. Strijen , overl. Sobibor , zn. van Gompert Salomon KLIJNKRAAM (zie IIIb) en Sophia ZWARENSTEIN. 2. Eleonora KLEINKRAMER, geb. Strijen , overl. Auschwitz , tr. Strijen Meijer KLIJNKRAMER (zie IV). IIIb Gompert Salomon KLIJNKRAAM, geb. Gorinchem , overl. Strijen , tr. Strijen Sophia ZWARENSTEIN, geb. Strijen , overl. Rotterdam , dr. van Simon ZWARENSTEIN en Kaatje HARTOG. 1. Sara KLIJNKRAMER, geb. Strijen , overl. Rotterdam , tr. Strijen Salomon van BRAKEL, geb. Sliedrecht , overl. Rotterdam , zn. van Levie van BRAKEL en Sara van TIJN. 2. Salomon KLEINKRAMER, geb. Strijen , overl. Sobibor , tr. Strijen Setje KLEINKRAMER, geb. Strijen , dr. van Ruben Salomon KLEINKRAMER (zie IIIa) en Sientje ZWARENSTEIN. 3. Simon KLIJNKRAMER, geb. Strijen , tr. Sliedrecht Betje den HARTOG, geb. Sliedrecht , overl. Auschwitz , dr. van Hartog den HARTOG en Sara ZWARENSTEIN (Saartje). 4. Kaatje KLEINKRAMER, geb. Strijen , overl. Sobibor , tr. Strijen Leonard ALBERGE, geb. Middelburg , overl. Sobibor , zn. van David ALBERGE, schoenmaker, en Judic BRAASSEM (Braasem). 5. Meijer KLIJNKRAMER (zie IV). IIIc Nathan Salomon KLEINKRAMER (Kleinkraam), geb. Gorinchem , tr. (1) Den Helder Elisabeth (Peska) (Betje Nathan) PRINS, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Nathan Joseph PRINS, koopman, en Vrouwtje Gompel van der STERR (Star, Ster), tr. (2) Sommelsdijk Betje GAZAN (Elisabeth Gans), geb. Sommelsdijk , overl. Apeldoorn , dr. van Anthonij GAZAN en Bedje de LEEF (Betje). Uit het eerste huwelijk: 1. Engel KLEINKRAAM, geb. Den Helder Frouwtje KLEINKRAMER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Salomon KLEINKRAMER, geb. Den Helder , loodgieter, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Sara POTS, geb. Amsterdam , dr. van Hartog Simon POTS, venter, en Betje Isaac SNIJDERS, petjesmaakster. 4. Vrouwtje KLEINKRAMER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Tobias BLITZ, geb. Amsterdam , Schoenkmaker, Rabbiaal opzichter, overl. Auschwitz , zn. van Salomon BLITZ, venter, en Rebekka Mozes GERRITS. 83

86 KLIJNKRAMER 5. Saartje KLEINKRAMER, geb. Den Helder , overl. Rotterdam , tr. Rotterdam Joseph Nathan van ENGERS, geb. Hellevoetsluis , overl. Rotterdam , zn. van Nathan Jacob van ENGERS en Elizabeth de WOLF. 6. Joseph KLEINKRAMER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Meijer KLEINKRAMER, geb. Den Helder , magazijnbediende, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Aaltje MENIST, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Jacob Meijer MENIST, bakkersknecht, magazijnbediende, en Sippora van GELDEREN, dienstbaar. 8. Joseph KLEINKRAMER, geb. Den Helder , Steenhouwer, overl. Auschwitz , tr. (1) Zaandam Esther de ROOS, geb. Vlissingen , overl. Amsterdam , dr. van Gabriël de ROOS, koopman, en Sara SCHAAP, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Sophia ITALIAANDER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Nathan Eliazer ITALIAANDER, sigarenmaker, en Sara SARLIE. 9. Sophia KLEINKRAMER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Uit het tweede huwelijk: 10. Sophia KLEINKRAMER, geb. Den Helder Kaatje KLEINKRAMER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mozes KAHAN, geb. Baoesk (Koerland) Lithauen , koopman, overl. Auschwitz , zn. van Eisik KAHAN en Basje LEVIE. 12. Antonie KLEINKRAMER, geb. Amsterdam , steenhouwer, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Rachel ZAMTFORT, geb. Kanitop (Rusland) , overl. Auschwitz , dr. van Henoch ZAMTFORT en Chaje AYZIKOWA. IV Meijer KLIJNKRAMER, geb. Strijen , overl. Strijen , tr. Strijen Eleonora KLEINKRAMER, geb. Strijen , overl. Auschwitz , dr. van Ruben Salomon KLEINKRAMER (zie IIIa) en Sientje ZWARENSTEIN. 1. Sophie KLEINKRAMER, geb. Strijen , overl. Auschwitz Sophie Kleinkramer was pianolerares. Zij onderwees zowel kinderen in het dorp Strijen als kinderen woonachtig op boerderijen buiten het dorp. Sophie Kleinkramer vormde samen met een violist en een cellist uit het dorp een pianotrio. Sophie Kleinkramer kleedde zich vrij modern. Zij droeg als één van de eersten in het dorp lichtgekleurde kousen. Meer informatie over de Joodse gemeenschap van Strijen staat in: Strijen in Historisch Perspectief. De Joodse gemeenschap. (1992, no. 1) Uitgave van de oudheidkundige vereniging 'Het land van Strijen.' Met een gedenkteken in Strijen worden de joodse slachtoffers uit die gemeente herdacht. Een beschrijving van dit gedenkteken is te vinden op de website van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. 2 Sientje KLEINKRAMER, geb. Strijen , overl. Rotterdam

87 KLOOT, VAN DER KLOOT, VAN DER I II Samuel van der CLOOT, geb. Den Haag , koopman, tr. Den Haag Hadasse DANZER, geb. Den Haag , dr. van Machiel Aron Cohen DANZER en Sara Joseph HES. 1. Abraham Samuel van der CLOOT (Kloot) (zie II). 2. Rebecca van der KLOOT, geb. Den Haag 1839, overl. Den Haag Abraham Samuel van der CLOOT (Kloot), geb. Den Haag , koopman, tr. 's-gravenhage Eva de KONING, geb. Amsterdam , dr. van Moses Cohen de KONING, koopman, en Betje Barend BOEKBINDER. 1. Samuel van der KLOOT (zie III). III Samuel van der KLOOT, geb. Den Haag , koopman, overl. Amsterdam , tr. 's-gravenhage Marianne LENS, geb. Den Haag , dr. van Emanuel LENS, koopman, en Veronica SPIERO. Het Israëlitisch Oude Mannen- en Vrouwenhuis Newee Sjalom is in 1841 opgericht. In 1929 verhuisden de inwoners naar een nieuw, modern gebouw aan de Neuhuyskade, waar plaats was voor ruim tachtig bewoners en voor intern personeel. In 1940 groeide het aantal verpleegden door de komst van vluchtelingen o.m. uit het gebombardeerde Rotterdam. In oktober 1942 waren er 121 verpleegden. Omdat zij niet allemaal ondergebracht konden worden in het gebouw aan de Neuhuyskade werden er dependences gehuurd in de Daendelsstraat; de Amalia van Solmsstraat, de Tweede Emmastraat en de Surinamestraat in Den Haag. Op 31 oktober 1942 werd het pand aan de Neuhuysstraat op last van de bezetter ontruimd. De bejaarden werden, na vele omzwervingen, provisorisch ondergebracht in een pand aan de Rapenburgerstraat 52 in Amsterdam, waar vroeger een bewaarschool had gezeten. Op 22 maart 1943 werden alle bejaarden en personeelsleden uit dit pand naar Westerbork afgevoerd en vervolgens op transport gesteld naar Oost-Europa. 1. Emanuel van der KLOOT (zie IV). IV Emanuel van der KLOOT, geb. Den Haag , korporaal ziekenverpleger bij de KM, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Hadassa van der SLUIS, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Joseph van der SLUIS, handelsreiziger, en Betje van der KLOOT. 1. Samuel van der KLOOT, geb. Den Helder , Apothekersassistent, overl. Auschwitz

88 KORPER (ZIE CORPER) KORPER (Zie CORPER) I Simon Meijer CORPER (Korper), geb. circa 1785, overl. Amsterdam , tr. circa 1810 Rebecca Davids (Eva, Sara), geb. circa David Simon CORPER (Korper) (zie IIa). 2. Jacob Simon CORPER (zie IIb). 3. Abraham Simon KORPER (zie IIc). IIa David Simon CORPER (Korper), geb. Amsterdam , sjouwerman, venter, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Elisabeth Eliazer DUITS, geb. Amsterdam , dr. van Eliazer Nathan DUIJTZ (Duits) en Vrouwtje Benjamin ALEXANDERS. 1. Vrouwtje CORPER (Korper), geb. Amsterdam , tr. Den Helder Nathan Salomon PEKEL, geb. Amsterdam , zn. van nn en Rachel PEKEL. 2. Wolf David CORPER (Korper), geb. Den Helder Levi CORPER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Marianne CORPER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Rebekka David CORPER, geb. Den Helder , tr. Den Helder Jacob JACOBS, geb. Den Helder , schipper, koopman, zn. van Simon JACOBS, schippersknecht, en Rachel Eliazer SPREEKMEESTER (Roosje), naaister. 6. Naatje CORPER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Hartog CORPER, geb. Den Helder , overl. Den Helder IIb Jacob Simon CORPER, geb. Amsterdam , kruier, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Marianne Izaak BREEDBAART, geb. Amsterdam , werkster, ventster, dr. van Isaac Abraham BREEDBAART en Fijtje Mozes MULDER. 1. Izaak Jacob KORPER (zie IIIa). 2. Wolf Jacob CORPER (zie IIIb). IIc Abraham Simon KORPER, geb. Amsterdam , schoenmaker, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Fijtje KORPER, geb. Amsterdam , dr. van Hartog Simon KORPER en Naatje Samuel ZANTE. Fijtje is met haar oom gehuwd. 1. Meijer KORPER (zie IIIc). 2. Willem Eliazer KORPER, geb. Den Helder , overl. Sobibor Verbleef in De Joodse Invalide (Zie: Bijlage A). IIIa Izaak Jacob KORPER, geb. Den Helder , werkman, begr. Diemen , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Naatje DUPONT, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , begr. Diemen , dr. van Joseph Christiaan DUPONT, sigarenmaker, werkman, en Rachel LOGGERS. 1. Marianne KORPER, geb. Den Helder , overl. Sobibor Jacob KORPER (zie IV). 3. Elisabeth KORPER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Asser Abraham REINDORP, geb. Amsterdam , pakhuisknecht bij een kaashandel, overl. Auschwitz , zn. van Hartog REINDORP, koopman, melkslijter, en Esther CROESE. 4. Lea KORPER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Salomon DOOF, geb. Amsterdam , kleermaker, overl. Auschwitz , zn. van Mozes DOOF, sigarenmaker, en Anna KERKMEESTER, pettenmakster. 5. Rachel KORPER, geb. Amsterdam , naaister, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam circa 1935 Jacob de METZ, geb. Amsterdam , overl. Midden Europa IIIb Wolf Jacob CORPER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Eva STODEL, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Benedictus STODEL, werkman, en Marianne SLAP. 1. Marianne CORPER, geb. Amsterdam , Handwerker confectie, overl. Auschwitz Elisabeth CORPER, geb. Amsterdam , Hulp in de huishouding, overl. Auschwitz IIIc Meijer KORPER, geb. Den Helder , kleermaker, schijvenschuurder, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Duifje ROOTVELD, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Emanuel ROOTVELD, werkman, sjouwerman, en Hester Emanuel van der VELZEN. 1. Abraham KORPER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz

89 KORPER (Zie CORPER).IV Jacob KORPER, geb. Den Helder , Hulpsorteerder, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Serline PACH, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van David PACH, sjouwerman, milicien, koopman, en Golde van DUIJM. 1. Golda KORPER, geb. Amsterdam , naaister, overl. Westerbork

90 LEEUWE, DE LEEUW, DE I Isaak de LEEUW, geb. circa 1785, tr. circa 1810 Maria SALOMONS, geb. circa Salomon Izaak de LEEUW (zie II). II Salomon Izaak de LEEUW, geb. Haarlem , 1835-vleeshouwersknecht, tr. Alkmaar Clara MANHEIM (Klara, Klaartje), geb. Alkmaar , overl. Alkmaar , dr. van Salomon MANHEIM en Judik DAVIDSON (Davids). 1. Mietje Salomons (Mata) de LEEUW, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Moses Aron GRUNWALD (Groenwald), geb. Oldenzaal , Mede firmant in een textiel groothandel, 1884/1893 koopman te Den Helder, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van David GRUNWALD, Koopman, onderwijzer in de hebreeuwschw taal, godsdienstleraar, rabbijn, boekbinder, en Clara Daniel COHEN (Klaartje). 2. Moses de LEEUW (zie III). III Moses de LEEUW, geb. Alkmaar , koopman, tr. Den Helder Beletje van TIJN, geb. Den Helder , overl. Soest , dr. van Meijer Joseph van TIJN, koopman, voorlezer/koster bij de Israëlieten, en Jacomina van TIJN. 1. Meijer de LEEUW, geb. Den Helder , Winkelier in gebruikte goederen, overl. Auschwitz Volgens een lijst met winkels van joodse eigenaren, opgesteld door de Amsterdamse politie in 1940, had Meijer de Leeuw een handel in tweedehands artikelen, adres: Ceintuurbaan 191 te Amsterdam. (Zie: bijlage A) 88

91 LEEUWE, DE LEEUWE, DE I Levie Isaak de LEEUWE, geb. circa 1760, tr. circa 1785 Saartje Abrahams, geb. circa Isaak Levie de LEEUWE (zie II). II Isaak Levie de LEEUWE, geb. Amsterdam , pennenbereidersknecht, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Klaartje Isaak FLESSENAAR, geb. Amsterdam , overl. Rotterdam , dr. van Isaac Meijer FLESSENAAR en Judic David ZOLINGEN. 1. Abraham Isaac de LEEUWE (zie III). 2. David Isaac de LEEUWE, geb. Amsterdam Wolf Izaak de LEEUWE, geb. Amsterdam , venter, tr. Rotterdam Elizabeth de LEVITA, geb. Rotterdam , dr. van Jacob Daniel de LEVITA en Klaartje Salomon SANDERS. 4. Sientje Izaak de LEEUWE, geb. Amsterdam , dientsbode, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Simon Salomon van WEREN, geb. Amsterdam , venter, sjouwerman, zn. van Salomon Samuel van WEREN, kruier, en Aaltje Simon OOSTENBURG. III Abraham Isaac de LEEUWE, geb. Amsterdam , koopman, parapluimaker, overl. Zwolle , tr. Zwolle Sara MEIJER, geb. Aalten , overl. Zwolle , dr. van Joseph MEIJER en Marianna Isak. 1. Izaac de LEEUWE, geb. Borculo , koopman, overl. Zwolle , tr. Zwolle Mariana STIBBE (Maria), geb. Zwolle , overl. Zwolle , dr. van Levy STIBBE, smid, en Betje KOOPMAN. 2. Joseph de LEEUWE (zie IV). 3. Helena de LEEUWE, geb. Zwolle , overl. Zwolle Jacques de LEEUWE, geb. Zwolle , stalhoudersknecht, overl. Zwolle , tr. Zwolle Naatje KEIJZER, geb. Hasselt , overl. Westerbork , dr. van Levi KEIJZER (Keizer), koopman, en Klaartje RUBENS. 5. Benjamin de LEEUWE, geb. Zwolle , overl. Zwolle Rebekka de LEEUWE, geb. Zwolle , overl. Zwolle , tr. Zwolle Mozes VEGT, geb. Harderwijk , koopman, overl. Zwolle , zn. van Hartog VECHT (Vegt) en Leena van CREVELD (Crefeld). 7. Mariane de LEEUWE, geb. Zwolle , koopvrouw, overl. Zwolle , tr. Zwolle Gustav Franz JOBST, geb. Aken aan de Elbe , muzikant, ged , overl. Deventer , zn. van August Gotlieb Wilhelm JOBST, schipper, en Dorothee Rosamunde ENGELER. 8. Louis de LEEUWE, geb. Zwolle , koopman, overl. Sobibor , tr. Zwolle Vrouwtje POLAK, geb. Amsterdam 1869, overl. Zwolle , dr. van Hartog POLAK, sjouwerman, en Esther de HOND. 9. Heintje de LEEUWE, geb. Zwolle , koopvrouw, overl. Sobibor , tr. Zutphen Gabriel Hartog LIPSCHITS, geb. Zutphen , lompensorteerder, overl. Zutphen , zn. van Meijer LIPSCHITS, kramer, en Sara DANSER. IV Joseph de LEEUWE, geb. Zwolle , koopman, overl. Zwolle , tr. Meppel Roosje POLAK, geb. Meppel , overl. Zwolle , dr. van Levie Izaak POLAK en Jentien Abraham KAN (Jentje). 1. Levie de LEEUWE, geb. Meppel , overl. Amersfoort , tr. Amersfoort Aaltje ZADOKS, geb. Dwingeloo , overl. Sobibor , dr. van Zadok ZADOKS, koopman, en Esther DUITSCHER (Edseler), dienstmaagd. 2. Abraham de LEEUWE, geb. Zwolle , overl. Zwolle Abraham de LEEUWE (zie Va). 4. Jetje de LEEUWE, geb. Zwolle , overl. Auschwitz , tr. Zwolle Daniël ZILVERBERG, geb. Coevorden , handelsreiziger, overl. Auschwitz , zn. van Samuel ZILVERBERG, koopman, en Betje STOPPELMAN. 5. Jacob de LEEUWE (zie Vb). 6. Herman de LEEUWE, geb. Zwolle 1883, koopman, overl. Zwolle , tr. Rijssen Sara RICARDO, geb. Amsterdam 1883, koopvrouw, dr. van Benjamin RICARDO en Hanna ZANDMAN. 7. Saartje de LEEUWE, geb. Zwolle 1889, tr. Amsterdam Johannes KLAPPE, geb. Zwolle 1885, karrenverhuurder, autosloper, overl. Zwolle , zn. van Cornelis Christinus KLAPPE, Scippersknecht, karrenverhuurder, en Derkje HANSINK (Hensink). 8. Klaartje de LEEUWE, geb. Zwolle , overl. Sobibor , tr. Amsterdam Joseph MAANDAG, geb. Amsterdam , koopman, overl. Sobibor , zn. van Abraham MAANDAG, koopman, werkman, en Judith COHEN. 89

92 LEEUWE, DE Va Abraham de LEEUWE, geb. Zwolle 1876, koopman, winkelier, overl. Zwolle , tr. Zwolle Antje ZEEHANDELAAR, geb. Steenwijk 1883, dr. van Jacob ZEEHANDELAAR, koopman, en Sara COHEN. 1. Joseph de LEEUWE (zie VI). 2. Jacob de LEEUWE, geb , vertegenwoordiger, overl. Midden Europa , tr. circa 1935 Sophia MARCUS, geb. circa Louis de LEEUWE, geb. Zwolle , onderwijzer, overl. Sobibor , tr. circa 1940 Sara BROMET, geb. Arnhem , overl. Sobibor , dr. van Levie BROMET en Frederika KAUFMAN. Vb Jacob de LEEUWE, geb. Zwolle , koopman, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Reintje de HORST, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Izaäk de HORST, koopman, en Anna VLES. 1. Izaäk de LEEUWE, geb. Den Helder , Etaleur, overl. Extern kommando Vaihingen , tr. Amsterdam Maria Karoline Bertha de JONG, geb. Holzhausen , overl. Rotterdam , dr. van Hoeke de JONG en Maria Cornelia Christina KRAAN. 2. Louis de LEEUWE, geb. Den Helder , magazijnbediende, koopman, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Gretha DREESE, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Isaac DREESE, diamantversteller, en Esther van AMERONGEN. 3. Herman de LEEUWE, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz VI Joseph de LEEUWE, geb. Zwolle , overl. Benthen , tr. Zwolle circa 1938 Dina VETERMAN, geb. Zwolle , overl. Auschwitz , dr. van Henri VETERMAN en Sara LEGER. 1. Abraham de LEEUWE, geb. Zwolle , overl. Auschwitz Jacob de Leeuwe (Vb) Louis de Leeuwe (Vb 2) 90

93 LOCHER LOCHER I Moses Hartog LOCHER, geb. circa 1785, overl. voor 1847, tr. circa 1810 Sara JACOB, geb. circa Hartog Mozes LOCHER (zie II). II Hartog Mozes LOCHER, geb. Amsterdam , sjouwer, koopman, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Alida Israël VENETIANER, geb. Amsterdam , dr. van Israël Mozes VENETIANER, kruijer, en Betje BAREND. 1. Mozes LOCHER (zie III). III Mozes LOCHER, geb. Amsterdam , sjouwerman, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Dina van DUIJN, geb. Amsterdam , dr. van Mozes Abraham van DUIJM, venter, en Saartje VRAGTDOENER. 1. Hartog LOCHER (zie IVa). 2. Saartje LOCHER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Philip MATTEMAN, geb. Amsterdam , diamantbewerker, overl. Sobibor , zn. van Salomon MATTEMAN, koopman, en Duifje MAIJKELS, koopvrouw. 3. Israël LOCHER, geb. Amsterdam , koopman, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Maria Thersia van den HEUVEL, geb. Amsterdam , dr. van Frederik Karel van den HEUVEL, werktuigmaker, ketelmaker, en Andrea Jacoba VERHORST. 4. Abraham LOCHER (zie IVb). 5. Levie LOCHER (zie IVc). 6. Esther LOCHER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Abraham VAS DIAS, geb. Amsterdam , briljantversteller, overl. Sobibor , zn. van David VAS DIAS, diamantslijper, en Roosje KOK. IVa Hartog LOCHER, geb. Amsterdam , vishandelaar, overl. Sobibor , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Lea VISCHSCHOONMAKER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Simon VISCHSCHOONMAKER, sjouwerman,venter, en Saartje STOODEL, werkster, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Branca ROOZELAAR, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Mozes ROOZELAAR, sigarenmaker, en Anna van DUIJN, naaister. Uit het eerste huwelijk: 1. Mozes LOCHER (zie V). IVb Abraham LOCHER, geb. Amsterdam , werkman, visknecht, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mietje ZEGERIUS, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Levie ZEGERIUS, pakhuisknecht, werkman, en Judik de KORTE. 1. Mozes LOCHER, geb. Amsterdam , venter met vis, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Clara HAMERSLAG, geb. Amsterdam , dr. van Karel HAMERSLAG, poeliersknecht, sjouwerman, en Esther GODSCHALK. IVc Levie LOCHER, geb. Amsterdam , Visventer, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Rachel PLAS, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Jacob PLAS, diamantwerker, en Judith van KAM. 1. Aäron LOCHER, geb. Den Helder , overl. Sobibor V Mozes LOCHER, geb. Amsterdam , marktkoopman en venter, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Sara WATERMAN, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Hartog WATERMAN, werkman, en Bertha PLAS. 1. Hartog LOCHER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Abraham LOCHER, geb. Amsterdam , overl. Extern kommando Fürstengrube Levie Locher (IVc) 91

94 LOONSTEIN LOONSTEIN I II Nathan Moses LOONSTEIN, geb. circa 1765, overl. Amsterdam , tr. circa 1790 Adelja Levie ALEXANDERSON, geb. circa 1765, overl. Amsterdam Jacob Natan LOONSTEIN (zie II). Jacob Natan LOONSTEIN, beestensnijder, ged. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Maria Emanuel TAT, geb. Amsterdam 1799, dr. van Emanuel Joseph TAT en Judic Moses COHEN. 1. Mozes LOONSTEIN (zie III). III Mozes LOONSTEIN, geb. Amsterdam , bontwerker, overl. Den Helder , tr. Den Helder Leentje Meijers (Helena) (Lea dv. Me'ir) SCHRIJVER, geb. Den Helder , winkelierster in manufacturen, overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Meijer Abraham SCHRIJVER, 1840/1871-slachter/vleeshouwer, 1878-koopman, 1890/1893-z.b. te Den Helder, en Sara Davids van EMBDEN, naaister. 1. Marianne LOONSTEIN, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Den Helder Izaäk Leendert GROEN, geb. Den Helder , winkelier, overl. Zaandam , zn. van Leendert Izaak GROEN, koopman, en Catharina MULLER. 92

95 MANHEIM, IZAK MANHEIM, IZAK I Izak Salomon MANHEIM, geb. circa 1780, tr. circa 1805 Kaatje Josephus HENDELS, geb. circa Jozef Izaak MANHEIM (zie II). 2. Salomon Izaac MANHEIM, geb. Alkmaar , koopman, overl. Gouda , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Cristina Raphael van BEEVER (Chrisje van Bever), geb. Amsterdam , overl. Gouda , dr. van Raphael Salomon van BEEVER, drogist, en Beletje Salomon TAK. 3. Mozes Izaak MANHEIM, geb. Alkmaar , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Debora Josua MOSSEL, geb. Amsterdam , overl. Alkmaar , dr. van Josua Wolf MOSSEL, koopman, en Sibilla de HART (Sophia), koopvrouw, winkelierster, tr. (2) Alkmaar Saartje de JONGH, geb. Alkmaar , dr. van Isaak Abraham de JONGH, koopman, en Schoontje Elias BENJAMINS. II Jozef Izaak (Sjeine) MANHEIM, geb. Alkmaar , koopman, tr. Alkmaar Schoontje Raphael van BEEVER (Bever), geb. Amsterdam 1808, overl. Alkmaar , dr. van Raphael Salomon van BEEVER, drogist, en Beletje Salomon TAK. 1. Marjane (Marianna) (Miriam dv. Joseef) MANHEIM, geb. Alkmaar , overl. Gouda , begr. Den Helder , tr. Alkmaar David Meijer SCHRIJVER, geb. Den Helder , slager, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Meijer Abraham SCHRIJVER, 1840/1871-slachter/vleeshouwer, 1878-koopman, 1890/1893-z.b. te Den Helder, en Sara Davids van EMBDEN, naaister. 2. Salomon Joseph MANHEIM (zie III). III Salomon Joseph MANHEIM, geb. Alkmaar , kramer, musicus, overl , tr. 's-gravenhage Roosje Sara WINKEL, geb. Den Haag , overl. Den Haag , dr. van Salomon Samuel WINKEL, winkelier, en Hanna de JONG, korfsvrouw (ngtl). 1. Anna MANHEIM, geb. Den Helder , overl. Den Helder Joseph MANHEIM (zie IV). 3. Betsy MANHEIM, geb. Den Helder , winkeljuffrouw, overl. Auschwitz David Salomon MANHEIM, geb. Den Haag , reiziger, overl. Auschwitz , tr. Weesp Sophia Sara NINK, geb. Arnhem , dr. van Marcus NINK en Henriette van GELDER. 5. Jeanette MANHEIM, geb. Den Haag , overl. Deventer , tr. Rotterdam Barthold Gerard SCHOLTEN, geb. Voorst , overl. Utrecht , zn. van Gerhard Jan SCHOLTEN, landbouwer, en Wilhelmina Berendina BRINK. IV Joseph MANHEIM, geb. Den Helder , Vertegenwoordiger, reiziger, overl. Auschwitz , tr. Roermond Rosalie VOS, geb. Roermond , overl. Auschwitz , dr. van Marcus VOS en Sibilla EGGER. Rosalie Vos wordt herdacht op een gedenkteken in Roermond. Een beschrijving van dit gedenkteken is te vinden op de website van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. 1. Sybilla MANHEIM (Bella), geb. Den Haag , overl. Auschwitz , tr. Den Haag Leo GOUDSMIT, geb. circa

96 94

97 95

98 MANHEIM, SALOMON MANHEIM, SALOMON I Salomon EMANUEL, geb. circa 1740, tr. corca 1765 Vrouwtje EMANUEL, geb. circa Simon Salomon MANHEIM (Simon Salomons) (zie II). II Simon Salomon MANHEIM (Simon Salomons), geb. Amsterdam 1771, koopman, overl. Alkmaar , tr. (1) Alkmaar Mietje Jochem de VRIES (Mietje Jochems), geb. 1767, overl. Den Helder , tr. (2) Muiden Jannetje Abrahams (Jente) van GELDER (Johanna, Jentje), geb. 1786, overl. Utrecht , dr. van Abraham Isaac van GELDER en Debora NATHAN. Uit het eerste huwelijk: 1. Jochem Simon MANHEIM (zie IIIa). Uit het tweede huwelijk: 2. Izak MANHEIM (zie IIIb). 3. Elisabeth MANHEIM, geb. Alkmaar , overl. Rotterdam , tr. Den Helder Salomon Levij BERLIJN, geb. Amsterdam , onderwijzer, zn. van Levie Simon BERLIJN, schoenlapper, en Miesje Salomon KRUIJER (Naatje Salomon), bleekster. 4. Eva (Hewa) MANHEIM, geb. Alkmaar , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Leon Jacob BEEK (Lion), geb. Den Helder , kleermaker, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Jacob Philip BEEK, winkelier, koopman, debiteur loterijbriefjes, en Retje Levy KOK (Cok, Kock). 5. Lena MANHEIM (Leentje), geb. Alkmaar , dienstbaar, winkelierster, tr. (1) Den Helder Benjamin de JONG, geb. Texel , overl. Texel , zn. van Abraham Benedictus de JONGH (Jong), koopman, en Duifje JACOBS, tr. (2) Texel Lazard LEVIJ, geb. Habsheim (Fr) , koopman, zn. van Abraham LEVIJ en Cijrille BRUNSWIG. IIIa Jochem Simon MANHEIM, geb. Alkmaar , koopman, overl. Den Helder , tr. Den Helder Rachel Meijer (Rechele) COHEN FRANCO (Roosje Meijer Cohen), geb. Amersfoort , overl. Den Helder , dr. van Meijer Mozes COHEN en Aaltje LEVIJ. 1. Meijer Jochem MANHEIM (zie IVa). 2. Simon Jochem MANHEIM (zie IVb). IIIb Izak MANHEIM, geb. Den Helder , tr. Utrecht Klaartje SCHUITEVOERDER (Schuiterverder), geb. Amsterdam , dr. van Simon Hijman SCHUITEVOERDER en Leentje JONAS (Leentje Joris), inlandse kraamster. 1. Abraham MANHEIM, geb. Den Helder , tr. Breda Jennij BERLIJN, geb. Middelharnis , dr. van Salomon Levij BERLIJN, onderwijzer, en Elisabeth MANHEIM. 2. Leentje MANHEIM, geb. Utrecht , overl. Utrecht Jannetje MANHEIM, geb. Utrecht , overl. Utrecht IVa Meijer Jochem (Avraham Me'ir) MANHEIM, geb. Den Helder , 1855-koopman, smit, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Nijmegen Sophia (Sprint) JACOBSON, geb. Nijmegen , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Jacques JACOBSON en Henriette Louise van ZANTEN. 1. Roosje MANHEIM, geb. Den Helder , overl. voor 1923, tr. Den Helder Levie Abraham van GELDER, geb. Den Helder , vleeshouwer, overl. Nieuwer Amstel , zn. van Abraham Levie van GELDER, vleeshouwer, en Beelo PRINS. 2. Heintje MANHEIM, geb. Den Helder , overl. Den Helder Salomon Meijer MANHEIM (zie Va). IVb Simon Jochem (Simachah) MANHEIM, geb. Den Helder , schoenmaker, muzikant, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Rebecca (Rivka) de JONG (Betje de Jong), geb. Texel , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Abraham Benedictus de JONGH (Jong), koopman, en Duifje JACOBS. 1. Mietje MANHEIM, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , tr. Den Helder Jacob David GLASER (Glazer), geb. Den Helder , vishandelaar, 1915-boekhouder, overl. Amsterdam , zn. van David Abraham GLAZER (Glaser), koopman, en Mietje Jacobs KANNEWASSER (Rachel Judik). 2. Duifje (Chaya dv. Simcha) MANHEIM, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder

99 MANHEIM, SALOMON 3. Roosje (Reitzel) MANHEIM, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , begr. Amsterdam , tr. Den Helder Meijer Leon BEEK (Levi), geb. Den Helder , koopman in meubelen, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Leon Jacob BEEK (Lion), kleermaker, en Eva MANHEIM. 4. Jochem MANHEIM, geb. Den Helder , winkelier, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Heintje SNUIJF, geb. Amsterdam , dr. van Simon Jeremias SNUIJF, koopman, en Saartje Nathan ELIAS. 5. Abraham MANHEIM (zie Vb). Va Salomo Meijer MANHEIM, geb. Den Helder , 1893-koopman, 1902-winkelier te Den Helder, Debitant staatsloterij, overl. Auschwitz , tr. Den Helder Sara Izaaks (Sara dv. Yitschak) GRUNWALD, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , begr. Den Helder , dr. van Isak GRUNWALD, Koopman, en Leentje Meijers SCHRIJVER (Helena), winkelierster in manufacturen. 1. Meijer MANHEIM (zie VIa). 2. Roosje MANHEIM, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Den Helder Joël Abraham COHEN, geb. Oldenzaal , Bleker, overl. Sobibor (Polen) , zn. van Abraham Joël COHEN, slager, en Femia ELZAS. Roosje Manheim wordt herdacht op een gedenkteken in Oldenzaal. Een beschrijving van dit gedenkteken is te vinden op de website van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. 3. Isaac MANHEIM (zie VIb). Vb Abraham MANHEIM, geb. Den Helder , zaakwaarnemer, overl. Watergraafsmeer , begr. Den Helder , tr. Nieuwer-Amstel Kaatje van DAM, geb. Groningen , overl. Auschwitz Raphaël MANHEIM, geb. Den Helder , koopman, overl. Sobibor , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam , sch. Amsterdam Hinderdina Frouwtje van ESSO, geb. Kloosterveen, Smilde , dr. van Levie van ESSO en Mietje HART, tr. (2) Zandvoort Johanna CITROEN, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Maurits CITROEN, handelsreiziger, en Elisabeth STOKVIS. 2. Simon MANHEIM, geb. Den Helder VIa Meijer (Me'ir zv. Shlomo ha-levi) MANHEIM, geb. Den Helder , winkelier, overl. Alkmaar , begr. Den Helder , tr. Haarlem Roosje PRINS, geb. Haarlem , dr. van Izaak Levie PRINS, koopman, en Rosalie PRINS. 1. Salomo MANHEIM, geb. Den Helder VIb Isaac MANHEIM, geb. Den Helder , 1931-arts, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Bertha Louisa SEYFFERS, geb. 's-hertogenbosch , overl. Auschwitz , dr. van Marcus Salomon SEIJFFERS en Hermina Levie HAKKERT. 1. Sally MANHEIM, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Roosje Manheim en Joël Cohen (Va 2) 97

100 MEIJER MEIJER I II Hendrik MEIJER, geb. Den Helder , smid, overl. Den Helder , tr. Den Helder Marijtje SINJEWEL, geb. Den Helder , overl. Den Helder Jan MEIJER (zie II). Jan MEIJER, geb. Den Helder , stoker, werkman, tr. Den Helder Jantje MOLENAAR, geb. Terschelling , dr. van Willem Gerrits MOLENAAR en Jantje Pieters BRANDENBURG. 1. Willem MEIJER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Delft Geertruida SACK, geb. Veen , dr. Van Huibert SACK en Aagje de JOODE. 98

101 99

102 OUDKERK OUDKERK I Herman OUDKERK, geb. circa Kind: 1. Gerrit OUDKERK (zie II). II Gerrit OUDKERK, geb. 1768, overl. Schagen , tr. circa 1800 Hester Levie HILLESOM (Hester Levij, Esther Hillesum), geb. circa Kaatje OUDKERK, geb. Schagen , tr. Schagen Emanuel SLOOG, geb. Amsterdam , koopman, zn. van Izaak Emanuel SLOOG en Leentje LEVIJ (Reintje). 2. Levie OUDKERK, geb. Schagen , slagter, tr. Schagen Clara van GELDEREN, geb. Maassluis , dr. van Philip Levie van GELDEREN, koopman, en Rebecca JACOBS. 3. Leentje OUDKERK (Lea), geb. Amsterdam , tr. Schagen Isaac PIMENTEL, geb. Amsterdam , koopman, winkelier, overl. Schagen , zn. van Joseph Henriquez PIMENTEL en Mirjam De MANUEL ESPINOSA. 4. Hijman OUDKERK (Heiman, Heijman, Herman) (zie III). III Hijman (Chaim zv. Elyakoem) OUDKERK (Heiman, Heijman, Herman), geb. Amsterdam , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Schagen Elsje Meijer (Tirza) van KREVELT (Creveld, Kreeveld), geb. Hoorn , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Meijer Abraham van KREVELT en Vrouwtje Benjamin La BALANCE (Labalance). 1. Hester OUDKERK, geb. Schagen , overl. Schagen Vrouwtje (Fradke (Fradsche) dv. Chaim) OUDKERK, geb. Schagen , overl. Den Helder , begr. Den Helder Gerrit OUDKERK (zie IVa). 4. Meijer OUDKERK (zie IVb). 5. Levie OUDKERK (zie IVc). 6. Benjamin OUDKERK (zie IVd). 7. Emanuel OUDKERK (zie IVe). 8. Esther OUDKERK (Ester), geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Gerrit van PRAAG, geb. Amsterdam , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Meijer Marcus van PRAAG, kruijer, koopman, en Dina BROEKMAN (Broekmaat), werkster. IVa Gerrit OUDKERK, geb. Schagen , slachter, vleeshouwer, tr. (1) Wijk bij Duurstede Henrietta JACOBSON, geb. Wijk bij Duurstede , overl. Amsterdam , dr. van Jacob JACOBSON (Jacobsen) en Helena van den BORG (van den Borch), otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Eva MACHIELSE, geb. Leiden , overl. Amsterdam , dr. van Samuel Abraham MAGIELSE (Machielse) en Jette Aron SALOMONS (Henrïette), tr. (3) Weesp Louisa LENSON, geb. Schagen , dr. van Salomon LENSON, koopman, en Saartje LOUIS. Uit het eerste huwelijk: 1. Hijman OUDKERK (zie Va). 2. Jacob OUDKERK, geb. Den Helder Meijer Gerrit OUDKERK (zie Vb). 4. Samuel OUDKERK, geb. Den Helder Isaäc OUDKERK (zie Vc). 6. Leendert OUDKERK (zie Vd). IVb Meijer OUDKERK, geb. Schagen , kleermaker, tr. (1) Den Helder Grietje (Gitele) TRIJBETZ, geb. Alkmaar , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Levie TRIJBETZ (Strijbetz), koffiehuisbediende, en Dina TROMPETTER (Dientje), tr. (2) Den Helder Maria COHENNO, geb. Amsterdam , dr. van Jochem Hartog COHENNO, koopman, en Jette FRANK, dienstbaar. Uit het eerste huwelijk: 1. Levenloos OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Moeder ovrl. tijdens miskraam. Uit het tweede huwelijk: 2. Heiman OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Jochem OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Elsje OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Henriette OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Zaandam Abraham APPELBOOM, geb. Amsterdam , diamantversteller, overl. Auschwitz , zn. van Levie Levie APPELBOOM, werkman, en Machtel de BEER. 6. Hijman OUDKERK (zie Ve). 100

103 OUDKERK IVc Levie OUDKERK, geb. Schagen , tr. Rotterdam Hester MEIBOOM, geb. Nieuwenhoorn , dr. van Levie MEIBOOM en Clara van VOLLENHOVE (Klaartje). 1. Ludovicus OUDKERK, geb. Antwerpen , boekhouder bij de douane, koopman, overl. Sobibor , tr. Den Helder Elsje OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Sobibor , dr. van Benjamin OUDKERK (zie IVd) en Klaartje van TIJN. IVd Benjamin (Baruch) OUDKERK, geb. Den Helder , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. (1) Den Helder Klaartje van TIJN, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Meijer Joseph van TIJN, koopman, voorlezer/koster bij de Israëlieten, en Jacomina van TIJN, tr. (2) Zaandam Golda (Gella) van TIJN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , dr. van Meijer Joseph van TIJN, koopman, voorlezer/koster bij de Israëlieten, en Jacomina van TIJN. Uit het eerste huwelijk: 1. Elsje OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Den Helder Ludovicus OUDKERK, geb. Antwerpen , boekhouder bij de douane, koopman, overl. Sobibor , zn. van Levie OUDKERK (zie IVc) en Hester MEIBOOM. 2. Jacomina OUDKERK (Outkerk), geb. Den Helder , manufacturier, overl. Sobibor , tr. Den Helder Aron Salomon KANNEWASSER, geb. Den Helder , manufacturier, overl. Sobibor , zn. van Salomon Aron KANNEWASSER, koopman, en Jansje Leon BEEK. 3. Hijman OUDKERK (Herman), geb. Den Helder , overl. Den Helder Meijer OUDKERK, geb. Den Helder , Koopman, overl. Bergen-Belsen , tr. Den Helder Fijtje ELTE, geb. Den Helder , overl. Tröbitz , dr. van Heijman Levie ELTE (Hopman, Hijman), broodbakker, en Saartje Salomon BEEK. 5. Mietje OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Den Helder David van PRAAG, geb. Zaandam , Slager, overl. Sobibor , zn. van Zacharias van PRAAG, vleeshouwer, en Schoonje GELEERD. Uit het politiearchief blijkt dat ze vookomen op een lijst met winkels van joodse eigenaren. In 1940, had dit gezin een slagerswinkel, adres: Prinsenstraat 19 te Amsterdam. (Zie: bijlage A) 6. Hijman OUDKERK, geb. Den Helder , tr. Den Helder Debora ELTE, geb. Den Helder , dr. van Heijman Levie ELTE (Hopman, Hijman), broodbakker, en Saartje Salomon BEEK. 7. Belo OUDKERK, geb. Den Helder , tr. Den Helder Levie ELTE, geb. Den Helder , banketbakker, zn. van Heijman Levie ELTE (Hopman, Hijman), broodbakker, en Saartje Salomon BEEK. IVe Emanuel (Menachem), OUDKERK, geb. Den Helder , koopman, overl. Amsterdam , begr. Den Helder , tr. Den Helder Jegeva (Jecht) SLOOG, geb. Schagen , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Izaak SLOOG, koopman, winkelier, en Mietje Davids BROUWER. 1. Heiman OUDKERK (zie Vf). 2. Izaäk OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. (1) Zaandam Aaltje NIJSTAT, geb. Zwolle , overl. Amsterdam , dr. van Joel NIJSTAT, koopman, en Rika DAVIDSON, tr. (2) circa 1930 Margaretha HAAS, geb. Kirchlinde , overl. Auschwitz Mietje Emanuel OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Den Helder Leon Salomon BEEK, geb. Den Helder , landbouwer veehouder, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Willem Salomon Jacob BEEK, slagter, en Lea RIJNVELD. 4. Gerrit OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Elsje OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Den Helder Hijman van PRAAG, geb. Den Helder , koopman, overl. Sobibor , zn. van Gerrit van PRAAG, koopman, en Esther OUDKERK (Ester). 6. Eva OUDKERK, geb. Den Helder , winkelierster, overl. Sobibor David OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Vrouwtje OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Sobibor Jetje (Jetele) OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder David OUDKERK (zie Vg). 11. Meijer OUDKERK, geb. Den Helder , overl , begr. Den Helder Reintje OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Sobibor Va Hijman OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Arnhem Rosette FRANKEN, geb. Arnhem , overl. Amsterdam , dr. van Mauritz FRANKEN, slager, en Elisabeth COHEN. 1. Gerrit OUDKERK (zie VI). 101

104 OUDKERK Vb Meijer Gerrit OUDKERK, geb. Den Helder , manufacturier, overl. Amsterdam 1935, tr. Den Helder Dina van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Sobibor , dr. van Gerrit van PRAAG, koopman, en Esther OUDKERK (Ester). 1. Esther OUDKERK, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Aron SALOMONS, geb. Amsterdam , handelsreiziger, handelsagent, overl. Amsterdam , zn. van Mozes SALOMONS, diamantslijper, en Luba GINSBURG (Ginsberg). 2. Gerard OUDKERK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Henriette Cato OUDKERK, geb. Amsterdam , Kantoorbediende, overl. Auschwitz , dr. van Heiman OUDKERK (zie Vf) en Helena SONDERVAN. Vc Isaäc OUDKERK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , tr. Zaandam Betsy Henriëtte de HAAS, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Philip de HAAS en Sara van ENGERS. 1. Gerard Jacques OUDKERK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Eva OUDKERK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Vd Leendert OUDKERK, geb. Amsterdam , eigenaar winkelier in manufacturen, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Henriëtte HAMBURGER, geb. Amsterdam , overl. Birkenau , dr. van Aron HAMBURGER, diamantslijper, en Elizabeth MONNIKENDAM. 1. Gerrit OUDKERK, geb. Amsterdam , procuratiehouder, overl. Auschwitz Aron OUDKERK, geb. Amsterdam , kantoorbediende, overl. Auschwitz Ve Hijman OUDKERK, geb. Amsterdam , winkelbediende, overl. Auschwitz , tr. (1) Weesp Elisabeth ROKKESTIKKER, geb. Amsterdam , dr. van Jacob David Philip ROKKESTIKKER, sjouwerman, smid, en Roosje van GELDEREN, tr. (2) circa*1915 Rozette van PRAAG, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Volgens een lijst met winkels van joodse eigenaren, opgesteld door de Amsterdamse politie in 1940, had dit gezin een manufacturenhandel, adres: Bilderdijkstraat 71 te Amsterdam. (Zie: bijlage A) Uit het tweede huwelijk: 1. Jacob OUDKERK, geb. Amsterdam , overl. Midden-Europa Vf Heiman OUDKERK, geb. Den Helder , leeraar schoonschrijven, overl. Sobibor , tr. Zaandam Helena SONDERVAN, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Henriette Cato OUDKERK, geb. Amsterdam , Kantoorbediende, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Gerard OUDKERK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , zn. van Meijer Gerrit OUDKERK (zie Vb) en Dina van PRAAG. Vg David OUDKERK, geb. Den Helder , winkelchef, overl. Auschwitz , tr. Den Helder Isabella LISSAUER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Jesaja LISSAUER en Recha BUTTENWIESER. 1. Jogéva OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Sobibor VI Gerrit OUDKERK, geb. Amsterdam , bankwerker, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Hendrika VOET, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Andries VOET, koopman, en Betje VREDENBURG, naaister. 1. Henk Gerard OUDKERK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz

105 OUDKERK Hijman van Praag (IVe 5) Elsje van P)raag-Oudkerk (IVe 5) 103

106 PEKEL PEKEL I nn, rel. Rachel PEKEL, geb. circa Uit deze relatie: 1. Nathan Salomon PEKEL (zie II). II Nathan Salomon PEKEL, geb. Amsterdam , tr. Den Helder Vrouwtje CORPER (Korper), geb. Amsterdam , dr. van David Simon CORPER (Korper), sjouwerman, venter, en Elisabeth Eliazer DUITS. 1. Rachel PEKEL, geb. Den Helder , Hulp in de huishouding, overl. Auschwitz Rebekka PEKEL, geb. Den Helder , overl. Auschwitz 1942, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Isaac BOEKEN, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , zn. van Abraham BOEKEN en Rose VELLEMAN, dienstbaar. 3. Roosje PEKEL, geb. Den Helder , Naaister, overl. Auschwitz

107 PIMENTEL PIMENTEL I II Joseph Henriquez PIMENTEL, geb. circa 1780, overl. Amsterdam , tr. circa 1805 Mirjam De MANUEL ESPINOSA, geb. circa Isaac PIMENTEL (zie II). Isaac PIMENTEL, geb. Amsterdam , koopman, winkelier, overl. Schagen , tr. (1) voor 1835 Rachel SLOOG, geb. Amsterdam 1810, overl. Schagen , dr. van Izaak Emanuel SLOOG en Leentje LEVIJ (Reintje), tr. (2) Schagen Leentje OUDKERK (Lea), geb. Amsterdam , dr. van Gerrit OUDKERK en Hester Levie HILLESOM (Hester Levij, Esther Hillesum). Uit het tweede huwelijk: 1. Jozef Izaak Henricus PIMENTEL, geb. Schagen Gerrit PIMENTEL (Gerrit Izaak Henriques) (zie III). 3. Miriam PIMENTEL (Jaantje), geb. Schagen , tr. Den Helder Jacob van der BIJL, geb. Den Haag , steendrukker, zn. van Samuel van der BIJL en Sara DANSER (Saartje). 4. Hester PIMENTEL (Ester), geb. Schagen III Gerrit PIMENTEL (Gerrit Izaak Henriques), geb. Schagen , koopman, overl. Hilversum , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Johanna OUTS, geb. Amsterdam , dr. van David Levie OUTS, diamantslijper, en Hanna Alexander GREWEL. 1. Izaak PIMENTEL, geb. Den Helder David PIMENTEL, geb. Den Helder Jozeph PIMENTEL, geb. Den Helder , Winkelier, overl. Gemeente niet bekend Echtgenote heeft de oorlog overleefd. 4. Jansje PIMENTEL, geb. Den Helder , Hulp in de huishouding, overl. Auschwitz Lea PIMENTEL, geb. Den Helder Aharon PIMENTEL, geb. Den Helder , overl. Auschwitz Verbleef in Joodse psychiatrische inrichting Het Apeldoornse Bos. (Zie bijlage A). 105

108 PINKHOF PINKHOF I Jozef PINKHOF, geb. circa 1760, tr. circa 1785 Johanna, geb. circa Salomon PINKHOF (Pinchoff) (zie II). II Salomon PINKHOF (Pinchoff), geb. Munchweiler , vleeschhouwer, overl. Oud-Beijerland , tr. circa 1810 Aaltje BARACH (Baragh, Baruch, Barug), geb. circa Antje PINKHOF, geb. Oud-Beijerland , tr. (1) Oud-Beijerland Koosma LION, geb. Nieuw-Vossemeer , overl. Goes , zn. van Simon LION en Esther LEVIE, tr. (2) Oud-Beijerland Hartog Cosman CITROEN, geb. Amsterdam 1804, zn. van Cosman Meijer CITROEN en Roosje MEIJER. 2. Baragh Salomon PINCHOFF, geb. Oud-Beijerland Joseph PINKHOF, geb. Oud-Beijerland , koopman. 4. Markus PINKHOF (Marcus), geb. Oud-Beijerland , overl. Rotterdam Marianne PINKHOF, geb. Oud-Beijerland Bernardus PINKHOF, geb. Oud-Beijerland , overl. Oud-Beijerland Meijer PINKHOF (zie III). III Meijer PINKHOF, geb. Oud-Beijerland , overl. Rotterdam , tr. Zaltbommel Klaartje Hermanus BEER, geb. Amsterdam , overl. voor 1906, dr. van Hermanus Samuel BEER, koopman, commissionair, en Sophia GODEFROI. 1. Sophia PINKHOF, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam Adèle PINKHOF, geb. Rotterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Jacob KOSTER, geb. Amsterdam , diamantsnijder, zn. van Levie David KOSTER, diamantslijper, en Sara Jacob KOOGEL (Koegel). 3. Marianna PINKHOF, geb. Rotterdam Annetta PINKHOF, geb. Rotterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Abraham van GELDER, geb. Rotterdam , zn. van Binjamin van GELDER en Elisabeth BEKKERS. 5. Hermanus PINKHOF (zie IV). 6. Bernard PINKHOF, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam Jacques PINKHOF, geb. Rotterdam , overl. Rottrerdam IV Hermanus PINKHOF, geb. Rotterdam , geneesheer, huisarts, overl. Westerbork , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Adeline de BEER, geb. Utrecht , pianolerares, dr. van Salomon Levie de BEER en Sophie ANDRIES. Hermanus Pinkhof studeerde geneeskunde in Leiden, waar hij op 4 maart 1885 zijn artsexamen aflegde. Hij promoveerde op 29 januari 1886 in Leiden op een proefschrift 'Over de werking van eenige hartgiften'. Hermanus Pinkhof woonde en hield praktijk aan de Amstelkade 173 in Amsterdam. Hij werd wijkarts bij het Nederlands-Israëlitisch Armbestuur en later gemeentearts. 106 Hermanus Pinkhof was een prominent lid van de medische beroepsverenigingen, zowel in besturen als in commissies. Hij was tevens een bekend medisch auteur, vooral als medewerker en, vanaf 1911, als redacteur van het Nederlandsch Tijdschrift voor Geneeskunde. Hij schreef boeken en artikelen over onder meer kwakzalverij, het Nieuw-Malthusianisme, het medisch beroepsgeheim, de vrije artsenkeuze, homoeopathie, de inentingsdwang, de kindersterfte, de deontologie en de eubiotiek (de kunst van het voorkomen van ziekten) van het joodse volk. Samen met Pieter van der Wielen ( ) schreef hij zijn bekendste werk, het 'Pharmacotherapeutisch vademecum. Opgave der meest gebruikelijke geneesmiddelen met vermelding van samenstelling en aanwending'. Binnen de joodse gemeenschap werd hij erkend als Talmoedkenner. In 1904 verleende opperrabbijn J.H. Dünner hem de titel van chover. Hij was president-curator van het Nederlands Israëlietisch Seminarium. Hij verzorgde de teksteditie van een veertiende-eeuws Hebreeuws handschrift over de pest: 'Abraham Kashlari over pestachtige koortsen'. Pinkhof spande zich eveneens in voor een goede opleiding van de mohaliem (besnijders). Daarnaast was hij lid van de Kerkenraad en van de Centrale Commissie tot de Zaken van het Nederlands-Israëlietisch Kerkgenootschap. Hij was een overtuigd Zionist. Op latere leeftijd is Hermanus Pinkhof benoemd tot officier in de Orde van Oranje-Nassau. Hermanus Pinkhof is in Westerbork overleden en op 2 november 1945 op de joodse begraafplaats Muiderberg herbegraven. Hij was gehuwd. Zijn vrouw overleefde de oorlog. Van hun acht kinderen hebben vijf zonen (Meyer, Sallie, Jacob, Leonard en Joseph) de oorlog niet overleefd. In juli 1943 is in Het Joodsche Weekblad een necrologie geplaatst voor Herman Pinkhof. J.H. Coppenhagen, Anafiem Gedoe'iem. Overleden joodse artsen uit Nederland (Rotterdam 2000) ; M.H. Gans, Memorboek. Platenatlas van het leven der joden in Nederland van de middeleeuwen tot 1940(6e bijgewerkte druk; Baarn 1988) 721; Het Joodsche Weekblad, 23 juli 1943, 2 (Bron JHM) In Het Joodsche Weekblad van 8 mei 1942 staat een artikel, geschreven door dr. H. Pinkhof, met als titel: De Joodsche wetten en de gezondheid. Het overlijden van dr. Hermanus Pinkhof wordt beschreven in het verhaal 'Kinderlijkje' in het boek Sterrekinderen van Clara Asscher-Pinkhof. Hermanus Pinkhof is op 16 juli 1943 in het kamp Westerbork omgekomen en op dezelfde dag gecremeerd. De urn met zijn as is op de joodse begraafplaats in Muiderberg bijgezet op veld U, rij 2, graf nr. 7.

109 PINKHOF Register van joden die in het kamp Westerbork zijn gecremeerd, ; archief van de gemeente Westerbork, opgenomen in het archief van de gemeente Midden-Drenthe te Beilen, inv. n In Het Joodsche Weekblad van 8 mei 1942 staat een artikel, geschreven door dr. H. Pinkhof, met als titel: De Joodsche wetten en de gezondheid. Het overlijden van dr. Hermanus Pinkhof wordt beschreven in het verhaal 'Kinderlijkje' in het boek Sterrekinderen van Clara Asscher-Pinkhof. Hermanus Pinkhof is op 16 juli 1943 in het kamp Westerbork omgekomen en op dezelfde dag gecremeerd. De urn met zijn as is op de joodse begraafplaats in Muiderberg bijgezet op veld U, rij 2, graf nr. 7. Register van joden die in het kamp Westerbork zijn gecremeerd, ; archief van de gemeente Westerbork, opgenomen in het archief van de gemeente Midden-Drenthe te Beilen, inv. n Meijer PINKHOF (zie Va). 2. Sallie PINKHOF (zie Vb). 3. Jacob PINKHOF (zie Vc). 4. Clara PINKHOF, geb. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Abraham ASSCHER, geb. Amsterdam , rabbijn, zn. van Eliazer ASSCHER, theologisch student, onderwijzer, wetschrijver, en Rosalie van HES. 5. Leonard PINKHOF (zie Vd). 6. Marianne PINKHOF, geb. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Isidore SPANGENTHAL, geb. Amsterdam , arts, zn. van Wolf SPANGENTHAL, winkelier, en Anna LOB. Va Meijer PINKHOF, geb. Amsterdam , assistent universiteit, leraar bij het middelbaar onderwijs, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Marianne Jeannette OPPENHEIM, geb. Deventer , overl. Sobibor , dr. van Abraham Levie OPPENHEIM, slachter, en Esperance POS. Over het gezin van Meijer Pinkhof wordt geschreven in: C. Asscher-Pinkhof, De danseres zonder benen (verschillende uitgaven ). 1. Adèle Louise PINKHOF, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Sophie PINKHOF, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Clara Jeannette PINKHOF, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Vb Sallie PINKHOF, geb. Amsterdam , kantoorbediende, handelscorrespondent, overl. Extern kommando Oranienburg , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Sophie de BEER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Leonard de BEER, koopman, en Jeannette DINNER, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Rosalie de PAAUW, geb. Amsterdam , dr. van Eliazer de PAAUW, werkman, en Lea ASSCHER. Sallie Pinkhof was werkzaam als diamantair en journalist. Hij was onder andere redacteur van het Nieuw Israelietisch Weekblad. Bovendien was hij een zeer verdienstelijk dichter. Gedichten, door hem geschreven in Bergen-Belsen, zijn in 1946 uitgegeven bij de Bezige Bij te Amsterdam, in de bundel Bergen-Belsen. Sallie Pinkhof maakte wijsgerige studie van het jodendom en publiceerde enige brochures waarin actuele joodse vraagstukken worden beschreven. Hij publiceerde twee bundels verzen: Verza (1920) en De Wachtwoorden (1930). Tevens stond hij bekend als vertaler en bewerker van joodse poëzie. J. van Adrichem (et al.), Rebel, mijn hart : kunstenaars (Zwolle 1995) 70 Sallie Pinkhof huwde Sophie de Beer in 1919 in Amsterdam. Zij stierf in Ze kregen drie kinderen, onder wie Juda. De twee andere kinderen overleefden de oorlog. Sallie Pinkhof hertrouwde in Hij kreeg met zijn tweede echtgenote de hier vermelde kinderen. Stadsarchief Amsterdam, archiefkaart Sallie Pinkhof Als werknemer bij Asscher's Diamant Maatschappij kreeg Sallie Pinkhof op 16 november 1941 een Sperre die hen voorlopig uitstel van deportatie gaf. Archief Höhere SS- und Polizeiführer NIOD Over het gezin van Sallie Pinkhof wordt geschreven in: C. Asscher-Pinkhof, De danseres zonder benen (verschillende uitgaven ). Uit het eerste huwelijk: 1. Juda PINKHOF, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Juda Pinkhof studeerde aan de Landbouwhogeschool in Wageningen. Toen dit voor joden verboden werd, ging hij naar het Jeugd-Alijah tehuis in Loosdrecht, het Paviljoen Loosdrechtse Rade. Na zijn vertrek uit Loosdrecht dook hij onder. Vanuit zijn onderduikadres heeft hij, samen met zeven andere Palestina-Pioniers (Siegbert Leo Adler, Bernard Aschheim, Robert Jozef Dürheim, Lilli Kellner, Fabian Schön, Jossel Waldmann en Esra Jurovics). geprobeerd naar Zwitserland te ontsnappen. Hierbij zijn ze aan de Belgische grens opgepakt. F. van der Straaten, Om nooit te vergeten. Herinneringen en belevenissen aan/van Palestina-Pioniers in Nederland gedrurende de oorlogsjaren (Mijnsheerenland s.a.) 97, 215 De burgemeester van Loosdrecht verzocht opsporing, aanhouding en voorgeleiding van Juda Pinkhof, die in strijd met de voorschriften zonder toestemming van woonplaats was veranderd. Met deze omschrijving werden joden aangeduid die waren ondergedoken. Algemeen Politieblad, nr 35, 3 september 1942, 997, bericht 1722; Deze persoon wordt herdacht op een gedenkteken in Loosdrecht en op een gedenkteken in Wageningen en op een gedenkteken in Wageningen. Een beschrijving van deze gedenktekens is te vinden op de website van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. De religieus-zionistische beweging Mizrachi richtte in 1933 het hachsjara-onderdeel Dath-wa-Eretz (Geloof en Land) op. Er werden centra 107

110 PINKHOF opgericht, die de benaming 'kibboets' kregen, in Beverwijk en Franeker. In 1940 telden de twee centra zo'n 130 leerlingen. Kort na de bezetting werden de kibboets in Beverwijk en Franeker op last van de bezetter opgeheven. Vervolgens werd een nieuwe kibboets geopend in Laag-Keppel die tot mei 1943 is blijven bestaan. Uit het tweede huwelijk: 2. Abraham PINKHOF, geb. Amsterdam , overl. Bergen-Belsen Vc Jacob PINKHOF, geb. Amsterdam , arts, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Branca ASSCHER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Isaäc ASSCHER, diamantbewerker, procuratiehouder, en Rebecca van AMERONGEN. Jacob Pinkhof studeerde eerst farmacie en later geneeskunde in Amsterdam. Hij promoveerde op 27 juni 1919 in Amsterdam aan de Faculteit der Wis- en natuurkunde op een proefschrift 'Over de toepassing der electrometrische titraties'. Op 9 april 1924 legde hij het artsexamen af. Jacob Pinkhof specialiseerde zich in de oogheelkunde. Hij vestigde zich als specialist in de Jan van Eyckstraat 20 in Amsterdam en hij hield tevens praktijk in Pretoriusstraat 18 en aan Daniël Willinkplein 5. Hij is de auteur van de 'Berieth Kodesj. Handleiding tot de kennis der voorschriften omtrent de besnijdenis'. Jacob Pinkhof was getrouwd met Branca Asscher. Het echtpaar had drie kinderen: Herman (tevens Menachem genaamd), Rebekka Roza (tevens Rivka Soshanna genaamd) en Adele Sophie (roepnaam Ada). In september 1942 maakten zij een einde aan hun leven door middel van lichtgasintoxicatie. De gezinsleden zijn begraven op de joodse begraafplaats in Muiderberg. J.H. Coppenhagen, Anafiem Gedoe'iem. Overleden joodse artsen uit Nederland (Rotterdam 2000) 127 Zie ook: NIOD, Archief Joodse Raad, doos 36d, brief 23 september 1942 Over het gezin van Jacob Pinkhof wordt geschreven in: C. Asscher-Pinkhof, De danseres zonder benen (verschillende uitgaven ). 1. Herman PINKHOF (Menachem), geb. Amsterdam , overl. Amsterdam Rebekka Roza PINKHOF (Rivka Soshanna), geb. Amsterdam , overl. Amsterdam Adele Sophie PINKHOF, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam Vd Leonard PINKHOF, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , tr. Den Helder Betsy KOEKOEK, geb. Den Haag , onderwijzeres, overl. Sobibor , dr. van Salomon KOEKOEK, godsdientsonderwijzer, directeur van een inrichting voor Godsdientsonderwijs, en Jettje KISCH. Leonard werd na een driejarige HBS-opleiding als schilder gevormd op de Rijksschool voor Kunstnijverheid, gevestigd in het Rijksmuseum. Na zijn eindexamen in 1919 werd hij toegelaten tot de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten in Amsterdam. Daar volgde hij cursussen in modeltekenen, schilderen en grafische technieken. In 1922 kreeg hij een aanstelling als leraar tekenen aan de Ambachtschool in Den Helder. Daar vestigde hij zich ook in maart 1922 en zou er blijven wonen tot aan zijn gedwongen vertrek in In 1927 trouwde hij met de uit Den Haag afkomstige onderwijzeres Betsy Koekoek. Pinkhof was een actieflid van de Helderse Kille. Op 31 october 1936 werd hij gekozen in het Kille-bestuur. Geregeld vervulde hij een rol in de synagogediensten. Ook in het culturele leven van Den Helder speelde hij een rol. Hij was in 1925 mede-oprichter van de plaatselijke kunstenaarsvereniging De Noorder Kunstkring, waarvan hij van voorzitter was. Leonard voelde zich sterk met de stad verbonden. Dit kwam tot uiting toen hij in 1927 de opdracht ontving om een schilderij te maken voor de raadzaal van het tot stadhuis verbouwde weeshuis. Dit schilderij, dat zich tegenwoordig in het Nationaal Reddingmuseum Dorus Rijkers bevindt, draagt de titel 'Vertegenwoordig ons en leid' en is een symbolische verbeelding van de leidende en beschermende rol, die de Helderse burgemeester voor de bevolking vervulde. Bij deze gelegenheid ontwierp Leonard ook het houten inktstel dat door de joodse gemeente aan de burgemeester werd aangeboden. Vele schilderijen en tekeningen heeft hij gemaakt van Den Helder of die in enig opzicht met Den Helder te maken hadden. Zo maakte hij illustraties voor 't Juttertje, de zaterdagbijlage van de Heldersche Courant. Leonard ontving vrij vaak opdrachten uit de Joodse gemeenschap in Nederland zoals een ontwerp voor een voorhang van de Synagoge Zuid in Amsterdam, een ontwerp voor de voorhang van de Synagoge Folkingestraat in Groningen en verder ontwerptekeningen voor enkele van de ramen voor de Synagoge Oost in Amsterdam. In november 1940 werd Pinkhof op last van de bezetter ontheven en vervolgens ontslagen uit zijn betrekking als leraar. Leonard vertrok met zijn gezin naar Oudesluis, het gezin Jippes. Hij gaf tekenlessen in het nabijgelegen 'Werkdorp Wieringermeer'. In deze tijd heeft hij diverse tekeningen van Oudesluis en omgeving gemaakt. Aan dat verblijf kwam een einde toen er bij het gezin Jippes Duitse officieren werden ingekwartierd. In september 1941 verhuisde het gezin naar Amsterdam. Daar had Leonard per 1 oktober een tijdelijke baan gevonden bij de A.B. Davidsschool in de Valckenierstraat. Omdat Leonard in het bezit was van 'Palestinapapieren', waarvan het heette dat ze de kans gaven op emigratie naar Palestina via krijgsgevangenenruil met geallieerden, heeft het nog tot juni 1943 geduurd eer het gezin Pinkhof in Westerbork terechtkwam. Een maand daarna werd Leonard samen met zijn gezin op transport gezet naar Sobibor. D. Kila, De Kille aan het Marsdiep (Den Helder 1999) 108 Zie voor aanvullende informatie: M. Nord e.a., Rebel, mijn hart. Kunstenaars (Zwolle zj) 159. In 1927 trouwde Leonard met onderwijzeres Betsy Koekoek. Zij kregen vier kinderen, die allen Hebreeuwse namen kregen.twee dochters Nedivo (1928) en Jiska (1931) en twee jongens, de tweeling Menachemja en Pinkas (1934). In november 1940 werd Leonard op last van de bezetter ontheven en vervolgens ontslagen uit zijn betrekking als leraar. Het gezin Pinkhof vertrok naar Oudesluis waar het onderdak vond bij het gezin van de bovenmeester Jippes. Aan dat verblijf kwam een einde toen er bij het gezin Jippes Duitse officieren werden ingekwartierd. De Pinkhofs waren overduidelijk joden, zowel naar het uiterlijk als naar hun gedragingen. Aanbiedingen om onder te duiken sloeg Leonard echter af, omdat de kinderen dan van de ouders moesten worden gescheiden en dan de kans om

111 PINKHOF als zionistische jood naar Palestina zou mogen gaan voorgoed was verkeken. Naar Den Helder konden zij niet meer terug, aangezien het joden verboden werd in de kustgebieden te wonen. In september 1941 verhuisde het gezin naar Amsterdam. Daar had Leonard per 1 oktober een tijdelijke baan gevonden bij de A.B. Davidsschool in de Valckenierstraat. Omdat Leonard in het bezit was van 'Palestinapapieren', waarvan het heette dat ze de kans gaven op emigratie naar Palestina via krijgsgevangenenruil met geallieerden, heeft het nog tot juni 1943 geduurd eer het gezin Pinkhof in Westerbork terechtkwam. Een maand daarna werd het gezin op transport gesteld naar Sobibor. D. Kila, De Kille aan het Marsdiep (Den Helder 1999) Over het gezin van Leonard Pinkhof wordt geschreven in: C. Asscher-Pinkhof, De danseres zonder benen (verschillende uitgaven ). 1. Nedivo PINKHOF, geb. Den Helder , overl. Sobibor Jiska PINKHOF, geb. Den Helder , overl. Sobibor Pinkas PINKHOF, geb. Den Helder , overl. Sobibor Menachemja PINKHOF, geb. Den Helder , overl. Sobibor Hermanus Pinkhof (IV) Juda Pinkhof (Vb 1) Leonard Pinkhof (Vd) 109

112 POLAK POLAK I II Mozes Jacob POLAK, geb. circa 1770, tr. circa 1795 Mariana Mozes BREEMER (Bremer), geb. Amsterdam 1764, overl. Hoorn Sara Mozes POLAK, geb. Alkmaar 1795, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Philip Salomon de BEER, geb. Amsterdam , koopman, overl. Den Helder , zn. van Salomon Benedictus de BEER, winkelier, en Eva Jacob POLAK, Fruitverkoopster, winkelierster. 2. Hartog Mozes POLAK (zie II). Hartog Mozes (Tsvi Hirsch ha-katan zv. Moshe Sofeer) POLAK, geb. Hoorn , tweede hands winkel, musicus, koopman, Goud- en zilverkashouder, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. (1) Den Haag , sch. Den Helder Beletje Mozes van de WATER, geb. Amsterdam 1789, naaister, tr. (2) Den Helder Judik Salomon (Gitele dv. Shlomo) de BEER (Judith), geb. Alkmaar , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Salomon Benedictus de BEER, winkelier, en Eva Jacob POLAK, Fruitverkoopster, winkelierster. Uit het tweede huwelijk: 1. Philip Hartog POLAK (zie IIIa). 2. Hijman POLAK, geb. Den Helder Roosje Hartog POLAK, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder In extract geb.reg wordt zij genoemd als zoon van Hartog Polak en Judigje Salomon de Beer. Buiten huwelijk verwekt. 4. Levie Hartog POLAK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Jacob Hartog POLAK (zie IIIb). 6. Benedictus Hartog POLAK (zie IIIc). 7. Levenloos POLAK, geb. Den Helder , overl. Den Helder IIIa Philip Hartog (Uri zv Zvi) POLAK, geb. Den Helder , muzikant, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Mietje (Mata dv. Avraham) de JONG (de Jongh), geb. Texel , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Abraham Benedictus de JONGH (Jong), koopman, en Duifje JACOBS. 1. Duifje Philips (Toibe) POLAK, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder Mozes Philip POLAK (zie IV). 3. Marianna (Miriam dv. Uri) POLAK, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder Jacob (Akiva zv Uri ha-levi) POLAK, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder Roosje (Rechele dv Uri) POLAK, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder Levi POLAK, geb. Den Helder , commissionair, tr. Den Helder Marianne LOONSTEIN, geb. Amsterdam , dr. van Emanuel Jacob LOONSTEIN, venter, en Saartje BOUTELJE, ventster. 7. Elisabeth POLAK, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Den Helder Benedictus Hartog POLAK (zie IIIc). 8. Willem Hartog Philip POLAK, geb. Den Helder , overl. Bloemendaal Leentje POLAK, geb. Den Helder , overl. Den Helder IIIb Jacob Hartog (Akiva zv. Zvi ha-levi) POLAK, geb. Den Helder , muziekonderwijzer, overl , begr. Den Helder , tr. Den Helder Betje Abraham (Brendele) LEUW, geb. Den Helder , overl , begr. Den Helder , dr. van Abraham Levie LEUW, vleeshouwer, en Hester Isaac PRINS (Ester). 1. Hartog Jacob POLAK, geb. Den Helder , dansleraar, overl. Sobibor Abraham Jacob POLAK, geb. Den Helder Benedictus Jacob (Baruch zv. Akiva) POLAK, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder Philip Jacob POLAK, geb. Den Helder Mozes Jacob POLAK, geb. Den Helder , overl. Apeldoorn Levie POLAK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Esther POLAK, geb. Den Helder

113 POLAK IIIc Benedictus Hartog (Baruch zv. Zvi) POLAK, geb. Den Helder , muziekonderwijzer, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Elisabeth POLAK, geb. Den Helder , overl. Sobibor , dr. van Philip Hartog POLAK (zie IIIa) en Mietje de JONG (de Jongh). 1. Hartog Philip Benedictus POLAK, geb. Den Helder , Musicus, overl. Sobibor Mozes Benedictus POLAK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Jacob Benedictus POLAK, geb. Den Helder , Dansleraar, overl. Sobibor Louis POLAK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Judith POLAK, geb. Den Helder , overl. Sobibor Levenloos POLAK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Mathilda POLAK, geb. Den Helder , Danslerares, overl. Sobibor Mozes POLAK, geb. Den Helder , overl. Auschwitz Verbleef in Joodse psychiatrische inrichting Het Apeldoornse Bos. (Zie bijlage A) 9. Roosje POLAK, geb. Den Helder , overl. Sobibor IV Mozes Philip (Moshe zv. Uri ha-levi) POLAK, geb. Den Helder , muziek onderwijzer, directeur van een casinogebouw, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Clara S(Gela) CHRIJVER, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Meijer Abraham SCHRIJVER, 1840/1871-slachter/vleeshouwer, 1878-koopman, 1890/1893-z.b. te Den Helder, en Sara Davids van EMBDEN, naaister. In Plaats van kaarten. Heden overleed na een korstondig lijden onze geliefde Man, Vader, Behuwd- en Grootvader, de Heer M.P. Polak in leven Directeur-eigenaar Casinogebouw in den ouderdom van ruim 81 jaar. Namens de familie: Mevrow de Weduwe Clara Polak-Schrijver. De teraardebestelling zal plaats hebben op Woensdag 23 januari a.s. 's middags uur vanaf het sterfhuis. Loodsgracht 61 Helder, 21 Jan Eenige en algemeene kennisgeving. 1. Philip Mozes POLAK (zie V). 2. Sara POLAK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Meijer Mozes POLAK, geb. Den Helder , muziekleraar, overl. Hilversum , tr. Nieuwe Niedorp Jannetje van den HOEK, geb. Den Helder , dr. van Renger van den HOEK, landbouwersknecht, en Neeltje Hendrika SCHREURS. 4. Levie Benoit Moise POLAK, geb. Den Helder , Muziekhandelaar, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam , sch Marianne van BIENE, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Jacques van BIENE, diamantklover, en Rosette de OLIVEIRA. 5. Abraham Mozes POLAK, geb. Den Helder , overl. Den Helder Sara POLAK, geb. Den Helder , tr. Den Helder Arend Christoffel van OORSCHOT, geb. Kampen , 1e luitenant militaire administratie, overl. Hilversum , zn. van Gerrit van OORSCHOT, deurwaarder, en Maria Antonia Johanna BOSHART. 7. Roosje POLAK, geb. Den Helder , overl. Bussum , tr. Den Helder Franz Arnold KUHN, geb. Arnhem 1890, officier administratie Marine, zn. van Arnold KUHN, wachtmeester, Korps Rijdende Artillerie 2de Batterij, en Johanna Frederika Wijndelina VOLMER. V Philip Mozes POLAK, geb. Den Helder , Directeur van een schouwburg, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Henriette SCHRIJVER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Abraham Meijer SCHRIJVER, slager, en Lea BARNSTEIN (Leentje). 1. Abraham Philip POLAK, geb. Amsterdam , Verkoper van effecten, overl. Buchenwald Max Philip POLAK, geb. Amsterdam , Bediende, overl. Sobibor

114 PRAAG, VAN PRAAG, VAN I II Meijer Abraham van PRAAG, geb. circa 1765, begr. Amsterdam , tr. circa 1790 Betje Soesman Jieles VOS, geb. circa 1765, begr. Amsterdam Marcus Meijer van PRAAG (zie II). Marcus Meijer van PRAAG, geb. Amsterdam 1790, overl. Londen , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Schoontje Mozes PRONK, geb. Amsterdam 1795, ventster, dr. van Mozes PRONK, koopman, en Grietje BAREND. 1. Meijer Marcus van PRAAG (zie IIIa). 2. Barend Marcus van PRAAG, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam Mozes van PRAAG, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam Jacob Marcus van PRAAG (zie IIIb). 5. Vrouwtje Marcus van PRAAG, geb. Amsterdam Grietje Marcus van PRAAG, geb. Amsterdam , werkster, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Isaak Marcus BROEKMAN, geb. Amsterdam , venter, zn. van Marcus Gerrit BROEKMAN, kledermaker, en Mina Samuel BAGEL. 7. Mozes van PRAAG, geb. Amsterdam Samuel Marcus van PRAAG (zie IIIc). IIIa Meijer Marcus van PRAAG, geb. Amsterdam , kruijer, koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder (Me'ir zv. Mordechai) 872, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Dina BROEKMAN (Broekmaat), geb. Dusseldorf (Pruisen) , werkster, overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Marcus Gerrit BROEKMAN, kledermaker, en Mina Samuel BAGEL. 1. Marcus Meijer van PRAAG (zie IVa). 2. Gerrit van PRAAG (zie IVb). 3. Barend van PRAAG (zie IVc). IIIb Jacob Marcus van PRAAG, geb. Amsterdam , kruier, venter, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Lea Samuel SODIJ, geb. Amsterdam , werkster, overl. Amsterdam , dr. van Samuel Nathan SODIJ, schoenpoetser, en Judic Levie de ROOD, ventster. 1. Judith van PRAAG (Judic), geb. Amsterdam , tr. Den Helder Joel Calman BARBER, geb. Amsterdam , koopman, overl. Amsterdam , zn. van Kalman Meijer BARBER (Karel) en Jansje Joël SOEZAN (Suzan), werkster, koopvrouw. IIIc Samuel Marcus van PRAAG, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Klaartje AANDAGT, geb. Amsterdam , werkster, baker, overl. Amsterdam , dr. van Israel AANDAGT, schoenpoetser, en Lea Simon VOS, werkster. 1. Marcus van PRAAG (zie IVd). 2. Leentje van PRAAG, geb. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Nathan VELLEMAN, geb. Amsterdam , sigarenmaker, zn. van Aron Nathan VELLEMAN, sjouwer, en Magtelt Levie de BEER. 3. Israël van PRAAG, geb. Amsterdam , schijvenschuurder, otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Marretje BLITZ, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Abraham Marcus BLITZ, sjouwer, en Mietje Hartog ANDAGT (Aandagt), ventster, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Saartje de HOND, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Hartog de HOND, venter, en Hanna BLITZ. 4. Meijer Samuel van PRAAG, geb. Den Helder , koopman, venter, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Marianne KORNALIJNSLIJPER, geb. Amsterdam , naaister, overl. Amsterdam , dr. van Abram Salomon KORNALIJNSLIJPER, werkman, en Saartje Jacob GOUDSMIT, werkster. 5. Abraham Samuel van PRAAG (zie IVe). 6. Sientje van PRAAG, geb. Den Helder Hartog van PRAAG, geb. Amsterdam , venter, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Rachel CALO, geb. Amsterdam , dr. van Moses CALO, sjouwerman, milicien, venter, en Goedje SPEELMAN. 8. Grietje van PRAAG, geb. Amsterdam , naaister, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Samuel ANSEL, geb. Amsterdam , sigarenmaker, zn. van Lion ANSEL, bretelmaker, schoenmaker, en Betje NEETER, naaister. 9. Eliazer van PRAAG, geb. Amsterdam , diamantslijper, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam , sch. Rotterdam Schoontje van BESEME, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Nathan van BESEME, sjouwerman milicien, venter, en Rachel KROONENBURG. 112

115 PRAAG, VAN IVa Marcus Meijer van PRAAG, geb. Amsterdam , koopman, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Sara Juda KOOL (Cool), geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Juda Zadok KOOL, baardscheerder, en Heintje Meijer van EMRIK, borduurster. 1. Meijer Marcus van PRAAG (zie Va). 2. Juda Marcus van PRAAG (zie Vb). 3. Dina van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Philip SIJES, geb. Amsterdam , slagersknecht, overl. Amsterdam , zn. van Benjamin SIJES en Jeanette STURKOP, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Barend Isaak BROEKMAN, geb. Den Helder , Koopman, venter, overl. Sobibor , zn. van Isaak Marcus BROEKMAN, venter, en Grietje Marcus van PRAAG, werkster. Weduwnaar van Henderine de Vries en Roosje Polak. 4. Hendrika van PRAAG, geb. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Filippus EMMERING, geb. Slochteren , kopman, zn. van Simon EMMERING, koopman, en Truda LEVIE. 5. Gerrit van PRAAG, geb. Den Helder , Koopman, overl. Sobibor , tr. circa*1900 Adelheid JANSEN, geb. Niederwetz , overl. Sobibor Sadok Marcus van PRAAG (Zadok), geb. Den Helder , Antiquair, overl. Gemeente onbekend , tr. Amsterdam Lena ZADICK, geb. 's-hertogenbosch , overl. Sobibor , dr. van Lion ZADICK, koopman, en Rebekka COHEN. Volgens een lijst met winkels van joodse eigenaren, opgesteld door de Amsterdamse politie in 1940, had dit gezin een antiekzaak, adres: Spiegelgracht 37 te Amsterdam. (Zie: bijlage A). 7. Jetje van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , tr. Amsterdam Izaak Barend BROEKMAN, geb. Amsterdam , koopman, overl. Amsterdam , zn. van Barend Isaak BROEKMAN, Koopman, venter, en Henderine de VRIES. 8. Barend Marcus van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Den Helder Jonas van PRAAG, geb. Den Helder , Werkzaam in een confectiebedrijf, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Elisabeth AAP, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Sophia van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Zaandam Meijer BROEKMAN, geb. Amsterdam , Diamantversteller, overl. Auschwitz , zn. van Barend Isaak BROEKMAN, Koopman, venter, en Henderine de VRIES. IVb Gerrit (Gershon zv. Me'ir) van PRAAG, geb. Amsterdam , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Esther OUDKERK (Ester), geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Hijman OUDKERK (Heiman, Heijman, Herman), koopman, en Elsje Meijer van KREVELT (Creveld, Kreeveld). 1. Dina van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Den Helder Meijer Gerrit OUDKERK, geb. Den Helder , manufacturier, overl. Amsterdam 1935, zn. van Gerrit OUDKERK, slachter, vleeshouwer, en Henrietta JACOBSON. 2. Hijman Gerrit van PRAAG, geb. Den Helder Meijer van PRAAG (zie Vc). 4. Elsje van PRAAG, geb. Den Helder , tr. Den Helder Jacob POLAK, geb. Leeuwarden , manufacturier, zn. van Izak Kalman POLAK en Rachel Salomons de LEEUW. 5. Hijman van PRAAG (zie Vd). 6. Markus van PRAAG (zie Ve). 7. Henri van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Den Helder IVc Barend (Baruch zv. Me'ir) van PRAAG, geb. Amsterdam , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. (1) Den Helder Mietje (Mindele dv. David Moshe) WERKENDAM, geb. Barsingerhorn , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van David Mozes WERKENDAM, arbeider, en Rebekka Mozes VOGEL, dienstbode, tr. (2) Sittard Lisetta (Sara dv. Nathan) SILBERNBERG, geb. Sittard , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Heiman Nathan SILBERNBERG (Sibernberg), koopman, en Ester HAAS. Uit het eerste huwelijk: 1. Meijer Barend van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Den Helder David van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Den Helder Dina van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Den Helder Abraham van LEER, geb. Lemsterland , Kruidenier, banketbakker, overl. Auschwitz , zn. van Leman van LEER (Leeman), horlogemaker, en Hendrikje de JONG. 4. Meijer van PRAAG, geb. Den Helder , Koopman, overl. Auschwitz , tr. voor 1942 Charlotte Maria Luise PARSKE, geb. Stettin (Polen) Rebecca van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Den Helder Jacob de VRIES, geb. Schagen , Handelaar in ongeregelde goederen, overl. Sobibor , zn. van Gerrit de VRIES, visser, en Sophia MEERLOO (Meerlo). 6. David van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Den Helder Grietje van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Den Helder

116 PRAAG, VAN 8. Marcus Barend van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Den Helder Sara van PRAAG, geb. Den Helder , tr. Oegstgeest Pieter Jan van LEEUWEN, geb. Voorschoten , zn. van Jacob van LEEUWEN en Suzanna Elisabeth van HEUSDEN. 10. Jetje van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Den Helder Gerrit van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Den Helder David van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Den Helder David van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Den Helder Levenloos van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Den Helder Uit het tweede huwelijk: 15. Jacob van PRAAG, geb. Sittard , handelaar in oud metaal, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Jansje van STRATEN, geb. Herwijnen , overl. Auschwitz , dr. van Manus van STRATEN en Sara BLOK. 16. Esther van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Johan Elkan COHEN, geb. Schoterland , overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Meijer COHEN en Leentje SMEER. IVd Marcus van PRAAG, geb. Amsterdam , schoenmaker milicien, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Ribca VLEESCHDRAGER, geb. Amsterdam , dr. van Levie Lion VLEESCHDRAGER, diamantslijper, en Hanna BARUGH. 1. Israël van PRAAG, geb. Den Helder IVe Abraham Samuel van PRAAG, geb. Den Helder , diamantversteller, overl. Amsterdam , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Zilpa POLAK, geb. Amsterdam , dr. van Machiel Ezechiel POLAK, kruier, milicien, en Marianne Levie LELIE, tr. (2) Zaandam Helena MENIST, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Uit het eerste huwelijk: 1. Klaartje van PRAAG, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Kalman BRUINVELDS, geb. Amsterdam , handelaar in oude rommel, overl. Sobibor , zn. van Jochem BRUINVELDS (Jogchem), sjouwerman, milicien, en Esther LOOS. 2. Maria Anna van PRAAG, geb. Amsterdam , Naaister, overl. Sobibor Va Meijer Marcus van PRAAG, geb. Den Helder , venter, overl. Sobibor , tr. (1) Sittard Regina SASSEN, geb. Sittard , overl. 's-hertogenbosch , dr. van Jacob SASSEN, handelsman, en Eva SILBERNBERG, tr. (2) circa 1935 Aaltje MOSES, geb. Zutphen , overl. Sobibor Uit het eerste huwelijk: 1. Maurits van PRAAG, geb. Sittard , overl. Sittard Eva van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Amsterdam Dina van PRAAG, geb. Wieringen , overl. Wieringen Sara van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Eindhoven Louis VOLTIJN, geb. Den Bosch , Sigarenmaker, overl. Auschwitz , zn. van Meijer VOLTIJN en Mietje de JONG. 5. Eva van PRAAG, geb. Den Helder , tr. Heerlen , sch. Giessen (D) Karl SALOMON, geb. Granderath (D) , zn. van Andreas SALOMON en Henriëtte MENDEL. 6. Dina van PRAAG, geb. Den Helder Marcus Meijer van PRAAG, geb. Den Helder Ester van PRAAG, geb. Sittard Henrica van PRAAG, geb. Maastricht Vb Juda Marcus van PRAAG, geb. Den Helder , diamantbewerker, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Debora WOUDSTRA, geb. Leeuwarden , overl. Auschwitz , dr. van Manus Jacobs WOUDSTRA, koopman, en Aaltje DWINGER. 1. Marcus van PRAAG, geb. Amsterdam , Werkverschaffingsarbeider, overl. Midden-Europa Vc Meijer van PRAAG, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Sara FRANK, geb. Rotterdam , overl. Bloemendaal , dr. van Mozes FRANK en Hendrika ROOS. 1. Gerrit van PRAAG (zie VI). 114

117 PRAAG, VAN Vd Hijman van PRAAG, geb. Den Helder , koopman, overl. Sobibor , tr. Den Helder Elsje OUDKERK, geb. Den Helder , overl. Sobibor , dr. van Emanuel OUDKERK, koopman, en Jegeva SLOOG. 1. Jogeva van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr Gerrit van PRAAG (zie VI). 2. Emanuel van PRAAG, geb. Den Helder , verkoper, overl. Auschwitz Ve Markus (Mordechai zv Gershon) van PRAAG, geb. Den Helder , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Amsterdam Trijntje (Tilly) HOOGENDIJK (Tinie), geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Nicolaas HOOGENDIJK, landbouwer, boerenarbeider, koopman, en Neeltje NEEFJES. it dit huwelijk: 1. Esther (Esther dv. Mordechai) van PRAAG, geb , overl , begr. Den Helder , tr. Amsterdam Louis BENIMA, geb. Hilversum , overl. Amstelveen , begr. Den Helder , zn. van Salomon BENIMA, exporteur, en Sara Duifje de VRIES. VI Gerrit van PRAAG, geb. Velsen , Winkeleigenaar, overl. Sobibor , tr Jogeva van PRAAG, geb. Den Helder , overl. Sobibor , dr. van Hijman van PRAAG (zie Vd) en Elsje OUDKERK. 1. Martijn Herman van PRAAG, geb. Velsen , overl. Velsen , begr. Den Helder Het gezin van Hijman van Praag met links op de voorgrond zoon Emanuel van Praag, daarachter zoon Gerrit die de oorlog heeft overleefd, achteraan staand dochter Jogeva van Praag. Vooraan zittend Elsje Oudkerk en rechts van haar, haar echtgenoot Hijman van Praag. 115

118 PRINS PRINS I Joseph PRINS, geb. circa 1785, overl. Amsterdam , tr. circa 1810 Lea Jacob de LEEUW, geb. circa Nathan Joseph PRINS (zie II). II Nathan Joseph PRINS, geb. Den Helder , koopman, tr. Den Helder Vrouwtje Gompel (Fradche dv. Mordechai (Gumpel)) van der STERR (Star, Ster), geb. 1806, overl. Amsterdam , begr. Den Helder , dr. van Gompel Eliazar van der STER en Abichael van der SLUIS (Veggele). 1. Joseph Nathan PRINS (zie IIIa). 2. Elisabeth (Peska) PRINS (Betje Nathan), geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Nathan Salomon KLEINKRAMER (Kleinkraam), geb. Gorinchem , zn. van Salomon Ruben KLIJNKRAMER (Samuel Kleinkraam), koopman, en Saartje Gomperts van der STAR (van Stam). 3. Gompel Nathan PRINS, geb. Den Helder , koopman, overl. na 1875, tr. Den Helder Judic van GELDER, geb. Den Helder , dr. van Abraham Levie van GELDER, vleeshouwer, en Beelo PRINS. 4. Jacob Nathan PRINS (zie IIIb). 5. Lena Nathan PRINS, geb. Den Helder Meijer PRINS, geb. Den Helder Rebecca PRINS, geb. Den Helder IIIa Joseph Nathan PRINS, geb. Den Helder , smid, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Rachel Leman EMRIK, geb. Londen , naaister, overl. Amsterdam , dr. van Leman EMRIK en Eva Jacob PRINS, boorduurster. 1. Nathan Joseph PRINS (zie IVa). IIIb Jacob Nathan (Ya'akov zv. Nathan) PRINS, geb. Den Helder , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Sophia (Fradke) SPEIJER, geb. Amsterdam , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Salomon Samuel SPEIJER, venter, en Sara Jacob PRINS, naaister. 1. Vrouwtje PRINS, geb. Den Helder , eigenaar boekwinkel, overl. Westerbork Vrouwtje Prins is op 25 april 1943 in het kamp Westerbork omgekomen en op 27 april 1943 gecremeerd. De urn met haar as is op de joodse begraafplaats in Diemen bijgezet op veld U, rij 4, graf nr. 18. Register van joden die in het kamp Westerbork zijn gecremeerd, ; archief van de gemeente Westerbork, opgenomen in het archief van de gemeente Midden-Drenthe te Beilen, inv. n 3789 Bron: Lijst van in de concentratiekampen Westerbork en Buchenwald overleden Joodsche Personen die op Nederlandsche begraafplaatsen ter aarde werden besteld; NIOD, archief Westerbork, port. 1, map Salomon PRINS (zie IVb). IVa Nathan PRINS, geb. Den Helder , venter, overl. Apeldoorn , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Klaartje MILHADO, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Juda MILHADO, sjouwerman, milicien, en Naatje RIJKSMAN (Rijxman). 1. Joseph PRINS (zie Va). 2. Juda PRINS, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam Abraham PRINS (zie Vb). IVb Salomon PRINS, geb. Den Helder , handelaar in galanterieën, overl. Sobibor , tr. Den Helder Koosje Salomon (Gittel) KANNEWASSER, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Salomon Aron KANNEWASSER, koopman, en Jansje Leon BEEK. 1. Jacob Salomon PRINS, geb. Den Helder , overl. Den Helder Salomon PRINS, geb. Den Helder , winkelbediende, Galanteriehandelaar op de hoek Sluisdijkstraat/Gravenstraat, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. circa 1940 M. SCHWIERTZ, geb. circa Sophie PRINS, geb. Den Helder , overl. Haifa , begr. Haifa. 116

119 PRINS Va Joseph PRINS, geb. Amsterdam , magazijnbediende, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Betje MOK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Abraham MOK, sjouwerman, en Elizabet KOPUIT, werkster. 1. Elisabeth PRINS, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Klaartje PRINS, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Marcus PRINS, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Vb Abraham PRINS, geb. Amsterdam , koopman, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Fredrika KLEEREKOOPER, geb. Amsterdam , koopvrouw, overl. Sobibor , dr. van Isaac KLEEREKOOPER, voerman, en Judic Rebecca BACHRA. Eén kind dat nog thuis woonde heeft de oorlog overleefd. 1. Isaac PRINS, geb. Amsterdam , magazijnbediende, overl. Mauthausen Nathan PRINS, geb. Amsterdam , loopknecht, overl. Auschwitz Judic PRINS, geb. Amsterdam , winkelbediende, overl. Sobibor Eliisabeth Prins (Va 1) Klaartje Prins (Va 2) 117

120 RICHTER RICHTER I II Joseph Levie RICHTER, geb. circa 1780, tr. circa 1805 Vrouwtje Abraham OORLOOS, geb. circa 1780, overl. Amsterdam , dr. van Abraham Gerson OORLOOS en Klara BARENDS. 1. Moses Joseph RICHTER (zie II). Moses Joseph RICHTER, geb. Amsterdam , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Elisabeth (Peska) van der STER (Bettje, Sterr), geb. Leeuwarden 1808, overl , begr. Den Helder , dr. van Gompel Eliazar van der STER en Abichael van der SLUIS (Veggele). 1. Joseph Mozes (Joseef zv. Moshe) RICHTER, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder Abraham Mozes (Abraham zv Moshe) RICHTER, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder Benjamin Mozes RICHTER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Feijtje Mozes RICHTER (Fijtje), geb. Den Helder , tr. Den Helder Hartog Philip de BEER, geb. Den Helder , Koopman, zn. van Philip Salomon de BEER, koopman, en Sara Mozes POLAK. 5. Emanuel RICHTER (zie IIIa). 6. Ruben Mozes RICHTER (zie IIIb). 7. Barend Mozes RICHTER, geb. Den Helder Nathan Mozes RICHTER (zie IIIc). 9. Femmetje RICHTER, geb. Den Helder , tr. Den Helder Philip de BEER, geb. Amsterdam , schoenmaker, zn. van Benedictus Philip de BEER en Vrouwtje Moses SWART. IIIa Emanuel RICHTER, geb. Den Helder , koopman, tr. Den Helder Elisabeth VRIESLANDER, geb. Den Helder , dr. van Lazarus Heiman VRIESLANDER (Heijman), koopman, en Esther de BEER (Hesther). 1. Mozes RICHTER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Esther RICHTER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Salomon SMALHOUT, geb. Amsterdam , diamantslijper, zn. van Hijman Barend SMALHOUT, diamantversteller, en Mirjam COHEN de LARA. 3. Saartje RICHTER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz IIIb Ruben Mozes RICHTER, geb. Den Helder , koopman, tr. Alkmaar Pietje Petronella MANHEIM, geb. Alkmaar , dr. van Isaak Manusz MANHEIM, koopman, en Grietje Margaretha van HES. 1. Elisabeth RICHTER, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Hijman KINSBERGEN, geb. Amsterdam , diamantsnijder, zn. van Isaak KINSBERGEN, muziekonderwijzer, en Henriette SCHRIJVER. 2. Izaak ( Yitschak zv. Re'oeveen) RICHTER, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder Mozes RICHTER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Grietje RICHTER, geb. Den Helder Femmetje RICHTER, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Aron BEEKMAN, geb. Amsterdam , magazijnbediende, overl. Gemeente onbekend 1942, zn. van Valk BEEKMAN en Leentje POLANUS. 6. Clara Rebecca RICHTER, geb. Den Helder Mozes Ruben (Moshe zv. Re'uveen) RICHTER, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder Rebecca RICHTER, geb. Den Helder IIIc Nathan Mozes RICHTER, geb. Den Helder , koopman, tr. Alkmaar Klara Josina MANHEIM, geb. Alkmaar , dr. van Isaak Manusz MANHEIM, koopman, en Grietje Margaretha van HES. 1. Izaak RICHTER, geb. Den Helder , tandarts, overl. Bergen-Belsen , tr. Amsterdam Sara MANHEIM, geb. Alkmaar , overl. Tröbitz , dr. van Izaak MANHEIM, koopman, en Betje de LEEUW. 118

121 RICHTER Izaak Richter en Sara Manheim hadden drie kinderen: Nico Max en twee kinderen die de oorlog overleefden. Een van hen was enkele maanden voordat de oorlog in Nederland uitbrak naar het buitenland gevlucht. Nico Max woonde op een ander adres. Van Izaak Richter zijn drie vanuit Westerbork geschreven brieven bewaard, evenals een aantal briefkaarten. Joods Historisch Museum, Documentenverzameling, inv.nr 5851 t/m 5853 Begin april 1945 werden gevangenen uit het concentratiekamp Bergen-Belsen overgebracht naar het concentratiekamp Theresienstadt. Een van de drie daarvoor gebruikte treinen is bij het dorp Tröbitz door het Russische leger bevrijd. Vele inzittenden hebben deze treinreis niet overleefd. Van degenen die de treinreis overleefden, is een groot aantal gestorven aan de gevolgen van de uitgebroken vlektyfusepidemie. De overledenen werden begraven in een gemeenschappelijk graf achter de directiebarakken van de steengroeve Hansa. Sara Richter-Manheim is in dit gemeenschappelijke graf ter aarde besteld. Informatiebureau van het Nederlandse Rode Kruis. Opsporing Joodse personen, lijst van overledenen die in Tröbitz en omgeving ter aarde zijn besteld. Aron Beekman (IIIb 5) Joodsche Weekblad, 6 februari 1942 Izaak Richter (IIIc 1) Sara Manheim (IIIc 1) 119

122 RIJS, VAN RIJS, VAN I Moses Isaac van RIJS, geb. circa 1790, tr. 's-gravenhage Klaartje Abrahams ARONS, geb. circa 1790, koopvrouw. 1. Isaac van RIJS (zie II). II Isaac van RIJS, geb. Den Haag , koopman, tr. 's-gravenhage Aaltje SCHEFFERS, geb. Amsterdam 1821, dienstbode, dr. van Isaac SCHEFFER en Anna ARENS, koopvrouw. Niet zeker of dit het juiste huwelijk is. Isaac va Rijs Zoon van Moses Isaac van Rijs, overleden en Klaartje Abrahams, koopvrouw. Anna Scheffer dochter van Isaac Scheffer, overleden en van Anna Arens, koopvrouw. 1. Moses van RIJS (zie III). 2. Kaatje van RIJS, geb. Den Haag , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Johannes Oeterus HARTHOORN, geb. Amersfoort , geneesheer, zn. van Jan HARTHOORN (Herthoorn, Harthoven) en Oetje Mechteld WERNEKE (Oetje Megtelo, Oedilia Mathilda). III Moses van RIJS, geb. Den Haag , koopman, tr. Den Haag Heintje SLOVES, geb. Den Haag 1842, dr. van Abraham SLOVES en Keetje GOUDSMIT. 1. Aaltje van RIJS, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. 's-gravenhage David HUISMAN, geb. Den Haag , groentehandelaar, overl. Auschwitz

123 ROZEVELT ROZEVELT I Emanuel Hessels ROZEVELT, geb. circa 1785, vleeschhouwer, tr. circa 1810 Sara Moses COHEN, geb. circa Israel ROZEVELT (zie II). II Israel ROZEVELT, geb. Tjamsweer , borstelmaker, overl. Groningen , tr. Groningen Elsje BOOMSTRA, geb. Eenrum , dienstmeid, overl. Groningen , dr. van Levi Jonas BOONSTRA, vleeschhouwer, en Hendeltje Simons BENNINGA. 1. Saartje ROZEVELT, geb. Groningen , overl. Groningen , tr. Groningen Maurits van DAM, geb. Groningen , koopman, overl. Groningen , zn. van Levi Aron van DAM, koopman, en Racheltje Salomon van DAM. 2. Hinderdina ROZEVELT, geb. Groningen , overl. Amersfoort , tr. Groningen Maurits BARNSTIJN, geb. Leeuwarden , zn. van Levy Salomon BARNSTIJN, koopman, en Racheltje Levy CANTER. 3. Emanuël ROZEVELT, geb. Groningen , overl. Groningen Levenloos ROZEVELT, geb. Groningen , overl. Groningen Levenloos ROZEVELT, geb. Groningen , overl. Groningen Levie ROZEVELT (zie III). III Levie ROZEVELT, geb. Groningen , koopman, slager, veedrijver, pakhuisknecht, overl. Groningen , tr. Groningen Reina TROMPETTER, geb. Groningen , overl. Groningen , dr. van Abraham Salomon TROMPETTER, koopmansknecht, koopman, en Vogeltje Heimans van der HOVE, koopvrouw. 1. Abraham ROZEVELT (zie IV). 2. Elsje ROZEVELT, geb. Groningen , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Salomon BLOK, geb. Amsterdam , werkman, overl. Auschwitz , zn. van Simon BLOK, werkman, en Hanna BOERS, dienstbode. 3. Hartog ROZEVELT, geb. Groningen , wachtmeester, overl. Auschwitz , tr. Groningen Betje de VRIES, geb. Oude Pekela , overl. Sobibor , dr. van Levie de VRIES, koopman, en Esther MEIJER. 4. Saartje ROZEVELT, geb. Groningen , overl. Groningen Henderina ROZEVELT, geb. Groningen , overl. Sobibor , tr. Groningen Hartog BOLLEGRAAF, geb. Groningen , schrijver Bronbeek, overl. Sobibor , zn. van Ruben BOLLEGRAAF, koopman, en Vogeltje BERKELO. 6. Vogeltje ROZEVELT, geb. Groningen , overl. Groningen Sara ROZEVELT, geb. Groningen , overl. Auschwitz , tr. Groningen Simon van ZUIDEN, geb. Hoogeveen , vleeschhouwer, overl. Auschwitz , zn. van Isaak van ZUIDEN, vleeshouwer, en Elisa BEUTH. Sara Rozevelt wordt herdacht op een gedenkteken in Breukelen. Een beschrijving van dit gedenkteken is te vinden op de website van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. IV Abraham ROZEVELT, geb. Groningen , korporaalbottelier, majoorbottelier, overl. Auschwitz , tr. Groningen Froukje MULLER, geb. Groningen , overl. Groningen , dr. van Israel Levie MULLER, koopman, en Grietje BERKELO, koopvrouw. 1. Levie ROZEVELT, geb. Den Helder Grietje ROZEVELT, geb. Den Helder Reina ROZEVELT, geb. Den Helder , overl. Auschwitz Pieternella Anthonia ROZEVELT, geb. Den Helder , Verkoopster, overl. Auschwitz

124 RIJS, VAN 122

125 SITTER SITTER I Marcus SITTER, geb. circa 1765, kruier, tr. circa 1790 Mariana Levij van WAAG, geb. circa Marcus Manus SITTER (zie II). II Marcus Manus SITTER, geb. Amsterdam , schoenmakersknecht, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Hanna POLAK, geb. Amsterdam Levie Marcus SITTER (zie III). III Levie Marcus SITTER, geb. Amsterdam , viskoper, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Belitje Meijer BAKKEM (Beletje), geb. Amsterdam , dr. van Meijer Moses BAKKEM, sjouwer, en Hanna van BUUREN. 1. Marcus SITTER (zie IV). 2. Klara SITTER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Levie MEENTS, geb. Amsterdam , koopman in fruit, overl. Amsterdam , zn. van Hartog David MEENTS, groete kruier, groente venter, en Jansje de BRAVE. IV Marcus SITTER, geb. Amsterdam , marinier, overl. Amsterdam , tr. Den Helder Mietje SNIJDERS, geb. Amsterdam , dr. van Sipora Levie SNIJDERS. 1. Betje SITTER, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Moses OSSENDRIJVER, geb. Amsterdam , diamantslijper, Koopman in ongeregeld, overl. Sobibor , zn. van Abraham Moses OSSENDRIJVER, bretellenmaker, en Cato ANSEL.Moses ossendrijver 2. Sibora SITTER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Philip Levie MONTESINOS, geb. Amsterdam , Diamantversteller, overl. Auschwitz , zn. van Salomon MONTESINOS, sjouwerman, en Marianne ROOD. 3. Clara SITTER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Heiman de VRIES, geb. Hoorn , Pettencoupeur, overl. Auschwitz , zn. van Levie de VRIES, goudsmidsgezel, en Sophia BREMER. Moses Ossendrijver ((IV 1) Sibora Sitter (IV 2) 123

126 SLUIJTER SLUIJTER I David Andries SLUIJTER, geb. voor Kind: 1. Matthijs David SLUIJTER (zie II). II Matthijs David SLUIJTER, geb. Duitsland 1743, overl. Amsterdam , tr. (1) Leiden Judith Philip van PRAAG, geb. Leiden 1759, dr. van Philip Arons van PRAAG, winkelier, en Elsje Moses SABSE, tr. (2) circa 1780 Rebecca Asser TAS, geb. circa Uit het eerste huwelijk: 1. Vrouwtje SLUIJTER, geb. ± 1777, overl. na Uit het tweede huwelijk: 2. Aron Matthijs SLUIJTER (zie III). III Aron Matthijs SLUIJTER, geb. Amsterdam 1779, overl. Arnhem , tr. Amsterdam circa 1805 Meijntje Levie KEIJZER (Mietje), geb. Amsterdam 1786, overl. Amsterdam Salomon Aron SLUIJTER (zie IV). 2. Matthijs Aron SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam Sara Aron SLUITER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam Rebecca Aron SLUIJTER (Sluiter), geb. Amsterdam , overl. Arnhem , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Heijman BOSNAK, geb. Amsterdam , sjouwerman, milicien, overl. Arnhem , zn. van Michael BUSNAC (Bosnak) en Sara Hijman SWAAP (Swaab). 5. Roosje Aron SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam Hijman Aron SLUIJTER, geb. Amsterdam , fruitkoper, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Fijtje Eliazer ERT, geb. Amsterdam , dr. van Eliazar Abraham ERT (Abraham Elias), groenteventer, en Kaatje Samuel WALG (Wallig), naaister. 7. Mozes SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. 1850, begr. Zeeburg Hartog SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam IV Salomon Aron SLUIJTER, geb. Amsterdam , koopman, groenteverkoper, overl. Amsterdam , begr. Muiderberg , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam , tr. kerk Amsterdam (Joods) Judic ZWALF, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Joseph ZWALF en Roosje Salomon BOOM. 1. Matthijs SLUIJTER, geb. Amsterdam , venter, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam , tr. kerk Amsterdam Esther BLOG, geb. Amsterdam , werkster, overl. Amsterdam , dr. van Marcus Samuel BLOG, sjouwerman, en Vogel Jochem ZWART, ventster met groente, koopvrouw. 2. Levenloos SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam Levenloos SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam Roosje Cato SLUIJTER, geb. Amsterdam , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam David SAK, geb. Amsterdam , overl. Albany, New York USA , zn. van Joseph SAK, schijvenschuurder, en Esther BRILLEMAN (Ester), otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Levie HAMMELBURG, geb. Amsterdam , zn. van Salomon Abraham HAMMELBURG, venter, en Naatje Abraham TAS. 5. Rebecca SLUIJTER, geb. Amsterdam Joseph SLUIJTER, geb. Amsterdam Wolf SLUIJTER (zie V). V Wolf SLUIJTER, geb. Amsterdam , koopman, schoenmaker, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Catharina KOOPMAN, geb. Amsterdam , overl , begr. Diemen , dr. van Isaac Moses KOOPMAN, kruier, groenteverkoper, en Mariane Levie SAMSON, ventster. 1. Salomon SLUIJTER (zie VIa). 2. Hijman SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. 1866, begr. Zeeburg Levenloos SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam Isaäc SLUIJTER, geb. Amsterdam , kruier, diamantslijper, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Roosje PRESSER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , begr. Diemen , dr. van Jacob Israel PRESSER, sjouwerman, venter, en Ester DA SILVA ROSA. 5. Hijman SLUIJTER, geb. Amsterdam , werkman, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Roosje BLITS, geb. Amsterdam , dr. van Simon Hartog BLITS, werkman, venter, en Leentje KOOPMAN (Lena), werkster. 124

127 SLUIJTER 6. Judith SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , begr. Diemen , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mozes VIOOL, geb. Amsterdam , koopman, overl. Amsterdam , begr. Diemen , zn. van Eliazer VIOOL, werkman, milicien, koopman, en Marianne GOUDSMIT. 7. Marianne SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Abraham de HOND, geb. Amsterdam , werkman, zn. van Samson de HOND, sjouwerman, milicien, en Roosje ARK. Marianne Sluijter was een zeer bekende marktvrouw in Amsterdam. Zij had een fruitstal op het Waterlooplein en stond ook bij het WG en op de Blauwbrug. Marianne Sluijter was getrouwd met Abraham de Hond, die drie weken voor de oorlog overleed. Zij hadden acht kinderen, waarvan drie de oorlog overleefden. 8. Levie SLUIJTER (zie VIb). 9. Roosje SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Salomon POLAK, geb. Amsterdam , diamantslijper, Gymnastiekleraar, overl. Sobibor , zn. van Eliazer POLAK, diamantslijper, makelaar in diamant, en Sara MAANDAG, naaister. Roosje Sluijter was gescheiden van haar echtgenoot Salomon Polak. Samen met hem had zij één zoon: Willy. Willy woonde bij zijn vader. Roosje Sluijter woonde per 27 september 1930 op Transvaalplein 17 huis, komende van Reitzstraat 27 II. Ze verhuisde in september 1940 naar de Joh. Verhulststraat 88 huis. A. Caransa, Verzamelen op het Transvaalplein. Ter nagedachtenis van het Joodse proletariaat van Amsterdam (Haarlem 1992) 99 (Citaat JHM) VIa Salomon SLUIJTER, geb. Amsterdam , werkman, diamantslijper, overl. Sobibor , tr. Amsterdam Rebecca de ROOD, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Salomon Hartog de ROOD, venter, en Leentje Abraham SAMSON, werkster. 1. Isaac SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Judith SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz VIb Levie SLUIJTER, geb. Amsterdam , werkman, koopman, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Leentje KLIJNKRAMER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Gerrit KLIJNKRAMER, sjouwerman, en Sara COSMAN. 1. Catharina SLUIJTER, geb. Amsterdam , naaister, overl. Sobibor , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam , sch. Amsterdam Andreas SCHMIDT, geb. Amsterdam , elektriciën, zn. van Pierre Leon Joseph SCHMIDT, barbier, handelsreiziger, en Alida BOOMS, tr. (2) na 1928 Levie David KATAN, geb. Rotterdam , overl. Sobibor , zn. van David Israel KATAN en Antje Salomon BEEK. Levie David Katan was getrouwd met Catharina Sluijter. Hij was koopman van beroep en zijn echtgenote naaister. Op 2 februari 1943 werd in het kamp Westerbork hun dochter Jacoba Lena geboren.register van geboorteakten, opgesteld op de hulpsecretarie van de burgerlijke stand in het kamp Westerbork; archief van de gemeente Westerbork, opgenomen in het archief van de gemeente Midden-Drenthe te Beilen (Citaat JHM) 2. Sara SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Joseph Alvares VEGA, geb. Amsterdam , werkman, zn. van David VEGA, meubelmaker, en Esther BRANDON. 3. Gerrit SLUIJTER (zie VIIa). 4. Willem SLUIJTER (zie VIIb). 5. Kaatje SLUIJTER, geb. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam , sch. Amsterdam Bernardus MULLER, geb. Amsterdam , fabrieksarbeider, zn. van Johan Jacob MULLER, werkman, en Helene Elisabeth ter HAL. 6. Rozet SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz VIIa Gerrit SLUIJTER, geb. Amsterdam , Koopman, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Marianne SAX, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Joachim SAX, voddenkoopman, en Sophia POLAK.gerrit sluijter 1. Sofia SLUIJTER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz Sofia Sluijter is onder de schuilnaam Mientje de Ro(o)de ondergedoken geweest in het gezin Stroo te Koog aan de Zaan. Door verraad werd zij samen met haar onderduikgever opgepakt. Na te zijn afgevoerd naar het kamp Vught werd ze onder de naam Mientje de Ro(o)de doorgestuurd naar Westerbork. Haar onderduikgever werd veroordeeld tot zes maanden detentie in Sachsenhausen. Hij heeft de oorlog overleefd. VIIb Willem SLUIJTER, geb. Amsterdam , koopman, venter, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Hermina ICKOVIC, geb. Velky Berezny (Tsjecho-Slowakije) , naaister, overl. Auschwitz , dr. van Majer ICKOVIC, schoenmaker, en Hani GELEHRSEN. 1. Louis SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Hanny SLUIJTER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz

128 SLUIJTER Gerrit Sluijter (VIIa) Sofia Sluijter (VIIa 1) 126

129 SNOEK SNOEK I Abraham Elias SNOEK, geb. circa 1780, tr. circa 1805 Debora Hijman POLAK, geb. circa Barend Abraham SNOEK (zie II). II Barend Abraham SNOEK, geb. Amsterdam , militair, koopman, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Mietje Isaac KEESIE (Keessie, Keesse, Keesje), geb. Amsterdam , ventster, koopvrouw, dr. van Isaac KEESJE en Sara Sander de METZ. 1. Sara (Geb. Keesie) SNOEK, geb. Amsterdam , tr. Schagen Salomon Isaac de VRIES, geb. Schagen , sigarenmaker, zn. van Izac Abraham de VRIES (Isaac), vleeshouwer, en Betje Gerritsd TROMPETTER. 2. Abraham (Geb. Keesie) SNOEK, geb. Amsterdam Naatje Barend SNOEK, geb. Amsterdam , ventster, tr. Purmerend Moses PILLER, geb. Amsterdam , koopman, zn. van Levie Moses PILLER, venter milicien, en Rachel Salomon MATTEMAN, dienstbaar. 4. Elizabeth SNOEK (Betje), geb. Amsterdam , tr. Den Helder Wolf VELLEMAN, geb. Zierikzee , ziekenoppasser bij de marine, kleermaker, zn. van Alexander Hartog VELLEMAN, koopman, en Roosje FRENK, particuliere, koopvrouw. 5. Vrouwtje SNOEK (Sophia), geb. Purmerend , tr. Den Helder Eliazer JACOBS, geb. Amsterdam , schipper, koopman, zn. van Simon JACOBS, schippersknecht, en Rachel Eliazer SPREEKMEESTER (Roosje), naaister. 6. Nathan SNOEK (zie III). 7. Klaartje SNOEK, geb. Purmerend , koopvrouw, tr. Den Helder David JACOBS, geb. Alkmaar , koopman, zn. van Simon JACOBS, schippersknecht, en Rachel Eliazer SPREEKMEESTER (Roosje), naaister. III Nathan SNOEK, geb. Purmerend , 1869/1872 koopman, 1908 venter in manufacturen, tr. Den Helder Roosje DUPONT, geb. Den Helder , dr. van Joseph Christiaan DUPONT, sigarenmaker, werkman, en Rachel LOGGERS. 1. Rachel SNOEK, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Amsterdam Elias KOOL, geb. Amsterdam , loodgieter, zn. van Simon KOOL, sigarenmaker, en Johanna van VLIET. 2. Naatje SNOEK, geb. Den Helder , overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Wilhelm MICHELSON, geb. Boska (Koerland) , schoenmaker, overl. Amsterdam , zn. van Ruben MICHELSON en Sara Sophia MOSSESSON. 3. Barend SNOEK, geb. Amsterdam , loopknecht, overl. Sobibor , tr. Amsterdam Rachel HAGENAAR, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Isaac HAGENAAR, sjouwerman, en Vrouwtje ROOTVELD. 4. Joseph SNOEK, geb. Den Helder , venter, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Kaatje de JONG, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Salomon Alexander de JONG, venter, en Roosje VISCHSCHRAPER. 5. Sara SNOEK, geb. Den Helder , overl. 1931, begr. Muiden, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Hartog MULLEM, geb. Amsterdam , diamantbewerker, overl. Sobibor , zn. van Samuel MULLEM, lompensorteerder, koopman, en Joanna Salomon van BEVER. 6. Abraham SNOEK (zie IVa). 7. Izaäk SNOEK (zie IVb). 8. David SNOEK (zie IVc). IVa Abraham SNOEK, geb. Den Helder , Leerling-werkman, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Eva MULLEM, geb. Amsterdam , overl. Gemeente onbekend , dr. van Samuel MULLEM, lompensorteerder, koopman, en Joanna Salomon van BEVER. Het Joodsche Weekblad, 8 augustus Roza SNOEK, geb. Amsterdam , Verkoper, overl. Monowitz IVb Izaäk SNOEK, geb. Den Helder , Pakhuisknecht, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Klaartje MUIS, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Salomon MUIS, bakker, en Duifje LELYVELD. 1. Duifje SNOEK, geb. Amsterdam , Naaister, overl. Auschwitz Roosje SNOEK, geb. Amsterdam , Naaister, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Samuel van der KLOOT, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Grietje SNOEK, geb. Amsterdam , Naaister, overl. Auschwitz

130 SNOEK IVc David SNOEK, geb. Amsterdam , winkelier en sigarenmaker, overl. Midden Europa , tr. Amsterdam Elisabeth SPRINGER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Barend SPRINGER, werkman, en Rebecca DRESSOU, ventster. Uit het politiearchief blijkt dat ze vookomen op een lijst met winkels van joodse eigenaren. In 1940, had dit gezin een tabaksartikelenzaak, adres: Albert Cuypstraat 138 te Amsterdam. (Zie: bijlage A) 1. Roosje SNOEK, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Eva Mullem (IVa) Het Joodsche Weekblad, 8 augustus

131 SPIER SPIER I David Joseph SPIER, geb. circa 1790, tr. circa 1815 Fijtje Benjamin de VRIES, geb. circa Joseph David SPIER (zie II). II Joseph David SPIER, geb. Amsterdam , schoensmeerder, koopman, overl. Alkmaar , tr. Alkmaar Schoontje de VRIES, geb. Alkmaar , overl. Alkmaar , dr. van Marcus de VRIES, koopman, en Mietje COHEN. 1. Mietje (geb. de Vries) SPIER, geb. Alkmaar , overl. Haarlem , tr. (1) Alkmaar Barend WALLIG, geb. Haarlem , koopman, overl. Haarlem , zn. van Jacob Isaac WALIG, koopman, en Elisabeth SIMONS, otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Mozes COHEN de SOLLA (Sollaar), geb. Amsterdam , sigarenmaker, zn. van Aron COHEN de SOLLA, diamantslijper, en Hanna Salomon MOSSEL. 2. Fijtje SPIER, geb. Alkmaar , tr. Alkmaar Haimh Joseph VIEIJRA, geb. Enkhuizen , koopman, zn. van Barend Mordechai VIEIJRA, schoenmaker milicien, koopman, en Sippora MELLO (Sipora, Melle, Mells), dienstbaar. 3. David SPIER (zie III). 4. Jane SPIER, geb. Alkmaar , koopvrouw, tr. (1) Haarlem Levie VELLEMAN, geb. Haarlem , koopman, overl. Haarlem , zn. van Andries VELLEMAN, koopman, en Jannetje Marcusdochter HANGJAS, koopvrouw, tr. (2) Alkmaar Meijer (geb. Hoepelman) GROOTKERK, geb. Amsterdam , koopman, zn. van Salomon Isaac GROOTKERK, koopman, en Vrouwtje HOEPELMAN. 5. Leon SPIER, geb. Alkmaar , commissionair, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Elisabeth GOLDSTEIN, geb. Amsterdam , dr. van Machiel GOLDSTEIN, koopman, en Rachel de VRIES. III David SPIER, geb. Alkmaar , koopman, tr. Alkmaar Klaartje ENGLANDER, geb. Amsterdam , dr. van Arend Gompert ENGLANDER, sjouwerman, en Bloemetje KEESIE. 1. Bloemetje SPIER, geb. Alkmaar , overl. Sobibor , tr. Alkmaar Samuel van ESSO, geb. Meppel , overl. Sobibor , zn. van Abraham van ESSO, koopman, en Bettje KROON. 2. Schoontje SPIER, geb. Alkmaar , overl. Leiden , tr. Alkmaar Jacob van FRANK, geb. Leiden , koopman, overl. Leiden , zn. van Isaac van FRANK, koopman, en Vrouwgien GLAZER. 3. Femmetje SPIER, geb. Alkmaar , overl. Sobibor , tr. Alkmaar Barend VELLEMAN, geb. Schagen , koopman, overl. Auschwitz , zn. van Levi VELLEMAN, koopman, merchant, winkelier, en Saartje SLAGTER. 4. Marianne SPIER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Alkmaar Levie ROET, geb. Amsterdam , Sigarenmaker, overl. Auschwitz , zn. van Emanuel ROET, sjouwerman, en Roza DIGTMAKER, werkster. 5. Aron SPIER (zie IV). 6. Jozef SPIER, geb. Den Helder , winkelier in confectie, overl. Leiden , tr. Leiden Jetje van FRANK, geb. Leiden , winkeljuffrouw, overl. Leiden , dr. van Isaac van FRANK, koopman, en Vrouwgien GLAZER. 7. Sara SPIER, geb. Alkmaar , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Jacob LIMBURG, geb. Amsterdam , handelsreiziger, zn. van Levie LIMBURG, kleermaker, en Engeltje FIERLIER. IV Aron SPIER, geb. Den Helder , Koopman, overl. Auschwitz , tr. Zaandam Sara CARDOZO, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Mozes CARDOZO, diamantbewerker, en Clara BIERMAN. 1. David SPIER, geb. Alkmaar , overl. Auschwitz Mozes SPIER, geb. Amsterdam , Reiziger, overl. Auschwitz

132 SWAAB SWAAB I Salomon Jacob SWAAB, ged. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Sara Benedictus ITALIAANDER (Iteliaaner, Iteliaander), geb. Amsterdam , overl. Utrecht , dr. van Benedictus ITALIAANDER en Heintje. 1. Salom Salomon SWAAB (zie IIa). 2. Betje Salomon SWAAB, geb. Amsterdam , tr. Almelo, Stad Salomon Hartog SPEIJER, geb. Amsterdam , zn. van Hartog Samuël SPEIJER en Mirjam Marcus CAPPèLS. 3. Joseph Samuel SWAAB, geb. Utrecht , overl. voor Abraham SWAAB (zie IIb). 5. Jacob SWAAB, geb. Den Haag , tr. Eindhoven Maria KRUIJER, geb. Arnhem , overl. voor 1919, dr. van Levie KRUIJER en Rebecca DOOF, ventster. 6. Joseph SWAAB, geb. Amsterdam , fotograaf. IIa Salom Salomon SWAAB, geb. Amsterdam , steendrukker, otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Schoontje Salomon MUNNIKENDAM, geb. Amsterdam , stoelenmatter, dr. van Salomon Eliazer MUNNIKENDAM, stoelenmatter, en Grietje Juda SLOCHEM. 1. Margreta SWAAB, geb. Munnikendam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Izaak van AMERONGEN, geb. Mijdrecht , slagersknecht, paraplumaker, zn. van Juda IJzak van AMERONGEN en Cato CUNE. IIb Abraham SWAAB, geb. Amsterdam , fotograaf, tr. Alkmaar Judik (Jettele dv. Shmu'eel) VLESSING (Judith), geb. Purmerend , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Samuel Elias VLESSING, koopman, en Rosetta Philipsdochter ELTE (Roosje, Elten), dienstbaar. 1. Sara SWAAB, geb. Den Helder , Pedicure, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Wolf PREMSELER, geb. Amsterdam , Diamantbewerker, overl. Sobibor , zn. van Simon Jesaias PREMSELER, diamantslijper, en Elisabeth KNOKER. 130

133 THIJN, LEVIE VAN THIJN, LEVIE VAN I Levie van THIJN, geb. circa 1740, tr. circa 1765 Saartje van THIJN, geb. circa Salomon Levi van THIJN (zie II). II Salomon Levi van THIJN, geb. Katwijk 1768, overl. Zaandam , tr. circa 1795 Schoontje Elias van der WAAL (Schoontje Benjamin), geb. circa Levij Salomon van THIJN (zie IIIa). 2. Benjamin Salomon van TIJN (Thijn) (zie IIIb). IIIa Levij Salomon van THIJN, vleeschhouwer, ged. Amsterdam , overl. Koog aan de Zaan , tr. Zaandam Kaatje Emanuel BLOK, geb. Culemborg , overl. Zaandam , dr. van Emanuel Jacob BLOK, koopman, en Klaartje Levie van THIJN. 1. Emanuel van THIJN, geb. Koog aan de Zaan , vleeshouwer, overl. Koog aan de Zaan , tr. Koog aan de Zaan Sophia Elisabeth MEIJER, geb. Gendringen , overl. Zaandam , dr. van Salomon MEIJER, koopman, en Roosje de JONGH. 2. Salomon van THIJN (zie IVa). 3. Jacob Levij van THIJN (zie IVb). 4. Benjamin Levij van THIJN, geb. Koog aan de Zaan , kashouder, tr. Zaandam Sipor BRAADBAART, geb. Zaandam , overl. Amsterdam , dr. van Hela Nathan BRAADBAART, onderwijzer, splitter staatslotterij, en Schoontje Eliazer FRUITMAN, ventster. 5. Nathan van THIJN, geb. Koog aan de zaan , vleeshouwer, overl. Zaandam , tr. Koog aan de Zaan Sientje de LEEUW, geb. Steenwijk , dr. van Israel Simon de LEEUW, vleeshouwer, en Jette HOOFIEN. 6. Klaartje van THIJN, geb. Koog aan de Zaan , tr. Koog aan de Zaan Daniel Salomon MEIJER, geb. Gendringen , vleesschouwer, overl. Zaandam , zn. van Salomon MEIJER, koopman, en Roosje de JONGH. IIIb Benjamin Salomon van TIJN (Thijn), geb. Zaandam , koopman, vleeschhouwer, overl. Haarlem , tr. Haarlem Reintje David MARCUS (Ryntje Markus), geb. Haarlem , overl. Haarlem , dr. van David Gabriel MARCUS en Roosje SIMONS. 1. Salomon van THIJN, geb. Zaandam , vleeschhouwer, overl. Haarlem , tr. Haarlem Barbara BERG, geb. Weiler (Pruissen) , dr. van Maijer BERG (Majer) en Charlotte SELIGMAN (Seeligmann). 2. David Benjamin van THIJN (zie IVc). 3. Levie van THIJN, geb. Zaandam , overl. Zaandam IVa Salomon van THIJN, geb. Koog aan de Zaan , vleeshouwer, tr. (1) Hilversum Fransje KRANT, geb. Hilversum , overl. Hilversum , dr. van Mozes KRANT en Rachel VOS, tr. (2) Uitgeest Henriëtte MEIJER, geb. 1831, dr. van Salomon MEIJER, koopman, en Roosje de JONGH. Uit het tweede huwelijk: 1. Rebekka van THIJN, geb. Uitgeest , tr. Uitgeest Salomon ELTE, geb. Alkmaar , bakker, zn. van Levie ELTE, koopman, en Fijtje SWANENWEVER (Zwanenwever). IVb Jacob Levij van THIJN, geb. Koog aan de Zaan , tr. (1) Alkmaar Elisabeth COHEN (Kohen), geb. Alkmaar , overl. Koog aan de Zaan , dr. van Daniel Israël COHEN, kantoorbediende, koopman, en Malco LION, tr. (2) Koog aan de Zaan Klara BLOK (Mok), geb. Haarlem , dr. van Machiel Mozes MOK (Magiel), koopman, en Jacomijntje Emanuel BLOK (Meintje). Uit het eerste huwelijk: 1. Katharina van THIJN, geb. Koog aan de Zaan , tr. Schagen Leendert AUGURK, geb. Amsterdam , diamantslijper, zn. van Levie Leendert AUGURK, venter, en Maria TROMPETTER. 2. Marine van THIJN, geb. Koog aan de Zaan , tr. Schagen Emanuel DRUKKER, geb. Zaandam , koopman, zn. van Samuel Eleazer DRUKKER, inlandse kramer, en Hester FRUITMAN. 3. Levi Jacob van THIJN, geb. Koog aan de Zaan , koopman, overl. Apeldoorn , tr. Schagen Sara COOPMAN, geb. Gulpen , overl. Alkmaar , dr. van Charles COOPMAN (Karel), beenhakker, koopman, en Ester KAMP. 4. Daniel van THIJN, geb. Koog aan de Zaan , koopman, overl. Apeldoorn , tr. (1) Schagen Marianne DRUKKER, geb. Zaandam , overl. Alkmaar , dr. van Samuel Eleazer DRUKKER, inlandse kramer, en Hester FRUITMAN, tr. (2) Den Helder Engeltje van TIJN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , dr. van Meijer Joseph van TIJN, koopman, voorlezer/koster bij de Israëlieten, en Jacomina van TIJN. 131

134 THIJN, LEVIE VAN IVc David Benjamin van THIJN, geb. Zaandam , tr. Delft Rosetta Eliazer SIMONS, geb. Zegwaart , dr. van Eleazar Isaac SIMONS en Clara SWARTS (Zwarts). 1. Klara van THIJN, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Wolf MEIJER, geb. Kampen , slachter, koopman, veehandelaar, overl. Amsterdam , zn. van Hijman MEIJER, vleeschhouwer, en Sientje SPEELMAN, koopvrouw. 2. Izaäk van THIJN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Zaandam Vrouwtje GRISHAAVER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Joachim GRISHAAVER, diamantslijper, en Naatje IJZERKOOPER. 132

135 TIJN, DAVID BENJAMIN VAN THIJN, DAVID BENJAMIN VAN I David Benjamin van TIJN, geb. circa 1750, slager, tr. circa 1775 Barnio JOSEPH, geb. circa Joseph David van TIJN (zie II). II Joseph David van TIJN, geb. Maarsen 1776, slager, tr. Naarden Beletje Meijer de JONGH, geb. Naarden Meijer Joseph van TIJN (zie III). III Meijer Joseph (Me'ir zv. Joseef) van TIJN, geb. Naarden , koopman, voorlezer/koster bij de Israëlieten, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Beverwijk Jacomina (Jachet) van TIJN, geb. Uitgeest , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Meijer van TIJN en Klaartje Isaksdochter COHEN. 1. Levenloos van TIJN, geb. Den Helder , overl. Den Helder Jozef Meijer van TIJN, geb. Den Helder , overl. Den Helder Beletje van TIJN, geb. Den Helder , overl. Soest , tr. Den Helder Moses de LEEUW, geb. Alkmaar , koopman, zn. van Salomon Izaak de LEEUW, 1835-vleeshouwersknecht, en Clara MANHEIM (Klara, Klaartje). 4. Klaartje (Gella) van TIJN, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Benjamin OUDKERK, geb. Den Helder , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Hijman OUDKERK (Heiman, Heijman, Herman), koopman, en Elsje Meijer van KREVELT (Creveld, Kreeveld). 5. Levie (Yehuda zv. Me'ir) van TIJN, geb. Den Helder , boekbinder, overl. Den Helder , begr. Den Helder Golda van TIJN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Zaandam Benjamin OUDKERK, geb. Den Helder , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , zn. van Hijman OUDKERK (Heiman, Heijman, Herman), koopman, en Elsje Meijer van KREVELT (Creveld, Kreeveld). 7. Engeltje van TIJN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , tr. Den Helder Daniel van THIJN, geb. Koog aan de Zaan , koopman, overl. Apeldoorn , zn. van Jacob Levij van THIJN en Elisabeth COHEN (Kohen). 133

136 VELLEMAN VELLEMAN I Hartog VELLEMAN, geb. circa 1775, tr. circa 1800 Judith WOLF, geb. circa Alexander Hartog VELLEMAN (zie II). II Alexander Hartog VELLEMAN, geb. Kampen , koopman, tr. Zierikzee Roosje FRENK, geb. Renesse , particuliere, koopvrouw, dr. van Aaron Henroch FRENK, koopman, en Rozina WOLF. 1. Hartog Alexander VELLEMAN, geb. Zierikzee Izaak VELLEMAN, geb. Zierikzee Wolf VELLEMAN (zie III). 4. Judith VELLEMAN, geb. Zierikzee Abraham (Avraham zv. Alexander) VELLEMAN, geb. Zierikzee , constabel, overl. Wieringen , begr. Den Helder , tr. Groningen Elsje LEVIET, geb. Groningen , dr. van Calmer Benjamin LEVIT (Leviet), koopman, slager, en Rebekka TROMPETTER, koopvrouw. III Wolf VELLEMAN, geb. Zierikzee , ziekenoppasser bij de marine, kleermaker, tr. Den Helder Elizabeth SNOEK (Betje), geb. Amsterdam , dr. van Barend Abraham SNOEK, militair, koopman, en Mietje Isaac KEESIE (Keessie, Keesse, Keesje), ventster, koopvrouw. 1. Alexander Wolf VELLEMAN, geb. Den Helder , overl. Den Helder Mietje VELLEMAN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Salomon ENSEL, geb. Amsterdam , sigarenmaker, Diamantslijper, begr. Diemen , zn. van Juda ENSEL, sjouwerman, milicien, en Judith HEERTJE. 3. Roosje VELLEMAN, geb. Den Helder , overl. Auschwitz , otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Hartog TURFKRUIJER, geb. Amsterdam , kantoorbediende, overl. Amsterdam , zn. van Zadok Meijer TURFKRUIJER, kruijer, en Hester de VRIES (Esther), werkster, tr. (2) Rotterdam Levi ANDRIESSE, geb. Den Bosch , overl. Auschwitz , zn. van Emanuel ANDRIESSE en Mietje WALLIG. 4. Judith VELLEMAN, geb. Den Helder , overl. Den Helder Barend VELLEMAN, geb. Den Helder , overl. Den Helder

137 AFSCHEID DER JODEN AAN NEDERLAND Vaarwel, vaarwel, gij lieve lage landen, Waar ons geluk gewoond heeft en ons leed; Waar wij den golfslag hoorden aan de stranden, En t karretje dat langs een zandweg reed. Wij trekken zwijgend door de duist re straten. Wij zijn ontworteld. En bij eiken stap Kwelt ons de pijn om wat wij achterlaten Op dezen harden weg der ballingschap. Wij staren om ons heen, bepakt met zorgen. Op een perron wuift vaag een vriendenhand. Zacht loeit een boot door dezen grauwen morgen: Het is het afscheid van ons vaderland. Vaarwel, vaarwel dan... Door een mist van tranen Zien wij weer alles, wat ons dierbaar was, Ons lichte huis, bebloemde duinen-banen En t wuivend riet langs de Westeinderplas. Wij zien de volgeladen wolkenluchten Boven een strakke rood-en-grijze stad, Een rechte vaart, een bongerd zwaar van vruchten... Nooit hebben wij dit land zoo liefgehad. Vaarwel, goed land, het denken geeft ons sterkte Aan d oude havens van ons voorgeslacht, De stoere stad, waar Rembrandts vrienden werkten, En t stille dorp, waar eens Spinoza dacht. Hier schilderde Israels zijn visschersmenschen, Mendes da Costa hieuw er Chris de Wet, O land van veler daden, veler wenschen, Ook ons klein stempel is op u gezet. De trein raast in den nacht, door vele heiden; Hoe sleurt ons zijn geweld over een brug - Wij zien de donk re bosschen langs ons glijden. Een slapend dorp... keeren wij ooit terug? De grens. Een laatste blik naar onze landouwen. - En niemand staat ons bij in dezen nood - Vaarwel, vaarwel, het vaderland getrouwe Zijn wij tot in den dood. J. de Bruin 135

138 VISSER VISSER I Emanuel VISSER, geb. circa 1790, tr. circa 1815 Judic Aron SCHEFFER, geb. circa Benjamin Emanuel VISSER (zie II). II Benjamin Emanuel VISSER, geb. Amsterdam , kruier, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Saartje Nathan van LIER, geb. Amsterdam , schoenpoetster, dr. van Nathan Jacob van LIER en Betje Philip HEKSSER. 1. Jacob VISSER (zie III). 2. Naatje VISSER, geb. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Levie LAP, geb. Amsterdam , sjouwerman, zn. van Hartog Levie LAP, venter, milicien, en Beletje Meijer TURFRIJER (Turfreijer), ventster. 3. Levie VISSER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Klaarje LAP, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Hartog Levie LAP, venter, milicien, en Beletje Meijer TURFRIJER (Turfreijer), ventster. III Jacob VISSER, geb. Amsterdam , sjouwerman, overl. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Rebecca KONSTENAAR, geb. Amsterdam , werkster, overl. Amsterdam , dr. van Leendert Emanuel KONSTENAAR, sigarenmaker, en Rachel QUERIDO, naaister. 1. Sara VISSER, geb. Amsterdam , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Arend de VRIES, geb. Harlingen , koopman, sjouwerman, overl. Sobibor , zn. van Emanuel de VRIES, werkman, en Aaltje PAIS. 2. Betje VISSER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Joseph van de KAR, geb. Amsterdam , sjouwerman, overl. Auschwitz , zn. van Jacob van de KAR, sjouwerman, werkman, en Sientje GROOTKERK. 3. Jetje VISSER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Jacob GROENTEMAN, geb. Amsterdam , venter, sjouwerman, overl. Amsterdam , zn. van Machiel GROENTEMAN, veedrijver, en Fetje SPIJER, dienstbaar. 4. Benjamin VISSER (zie IVa). 5. Levie VISSER (zie IVb). 6. Abraham VISSER (zie IVc). IVa Benjamin VISSER, geb. Amsterdam , lompensorteerder, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Annaatje VERDUIN, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Meijer VERDUIN (Meyer), horlogemaker, en Sophia HANOUWER. 1. Jacob VISSER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Herman VISSER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Jetje VISSER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Michel VISSER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz Clara VISSER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz IVb Levie VISSER, geb. Amsterdam , werkman, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Betje MEENTS, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Levie MEENTS, koopman in fruit, en Klara SITTER. 1. Louis VISSER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Rebecca VISSER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor IVc Abraham VISSER, geb. Amsterdam , koopman in tweede hands goederen, overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Grietje VISCHSCHRAPER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Salomon VISCHSCHRAPER, sjouwerman, en Bloeme van LOCHEM.foto 1932 Abraham Visser 1. Jacob (Ya'akov zv. Avraham) VISSER, geb. Amsterdam , overl. Den Helder , begr. Den Helder Bloeme VISSER, geb. Amsterdam , tr. circa 1940 Dirk SCHEFFERS, geb. Giethoorn DKahM blz Salomon VISSER, geb. circa Simon VISSER, geb. Amsterdam , overl. Sobibor Rebecca VISSER, geb. Den Helder , overl. Sobibor

139 VISSER Grietje Vischschraper , Rebecca Visser en Simon Visser (IVc 5 en 4) Abraham Visser (IVc) Simon Visser (IVc 4) Rebecca Visser (IVc 5) 137

140 VRIESLANDER VRIESLANDER I Hijman Lazarus VRIESLANDER, geb. Frederickstadt (Duitsland) 1770, overl. Den Helder , tr. circa 1815 Elisabeth Meijer SIMSON (Betsij, Betje Meijer), geb. England 1794, overl. Purmerend Lazarus Heiman VRIESLANDER (Heijman) (zie IIa). 2. Pinnes Hijman Lazerus VRIESLANDER (zie IIb). 3. Sekkel Heiman VRIESLANDER (Vekkel, Sikkel), geb. Purmerend , marinier, overl. Den Helder , tr. Den Helder Roosje Leman POST, geb. Amsterdam , dr. van Leman Hartog POST, koopman, en Saartje KOPPEL KRIJN. 4. Sophia VRIESLANDER, geb. Purmerend , tr. Den Helder Jacob de CASSERES, geb. Amsterdam , sigarenmaker, zn. van Jacob de CASSERES, schoenmaker, en Sara PEREIRA ABAS. 5. Meijer Hijman VRIESLANDER, geb. Purmerend , overl. Weltevreden (Batavia) IIa Lazarus Heiman (Eli'ezer zv. Chaim) VRIESLANDER (Heijman), geb. Helgoland , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. (1) Den Helder Esther de BEER (Hesther), geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Philip Salomon de BEER, koopman, en Sara Mozes POLAK, tr. (2) Den Helder Maartje Aron KANNEWASSER, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , dr. van Aron Jacob KANNEWASSER, venter, en Koosje Salomons SCHOENLAPPER, werkster, tr. (3) Den Helder Flora WORMS, geb. Amsterdam , dr. van Simon Joseph WORMS, petjesmaker, en Rachel Isaac VELLEMANS. Uit het eerste huwelijk: 1. Elisabeth VRIESLANDER, geb. Den Helder , tr. Den Helder Emanuel RICHTER, geb. Den Helder , koopman. 2. Hijman Lazarus VRIESLANDER (zie IIIa). 3. Philip Lazarus VRIESLANDER (zie IIIb). Uit het tweede huwelijk: 4. Maartje VRIESLANDER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Aron VRIESLANDER, geb. Den Helder , overl. Den Helder IIb Pinnes Hijman Lazerus (Pinchas zv. Chaim VRIESLANDER, geb. Edam , koopman, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Hanna David van EMBDEN, geb. Amsterdam , dr. van David Levie van EMBDEN en Clara Benjamin LOGGUM. 1. Hijman Pinnes VRIESLANDER (zie IIIc). IIIa Hijman Lazarus VRIESLANDER, geb. Den Helder , koopman, overl. Den Helder , tr. Den Helder Sara MESSCHER, geb. Haskerland , overl. Den Helder , dr. van Levi Josephs MESSCHER en Cina Isaaks COHEN. 1. Levie Heijman VRIESLANDER, geb. Den Helder , Koopman, overl. Auschwitz , tr. Haarlem Sophia BAREND, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Mozes BAREND, sjouwerman, en Marianna van PRAAG. 2. Lazarus Hijman VRIESLANDER (zie IVa). 3. Geziena VRIESLANDER, geb. Den Helder , overl. Sobibor , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam , sch. Amsterdam Arie COINI, geb. Amsterdam , loodgieter, overl. Blechhamer , zn. van Louis COINI, schoenmaker, en Mietje RODRIQUES LOOPES, dienstbaar. 4. Philip VRIESLANDER (zie IVb). IIIb Philip Lazarus (Uri zv. Eliezer) VRIESLANDER, geb. Den Helder , koopman, winkelier in galanteriën en huishoudelijke artikelen, overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Retje Leon BEEK (Betje), geb. Den Helder , overl. Auschwitz , dr. van Leon Jacob BEEK (Lion), kleermaker, en Eva MANHEIM. 1. Esther Philip VRIESLANDER, geb. Den Helder , overl. Den Helder , begr. Den Helder , tr. Den Helder Leon Salomon KANNEWASSER, geb. Den Helder , Manufacturist, overl. Sobibor , zn. van Salomon Aron KANNEWASSER, koopman, en Jansje Leon BEEK. 2. Eva VRIESLANDER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz Flora VRIESLANDER, geb. Den Helder , overl. Auschwitz Jansje VRIESLANDER, geb. Den Helder , overl. Sobibor , tr. Den Helder Mozes WOLF, geb. Veghel , overl. Sobibor , zn. van Nathan WOLF (Wolff), veehandelaar, en Rosa HES. 138

141 VRIESLANDER IIIc Hijman Pinnes VRIESLANDER, geb. Den Helder , venter, winkelier, otr. (1) Amsterdam , tr. Amsterdam Johanna KOSTER, geb. Amsterdam , overl. Amsterdam , dr. van Marcus David KOSTER en Sellie Samuel GOMPERS (Sellie Samuel), otr. (2) Amsterdam , tr. Amsterdam Rebecca REINDORP, geb. Harlingen , overl. Auschwitz , dr. van Mozes REINDORP, koopman, en Betje BLITZ. Uit het eerste huwelijk: 1. Marcus Hijman VRIESLANDER, geb. Den Helder , overl. Den Helder Jochem Hijman VRIESLANDER (zie IVc). IVa Lazarus Hijman VRIESLANDER, geb. Den Helder , Kolensjouwer, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Raatje KORPER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Mozes KORPER, werkman, en Selly SPRINGER. 1. Sara VRIESLANDER, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz IVb Philip VRIESLANDER, geb. Den Helder , Grondwerker, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Eva ISAAC, geb. Amsterdam , overl. Sobibor , dr. van Jacob ISAAC, roosjesversteller, en Johanna de LEEUW. 1. Hijman VRIESLANDER, geb. Amsterdam , Bankwerker, overl. Auschwitz IVc Jochem Hijman VRIESLANDER, geb. Den Helder , Venter, Bakker, oude touwen- en metaalhandel, overl. Auschwitz , tr. Amsterdam Mietje VERDUIN, geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Meijer VERDUIN (Meyer), horlogemaker, en Sophia HANOUWER. Uit het politiearchief blijkt dat ze vookomen op een lijst met winkels van joodse eigenaren. In 1940, had dit gezin een touwen- en oude metalenhandel, adres: Rapenburg 40 te Amsterdam. (Zie: bijlage A) 1. Lazarus Jochem VRIESLANDER, geb. Amsterdam , Boekhouder, overl. Sobibor , tr. Amsterdam Martha SIGAAR, geb. Deurne , overl. Sobibor , dr. van Salomon SIGAAR en Marianne PRONT. 139

142 WOLF WOLF I Simon de WOLF, geb. circa Kind: 1. Benjamin de WOLF (zie II). II Benjamin de WOLF, geb. Rotterdam 1763, overl. Rotterdam , tr. circa 1815 Hester LAVINO (Esther), geb. Rotterdam 1787, overl. Rotterdam , dr. van David LAVINO en Aagje de ROOS. 1. Elizabeth de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam David de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam Christina de WOLF, geb. Rotterdam Hartog de WOLF (zie III). 5. David de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam III Hartog de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam , tr. (1) Rotterdam Susanna EIJL, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam , dr. van Levie Joachim EIJL en Rosalia BENEDICT, tr. (2) Rotterdam Helena BREEBAARD, geb. Hoogeveen , overl. Rotterdam , dr. van Samuel Abrahams BREEBAARD en Judik Meijers van der HORST. Uit het eerste huwelijk: 1. Levie de WOLF (zie IV). Uit het tweede huwelijk: 2. Judith de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam , tr. Rotterdam Zadok ZWART, geb. Zwolle 1864, overl. Rotterdam , zn. van Arend Abraham ZWART, koopman, en Rebecca COHEN. 3. Samuel de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Auschwitz , tr. Rotterdam Flora ROSENDAAL, geb. Rotterdam , overl. Auschwitz , dr. van Levie Jacob ROSENDAAL (Roozendaal) en Elisabeth LEIJDESDORFF. 4. Esther de WOLF, geb. Rotterdam Abraham de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Sobibor , tr. (1) Rotterdam Adriana SOESMAN, geb. Oud Beijerland , overl. Rotterdam , dr. van Efraim SOESMAN en Nansje MEIBOOM (Jansje), tr. (2) Rotterdam Esther TOKKIE, geb. Rotterdam , overl. Sobibor , dr. van Heiman TOKKIE en Naatje KUIJT (Kuyt, Kuit). 6. Joseph de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam , tr. Rotterdam Bensonia BRAADBAART, geb. Rotterdam , overl. Auschwitz , dr. van Bension BRAADBAART en Aaltje WOLFFERS. 7. Meijer de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam , tr. Rotterdam Betje FRESCO, geb. Rotterdam , overl. Auschwitz , dr. van Jacob FRESCO en Sara van der HEIJM (Heym). IV Levie de WOLF, geb. Rotterdam , sergeant der mariniers, tr. Zwolle Marianne SWART, geb. Zwolle , dr. van Salomon SWART en Betje STIBBE. 1. Hartog Lion de WOLF (zie Va). 2. Eduard de WOLF (zie Vb). Va Hartog Lion de WOLF, geb. Den Helder , overl. Den Haag , tr. Rotterdam , sch Susanna van der SLUIS, geb. Middelburg , overl. Auschwitz , dr. van Israel van der SLUIS en Margaretha POLAK. 1. Israel de WOLF, geb. Rotterdam , Timmerman, overl. Auschwitz Antonia de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Auschwitz Vb Eduard de WOLF, geb. Den Helder , Koopman, overl. Auschwitz , tr. Rotterdam Elisabeth de WINTER, geb. Rotterdam , overl. Auschwitz Mariana de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Sobibor , tr. Rotterdam Hartog DAGLOONDER, geb. Rotterdam , overl. Mauthausen Geertruida de WOLF, geb. Rotterdam , confectienaaister, overl. Sobibor , tr. circa 1940 Simon David MEIJER, geb. circa Geertruida de Wolf was tijdens de oorlog ondergedoken in Enschede. Daar is zij op 18 mei 1943 gearresteerd door een beruchte Nederlandse politieman. Deze politieman komt voor in een CABR-dossier van het Nationaal Archief. In het CABR bevindt zich een verslag van de arrestatie van deze persoon onder inv. nr. CABR

143 WOLFF 3. Levie de WOLF, geb. Rotterdam , Slagersknecht, overl. Auschwitz , tr. Rotterdam Dora SPIERO, geb. Den Haag , winkeljuffrouw, dr. van David SPIERO, geldophaler, en Lea van der VELDE. Levie de Wolf trouwde op 3 augustus 1942 in Rotterdam met Dora Spiero. Voor het huwelijk was dispensatie door de officier van justitie verleend omdat zij niet aan de voorgeschreven wachttijd konden voldoen om het huwelijk aan te kondigen. Deze wachttijd was waarschijnlijk niet mogelijk i.v.m. hun oproep voor Westerbork. Enkele weken na hun huwelijk zijn Levie en Dora naar Westerbork vertrokken. Van daaruit zijn ze, korte tijd later gedeporteerd. 4. Jacob de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Amsterdam , tr. Rotterdam Naatje GLASER (Nannie), geb. Rotterdam , overl. Auschwitz , dr. van Theodoor Jacob GLASER en Sara de JONG. 5. Rosalia de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Auschwitz , tr. circa 1940 Abraham LAVINO, geb. Rotterdam , overl. Mauthausen , zn. van Meijer LAVINO en Teuna STOLK. 6. Hartog de WOLF, geb. Rotterdam , Magazijnbediende, overl. Auschwitz Suzanna Elisabeth de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Auschwitz Levenloos de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Rotterdam Hendrika Johanna de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Auschwitz Salomon Eduard de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Auschwitz Alexander Benjamin de WOLF, geb. Rotterdam , overl. Auschwitz Eduard dewolf (Vb) Hendrika Johanna met haar broetjes Salomon Eduard en Alexander Benjamin de Wolf (Vb 11, 9 en 10) Susanna Elisabeth de Wolf (Vb 7) 141

144 WOLFF WOLFF I Philip WOLFF, geb. circa 1795, tr. Venlo Sophia KAUFFMAN, geb. Horstjen 1792, overl. Venlo , dr. van Isaac KAUFFMAN en Eva MOISES. 1. Carolina WOLFF, geb. Venlo , overl. Venlo Isaac WOLFF (zie IIa). 3. Hester WOLFF, geb. Venlo Theodor WOLFF (Theodoor) (zie IIb). 5. Johanna WOLFF, geb. Venlo , overl. Venlo Maria Anna WOLFF, geb. Venlo Rosette WOLFF, geb. Venlo IIa Isaac WOLFF, geb. Venlo , overl. Oss , tr. Uden Judich van BLIJDESTIJN, geb. Haaften , overl. Oss , dr. van Machiel van BLIJDESTIJN, koopman, en Sara van ZWANENBURG. 1. Nathan WOLF (Wolff) (zie IIIa). IIb Theodor WOLFF (Theodoor), geb. Venlo , koopman, manufacturier, overl. Venlo , tr. Boxmeer Johanna LION, geb. Vierlingsbeek , overl. Boxmeer , dr. van Jacob LION en Hendrina MENDELS. 1. Jacob WOLFF (zie IIIb). 2. Henriette WOLF, geb. Boxmeer , tr. Vierlingsbeek Aäron LEVIJ, geb. Donkerbroek gem. Ooststellingwerf , zn. van Levij Izaäks LEVIJ, vleeschhouwer, en Leentje van DAM, Inlandsche kramer. 3. Leopold WOLFF, geb. Boxmeer , overl. Auschwitz Isaac WOLFF (zie IIIc). 5. Bertha WOLFF, geb. Boxmeer , overl. Vierlingsbeek , tr. Venlo Aäron LEVIJ, geb. Donkerbroek gem. Ooststellingwerf , zn. van Levij Izaäks LEVIJ, vleeschhouwer, en Leentje van DAM, Inlandsche kramer. IIIa Nathan WOLF (Wolff), geb. Grave , veehandelaar, overl. Veghel , tr. Oss Rosa HES, geb. Heesch , overl. Veghel , dr. van Aaron HES, koopman, en Antje van den BERG (Bergh). 1. Isaac WOLF (zie IVa). 2. Anna WOLF, geb. Uden , tr. Veghel Salomon van IJSSEL, geb. Noordwijk , overl. Sobibor , zn. van Daniël van IJSSEL en Louisa WOLF. 3. Arthur WOLF, geb. Uden , overl. Uden Henriette WOLF, geb. Uden , overl. Auschwitz , tr. Veghel Nathan de WIT, geb. Veghel , overl. Auschwitz , zn. van Samuel de WIT en Mietje Nathan FRANK. 5. Grietje WOLF, geb. Uden , overl. Auschwitz (Oswiecim Polen) , tr. Veghel Abraham MENDELS, geb. Almelo, Stad , overl. Hengelo , zn. van David Levij MENDELS, 1876-boekbinder, en Catharina COHEN. 6. David WOLF, geb. Uden , bakker, overl. Lochem , tr. Enschede Hendrika WOUDSTRA, geb. Hoogeveen , dr. van David Benjamins WOUDSTRA en Johanna LEVIE. 7. Mozes WOLF (zie IVb). 8. Edie WOLF, geb. Veghel , overl. Auschwitz , tr. Veghel Jacob van LEVERPOLL, geb. Borculo , overl. Auschwitz , zn. van Eduard van LEVERPOLL, koopman, en Jannetje van HAMBURG. 9. Hugo WOLF, geb. Veghel , overl. Veghel Mijer WOLF, geb. Veghel , koopman, tr. Watergraafsmeer Marianne van den BERGH, geb. Amsterdam , dr. van Daniel van den BERGH, onderwijzer, koopman, en Rebecca van ABBE. 11. Abraham Daniel WOLF, geb. Veghel , koopman, tr. Amsterdam Eveline Helena Henriette GROENMAN, geb. Amsterdam , dr. van Tobias GROENMAN, makelaar, en Frederika Dina HIJMANS. 12. Louis WOLF, geb. Veghel , overl. Veghel IIIb Jacob WOLFF, geb. Boxmeer , slachter, overl. Sobibor , tr. Den Ham Bet SCHLOSSER, geb. Den Ham , dr. van Gompert SCHLOSSER, kleinhandelaar, koopman, en Lena KEIJZER. 1. Gompert WOLFF, geb. Den Ham , bakker, overl. Auschwitz , tr. 's-hertogenbosch Sophia van der VEEN, geb. Beilen , overl. Auschwitz IIIc Isaac WOLFF, geb. Boxmeer , koopman, tr. Sittard Sophia SILBERNBERG (Sibernberg), geb. Sittard , overl. Apeldoorn , dr. van Heiman Nathan SILBERNBERG (Sibernberg), koopman, en Ester HAAS. 1. Herman WOLFF (zie IVc). 142

145 WOLFF IVa Isaac WOLF, geb. Uden , overl. Sobibor , tr. Stratum Sarah Ester WIJNBERGEN, geb. Stratum , overl. Sobibor , dr. van Salomon WIJBERGEN en Judith KLEIN. 1. Salomon WOLF, geb. Eindhoven , overl. Sobibor Rosa Judith WOLF, geb. Einhoven , 1941 leerlinge Joods Lyceum Den Bosch, overl. Sobibor IVb Mozes WOLF, geb. Veghel , overl. Sobibor , tr. Den Helder Jansje VRIESLANDER, geb. Den Helder , overl. Sobibor , dr. van Philip Lazarus VRIESLANDER, koopman, winkelier in galanteriën en huishoudelijke artikelen, en Retje Leon BEEK (Betje). 1. Philip WOLF, geb. Doetinchem , overl. Gemeente onbekend In de eerste naoorlogse uitgave van 'Het Hormoon', het bedrijfsblad van het concern Organon, worden de medewerkers herdacht die de oorlog niet overleefden. Philip Wolf was getrouwd met Estella Hes. Beiden werkten bij Organon, Philip Wolf als analist en Estella Hes als correspondente. In 1941 zijn ze als joden door de Duitse beheerder bij Organon ontslagen. (Documentenverzameling, inv.nr 3909; 'Het Hormoon', mei/juni 1946, Bron: JHM.) IVc Herman WOLFF, geb. Den Helder , kleermaker, Fabrikant, overl. Auschwitz , otr. Amsterdam , tr. Amsterdam Rozetta KOOPMAN (Rosette), geb. Amsterdam , overl. Auschwitz , dr. van Benjamin KOOPMAN, ambtenaar van sociale-arbeid, en Sara MOK. 1. Isaac WOLFF, geb. Sittard , 1941 leerling Joods Lyceum te Den Bosch., overl. Auschwitz Isaac Wolff werd in juni 1943 met het zogenoemde kindertransport uit Vught via Westerbork op transport gesteld naar Auschwitz. Hij bereikte de leeftijd van 14 jaar. J. de Moei, Joodse kinderen in het kamp Vught (Vught 1999) Benjamin WOLFF, geb. Sittard , overl. Auschwitz

146 144

147 OVERZICHT SLACHTOFFERS OVERZICHT SLACHTOFFERS Achternaam Voornaam ev. Geb. dat. Geb. plt Overl.dat. Plt ovrl. LFT Ameringen van Sophia Lopes Cardozo Den Helder Sobibor 71 Amerongen van Abraham Den Helder Auschwitz 17 Amerongen van Grietje Den Helder Auschwitz 14 Amerongen van Izak Den Helder Auschwitz 19 Amerongen van Martha Den Helder Sobibor 23 Amerongen van Rachel Den Helder Auschwitz 10 Amerongen van Reintje Den Helder Auschwitz 21 Amerongen van Samuel Den Helder Auschwitz 11 Arons Marianne Saks Den Helder Auschwitz 79 Barber Lea Den Helder Sobibor 60 Barber Markus Den Helder Auschwitz 65 Barber Meijer Den Helder Auschwitz 61 Barber Jansje Melkman Den Helder Auschwitz 63 Barber Calman Joël Den Helder Sobibor 72 Beek Daniel Salomon Den Helder Sobibor 72 Beek Emanuel Leon Den Helder Auschwitz 29 Beek Hartog Philip Den Helder Auschwitz 76 Beek Lion Den Helder Amsterdam 78 Beek Maartje Salomon Den Helder Sobibor 66 Beek Retje Salomon Den Helder Sobibor 80 Beek Willem Salomon Leon Den Helder Sobibor 35 Beek Antje Salomon Katan Den Helder Auschwitz 73 Beek Jogeva Veerman Den Helder Auschwitz 34 Beek Retje Leon Vrieslander Den Helder Auschwitz 84 Beer de Abraham Den Helder Auschwitz 69 Beer de Leendert Den Helder Vught 68 Beer de Mozes Den Helder Sobibor 78 Beer de Salomon Den Helder Sobibor 67 Beer de Salomon Philip Den Helder Auschwitz 54 Beer de Clara Dam van Den Helder Sobibor 63 Beer de Esther Dikker Den Helder Sobibor 65 Beer de Johanna Verdoner Den Helder Sobibor 77 Bijl van der Leentje Cohen Den Helder Auschwitz 79 Bijl van der Sara Vollenhoven Den Helder Sobibor 76 Blok Elizabeth Marie Den Helder Auschwitz 22 Blok Maria Rozetta Den Helder Auschwitz 21 Broekman Barend Isaak Den Helder Sobibor 82 Broekman Meijer Isaac Den Helder Sobibor 84 Broekman Mina Druijf Den Helder Auschwitz 78 Buitenkant Vrouwtje Den Helder Auschwitz 72 Buitenkant Heintje Lier Den Helder Sobibor 67 Cohen Abraham Emanuel Den Helder Amsterdam 87 Cohen Izaak Den Helder Auschwitz 78 Cohen Philip Den Helder Sobibor 66 Cohen Rebecca Stein Den Helder Sobibor 64 Cohen Sientje Jongh de Den Helder Auschwitz 68 Cohen Jansje Os Den Helder Sobibor 62 Cohen Anna Roodenburg Den Helder Sobibor 68 Cohen Rachel Roodenburg Den Helder Sobibor 74 Cohen Gerritje Schaap Den Helder Sobibor 72 Colthof Jacob Den Helder Auschwitz 30 Coltof Estella Cohen Den Helder Auschwitz 49 Coltof Jacob Den Helder Auschwitz 30 Coltof Mathilde Betsy Leefsma Den Helder Auschwitz 33 Coltof Meta Edie Moppes van Den Helder Auschwitz 32 Corper Wolf Jacob Den Helder Auschwitz 78 Courlander Henri Den Helder Auschwitz 64 Courlander Sophia Den Helder Amsterdam 58 Dupont Abraham Den Helder Auschwitz 56 Dupont Jozeph Den Helder Auschwitz 58 Dupont Mozes Den Helder Auschwitz 59 Dupont Roosje Frank Den Helder Auschwitz 60 Elte Joachim Den Helder Bergen-Belsen 51 Elte Lea Levie Den Helder Tr bitz 52 Elte Fijtje Oudkerk Den Helder Tröbitz 59 Gelder van Abraham Maurits Den Helder Auschwitz 51 Glazer David Jacob Den Helder Auschwitz 62 Glazer Salomon Den Helder Amsterdam 67 Glazer Simon Den Helder Vermist 61 Glazer Mattje Cohen Den Helder Auschwitz 83 Goudsmit Leendert Salomon Den Helder Bergen-Belsen 59 Goudsmit Mietje, Goudsmit Den Helder Sobibor 65 Goudsmit Aaltje Haas de Den Helder Auschwitz 63 Goudsmit Elizabeth Melkman Den Helder Sobibor 56 Goudsmit Klaartje Melkman Den Helder Sobibor 61 Groen Elizabeth Den Helder Auschwitz 75 Grunwald Abraham Den Helder Sobibor

148 OVERZICHT SLACHTOFFERS Grunwald Abraham Den Helder Auschwitz 60 Grunwald Antonie Hartog Den Helder Sobibor 31 Grunwald Francisca Den Helder Monowitz 68 Grunwald Frans Den Helder Birkenau 37 Grunwald Isak Den Helder Sobibor 32 Grunwald Izak Den Helder Auschwitz 23 Grunwald Jetty Cecile Den Helder Auschwitz 6 Grunwald Leonard David Den Helder Auschwitz 10 Grunwald Meijer Den Helder Oudesluis 65 Grunwald Mozes Den Helder Auschwitz 75 Grunwald Rozetta Den Helder na Grunwald Salomon Den Helder Auschwitz 68 Grunwald Sara Izaaks Den Helder Amsterdam 72 Grunwald Charlotte Cohen Den Helder Auschwitz 62 Grunwald Klara Kleerekoper Den Helder Sobibor 71 Grunwald Klaartje Levy Den Helder Sobibor 71 Grunwald Elisabeth Menko Den Helder Auschwitz 72 Grunwald Klara Nebig Den Helder Sobibor 77 Grunwald Helene Felza Nol Den Helder Auschwitz 31 Grunwald Jeannette Nol Den Helder Sobibor 68 Hes Anna Muller Den Helder Auschwitz 51 Hes Louis Abraham Den Helder Sobibor 48 Hes Samuel Abraham Den Helder Auschwitz 45 Hes Roosje Salomons Den Helder Sobibor 49 Hoedemakers Johannes Agustinus Jozephus Den Helder Bergen-Belsen 55 Horst van der Julie Henny Den Helder Sobibor 19 Jacobs Abraham Den Helder Midden-Europa 17 Jacobs Barend Den Helder Sobibor 68 Jacobs Izaäk Den Helder Sobibor 61 Jacobs Jacob Den Helder Auschwitz 64 Jacobs Mozes Den Helder Hilversum 84 Jacobs Sara Den Helder Auschwitz 51 Jacobs Simon Den Helder Auschwitz 51 Jacobs Wolf Den Helder Auschwitz 52 Jacobs Sara Colle Den Helder Sobibor 71 Jacobs Diana Gelder van Den Helder Auschwitz 25 Jacobs Roosje Ketellapper Den Helder Sobibor 62 Jacobs Mietje Kool Den Helder Amsterdam 73 Jacobs Heintje Moscou Den Helder Sobibor 69 Jacobs Naatje Pens Den Helder Sobibor 66 Jacobs Mietje Reindorp Den Helder Amsterdam 64 Jacobs Heintje Rijne Den Helder Auschwitz 59 Jacobs Heintje Aardewerk Den Helder Sobibor 69 Jacobs Roosje Drukker Den Helder Auschwitz 66 Jong de Daatje Den Helder Sobibor 66 Jong de David Den Helder Sobibor 70 Jong de Izaak Den Helder Auschwitz 52 Jong de Mozes Den Helder Sobibor 67 Jong de Saartje Den Helder Auschwitz 58 Jongh de Heintje Jongh de Den Helder Auschwitz 56 Jong de Mietje Noort Den Helder Monowitz 72 Jongh de Froukje Kaatje Den Helder Sobibor 13 Jongh de Juda Den Helder Auschwitz 56 Jongh de Leon Den Helder Auschwitz 48 Jongh de Mozes Den Helder 1942 Onbekend 85 Jongh de Salomon Den Helder Auschwitz 81 Jongh de Salomon Den Helder Sobibor 16 Jongh de Sophia Den Helder Auschwitz 77 Kannewasser Abraham Salomon Den Helder Auschwitz 59 Kannewasser Aron Salomon Den Helder Sobibor 68 Kannewasser Leon Salomon Den Helder Sobibor 63 Kannewasser Maartje Salomon Den Helder Sobibor 55 Kannewasser Meijer Salomon Den Helder Auschwitz 57 Kannewasser Mietje Vromen Den Helder Auschwitz 49 Klein Henriëtte Ziekenoppasser Den Helder Auschwitz 56 Kleinkramer Joseph Den Helder Auschwitz 69 Kleinkramer Meijer Den Helder Sobibor 71 Kleinkramer Vrouwtje Blitz Den Helder Auschwitz 76 Kleinkramer Kaatje Kahan Den Helder Auschwitz 64 Kloot van der Samuel Den Helder Auschwitz 22 Korper Jacob Den Helder Auschwitz 58 Korper Marianna Den Helder Sobibor 60 Korper Meijer Den Helder Amsterdam 83 Korper Willem Eliazer Den Helder Sobibor 80 Leeuw de Meijer Den Helder Auschwitz 65 Leeuwe de Izaäk Den Helder Vaihingen 34 Leeuwe de Louis Den Helder Sobibor 31 Locher Aäron Den Helder Sobibor 21 Loonstein Marianne Groen Den Helder Sobibor 79 Manheim Betsy Den Helder Auschwitz 61 Manheim Joseph Den Helder Auschwitz 63 Manheim Meijer Den Helder Alkmaar 50 Manheim Raphaël Den Helder Sobibor

149 OVERZICHT SLACHTOFFERS Manheim Salomo Meijer Den Helder Auschwitz 46 Manheim Roosje Cohen Den Helder Sobibor 46 Meijer Willem Den Helder Auschwitz 36 Oudkerk Mietje Praag van Den Helder Sobibor 57 Oudkerk David Den Helder Auschwitz 53 Oudkerk Eva Den Helder Sobibor 58 Oudkerk Heiman Den Helder Sobibor 65 Oudkerk Hijman Den Helder Sobibor 72 Oudkerk Izaäk Den Helder Auschwitz 64 Oudkerk Jogéva Den Helder Sobibor 11 Oudkerk Meijer Den Helder Bergen-Belsen 60 Oudkerk Reintje Den Helder Sobibor 51 Oudkerk Vrouwtje Den Helder Sobibor 57 Oudkerk Henriette Appelboom Den Helder Auschwitz 65 Oudkerk Mietje Beek Den Helder Auschwitz 63 Oudkerk Jacomina Kannewasser Den Helder Sobibor 61 Oudkerk Elsje Oudkerk Den Helder Sobibor 62 Oudkerk Elsje Praag van Den Helder Sobibor 60 Pekel Rachel Den Helder Auschwitz 77 Pekel Roosje Den Helder Auschwitz 66 Pekel Rebekka Boeken Den Helder 1942 Auschwitz 67 Pimentel Aharon Den Helder Auschwitz 58 Pimentel Jansje Den Helder Auschwitz 61 Pimentel Jozeph Den Helder West-Europa 62 Pinkhof Menachemja Den Helder Sobibor 8 Pinkhof Nedivo Den Helder Sobibor 14 Pinkhof Pinkas Den Helder Sobibor 8 Pinkhof Jiska Den Helder Sobibor 11 Polak Hartog Jacob Den Helder Sobibor 72 Polak Hartog Philip Benedictus Den Helder Sobibor 58 Polak Jacob Benedictus Den Helder Sobibor 55 Polak Judith Den Helder Sobibor 52 Polak Levie Benoit Moise Den Helder Sobibor 58 Polak Mathilda Den Helder Sobibor 48 Polak Mozes Den Helder Auschwitz 46 Polak Philip Mozes Den Helder Sobibor 64 Polak Roosje Den Helder Sobibor 43 Polak Elisabeth Polak Den Helder Sobibor 83 Praag van Sara Voltijn Den Helder Auschwitz 45 Praag van Abraham Samuel Den Helder Amsterdam 76 Praag van Emanuel Den Helder Auschwitz 28 Praag van Gerrit Den Helder Sobibor 64 Praag van Hijman Den Helder Sobibor 58 Praag van Jonas Den Helder Sobibor 59 Praag van Meijer Den Helder Auschwitz 60 Praag van Meijer Marcus Den Helder Sobibor 71 Praag van Meijer Samuel Den Helder Auschwitz 79 Praag van Sadok Marcus Den Helder Onbekend 61 Praag van Dina Broekman Den Helder Sobibor 67 Praag van Sophia Broekman Den Helder Auschwitz 56 Praag van Dina Leer van Den Helder Sobibor 61 Praag van Dina Oudkerk Den Helder Sobibor 65 Praag van Jogeva Praag van Den Helder Sobibor 29 Praag van Rebecca Vries de Den Helder Sobibor 59 Prins Isaac Den Helder Polen 48 Prins Nathan Den Helder Apeldoorn 81 Prins Salomon Den Helder Sobibor 66 Prins Vrouwtje Den Helder Westerbork 70 Richter Elisabeth Kinsbergen Den Helder Sobibor 73 Richter Izaak Den Helder Bergen-Belsen 64 Richter Saartje Den Helder Auschwitz 67 Richter Femmetje Beekman Den Helder Sobibor 66 Richter Esther Smalhout Den Helder Auschwitz 74 Rijs van Aaltje Huisman Den Helder Auschwitz 67 Rozevelt Pieternella Anthonia Den Helder Auschwitz 28 Rozevelt Reina Den Helder Auschwitz 32 Sitter Sibora Montesinos Den Helder Auschwitz 81 Sitter Betje Ossendrijver Den Helder Sobibor 63 Sitter Clara Vries de Den Helder Auschwitz 59 Sluijter Sofia Den Helder Auschwitz 9 Snoek Abraham Den Helder Auschwitz 60 Snoek Izaäk Den Helder Auschwitz 56 Snoek Rachel Kool Den Helder Sobibor 69 Spier Aron Den Helder Auschwitz 49 Spier Marianne Roet Den Helder Auschwitz 51 Swaab Sara Premseler Den Helder Sobibor 61 Thijn van Klara Meijer Den Helder Sobibor 68 Thijn van Izaäk Den Helder Auschwitz 64 Tijn van Golda Oudkerk Den Helder Auschwitz 86 Tijn van Engeltje hijn van Den Helder Auschwitz 83 Velleman Roosje Andriesse Den Helder Auschwitz 67 Velleman Mietje Ensel Den Helder Auschwitz 70 Visser Rebecca Den Helder Sobibor 6 147

150 OVERZICHT SLACHTOFFERS Vrieslander Eva Den Helder Auschwitz 59 Vrieslander Flora Den Helder Auschwitz 57 Vrieslander Jochem Hijman Den Helder Auschwitz 60 Vrieslander Lazarus Hijman Den Helder Auschwitz 51 Vrieslander Levie Heijman Den Helder Auschwitz 53 Vrieslander Philip Den Helder Auschwitz 46 Vrieslander Geziena Senator Den Helder Sobibor 49 Vrieslander Jansje Wolf Den Helder Sobibor 56 Wolf de Hartog Lion Den Helder Den Haag 52 Wolf de Eduard Den Helder Auschwitz 52 Wolff Herman Den Helder Auschwitz

151 CHRONOLOGIE WOII CHRONOLOGIE WOII 1933 Hitler komt in Duitsland aan de macht. Joodse ambtenaren worden ontslagen. (D). Kunstenaars en journalisten mogen hun beroep niet meer uitoefenen. (D). De eerste Joden vluchten uit Duitsland naar ons land september De Neurenberger Rassenwetten worden van kracht. -- Tussen Joden en niet-joden is een huwelijk verboden Duitsland lijft Oostenrijk in. -- Tsjecho-Slowakije bedreigd. -- Chamberlain naar München 9 november Bekend als de Reichskristallnacht (De nacht van de gebroken ruiten). 191 Synagogen worden verwoest en 7500 Joodse winkels worden vernield en leeggeroofd. Joden worden mishandeld en velen komen daarbij om het leven. Ongeveer Joden worden gevangen genomen en naar concentratiekampen afgevoerd januari Opdracht van Göring aan Heydrich, chef van de Sipo, voor de "Lösung der Judenfrage durch Auswanderung oder Evakuierung". Oprichting van de Reichszentrale für jüdische Auswanderung o.l.v. R. Heydrich in Duitsland. 30 januar1 Rede van Hitler voor de Reichstag. Hij verklaart dat de Joden in Europa in een komende oorlog vernietigd zullen worden. 13 februari Uitbreiding van de dienstplicht in Duitsland: zij kan voor onbepaalde tijd worden opgelegd. 15 februari Duitse verordening over de inzet van de vrouwelijke arbeidskrachten in het landbouwbedrijf en de huishouding. maart Duitse troepen bezetten Tsjecho-Slowakije. 24 april President Roosevelt (Verenigde Staten) verzoekt Hitler en Mussolini om te stoppen met de agressie in Europa. 28 april Hitler zegt het Duits-Engels vlootverdrag uit 1935 op en verbreekt het Duits-Pools anti-agressiepact uit mei De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Joachim von Ribbentrop en zijn Italiaanse ambtgenoot Galeazzo Ciano ondertekenen het staalpact. Het pact heeft een duur van tien jaar en omvat een alliantie tussen Italië en Duitsland bij internationale bedreigingen aan een van de leden; onmiddellijke hulp en ondersteuning aan de andere tijdens oorlog; er mag geen wapenstilstand ondertekend worden zonder de toestemming van de andere ondertekenaar en een samenwerking op economisch en militair vlak. Japan wordt uitgenodigd tot het pact toe te treden. 23 mei Hitler geeft de militaire leiding opdracht zich voor te bereiden op een oorlog met Polen. 31 mei Duitsland en Denemarken sluiten een niet-aanvalsverdrag. 3 juni De Vrije stad Danzig, een stad onder het gezag van de NSDAP, beklaagt zich over het teveel aan Poolse werknemers in zijn douanedienst. Polen reageert scherp en lokt een vloedgolf van nazipropaganda uit. 20 juni Het eerste raketvliegtuig ter wereld, de Heinkel 176, maakt in Duitsland zijn eerste proefvlucht. augustus Mobilisatie in Nederland. 11 augustus Adolf Hitler ontmoet Benito Mussolini te Salzburg. De bijeenkomst duurt tot 13 augustus 24 augustus Roosevelt doet een beroep op Hitler om de vrede te bewaren. Ook paus Pius XII doet een vredesoproep. 23 augustus De Sovjet-Unie en Nazi-Duitsland tekenen in een niet-aanvalspact (Molotov-Von Ribbentrop pact). 26 augustus Adolf Hitler garandeert de neutraliteit van België, Nederland, Luxemburg, Denemarken en Zwitserland. 28 augustus De eerste testvlucht van het straalvliegtuig, de Heinkel He september Het begin van de Tweede Wereldoorlog. Nazi-Duitsland valt Polen binnen. Terreur tegen Joodse Polen. Getto s worden opgericht. --- Hitler maakt bekend dat hij, indien hij mocht uitvallen, zal worden opgevolgd door Hermann Göring en dat de daarop volgende in de lijn van opvolging Rudolf Hess zal zijn. -- In Duitsland wordt een verbod van kracht op het luisteren naar buitenlandse radiozenders. -- Hitler voert het Euthanasiebevel in. Geesteszieken moeten in vijf speciale instellingen om het leven worden gebracht. 2 september Nazi-Duitsland verklaart de Noorse neutraliteit te zullen eerbiedigen. 3 september Neville Chamberlain verklaart om uur op de BBC-radio dat Groot-Brittannië in staat van oorlog is met nazi-duitsland. Frankrijk verklaart nazi-duitsland de oorlog om uur. -- Brits-Indië, Australië en Nieuw-Zeeland verklaren de oorlog aan Duitsland. 4 september RAF start met aanvallen op de Duitse vloot. -- In Duitsland stijgen de belastingen met 50 % 7 september Zuid Afrika verklaart Duitsland de oorlog 9 september Canada verklaart Duitsland de oorlog 11 september Irak breekt de relatie met Duitsland. -- De relaties tussen Saoedi-Arabië en Duitsland zijn bekoeld. 17 september De Sovjet-Unie trekt Polen binnen. 25 september Duitsland voert verdere rantsoeneringen in voor voedingsproducten; vlees: 600 gram, brood en meel: 2500 gram per persoon per week. 27 september Adolf Hitler informeert de bevelhebbers van de Heer, Luftwaffe en Kriegsmarine dat hij van plan is Duitsland kortelings het Westen te laten aanvallen. 29 september Duitsland en de Sovjet-Unie starten met de verdeling van Polen. 6 oktober Adolf Hitler kondigt in de Rijksdag een vredesplan aan voor Frankrijk en Groot-Brittannië. 9 oktober Adolf Hitler vaardigt Führerdirectief N 6 uit, waarin hij het Westers offensief beschrijft. Bij het directief zit ook een memorandum waarin Hitler Groot-Brittannië en Frankrijk ervan beschuldigt dat ze Duitsland bewust zwak en verdeeld houden sinds de Vrede van Westfalen in 1648 en hij zegt dat de vernietiging van de Westerse overheersing nodig was om de uitbreiding van het Duitse volk mogelijk te maken. -- Hitler vraagt het OKH Fall Gelb uit te werken en zo snel mogelijk van start te laten gaan. 11 oktober Frankrijk verwerpt het vredesplan van Hitler via een radiotoespraak van premier Édouard Daladier. 12 oktober Groot-Brittannië verwerpt het vredesplan van Hitler. 8 november Een aanslag op het leven van Adolf Hitler mislukt. Een bom ontploft in het nazibierhuis Bürger Bräukeller te München, net nadat Adolf Hitler vertrokken is. Het is onduidelijk wie de verantwoordelijken van deze moordpoging zijn 9 november De Engelse SIS-agenten Sigismund Payne-Best en Richard Stevens spreken een paar keer in de grensplaats Venlo af met Walter Schellenberg om - zoals de Engelsen denken - een coup te plegen op Hitler. Op 9 november vindt uiteindelijk het Venlo-incident plaats, wat Hitler een reden geeft om, een half jaar later, Nederland binnen te vallen. Het Venlo-incident was de gevangenneming op 9 november 1939 door de Sicherheitsdienst van twee Britse agenten van de Secret Intelligence Service (ook wel bekend als MI6) in de eerste maanden van de Tweede Wereldoorlog. 30 november De Sovjet-Unie valt Finland binnen. 14 december De Sovjet-Unie trekt zich terug uit de Volkenbond 149

152 CHRONOLOGIE WOII januari De Sovjet 44e gemotoriseerde divisie, die op 25 november 1939 probeerde door te dringen naar de 163e Sovjet divisie, wordt door de Finnen omsingeld, systematisch uiteengeslagen en vernietigd. De Sovjets lijden zware verliezen; er vallen doden en soldaten worden gevangengenomen. Aan Finse zijde vallen 900 doden en gewonde. -- In Groot-Brittannië wordt een rantsoenering ingevoerd voor bacon, ham, boter en suiker. 2 januari Sovjets lanceren een offensief in Karelië. 7 januari Maarschalk Timoshenko neemt het bevel over van de Sovjet strijdkrachten in Finland. 8 januari Ongeveer de helft van de kinderen die uit Londen zijn geëvacueerd zijn teruggekeerd. -- Het Rode Leger wordt in Karelië tot staan gebracht. 10 januari Een vliegtuig van de Duitse Luftwaffe met aan boord majoor Hönmanns en majoor Reinberger geraakt uit koers bij een vlucht van Münster naar Keulen. Het maakt een noodlanding in Vucht, een deelgemeente van Maasmechelen (België) en een deel van de plannen van Fall Gelb vallen in Belgische handen. 13 januari België en Nederland brengen hun legers in staat van paraatheid. 15 januari België weigert de doorgang van Franse en Britse troepen door het Belgische grondgebied. 17 januari De cryptografen van Bletchley Park zijn er voor de eerste maal in geslaagd om een Duits Enigma bericht te decoderen en te lezen. Het gedecodeerd bericht is meer dan twintig maanden oud maar dit feit is een mijlpaal in de geschiedenis van de ontcijfering van Duitse geheime berichten. Het zal nog tot april 1940 duren vooraleer de berichten binnen de 24 uur worden gedecodeerd. Het succes werd mogelijk dankzij fouten in de Enigma-procedure bij de Duitse landmacht (Wehrmacht) en de Duitse luchtmacht (Luftwaffe). De berichten van de Duitse marine (Kriegsmarine) kunnen echter nog niet worden ontcijferd. 20 januari Winston Churchill spoort de neutrale landen aan om de zijde van de geallieerden te kiezen. 22 januari Het Vaticaan veroordeelt het Duitse geweld in Polen. 23 janauri De Britse en Franse marine verklaren dat zij elk Duits schip dat ze tegenkomen zullen aanvallen. 25 januari Duitse vliegtuigen bombarderen de Shetland eilanden (Verenigd Koninkrijk). 1 februari Winteroorlog: Onder leiding van maarschalk Timoshenko starten de Sovjets een tweede aanval op de Finse Mannerheimlinie. De Sovjets hebben een nieuwe aanvalsmethode ontwikkeld waarbij hun 7e en 13e Leger ondersteund werd door 400 zware artilleriestukken en 500 vliegtuigen uit de Sovjet luchtmacht. 4 februari De entente van Balkanlanden verklaart zich neutraal. 6 februari Generaal Winkelman wordt opperbevelhebber van de landmacht en marine in Nederland. 11 februari Nadat de Finnen gedurende elf dagen de tweede Sovjet aanval weerstonden, realiseerden maarschalk Timoshenko en zijn Sovjet troepen de eerste doorbraak door de Mannerheimlinie. 12 februari De hydrofoonoperator van het Brits anti-duikbootschip Gleaner detecteert om 2u50 am het geluid van de dieselmotor van U-33. Als de Gleaner nadert, duikt de U-33 onder. De Gleaner dropt tussen 3 uur en 5 uur drie barages dieptebommen en omstreeks 5u22 am komt de U-33 naar boven. De U-boot zinkt niet en laat de Britten toe om drie rotors van de Enigma codeermachine te onderscheppen. Van de in beslag genomen rotors waren er twee uit een reeks van drie die pas in gebruik werden genomen door de Kriegsmarine (bij de Enigma van de Kriegsmarine moest de radio-operator, tijdens de twee beginjaren van de Tweede Wereldoorlog, drie rotors kiezen uit een reeks van acht. Bij de Enigma van de Luftwaffe en de Wehrmacht koos de radio-operator drie rotors uit een reeks van vijf, gedurende de hele oorlog). De vangst van de drie rotors laat de cryptografen uit Bletchley Park nog niet toe om de geheime berichten van de Kriegsmarine te ontcijferen, maar ze kunnen wel de interne rotorbedrading uitzoeken. -- Onder een Duits-Sovjet handelsverdrag zal de Sovjet-Unie ruwe grondstoffen, inclusief olie, exporteren naar nazi-duitsland in ruil voor afgewerkte producten. -- De eerste Anzactroepen, het Australische en Nieuw-Zeelands legerkorps, komen toe aan het Suezkanaal. Ze worden in Suez verwelkomd door de Britse minister van Buitenlandse Zaken, sir Anthony Eden. 13 februari De tweede Sovjet aanval op de Mannerheimlinie is ten einde. -- Winteroorlog: De Sovjets breken door de Mannerheimlinie en stoten door naar de Finse stad Summa. 14 februari Groot-Brittannië maakt bekend dat koopvaardijschepen in de Noordzee worden bewapend. -- De Britse regering staat vrijwilligers toe om in Finland te gaan vechten. 15 februari Het bevoorradingsschip Altmark wordt opgemerkt in een Noorse fjord. Kapitein Vian van de HMS Cossack wordt opgedragen om de 299 gevangen zeelui, die de Altmark op 6 december 1939 had overgenomen van de Admiral Graf Spee, te bevrijden. -- Het Rode Leger dringt de Mannerheim-linie binnen 16 februari De HMS Cussack bevrijdt in de avond de 299 gevangen zeelui op de Altmark. De actie zal protest van de Noren uitlokken, maar de Britten zien het als een eerste succes tegen de Duitsers. Het wordt bekend als het Altmark-incident. 17 februari Groot-Brittannië treft voorbereidingen om schoolkinderen te evacueren naar het platteland. -- Sumner Welles, een diplomaat van de Verenigde Staten van Amerika vertrekt op een onderzoeksmissie naar Europa. -- De Finnen worden gedwongen zich terug te trekken. 1 maart Winteroorlog: De Finnen worden teruggeslagen naar Viipuri. -- De diplomaat Sumner Welles komt aan in Berlijn. 5 maart Stalin tekent een bevel om de Poolse krijgsgevangen officieren te executeren. Beria, hoofd van de NKVD zal het bevel laten uitvoeren. Betreft het Bloedbad van Katyn. 6 maart Een Finse delegatie vertrekt naar Moskou om de vredesbesprekingen te starten rond de Winteroorlog. 12 maart Finland tekent een staakt-het-vuren met de Sovjet-Unie. 18 maart De eerste bombe-machine, ontworpen door Alan Turing wordt in gebruik genomen op Bletchley Park. De elektromechanische machine, die de voorloper is van de hedendaagse computer, laat toe om de wielinstellingen van de Duitse Enigma codeermachine van de Duitse land- en luchtmacht op een geautomatiseerde wijze te ontcijferen. De Bombe-machine is de oplossing op het probleem van de steeds toenemende instellingen waarmee de Enigma kon worden ingesteld (De Duitsers hadden in december 1938 en januari 1939 hun Enigmaprocedures zodanig veranderd dat de ontcijfermethodes van de Poolse cryptografen hun efficiëntie verloren en ze besloten hun kennis door te geven aan de Franse en Britten). -- Adolf Hitler en Benito Mussolini ontmoeten elkaar aan de Brennerpas. 19 maart De Royal Air Force bombardeert een basis van zeevliegtuigen te Sylt, Denemarken. 20 maart De val van het kabinet Édouard Daladier in Parijs. Paul Reynaud wordt de nieuwe premier. 22 maart Inwoners van Lobith en omgeving zijn getuige van een luchtgevecht boven de zuidelijke (Duitse) kant van de Rijn. Tijdens het luchtgevecht, waarbij Duitse jachtvliegtuigen ondersteuning kregen van het luchtafweergeschut van Kleef, kwam een Britse Spitfire (type B) fotoverkenner in een duikvlucht terecht, scheerde vervolgens over Lobith heen voordat het in het ondergelopen gebied van de Oude Rijn op Nederlands grondgebied neerstortte. Het gecrashte vliegtuig, die door de Nederlandse pers voor een bommenwerper werd aangezien, was de eerste Spitfire die in Nederland neerstortte. 28 maart De diplomaat Sumner Welles vertrekt terug naar Washington. -- De Britse en Franse regeringen besluiten om niet afzonderlijk in vredesonderhandelingen te gaan. 4 april De cryptografen van Bletchley Park kunnen de Duitse enigmaberichten (van Wehrmacht en Luftwaffe) binnen 24 uur na uitzending ontcijferen. 8 april De Britse marine (Royal Navy) legt mijnen in de Noorse wateren. -- Duitsland valt het neutrale Noorwegen aan. Landingen bij Tromsø, Narvik, Bergen en Oslo. 150

153 CHRONOLOGIE WOII -- In Washington wordt bekendgemaakt dat de Verenigde Staten, Nederlands Indië zullen beschermen indien Nederland in de oorlog betrokken zou raken. 9 april Duitsland valt Denemarken en Noorwegen binnen. 10 april De eerste confrontatie tussen Duitse en Britse vlooteenheden bij Narvik. 12 april In reactie op de Duitse inval in Denemarken bezet Engeland de Far Oer. 13 april Tweede zeeslag bij Narvik. De Britten brengen zeven Duitse torpedobootjagers tot zinken. 14 april Britse troepen landen op het eiland Hinnöy, nabij Narvik. 15 april U-boot U-49 stalkt een Brits troepenkonvooi dat richting Vågsfjord, Noorwegen vaart. Twee Britse destroyers (waaronder HMS Brazen) onderscheppen U-49 en dwingen de duikboot naar de oppervlakte via dieptebommen. De Britten falen echter om enige Enigmadocumenten in beslag te nemen. 19 apri Franse landing in Noorwegen. Geallieerde nederlaag bij het Noorse Lillehammer. Duitsland stelt het "Rijkscommissariaat Noorwegen" in. 26 april Winston Churchill gaat in een vergadering met het Militair Coördinatie Committee akkoord om de Britse troepen uit het gebied rond Trondheim, in het zuiden van Noorwegen, terug te trekken. Om uur detecteert het Brits schip HMS Griffin de Duitse vissersboot Polares nabij het Noors stadje Andalsnes. Polares wordt in feite door de Duitsers Schiff 26 genoemd en is op weg naar Narvik om wapens, mijnen en munitie te leveren. Het schip wordt door de mariniers van de Royal Navy geënterd, die de logboeken en andere belangrijke Enigma instellingen in beslag nemen. 1 mei De Enigma instellingsprocedure van de Luftwaffe en de Heer wordt gewijzigd in alle oorlogstheaters met uitzondering van Noorwegen. Door deze wijziging zijn de ontcijferingsprocedures van de cryptografen uit Bletchley Park, en de Poolse cryptografen die dan in Frankrijk verblijven, niet meer bruikbaar. 2 mei De geallieerden evacueren hun militair contingent bij Namsos, Noorwegen. 9 mei Kolonel Goethals, Belgisch militair attaché te Berlijn, stuurt om uur een gecodeerd bericht naar Brussel dat de Duitse invasie in de vroege ochtend van 10 mei 1940, om 4.35 uur zal van start gaan. Het bericht wordt op veel ongeloof onthaald. 10 mei Duitsland start om 4u35 de invasie in het Westen met Fall Gelb op vrijdag 10 mei België, Nederland, Luxemburg en Frankrijk zijn het doel en steden Maastricht en Malmédy vallen snel. Rotterdam wordt belegerd door Duitse luchtlandingstroepen. -- Duitse luchtaanvallen op vliegveld de Kooy. Vliegtuigen en hangar vernietigd. Verscheidene Duitse jachtvliegtuigen neergeschoten. (DH) -- De Belgische regering vraagt hun Franse en Britse bondgenoten om hulp. -- De Franse en Britse troepen, gelegen in Noord-Frankrijk, starten hun manoeuvre naar de KW-stelling om 6u35. Rond 7u00 trekken ze de Frans-Belgische grens over. -- De geallieerde verbindingsofficieren bevinden zich rond de middag op het Groot Hoofdkwartier in het Fort van Breendonk. -- De Achttiendaagse Veldtocht door België gaat van start. De Invasie van IJsland door het Verenigd Koninkrijk om hun positie in de noordelijke Atlantische Oceaan veilig te stellen na de val van Denemarken en Noorwegen. 11 mei De geheime berichten van de Kriegsmarine worden voor de eerste maal ontcijferd door de cryptografen uit Bletchley Park, mede dankzij de inbeslagname van Enigma-materiaal op 26 april 1940 uit het schip Polares. -- De Nederlandse torpedobootjager "Hr. Ms.Van Galen" zinkt in de Rotterdamse Merwehaven als gevolg van Duitse luchtaanvallen. -- De Nederlandse mijnenleggers "Hr. Ms. Bulgia" en "Hr. Ms. Thor" worden in de haven van Vlissingen door Duitse vliegtuigen tot zinken gebracht. 12 mei Evacuatie van het prinselijk paar vanuit IJmuiden naar Harwich met de HMS Codrington (Royal Navy). 13 mei De stad Luik in Wallonië (België) valt. De Duitsers steken bij Sedan de rivier de Maas over. -- Evacuatie van de koninklijke familie en de regering 14 mei Na het Bombardement op Rotterdam omstreeks gaat de oude binnenstad van Rotterdam in vlammen op. -- Het Nederlandse leger capituleert. -- De Nederlandse kanonneerboot "Hr. Ms. Johan Maurits van Nassau" wordt ter hoogte van Callantsoog door Duitse vliegtuigen tot zinken gebracht. -- De Nederlandse onderzeeboten "Hr. Ms. O 8", "Hr. Ms. O 11" en "Hr. Ms. O 12" worden door de eigen bemanning vernietigd op de Rijkswerf te Willemsoord. (DH) -- Duitse luchtaanval in de avond op de stad en op schepen in het Schulpengat. Bommen vallen bij Oostbatterij en op de Rijkswerf en binnenstad. Er vallen 26 doden en 11 gewonden. De aanval vond plaats na de capitulatie. (DH) 15 mei De capitulatie van het Nederlandse leger wordt getekend. De Nederlandse regering geeft alleen wel de opdracht om in Zeeland zo lang mogelijk door te blijven vechten voor vrijheid van deze provincie. -- De Duitsers starten een tankoffensief ten westen van de rivier Maas bij Sedan, resulterend in het uiteenslaan van het onlangs gevormde 6e Franse Leger en het afsnijden en overgave van het Franse 9e Leger. 16 me De Duitse bezetters voeren de Midden-Europese Tijd en de zomertijd in Nederland in, in plaats van de tot dan toe gebruikelijke Amsterdamse Tijd. De klok wordt één uur en veertig minuten vooruitgezet. 17 mei Zo'n boeken uit de bibliotheek van de Leuvense Universiteit gaan door brand verloren. -- Middelburg, de hoofdstad van de provincie Zeeland wordt tijdens het bombardement op Middelburg door Frans marinegeschut beschoten. Een groot deel van de historische binnenstad gaat in vlammen op. -- Eerste tankslag in de strijd in het Westen; de 7e Panzer Division onder leiding van Rommel versloeg de Franse tanks van de 1e Division Cuirassée de Réserve. 18 mei De Belgische stad Antwerpen valt in Duitse handen. -- De Duitsers veroveren Kamerijk in Frankrijk. 19 mei De Oostenrijker Arthur Seyss-Inquart wordt benoemd tot rijkscommissaris van het bezette Nederlandse gebied. -- Maurice Gamelin, generaal en opperbevelhebber van de Franse strijdkrachten wordt vervangen door Maxime Weygand. 20 mei De Duitsers veroveren de Franse steden Amiens en Abbeville en bereiken Het Kanaal. 23 mei Val van Boulogne-sur-Mer. 24 mei Op vrijdag 24 mei heeft de Duitse frontlinie in België zich verplaatst naar het Schipdonkkanaal dat door de stad Deinze loopt. De Duitsers bouwen over het kanaal twee pontons die onder hevig vuur liggen van het Belgisch artilleriegeschut. 26 mei Operatie Dynamo begint. De evacuatie van het Brits Expeditionair Leger gaat in alle chaos van start. 28 mei Koning Leopold III van België en het Belgisch Leger capituleren. De Achttiendaagse Veldtocht is voorbij. -- Britse, Franse en Noorse troepen veroveren Narvik. 29 mei Seyss-Inquart wordt in Den Haag geïnstalleerd tot rijkscommissaris. 31 mei Eerste Engelse luchtaanval op Willemsoord. Bommen vallen in het water nabij de Pyrotechnische Werkplaatsen. Het Wierhoofd met mitrailleurvuur bestookt. (DH) 3 juni Thee en koffie in Nederland alleen nog maar met bonnen verkrijgbaar. -- Joden mogen niet meer werkzaam zijn bij de luchtbescherming. -- Duinkerken valt in Duitse handen. -- Winston Churcill wordt in Groot-Brittannië eerste minister. -- Massale Duitse bombardementen op Parijs. 10 juni Italië, samen met Duitsland en Japan een As-mogendheid, verklaart Frankrijk en Groot-Brittannië de oorlog. Geallieerde terugtocht uit Noorwegen. Hiermee is de capitulatie van het Scandinavische land een feit. 151

154 CHRONOLOGIE WOII 14 juni De Franse troepen trekken zich terug tot achter de Marne en de Franse regering wijkt uit naar Tours. -- De Duitsers bezetten Reims. -- Parijs is tot open stad uitgeroepen als de Duitsers binnentrekken. -- Franse regering installeert zich in Bordeaux. 15 juni In Nederland gaan ook brood en bloem op de bon. -- De Sovjets bezetten Kaunas en Vilnius 16 juni In Frankrijk wordt maarschalk Pétain premier. 17 juni De Fransen vragen naar de voorwaarden voor een wapenstilstand. Frans maarschalk en bevelhebber van de Franse troepen Philippe Pétain vraagt zijn leger de strijd te staken. 18 juni De Sovjet-Unie bezet de 3 Baltische staten (Estland, Letland en Litouwen). -- Hitler en Mussolini treffen elkaar in München -- Winston Churchill verklaart in het House of Commons dat de Slag om Frankrijk gedaan is en hij verwacht dat de Slag om Engeland gaat beginnen. 19 juni Duitsers trekken over de Loire. 20 juni De Duitsers proberen de Franse schepen in beslag te nemen. -- De Luftwaffe bombardeert Bordeaux en Poitiers. -- Pétain zendt een delegatie, met generaal Charles Huntziger, ter bespreking van een wapenstilstand naar de Duitsers bij Tours. De Fransen worden naar Parijs gevoerd en dan naar Réthondes, nabij Compiègne. 21 juni Wilhelm Keitel, hoofd van het OKW legt de Duitse termen van de wapenstilstand voor aan de Franse delegatie. De voorwaarden waren; de Petain-regering mag soeverein blijven, maar het Vichy-regime werd een vazalstaat van het naziregime. Parijs, Noord-Frankrijk en de grenzen met België, Zwitserland en de Atlantische Oceaan worden Duitse bezettingszones en de kosten van de Duitse bezetting worden betaald met het Franse budget tegen een hoge wisselkoers Franc:Mark. Het Franse Rijk (Noord-Afrika, West-Afrika en Indo-China) blijft onder het bewind van het Vichy-regime. De twee miljoen Franse krijgsgevangenen blijven in Duitse handen, het Franse leger wordt gereduceerd tot een sterkte van man en de marine mag in Franse handen blijven, maar wordt gedemilitariseerd. De delegatie van Charles Huntziger probeert nog te onderhandelen, maar het lukt hen niet om betere voorwaarden uit het vuur te slepen (vooral de status van Franse oorlogsgevangenen weegt zwaar). Huntigzer overlegt met de Pétain-regering die zich in Bordeaux bevindt en krijgt de goedkeuring om de wapenstilstand te ondertekenen. -- Luchtaanval op Willemsoord. Bommen vallen op de Rijkswerf en omgeving. Het Marine hospitaal brandt af. Bommen vielen op de Zeedijk, Achterstraat, Hoofdgracht en de Oostbatterij. Er vallen drie doden. Luchtaanval op vliegveld de Kooy en op fort Erfprins, bij beiden vallen bommen. (DH) 22 juni De Frans-Duitse wapenstilstand wordt in de avond ondertekend te Réthondes, in dezelfde treinwagon waar in 1918 de Duitse capitulatie werd ondertekend en daarmee de Eerste Wereldoorlog tot een einde bracht. De wapenstilstand zal actief worden om 25 minuten na middernacht op 25 juni Een andere Franse delegatie, onder leiding van Léon Noël, is in Rome en ondertekent een Frans-Italiaanse wapenstilstand. Alhoewel de Italianen geen echt militair succes boekten tegen de Fransen (ze dropten een bataljon parachutisten achter de Franse Alpenlinies om zo terreinwinst voor te leggen), krijgen ze Zuid-Oost Frankrijk toegewezen. Evenals de Frans-Duitse wapenstilstand zal de wapenstilstand actief worden om 25 minuten na middernacht op 25 juni /25 juni Grote lange luchtaanval op Willemsoord. Veel bommen vallen echter op de binnenstad aan beide zijden van het spoor en op de Singel. Ook vallen er bommen in de Oude Helder. Het Bondsgebouw, het Hoofdbureau van Politie en het Arsenaal branden af. Er vallen 38 doden en 14 gewonden. (DH) 25 juni De wapenstilstanden tussen Frankrijk en Duitsland en Frankrijk en Italië worden actief om 25 minuten na middernacht. Dit brengt een einde aan het Duits offensief in het Westen dat op 10 mei 1940 was begonnen. De Fransen betreuren ca doden en vermisten. De Duitsers verliezen ongeveer man. De Nederlandse onderzeeboot O 13 keert niet terug van een patrouille in Noorse wateren. 26 juni De Sovjet-Unie dwingt Roemenië de noordelijke Boekovina met Bessarabië en het Hertza-gebied af te staan. -- Luchtaanval op de haven. Twee olietanks op de stenen dam bij de Pyrotechnische werkplaatsen lek geslagen.(dh) 27 juni Luchtaanval op Willemsoord. Brand bommen vallen op de Binnenhaven en Bassingracht. (DH) 28 juni Groot-Brittannië erkent generaal De Gaulle als leider van het vrije Frankrijk. -- Maarschalk Italo Balbo wordt door z'n eigen afweergeschut boven Libië neergeschoten. -- De Sovjet-Unie annexeert de Roemeense grondgebieden Bessarabië en Noord-Boekovina, zoals afgesproken in het Molotov-Ribbentroppact. -- Luchtaanval op Willemsoord. Vier bommen vallen op de Rijkswerf. (DH) 29 juni Luchtaanval op fort Dirks Admiraal. (DH) -- Luchtaanval op de Kooy waarbij door het vliegtuig 4 brandbommen worden afgeworpen.(dh) 1 juli Uitzetting van Joden uit de Luchtbeschermingsdienst. -- De Franse Vichy-regering installeert zich in Vichy. -- Duitse troepen bezetten de Kanaaleilanden Jersey, Guernsey en Alderney. 2 juli Niet-arische vreemdelingen in Nederland moeten zich melden -- Generaal Winkelman wordt naar Duitsland overgebracht. -- De Sovjet-Unie bezet Bessarabië en Noord-Boekowina in Roemenië 3 juli Operation Catapult: Groot-Brittannië doet een verrassingsaanval op de Franse vloot in de haven van Mers-el-Kébir bij Oran. 4 juli Luchtaanval op de Kooy. Bommen vallen echter in de Florastraat en de Goudsbloemstraat/ Rozenstraat. Er vallen vier doden. (DH) 5 juli Het Vichy-regime van Pétain verbreekt de diplomatieke relaties met Londen. 6 juli In Nederland wordt een verbod ingevoerd op het luisteren naar vijandelijke zenders op de radio. -- Het "Nationaal Jongeren Verbond" wordt verboden. 7/8 juli Luchtaanval op schepen op de rede Een bom valt in de Ooievaarstraat met als gevolg een dode. (DH) 8 juli Britse aanval op Dakar 10 juli De 'Batlle of Britain' begint met massale Duitse luchtaanvallen op Engeland. De eerste fase van de Slag om Engeland gaat van start. Deze luchtslag die ook de Slag om Het Kanaal (Duits: Kanalkampf) wordt genoemd, duurt tot 12 augustus De Slag om Engeland bestaat in totaal uit vijf fasen. -- Pétain verkrijgt volmachten van de nationale vergadering. 11 juli Pétain wordt Chef d'état. 12 juli Pierre Laval wordt vicevoorzitter van de Franse ministerraad. -- Luchtaanval op de Kooy. Bommen vallen bij de Kooy en 4 bommen afgeworpen in het water achter de strekdam aan de Buitenhaven. (DH). 14 juli Luchtaanval op de Kooy. Zes bommen vallen bij Hoogschagen aan de Langevliet. (DH) 15 juli Luchtaanval op de Kooy en op de haven. Geen nadere gegevens bekend. (DH) 16 juli Hitler publiceert Führer directieve N 16, waarin hij de richtlijnen voor de voorbereidingen tot een landingsoperatie tegen Engeland omschrijft. De directieve geeft aan dat de Luftwaffe het leeuwendeel van de verantwoordelijkheid krijgt met als doel om alle Britse tegenstand weg te ruimen vooraleer een landingsoperatie van start kan gaan. 18 juli Eerste internering in Nederland. De Duitsers interneren de Nederlanders als reactie op de internering van Duitsers in Nederlands-Indië. -- Luchtaanval op Willemsoord. Vliegtuig schoot met boordwapen zonder resultaat. (DH) 19/20 juli Luchtaanval op de Kooy. Geen resultaten bekend. (DH) 152

155 CHRONOLOGIE WOII 19 juli Hitler kondigt in het Kroll-operagebouw aan dat twaalf generaals tot Generalfeldmarschall (Maarschalk) worden benoemd, de op één na hoogste militaire rang binnen de militaire titulatuur van het naziregime. Hiermee komt het totaal aantal Maarschalken in het naziregime op veertien. Voordien hadden Werner von Blomberg (20 april 1936) en Hermann Göring (4 februari 1938) deze militaire rang ontvangen. Volgende personen krijgen de promotie: - De bevelhebbers van de drie Legergroepen: Fedor von Bock, Wilhelm Ritter von Leeb en Gerd von Rundstedt. - Chef van het Opperbevel van de Duitse Strijdkrachten (Chef OKW): Wilhelm Keitel. - De Opperbevelhebber van de Duitse landmacht (ObdH): Walther von Brauchitsch. - De vier meest succesrijke generaals: Günther von Kluge, Erwin von Witzleben, Walther von Reichenau en Wilhelm List. - Drie Luftwaffe-generaals: Albert Kesselring, Erhard Milch en Hugo Sperrle. Opmerking: Hermann Göring wordt op deze dag ook gepromoveerd tot Rijksmaarschalk, de hoogste militaire rang in nazi-duitsland - een titel die alleen aan Göring werd toegekend. Hij krijgt ook de onderscheiding Grootkruis van het IJzeren Kruis, een eer die voordien alleen vier Pruisische koningen te beurt viel. 22 juli Luchtaanval op zes schepen in de haven. Bommen vallen nabij fort Oostoever. (DH) 23 juli Luchtaanval op de Kooy. Geen resultaat bekend. (DH) 24 juli Oprichting van de Nederlandse Unie. 26 juli Luchtaanval op de Kooy. Bommen vallen op het vliegveld, op het land van A. Verfaille nabij de Doggersvaart en bij de Shell aan de Rijksweg. (DH) 28 juli Eerste uitzending van Radio Oranje in Londen. 1 augustus Adolf Hitler publiceert Führer directieve N 17, waarin hij de Luftwaffe beveelt om met alle middelen en in de kortst mogelijke tijd het Britse luchtruim te beheersen. De Duitse doelstellingen zijn volgens Hitler de Britse vliegtuigen, z'n grondinstallaties en z'n aanvoerlijnen... maar ook de luchtvaartindustrie en de antivliegtuigfabrieken. -- De Duitse Luftwaffe valt havens in Groot-Brittannië aan. De aanvallen duren tot 20 augustus Italië valt Brits-Somaliland binnen. 2 augustus Doorgangskamp Amersfoort wordt in gebruik genomen. De Gaulle wordt in Clermont-Ferrand bij verstek ter dood veroordeeld. 4 augustus De Italianen rukken Brits Somaliland binnen. 7 augustus De Gaulle tekent een overeenkomst met de Britse regering over de organisatie van de Vrije Fransen. -- De Elzas en Lotharingen worden officieel bij Duitsland gevoegd. -- Operatie Adelaar wordt uitgesteld tot 8 augustus 1940 wegens slechte weersomstandigheden. 8 augustus Operatie Adelaar wordt uitgesteld tot 13 augustus 1940 wegens slechte weersomstandigheden. 12 augustus De Luftwaffe voert aanvallen uit tegen RAF-vliegvelden, de haven van Portsmouth, de schepen op de rivier Thames. Het is tevens de eerste en enige keer in de Slag om Engeland dat het Chain Home-radarsysteem wordt gebombardeerd. De Luftwaffe verliest 31 vliegtuigen, de RAF 22 stuks. -- Textieldistributie in Nederland. -- Luchtaanval op de Kooy. Twaalf explosieve bommen op het land van Sevenhuyzen aan de Kortevliet (10 niet ontploft). (DH) 12/13 augustus Vier verschillende luchtaanvallen. Luchtaanval op de haven, op de Kooy, daarna weer op de haven. Andere vliegtuigen vallen de stad aan en weer een ander laat bommen vallen op de Kooy. Hierna valt een andere groep vliegtuigen Den Helder aan. Schade gemeld bij het terrein van Oortgijsen, Erfprins, stenen dam en de Kooy. (DH) 13 augustus Operatie Adelaar, de tweede fase van de slag om Engeland gaat van start. Het is een klassieke luchtslag tussen de Luftwaffe en de RAF die duurt tot 18 augustus Op deze eerste dag van operatie Adelaar voert de Luftwaffe aanvalsvluchten uit. 13 augustus zal bekend staan als Adelaarsdag (Duits:Adlertag). De Duitsers verliezen 45 toestellen, De RAF verliest er augustus De twaalf nieuwe maarschalken die Hitler op 19 juli 1940 had gepromoveerd krijgen hun militaire uniformonderscheidingen. Hij spreekt over de noodzaak om de Sovjet-Unie binnen te vallen omdat deze volgens Hitler te veel grondgebied inneemt en een dreiging vormt voor het Derde Rijk. -- Luchtaanval op de Kooy. Brisant- en brandbommen vallen op het vliegveld en op het land van Bruin aan de Rijksweg. Enig vee komt om. (DH) 15 augustus In 1790 vluchten verliest de Luftwaffe 75 toestellen. De Royal Air Force (RAF) verliest er Luchtaanval op de Kooy. Bommen in de Balgzandpolder en aan de oostzijde van het Noord Hollands Kanaal. (DH) 16 augustus Luchtaanval op de haven en schepen. Brisant bommen op de Rijkswerf, Buitenhaven en het Marsdiep. (DH) 17 augustus Luchtaanval op de Kooy. Drie explosieve bommen vallen op het land van Rampen aan de Nieuweweg. Wat vee komt om. (DH) 18 augustus Luchtaanval op Den Helder. Geen nadere gegevens. (DH) 20 augustus De Italianen bezetten Berbera in Brits-Somaliland. 21 augustus Luchtaanval op de Kooy. Twaalf brisantbommen vallen op en rond het vliegveld. Hierbij vallen vier doden. (DH) 23 augustus De Duitse luchtaanvallen vinden voor het eerst gedurende de nacht plaats. -- Twee luchtaanvallen op de Kooy. Dertien bommen vallen op het vliegveld. (DH) 23/24 augustus Massale Duitse bombardementen op Londen. 25/26 augustus Britse luchtaanvallen op Berlijn. 25 augustus Luchtaanval op de Kooy. Bommen vallen op de dijk langs het Noord Hollands kanaal nabij de Kooy. (DH) 26 augustus Tsjaad laat weten De Gaulle te steunen. -- augustus Luchtaanval op de Kooy. Twaalf explosieve bommen vallen op het vliegveld en bij de Shell aan de Rijksweg. (DH) 27 augustus Hitler stuurt Schmundt, zijn persoonlijke adjudant, en Fritz Todt, bevelhebber van de oorlogsconstructies, uit naar Oost-Pruisen om een locatie te vinden voor z n persoonlijk hoofdkwartier voor de geplande inval in de Sovjet-Unie. Ze zullen een locatie nabij Rastenburg vinden om de Wolfsschanze (hoofdkwartier van Adolf Hitler) te bouwen. -- Luchtaanval op de Kooy. Negen bommen vallen bij de Doggersvaart. (DH) 29 augustus Na Tsjaad geven ook Frans Equatoriaal Afrika, Kameroen, Oceanië, en de Franse gebieden in Indië hun steun aan De Gaulle. -- Vichy-Frankrijk vormt een "Legioen van Strijders". -- Luchtaanval op de Kooy, Twaalf explosieve bommen vallen op het vliegveld. (DH) -- Luchtaanval op schepen op de rede. Bommen vallen voor de haveningang. (DH) Luchtaanval op de haven. Twee explosieve bommen vallen voor de haveningang. (DH) 30 augustus Luchtaanval op Willemsoord. Bommen vallen op de Rijkswerf in het water. Luchtaanval op de Kooy. Vijf explosieve bommen op het weiland van Van Etten. Een vliegtuig wordt neergeschoten door de luchtafweer en stort neer op het Balgzand. Alle drie bemanningsleden komen om. (DH) september In overheidsdienst worden geen Joden meer aangesteld. 1 september Luchtaanval op de Kooy. Niets naders bekend. (DH) 4 september Luchtaanval op de Kooy. Geen verdere gegevens. (DH) 6 september Luchtaanval op Den Helder. Er valt een explosieve bom bij fort Erfprins. (DH -- Hitler beveelt dat Legergroep B van Fedor von Bock moet verhuizen van het westfront naar het Oosten. 7 september De slag om Londen, het vierde deel van de Slag om Engeland gaat van start. De Luftwaffe concentreert zijn bommenwerpers op Londen tijdens dagvluchten. Het offensief zal tot 30 september 1940 duren. 13 september Start van het Italiaans offensief in Noord-Afrika. 14/15 september Luchtaanval op de Kooy. Bommen op het vliegveld. (DH) 14 september Hitler geeft tijdens een oorlogsconferentie met zijn generaals redenen op waarom Operatie Zeeleeuw moet worden uitgesteld. 153

156 CHRONOLOGIE WOII -- Ook het vlees gaat op de bon in Nederland. -- Italiaanse troepen beginnen een offensief in de richting van Egypte. 15 september De Duitse Luftwaffe lanceert een massale luchtaanval uit op Londen. De Slag om Engeland bereikt z'n hoogtepunt. -- Generaal Lossberg, aangewezen om de invasie in het Oosten voor te bereiden, levert zijn plannen voor Operatie Fritz in bij Generaal Alfred Jodl. 16 september Sidi Barrani wordt door de Italiaanse troepen ingenomen. 17 september Adolf Hitler stelt de invasie van Engeland, Operatie Zeeleeuw, daadwerkelijk uit. 18 september De Italianen veroveren Sidi Barrani in Egypte. -- Luchtaanval op de rede. Tanker werd aangevallen. Geen resultaten bekend. (DH) 19 september Nieuw-Caledonië schaart zich achter De Gaulle. -- Luchtaanval op schepen nabij Kaap Hoofd. Geen resultaten bekend. (DH) 20 september Luchtaanval op schepen op de rede en op de haven. Geen resultaten bekend. (DH) 21 september Luchtaanval op schepen op de rede. (DH) -- Luchtaanval op de haven. Zes bommen vallen rond de Buitenhaven. (DH) 22 september Frans-Japans akkoord waarbij de landing van Japanse troepen in Indo-China wordt geregeld. 23 september De Vrije Fransen zijn betrokken in een gevecht tegen de Italianen bij Dakar. 25 september De Vrije Fransen lijden een nederlaag bij Dakar. -- Anton Mussert bezoekt Adolf Hitler. -- Berlijn wordt door Britse bommenwerpers onder vuur genomen. 26 september Ontscheping van Japanse troepen in Tonkin. 27 september Luchtaanval op Den Helder. Bommen op de haven. (DH) 29 september Luchtaanval op Den Helder. Twee explosieve bommen vallen in de Tuinstraat/Asterstraat. (DH) -- Luchtaanval op de Kooy. Drie explosieve bommen in een weiland tussen de Middenweg en Javastraat. Een explosieve bom in het Timorpark. (DH) oktober 154 Overheidspersoneel moet de Ariërverklaring tekenen. 1 oktober Het vijfde en laatste deel van de Slag om Engeland begint. Het zijn kleinschalige raids van de Luftwaffe en duren tot 30 oktober oktober Nederlandse ambtenaren moeten een "ariërverklaring" tekenen. -- Luchtaanval op de Kooy. Drie brisantbommen vallen achter de strekdam in zee. (DH) 6 oktober Instelling Nederlandse Arbeidsdienst. -- Luchtaanval op Den Helder. Bommen vallen in het Marsdiep. De veerboot Dokter Wagemaker wordt geraakt en aan boord valt een dode. (DH) 7 oktober Duitse troepen trekken Roemenië binnen. 9 oktober Luchtaanval op de Kooy. Zes explosieve bommen in het weiland van Verfaille aan de Rijksweg. (DH) 10 oktober De Royal Navy bombardeert Cherbourg -- Luchtaanval op Den Helder. Bommen op de Spoorstraat, Buitenhaven en Ankerpark. Er valt een dode en twee gewonden. Luchtaanval op de Kooy. Geen nadere gegevens. (DH) 12 oktober Bij Malta boekt de Britse marine een zege op de Italiaanse vloot. -- Luchtaanval op de Kooy. Bommen bij de Doggersvaart, Middenvliet en Langevliet. (DH) -- Luchtaanval op Willemsoord. Geschutmakerij op de werf afgebrand. Bommen op de Spoorstraat en Koningstraat. Hierbij valt een dode. (DH) 13 oktober Luchtaanval op de stad. Er vallen enkele luchttorpedo s op de Reigerstraat. (DH) 14 oktober Luchtaanval op de Kooy. Drie bommen bij Hoogschagen aan de Zanddijk. (DH) 15 oktober De Italiaanse oorlogsraad besluit Griekenland aan te vallen. -- Luchtaanval op de Kooy, fort Erfprins en op de Buitenhaven. Geen verdere gegevens. (DH) 16 oktober Luchtaanval op de haven. Bommen vallen nabij het Marine-hospitaal en de zeedoksluis. (DH) 17 oktober Het bij zich hebben van identiteispapieren voor Joden verplicht. -- Luchtaanval op de Kooy. Vier bommen worden afgeworpen waarvan drie op het vliegveld. (DH) 22 oktober In Nederland wordt een aanmeldingsplicht voor "Joodse ondernemingen" ingevoerd. 23 oktober Hitler ontmoet Franco in Hendaye 24 oktober Hitler ontmoet Pétain in Montoire. -- Luchtaanval op de haven. Explosieve bommen vallen in het Marsdiep. (DH) -- Luchtaanval op de Kooy Drie explosieve bommen vallen op de Middenvliet. Drie koeien en een kalf worden gedood. (DH) 25 oktober Luchtaanval op de Kooy. Bommen vallen bij Tesselaar aan de Jan Verfailleweg. Vee komt om. (DH) Drie explosieve bommen tussen de Boerhaavestraat en Hector Treubstraat. Brandbommen in de Gravenstraat, Klaas Duitstraat (later Schoolstraat) en op de Parallelweg. (DH) Luchtaanval op de haven. Bommen vallen in het Marsdiep. (DH) 26 oktober Luchtaanval op de Kooy. Drie explosieve bommen bij Hoornsman aan de Rijksweg. Enig vee komt om. (DH) 28 oktober De Grieken wijzen het ultimatum van Italië af. -- De Italianen vallen Griekenland binnen. -- Hitler en Mussolini hebben een onderhoud te Florence. -- Fransman Laval wordt benoemd tot minister van Buitenlandse Zaken. -- Luchtaanval op fort Dirks Admiraal. Vliegtuig schiet met mitrailleurs. (DH) 30 oktober De Slag om Engeland is officieel ten einde. -- Luchtaanval op haven. De bommen komen voornamelijk op de stad terecht. Hierbij vallen vier doden in de Ooievaarstraat en drie op de Westgracht. Ook de omgeving Boerhaavestraat en Lorentzstraat wordt getroffen. Veel brandbommen op de Vischstraat. Op de Rijkswerf het levensmiddelenmagazijn. In totaal vallen er elf doden en een gewonde. (DH) Tengevolge van de vele bominslagen werden waterleidingen- en gasbuizen op verschillende plaatsen vernield. Het gevolg hiervan was dat de stad enige uren zonder gas zak, terwijl de druk op de waterleiding zeer gering was. (DH) Luchtaanval op de Kooy. Bommen nabij Oostoever. (DH) 31 oktober In heel Nederland wordt de spertijd van 00:00 tot 04:00 ingevoerd. November De Nederlandse onderzeeboot O 22 zinkt door onbekende oorzaak voor de Noorse kust. 1 november Britse troepen landen op Kreta ter ondersteuning van het Griekse verzet tegen Italië. 2 november Griekse troepen trekken via de bergen Albanië binnen en bedreigen de Italiaanse opmars in de rug. 3 november Griekse troepen rukken op in de richting van de Italiaanse legerbasis in Korçë (Corizza) in Albanië. -- De Griekse Evzonen-regimenten laten de 3e Italiaanse Bergdivisie in een hinderlaag lopen en maken 5000 gevangenen. 5 november President Roosevelt wordt herkozen voor een derde ambtstermijn. Hij verslaat zijn rivaal Wendell Willkie met een verschil van 10% van de stemmen. -- Griekse troepen veroveren de Albanese stad Korçë (Corizza). -- Het Duitse vestzakslagschip Admiral Scheer valt het Brits konvooi HX-84, dat 38 schepen telt, aan. Het escorterende bewapende vrachtschip HMS Jervis Bay probeert het konvooi te redden, maar wordt geramd door het Duitse slagschip en zinkt. Nog vijf andere schepen gaan verloren. Konvooien in oostelijke richting worden uitgesteld, terwijl men verwoed op de Admiraal Scheer jaagt. 9 november Na Lambarene (Gabon) te hebben veroverd, rukken troepen van de Vrije Fransen op naar de havenstad Libreville.

157 CHRONOLOGIE WOII -- In Hampshire, overlijdt ex-premier Neville Chamberlain (71). 10 november De steden Danzig en Dresden worden door de Britse luchtmacht gebombardeerd. Generaal Ubaldo Soddu vervangt generaal Visconti-Prasca als Italiaanse opperbevelhebber in Albanië. 11 november In de Slag bij Taranto vernietigen Britse torpedovliegtuigen (Fairey Swordfish) van het vliegkampschip HMS Illustrious bij een aanval op de marinebasis drie Italiaanse slagschepen (Littorio, Conte di Cavour en Caio Duilio) en beschadigen twee lichte kruisers. De Illustrious verliest maar twee vliegtuigen. Wanneer de Britse vloot richting Napels en Genua terugvaart, brengen drie Britse kruisers vier Italiaanse schepen in het Kanaal van Otranto tot zinken. 12 november De Sovjet minister van buitenlandse zaken Vjatsjeslav Molotov bezoekt Berlijn. Met Adolf Hitler en Joachim von Ribbentrop bespreekt hij de toetreding van de USSR tot het Driemogendhedenpact. 13 november In Batavia ondertekenen de oliemaatschappijen Shell en Standard Oil een overeenkomst met het Japanse bedrijf Mitsoei. Japan zal jaarlijks 1.8 miljoen ton olie ontvangen. 14 november Het tegenoffensief van de Grieken dringt het Italiaanse leger over de Grieks-Albanese grens terug. -- Britse troepen van W-Force onder generaal Henry "Jumbo" Wilson arriveren in Piraeus. -- De Duitse luchtmacht bombardeert in nachtelijke aanvallen Coventry. 16 november Luchtaanval op de haven. Vier explosieve bommen nabij de Pyrotechnische Werkplaats (DH) 17 november Koning Boris spreekt in Berchtesgaden met Adolf Hitler over de deelname van Bulgarije in het Driemogendhedenpact. -- november Luchtaanval op de haven. Bommen vallen in de Tuinstraat en Asterstraat. Daarbij valt een dode. (DH) 19 november De Britse luchtmacht bombardeert de Škoda-fabrieken in Pilsen (Plzeñ). 20 november Hongarije sluit zich aan bij het Driemogendhedenpact. Sinds de Italiaanse aanval op Griekenland hebben de Duitsers geprobeerd hun olieaanvoer uit de Balkan veilig te stellen door de landen in deze regio tot aansluiting bij het driemogendhedenpact te dwingen. 21 november Ontslag voor Joden uit overheidsdienst. 22 november De Grieken behalen een overwinnen bij Koritsa. -- Luchtaanval op Willemsoord. Er vallen vier bommen op de werf, Hr.Ms. Gelderland en nabij de Pyrotechnische Werkplaats. (DH) 23 november Roemenië treedt toe tot het Driemogendhedenpact. 24 november Luchtaanval op de haven en op de Kooy. Vijf bommen vallen nabij de Pyrotechnische Werkplaats. (DH) 25 november De Sovjet-Unie is bereid toe te treden tot het Driemogendhedenpact, mits Duitsland zijn troepen terugtrekt uit Finland en erkent dat Bulgarije in de Sovjet-Russische invloedssfeer ligt. -- Luchtaanval op de Kooy en op de haven. Brandbommen vallen nabij de Kooy, maar ook bommen of luchttorpedos op de Keizersgracht en de Pyrotechnische Werkplaats. (DH) 26 november De Duitsers beginnen met de vorming van het getto in Warschau, waar de Joden in ondraaglijke omstandigheden worden opgesloten. 28 november De Britse luchtmacht voert zware luchtbombardementen uit op Keulen. 29 november De trein waarmee Japanse en Chinese functionarissen naar Nanking reizen voor de ondertekening van het vredesverdrag met de marionettenregering van Wang Tsjing-Wei, wordt opgeblazen door guerrillastrijders. 30 november Japan erkent het bewind van generaal Wang Tsjing-Wei in Nanking. 7 december Aanval op Pearl Harbor 9 december Operatie Kompas, een Brits offensief van Generaal Archibald Wavell tegen de Italianen in Libië, gaat van start. 12 december Sidi Barrani wordt door de Britten heroverd. -- De Italianen krijgen nederlagen te verduren in Albanië en trekken terug. 13/14 december Twee luchtaanvallen op Willemsoord. Bommen vallen in het Marsdiep. (DH) 13 december Laval wordt ontslagen. Zijn opvolger is Pierre-Étienne Flandin 15 december Rantsoenering van gas en elektriciteit in Nederland. 16 december Sollum wordt door de Britten ingenomen. 18 december Hitler geeft geheime instructies voor de invasie van de Sovjet-Unie. 29/30 december Massale Duitse luchtaanvallen op Londen. Londen wordt zwaar gebombardeerd januari De Britse luchtmacht bombardeert Bremen. -- De Britten dringen Libië binnen en bezetten Bardia. 2 januari President Franklin D. Roosevelt kondigt het bouwprogramma aan voor 200 vrachtschepen (Liberty ships) ter ondersteuning van de Atlantische konvooien. 9/10 januari Luchtaanval op de Kooy met boordwapens. (DH) 10 januari De Nederlandse Bioscoopbond ontzegt Joden de toegang tot theaters. -- Alle joodse inwoners van Nederland moeten zich laten registreren. Ook wie slechts één joodse voorouder heeft gehad, dient zich te melden. Zij moeten daartoe zelf één gulden te betalen. Er werden uiteindelijk formulieren in Den Haag ontvangen. Geen enkel plaatselijk bureau heeft de oproep gesaboteerd of vertraagd. 11 januari In Engeland wordt de Koninklijke Nederlandse Brigade Prinses Irene opgericht. 12 januari De kleine zeehaven Tobroek wordt veroverd door Britse, Australische en Nieuw-Zeelandse troepen. 14 januari Hitler ontmoet de Roemeense premier Ion Antonescu 11 januari In Engeland wordt de Koninklijke Nederlandse Brigade Prinses Irene opgericht. 12 januari De kleine zeehaven Tobroek wordt veroverd door Britse, Australische en Nieuw-Zeelandse troepen. 14 januari Hitler treft de Roemeense premier Ion Antonescu 16/17 januari Luchtaanval op Den Helder. Bommen op de rede en Huisduinerweg, Schade hoofdwaterleiding, waardoor de stad 24 uur zonder water komt te zitten. Er vallen twee doden. (DH) 19 januari De Britten beginnen met het offensief in Ethiopië en Eritrea 20 januari Het Afrikakorps, onder leiding van Erwin Rommel, wordt naar Afrika gestuurd om de Italianen te helpen. 20 januari In Bulgarije worden de eerste anti-joodse maatregelen afgekondigd. 22 januari De Britten veroveren Tobroek. -- De eerste massamoorden op Joden in Roemenië vindt plaats. De acties duren twee dagen. 25 januari Haile Selassie keert terug in Ethiopië 26 januari Begin Brits offensief in Brits- en Italiaans Somaliland. 27 januari Antisemitische onrust, veroorzaakt door de Weerbaarheidsafdeling, in Amsterdam. 30 januari De Britten veroveren Derna. 6 februari Dirk Jan de Geer keert terug in Nederland. 7 februari De Britten veroveren Benghazi. 9 februari De Weerbaarheidsafdeling veroorzaakt rellen in de Jodenbuurt te Amsterdam. -- Flandin, Franse minister van Buitenlandse Zaken, wordt ontslagen. Admiraal Darlan is zijn opvolger. -- De Engelsen bombarderen Genua en Livorno. 10 februari Het eerste nummer van het illegale blad Het Parool verschijnt. -- Luchtaanval op de Kooy, waarbij 3 brisantbommen en veel brandbommen in de nabij gelegen landerijen terecht zijn gekomen. (DH) 11 februari Joodse studenten worden niet mer toegelaten op de Universiteiten. 12 februari Generaal Erwin Rommel wordt opperbevelhebber van de Nazi's in Noord-Afrika. Erwin Rommel komt met zijn expeditieleger, de Vijfde -- Lichte Divisie aan in Tripoli, om daar de gedemoraliseerde Italiaanse troepen te steunen in hun strijd tegen het 8e Britse leger. 155

158 CHRONOLOGIE WOII 13 februari Op Duits bevel is uit de Amsterdamse joodse burgerij een zogeheten Joodse Raad geformeerd. Vandaag sprak men af dat de Raad in 'hoofdzaak een uitvoerende en overbrengende taak zal hebben, doch geen verantwoordelijkheid kan dragen voor de opdrachten die hij heeft over te brengen'. Ook stelde men dat men niet zo ver kan gaan 'voor de joden oneervolle opdrachten te aanvaarden.' -- Besloten wordt om vijfduizend Weense Joden in de komende maanden naar de vernietigingskampen in Polen te deporteren. 14 februari Mussert doet een oproep om dienst te nemen bij de Waffen-SS -- Luchtaanval op de Kooy. Bommen nabij de Kooysluis in de Balgzandpolder. Lichte schade aan de sluiswachterswoningen. (DH) 15 februari De besturen van 8 Groningse studentenverenigingen richten een brief tot de Duitse gevolmachtigde voor de provincie Groningen naar aanleiding van de invoering van een 'numerus clausus' (beperking van het aantal) voor Joodse studenten. Deze brief - aan de gemachtigde persoonlijk afgegeven - houdt onder meer in, dat de verenigingen hierin een directe aantasting van de Nederlandse traditie (van) vrijheid van studie zonder onderscheid van ras of geloof (zien). Daarenboven menen wij, dat deze maatregelen in strijd zijn met het Volkenrecht....Daarom komen wij met kracht op tegen deze bovengenoemde onrechtmatigheid. De besturen verzoeken hun leden dringend na dit duidelijke protest verdere demonstraties achterwege te laten. 16 februari Luchtaanval op Den Helder. Vijf brisantbommen nabij de spoorlijn tussen de Doggersvaart en de Linie. Brandbommen nabij en op de Nieuweweg. De telefoonleidingen langs de spoorlijn beschadigd. (DH) 19 februari De zaak Koco De IJssalon. 22/23 februari Razzia s in Amsterdam. 23 februari Luchtaanval op Den Helder. Brisantbommen op de Buitenhaven en nabij de strekdam. (DH) 25/26 februari Uit protest tegen twee razzia's wordt in Amsterdam de Februaristaking georganiseerd. De staking wordt hard neergeslagen: er vallen hierbij negen doden en vierentwintig zwaargewonden (Februaristaking). 427 Joodse mannen tussen 20 en 35 jaar worden als vergelding opgepakt en afgevoerd naar concentratiekamp Mauthausen. -- Britten bezetten Italiaans Somaliland. 28 februari Vier brisantbommen afgeworpen, welke zijn terecht gekomen op de Buitenhaven nabij de marine schutsluis (bij het Havenkantoor). (DH) Brisantbommen op de Oude Kerkstraat en de Langestraat. Een persoon gedood en een gewond. (DH) 1 maart Leclerc verovert Kufra op de Italianen. -- Bulgarije sluit zich aan bij het Driemogendhedenpact. -- Luchtaanval op de Kooy. Bommen bij de Kooy, de Buitenhaven, de sluis en op fort Erfprins. 2 maart De Duitsers vallen Bulgarije binnen. -- Luchtaanval op Den Helder en op de Kooy. Bommen op de strekdam aan de Buitenhaven en drie brisantbommen nabij de Kooy. (DH) 3/4 maart Luchtaanval op de haven. Piloot meldt grote explosie. Geen gegevens bekend van Duitse zijde. (DH) 4 maart Sabotageproces in Den Haag. Achttien doodvonnissen uitgesproken. 7 maart U-47 wordt vermist en is vermoedelijk bij Rockall Banks in de Atlantische Oceaan verloren gegaan. -- Luchtaanval op de haven, twee bommen op de Rijkswerf waarbij de machineconservatie zwaar beschadigd werd. Vier ernstig gewonden. (DH) 8 maart Luchtaanval op Den Helder. Negen brisantbommen vallen nabij de Gemeentereiniging aan de Rijksweg. Geen schade. (DH) 11 maart In de Verenigde Staten wordt Lend-Lease Act goedgekeurd. 12 maart Inbeslagname Joodse bedrijven. In grote Joodse bedrijven wordt een Verwalter (zaakwaarnemer) aangesteld. 13 maart De achttien ter dood veroordeelden worden gefusilleerd. -- Luchtaanval op de Kooy. Drie brisantbommen op de zuidkant van de Kooy. Geen schade. (DH) 15 maart Joden moet hun radio s inleveren. 16 maart De Luftwaffe onderneemt een grote aanval op Bristol. 18 maart Luchtaanval op de haven. Enkele bommen komen neer nabij de radiopost van de Kooy. (DH) 19 maart De Luftwaffe onderneemt een grote aanval op Londen. 23/24 maart Luchtaanval op de haven. Bommen nabij Pyrotechnische Werkplaats. (DH) 24 maart De Britten heroveren Brits Somaliland. -- De RAF valt Berlijn aan. 25 maart Joegoslavië sluit zich aan bij het Driemogendhedenpact. 26 maart In Joegoslavië vindt een staatsgreep plaats. Koning Peter II, tegenstander van de asmogendheden, grijpt de macht. 27 maart Een coup in Joegoslavië verdrijft het pro-nazi regime in Belgrado. Niet veel later valt Joegoslavië opnieuw in handen van de Asmogendheden. 28 maart Bij Kaap Matapan boekt de Royal Navy een zege op de Italiaanse vloot. -- Alle Duitse schepen die zich in Amerikaanse havens bevinden worden in beslag genomen. 31 maart De Slag om Tobroek gaat van start. Het Afrikakorps neemt het op tegen de geallieerden. april Invoering Persoonsbewijs (PB) verplicht voor alle Nederlanders van 14 jaar of ouder. 1 april Mr L.J.A. Trip treedt af als President van De Nederlandsche Bank naar aanleiding van het opheffen van de deviezengrens tussen Nederland en Duitsland. Hij wordt opgevolgd door de NSB-er Mr M.M. Rost van Tonningen. -- Bordjes met de tekst "Voor Joden verboden" in Nederlandse cafés verplicht. 2 april De Britten bezetten Asmara, de hoofdstad van Eritrea. 3 april Het Afrikakorps verovert Benghazi. 5 april Joegoslavië sluit een pact met de Sovjet-Unie. 6 april Als reactie op de overeenkomst tussen Joegoslavië en de Sovjet-Unie verklaren Duitsland en Italië Joegoslavië de oorlog en vallen het land binnen.. -- Duitse troepen vallen Griekenland binnen. -- De Britten bezetten Addis Abeba. 7/8 april Luchtaanval op de Kooy. Twee explosieve en 28 brandbommen op bouwland oostelijk van de spoorlijn zuid van de Kooy. (DH) 8 april De Luftwaffe bombardeert Belgrado. -- Duitsland verovert Saloniki. 10 april Luchtaanval op schepen op het Marsdiep. Geen schade gemeld. 11 april Erwin Rommel komt aan bij de zeehaven Tobroek, aan de Egyptische grens. -- Hongaarse troepen vallen Joegoslavië binnen. 12 april Het Afrikakorps bezet Bardia. 13 april Neutraliteitsovereenkomst wordt getekend tussen de USSR en Japan -- Erwin Rommel krijgt de opdracht uit Berlijn om met z'n Afrikakorps eerst Tobroek in te nemen alvorens naar Egypte op te rukken. -- De Duitsers trekken Belgrado binnen. 14 april Het Afrikakorps bereikt de Egyptische grens. In Parijs worden voor de eerste keer op grote schaal Joden gearresteerd. In totaal worden er Joden opgepakt. 15 april Bulgaarse troepen vallen Griekenland en Joegoslavië binnen 16 april Zware bombardementen op Londen. 17 april Capitulatie Joegoslavië 19 april Zware bombardementen op Londen. 20 april Zware bombardementen op Londen. 24 april Griekenland geeft zich in Epirus en Macedonië over. 27 april Oprichting van het Sloveense Bevrijdingsfront in Ljubljana -- Capitulatie Griekenland 156

159 CHRONOLOGIE WOII 28 april Solloem (Egypte) wordt door het Afrikakorps veroverd. 30 april De laatste Britse troepen verlaten het Griekse vasteland. -- Duitse infanteristen van het Afrikakorps veroveren de heuvel Ras-el-Medauar. -- In Kroatië worden anti-joodse maatregelen afgekondigd. 1 mei In Nederland mogen Joden niet meer in schouwburgen en bioscopen komen, uitgezonderd de zgn. joodse theaters. Daar mogen geen ariërs komen. 2 mei Anti-Britse staatsgreep in Irak. 10 mei Rudolf Hess vertrekt uit Duitsland richting het Britse eiland. Hij landt in Schotland en wordt op 11 mei gevangengenomen. 10/11 mei Duitsland bombardeert Londen, Groot-Brittannië zet luchtaanvallen op Hamburg in. 12 mei Ontmoeting tussen Hitler en Darlan in Berchtesgaden. De Duitsers mogen vanaf dat moment gebruikmaken van Syrische vliegvelden. 15 mei De Britten lanceren een tegenaanval in de richting van Solloem. 17 mei Luchtaanval op Willemsoord. Vijf bommen op de glooiing van de zeedijk nabij de Louise batterij. (DH) -- De tweede luchtaanval vond plaats op de Kooy alwaar vijf bommen werden afgeworpen. (DH) 20 mei Omstreeks 8u00 's ochtends worden de eerste Duitse paracommando's boven Malème en Chania gedropt. De Landing op Kreta, of operatie Mercurius is begonnen. 21 mei De Nieuw-Zeelandse infanterie, trekken per vergissing terug van heuvel 107, die een overzicht gaf op het vliegveld van Malème. Een strategische blunder zo bleek, want de Duitsers konden hierdoor manschappen per vliegtuig aan land brengen. 22 mei In de nacht van 21 op 22 mei wordt door twee Nieuw-Zeelandse bataljons een tegenaanval gelanceerd op het vliegveld van Malème. Het vliegveld wordt niet ingenomen en de geallieerden moeten zich terugtrekken om niet ingesloten te raken. 23 mei Luftwaffe valt een Brits eskader bij Kythira aan. 24 mei De Britten gaan op zoek naar de Bismarck. Ze verliezen daarbij de Engelse slagkruiser Hood. 26 mei Alle Nederlandse orkesten zijn gecontroleerd en Joodse musici zijn van deelname eraan uitgesloten. 27 mei Het Afrikakorps slaat een aanval van de Britten af en krijgen versterking van de 15e pantserdivisie. -- De Bismarck wordt tot zinken gebracht. 28 mei De Britten ontruimen Kreta. De operatie duurt tot 31 mei. 30 mei In Kroatië worden anti-joodse maatregelen afgekondigd. 31 mei Irak en Groot-Brittannië tekenen een wapenstilstand. 1 juni De laatste verdedigers op het eiland Kreta geven zich over. De Landing op Kreta is beslecht in het voordeel van nazi-duitsland met een Pyrrusoverwinning. 2 juni Ook in Frankrijk worden speciale ordeningen uitgevaardigd tegen Joden. 4 juni In Nederland worden badplaatsen, plantsoenen enz. verboden voor Joden. 8 juni De Britten en Vrije Fransen trekken de Syrische grens over. 11 juni In Den Haag en Amsterdam vinden razzia's op Joden plaats. 13 juni De Vichy-regering gebiedt alle (niet-franse) joodse burgers in het niet-bezette deel van Frankrijk te interneren. De anti-joodse maatregel zou een eigen initiatief zijn van de Vichy-regering. -- Luchtaanval op de Kooy en op Den Helder. Bommen vallen op de Liniegracht nabij het Timorpark. Schade in de Ceramstraat. (DH) 15 juni Kroatië sluit zich aan bij het driemogendhedenpact. 18 juni In Nederland geldt een verplichting tot het inleveren van koper, tin en nikkel. -- De RAF voert aanvallen uit op het Ruhrgebied. -- Duits-Turks vriendschaps- en non-agressiepact. 19 juni De Britten lijden een gevoelige nederlaag bij Solloem. 21 juni De Britten en Vrije Fransen trekken Damascus binnen. 22 juni Operatie Barbarossa gaat van start. Hitlers troepen vallen Rusland binnen. -- Duitsland, Italië en Roemenië verklaren de Sovjet-Unie de oorlog. -- In Nederland worden talloze communisten opgepakt. 24 juni De Duitsers nemen Brest, Vilnius, Kaunas en Bia?ystok in. 25 juni Finland verklaart de Sovjet-Unie de oorlog. 26 juni Minsk wordt door de Wehrmacht ingenomen. Tevens passeren de Duitsers de Dvina en vallen Finse troepen het Ladogafront aan. -- Luchtaanval op Den Helder en op de Kooy Op de rede worden 3 bommen afgeworpen. (DH) 27 juni Hongarije verklaart de Sovjet-Unie de oorlog. 29 juni Albanië verklaart de Sovjet-Unie de oorlog. 30 juni De diplomatieke betrekkingen tussen Vichy-Frankrijk en de Sovjet-Unie worden verbroken. 1 juli Offensief van de RAF boven Het Kanaal, Duitsland en Noord-Frankrijk. -- Duitse troepen arriveren in Riga. Guderian stoot door tot over de Berezina 2 juli Legergroep Midden aan het oostfront boekt grote vorderingen en heeft Wit-Rusland grotendeels veroverd. -- Begin van de massamoord in Lemberg. Er worden circa zevenduizend Joden vermoord. 5 juli Ontbinding van alle politieke partijen in Nederland. 6 juli Het Rode Leger lanceert een tegenaanval in Wit-Rusland. -- Luchtaanval op Den Helder. Geen gegevens van Duitse zijde. (DH) 7 juli De eerste Amerikaanse zeestrijdkrachten arriveren op IJsland en Groenland. -- Luchtaanval op Den Helder. Bommen bij Pyrotechnische Werkplaats en nabij hotel Den Burg. (DH) 8/9 juli Luchtaanval op Den Helder. Bommen vallen bij Erfprins, Pyrotechnische Werkplaats en de Kooy. (DH) 8 juli De Joden in de bezette Baltische staten moeten een Jodenster dragen. 9 juli Duitse troepen nemen Vitebsk in. 10 juli Begin van de slag om Smolensk. -- Offensief van Legergroep Noord in de richting van Leningrad. -- Het Vrijwilligerslegioen Nederland wordt opgericht. -- Finse troepen rukken de Sovjet-Unie binnen. 12 juli Groot-Brittannië en de Sovjet-Unie tekenen een wederzijds bijstandsverdrag. 14 juli In Syrië tekent de Vichy-regering een wapenstilstandsverdrag met Groot-Brittannië. 15 juli Wehrmacht rukt op tot in Smolensk. 17 juli Canada voert de dienstplicht in. 21 juli Het Rode Leger moet zich terugtrekken tot achter de Dnjestr. -- De Luftwaffe valt Moskou aan. 22 juli In Nederlands-Indië wordt de dienstplicht ingevoerd. 26 juli Landing van Japanse troepen in Indo-China. -- President Roosevelt kondigt een olie-embargo tegen Japan af. -- Propaganda van de Nederlandse Unie wordt verboden. 29 juli Frans-Japans akkoord inzake de gemeenschappelijke verdediging van Indo-China. 1 augustus De Sovjets lanceren een tegenoffensief op het centrale front van de Duitsers. 5 augustus De Britten sturen versterkingen naar Singapore. 8 augustus Joods geld moet worden gestort bij de Dienstelle Lippmann, Rosenthal en Co. in Amsterdam. 9 augustus Begin van de conferentie van Placentia Bay. 157

160 CHRONOLOGIE WOII 11 augustus Legergroep Zuid lanceert een offensief richting de Zwarte Zee. -- Algemene mobilisatie in Japan. 12 augustus Roosevelt en Churchill ondertekenen het Atlantisch Handvest. -- Luchtaanval op de Kooy. (Eerste luchtaanval door B17 Flying Fortress). De Kooy meldt echter niets.(dh) 14 augustus De Duitsers doden vijf mensen uit Westmaas omdat ze geallieerde piloten hebben geholpen. 15 augustus De Duitsers hebben grote delen van Oekraïne veroverd. -- Luchtaanval op de Kooy. Zeven explosieve en circa zestig brandbommen worden op het vliegveld en omgeving afgeworpen. Schade aan zeven huizen aan de Doggersvaart. (DH) 16 augustus Duitse aanval en inname van Novgorod 18 augustus De eerste tweehonderd gevangenen komen aan in Kamp Amersfoort. Het is een groep communisten die eerder was geïnterneerd in Kamp Schoorl 19 augustus Legergroep Noord valt Leningrad aan. 25 augustus Britse en Sovjettroepen rukken Irak binnen. 27 augustus Aanslag op Laval en Déat in Versailles. 28 augustus De Duitsers bezetten Dnjepropetrovsk 29 augustus Joodse leerlingen worden van de scholen verwijderd. 1 september Nazi-Duitsland verplicht de Joden gele sterren te dragen. -- Aparte scholen voor Joodse kinderen. -- De Duitsers bezetten Karelië. 3 september Gasexperimeten in Auschwitz. 5 september Estland staat geheel onder Duits gezag. 6 september De stad Leningrad krijgt voor het eerst te maken met een Duits bombardement. 7 september Grote luchtaanval van de RAF op Berlijn. 8 september Het Rode Leger doet een tegenaanval ten zuidoosten van Smolensk en verovert Jelnja. -- Begin van het beleg van Leningrad. -- Grote luchtaanval op Leningrad, waarbij grote voedselvoorraden verloren gaan. 13/14 september Razzia s op 108 Twentse Joodse mannen (Enschede). Afgevoerd naar concentratiekamp Mauthauzen. 15 september Bibliothekken, markten, parken, musea en zwembaden worden verboden voor Joden. 16 september Op de bezittingen van het Nederlandse Koninklijk Huis wordt door de Duitsers beslag gelegd. 19 september De verordening wordt van kracht waarbij alle Joden in Duitsland verplicht zijn op straat een Jodenster te dragen. Dit geldt voor alle Joden vanaf zes jaar. -- Het 6e Duitse leger uit het 29e Legerkorps neemt de Russische stad Kiev in. 25 september Duitsland lanceert een aanval richting de Krim. 26 september Ter vergelding van Duitse slachtoffers tijdens aanslagen van het NKVD, beslissen de Duitsers alle Joden in Kiev terecht te stellen. 27 september Heydrich wordt benoemd tot Rijksprotector van Bohemen en Moravië. -- Einde van de Italiaanse tegenstand in Ethiopië. -- Catroux, generaal van de Vrije Fransen, proclameert de onafhankelijkheid van Syrië. 29 september De Joden in Kiev worden verzameld onder het voorwendsel dat ze zouden worden geherhuisvest. 30 september Tussen 29 september en 30 september worden bijna joden naar het ravijn Babi Jar gedreven en geëxecuteerd door leden van Sonderkommando's, de Waffen-SS en Oekraïense collaborateurs. Zie ook Bloedbad van Babi Jar. 1 oktober In oktober worden in Servië massaal joodse mannen gearresteerd en geëxecuteerd. -- In oktober wordt het zigeunergetto van Belgrado gevormd. -- In Vilnius in Litouwen worden 3000 Joden opgepakt en in de bossen van Ponary doodgeschoten. -- Bij Odessa landen Duitse strijdkrachten met gliders achter de Sovjetlinies. -- De Finse strijdkrachten veroveren Petrozavodsk ten westen van het Onegameer. -- Een Engels-Amerikaanse commissie onder leiding van Lord Beaverbrook en Averell Harriman is in Moskou overeengekomen de militaire hulp aan de Sovjet-Unie in 1942 te vergroten. Deze overeenkomst wordt op 4 oktober door Washington en Londen bevestigd. 2 oktober Bij Zagare in Litouwen worden Joden door SS Einsatzkommandos met machinegeweren vermoord. Unternehmen Taifun (Operatie Tyfoon') gaat van start. Hoofddoel van de operatie is de verovering van Moskou. In het zuiden de zee van Azov. Het plan voorziet in het insluiten van de Sovjetstrijdkrachten in 2 Kessels, 1 bij Vyana en 1 bij Briansk. 3 oktober In Parijs blazen nazisympathisanten 6 synagogen op. -- Duitse troepen veroveren Tsarkoe Selo bij Leningrad en het industriële centrum Orel. -- Hitler houdt een voorbarige overwinningsrede: "De vijand in het oosten is vernietigd" 3 /4oktober Bij een bombardement van de Rotterdamse havenbekkens door RAF, komen ruim 100 mensen om door missers en afzwaaiers, die op woonwijken terechtkomen. 4 oktober In Noorwegen waarschuwt de Duitse bezetter het Noorse volk om mee te werken of anders hongersnood tegemoet te zien na groeiende onrust en rellen. -- In Vichy Frankrijk zet Maarschalk Pétain het doodvonnis van Paul Colette, die een probeerde een aanslag te plegen op Pierre Laval en Marcel Deat, om in levenslange gevangenisstraf. -- In Vichy Frankrijk stelt Maarschalk Pétain een eenheidsvakbond verplicht voor alle werkenden. 5 oktober Begin van de Slag om de Zee van Azov 6 oktober Het Duitse 2e Leger en de 2e Panzergruppe sluiten de Kessel van Bryansk. 3 Sovjetlegers zijn ingesloten. -- In Australië vormt Labourleider John Curtis een nieuw Labourkabinet en wordt zelf premier. 7 oktober In Rovno in Polen worden Joden doodgeschoten. -- De Duitse 3e en 4e Panzergruppen sluiten de Kessel bij Vyasma. 6 Sovjetlegers zijn ingesloten. -- Finland weigert toe te geven aan geallieerde druk om de strijd tegen de Sovjet-Unie te staken. -- Begin van de herfstregenperiode aan het Oostelijk front (raspoetiza). De modder begint de Duitse opmars ernstig te vertragen 7-20 oktober Door de zogenaamde Kessels van Vyasma en Briansk worden Sovjetsoldaten en 1254 tanks ingesloten. Hierdoor wordt de Duitse opmars vertraagd en krijgen de Sovjets de tijd hun verdediging te versterken. 8 oktober Begin van de bouw van het KL Birkenau in Polen. -- In China komen Chinese troepen aan bij Yuezhou en beëindigen zo de 2e slag om Changsa. 7/8 oktober Razzia s in De Achterhoek, Apeldoorn, Arnhem en Zwolle. 9 oktober Turkije tekent een handelsverdrag met Duitsland om grondstoffen te leveren in ruil voor afgewerkte producten. 10 oktober Generaal Zhukov (Zjoekov) neemt het bevel op zich van de verdediging van Moskou. 11 oktober De Macedonische bevolking begint een gewapende opstand met partizanenacties in Pripep. -- De Sovjettank T34 komt voor het eerst in actie op het Moskou front. 12 oktober De RAF voeren hun eerste grootschalige nachtbombardement op Neurenberg uit. 12/13 oktober Luchtaanval op de haven, waarbij een schip wordt getroffen. (DH) oktober Het Australische garnizoen van het belegerde Tobruk wordt afgelost door de Britse 70e Infanterie Divisie via zee. Bij deze operatie gaat ten minste één schip, de mijnenlegger HMS Latona, verloren. 13 oktober De legercommandant van het Indische leger, luitenant-generaal G.J. Berenschot komt bij een vliegtuigongeluk om het leven. Hij wordt opgevolgd door generaal-majoor H. ter Poorten. -- Kalinin wordt door de Duitsers bezet 158

161 CHRONOLOGIE WOII 14 oktober Begin van de eerste massadeportatie uit Duitsland naar Kaunas, Lodz, Riga en Minsk. -- Einde van de strijd in de Kessel van Vyasma. 15 oktober Evacuatie van de Sovjetregeringsdiensten en het Corps Diplomatique vanuit Moskou naar Kujbishev. Stalin blijft in Moskou. De Sovjets beginnen met het evacueren van Sebastopol. 16 oktober Eerste deportatie van joden uit het protectoraat Bohemen-Moravië naar vernietigingskampen. -- Duitse en Roemeense troepen trekken Odessa binnen. Enkele uren tevoren zijn de laatste Sovjettroepen over zee ontsnapt. -- Meer dan een half miljoen mannen, vrouwen en kinderen voltooien de nieuwe verdedigingsring rond Moskou. -- De Japanse premier Prins Fumimaro Konoye treedt af. 17 oktober Oprichting van het Servisch comité voor de bevrijding van het volk in Uzice. 18 oktober Generaal Hideki Tojo, Japanse minister van oorlog wordt benoemd als nieuwe premier. Hiermee wordt de kans op oorlog aanzienlijk vergroot. 19 oktober Taganrog aan de Zee van Azov valt in Duitse handen. -- Troepen vanuit Siberië en het Verre Oosten komen aan in Moskou. -- Voor de Afrikaanse westkust wordt het Amerikaanse koopvaardijschip Lehigh door een Duitse onderzeeër tot zinken gebracht. 20 oktober Beëindiging van de strijd in de sector van Briansk. -- Stalin kondigt de staat van beleg af voor Moskou. 20 oktober In Nantes vermoordden verzetsstrijders de plaatselijke commandant, luitenant-kolonel Karl Holz. 20 oktober Als vergelding worden vijftig gijzelaars door de Duitsers geëxecuteerd. 21 oktober Bij Kragujevac in Servië worden 2300 Serviërs afgeslacht door Duitsers en plaatselijke fascist militie als vergelding voor partizanen aanvallen. -- In Bordeaux zijn 100 mensen in gijzeling genomen en een uitgaansverbod is afgekondigd nadat een Duitse officier bij een aanslag om het leven is gekomen. 22 oktober Lidmaatschap van een vereniging of organisatie wordt verboden voor Joden. -- In Odessa sterft de Roemeense commandant, generaal Glugoscianu en 50 leden van zijn staf als gevolg van een bomaanslag. Als vergelding worden 5000 Joden in en buiten de stad afgeslacht. 23 oktober Het Sovjetcommandosysteem wordt gereorganiseerd: Zhukow wordt verantwoordelijk voor de noordelijke sector, Timosjenko voor de zuidelijke sector. -- Oprichting van de Nederlandse Landstand -- De Gestapo arresteert de domproost van de Hedwigkathedraal in Berlijn, Bernard Lichtenberg vanwege zijn vele protesten tegen de regering -- In Londen vraagt generaal De Gaulle het Franse verzet te stoppen met aanslagen op Duits militair personeel om verdere vergeldingen ` tegen het Franse volk te voorkomen. 24 oktober Adolf Eichmann keurt een plan goed om Joden te vergassen met uitlaatgassen in speciaal daarvoor aangepaste auto's -- Charkov wordt veroverd door Duitse troepen -- In Bordeaux worden vijftig gijzelaars geëxecuteerd. 25 oktober Het Britse slagschip HMS "Prince of Wales" vertrekt uit Engeland met bestemming Singapore om daar het vlaggenschip te worden van de nieuwe Britse vloot in het Verre Oosten. Winston Churchill veroordeelt de Duitse vergeldingsexecuties in bezette gebieden. 26 oktober De RAF voert een nachtelijke aanval uit op Hamburg met 115 toestellen. 27 oktober In Kalisz in Polen worden 290 Joden uit een bejaardenhuis vergast met uitlaatgas in een eerste proef met een speciaal daarvoor aangepaste auto. -- Bij Kovno in Litouwen worden Joden, waaronder kinderen door Duitse Einsatzkommando's vermoord. -- De Duitsers veroveren Kramatorsk. -- De Duitsers breken door op de Krim en bereiken Sebastopol. 28 oktober De Duitse generaal Guderian voert een hernieuwde aanval op Moskou uit, maar komt door de modder niet vooruit. 30 oktober De Duitse troepen stoppen met aanvallen over land op Moskou om het opdrogen en harder worden van de grond af te wachten. -- President Roosevelt van de Verenigde Staten verleent de Sovjet-Unie een rentevrije lening van $1000 miljoen dollar om uitrusting te kunnen kopen via de Lend-Lease regeling. 31 oktober Vanuit Estland rapporteert SS Commandant Erich von dem Bach-Zalewski aan Berlijn dat er in Estland geen Joden meer overgebleven zijn. -- De Duitse Luftwaffe bombardeert Moskou met 45 bombardementsvluchten. -- Ten westen van IJsland wordt de Amerikaanse torpedobootjager USS Reuben James door de Duitse onderzeeër U-552 getorpedeerd. 115 van de 160 man tellende bemanning komen om. Het is het eerste Amerikaanse oorlogsschip dat wordt getroffen. -- Bommen op de Oude Helder in de Dijkstraat, er vallen twee doden. (DH) 1 november Grootste deel van de Krim door de Duitsers bezet. 2 november De Duitsers veroveren de Koersk. 7 november Joden mogen niet meer reizen of verhuizen. 13 november Het Britse vliegdekschip Ark Royal wordt bij Gibraltar tot zinken gebracht. 15 november Jalta wordt door de Duitsers veroverd. -- De Duitsers hebben de hele Krim veroverd. 16 november Groot Duits offensief richting Moskou. 17 november In de nacht van 17 op 18 november 1941 ondernamen Britse commando s een poging om Erwin Rommel, bevelhebber van het Afrikakorps te vermoorden. Rommel bleek zichzelf niet op de ondernomen plaats te begeven. 18 november Herziening van de Neutraliteitswet in de Verenigde Staten. 19 november Duits offensief tegen Rostov. 22 november De Duitsers drijven de laatste Sovjettroepen uit Rostov. 25 november Het Rode Leger doet aan het zuiden van het front enkele verwoede tegenaanvallen. 26 november Catroux proclameert de onafhankelijkheid van Libanon. 28 november De Nederlandse onderzeeboot O 21 onder commando van Ltz I J.F. van Dulm brengt in de Golf van Cagliari de Duitse onderzeeboot U- 95 tot zinken. 29 november Het Rode Leger herovert Rostov. 1 december De Sovjets versterken het Europees front met troepen afkomstig uit de Aziatische sector. 2 december De Duitsers bereiken de voorsteden van Moskou. 6 december Duits offensief tegen Moskou wordt tot staan gebracht. -- Het Rode Leger doet een tegenoffensief over het hele front. -- President Roosevelt doet een beroep op de keizer van Japan om de vrede te bewaren. 5 december Buitenlandse Joden moeten zich laten registreren voor de komende emigratie. De Duitse aanval op Moskou mislukt. Enorm tegenoffensief van de Sovjet-Unie. 7 december Aanval op de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbor door Japanse vliegtuigen. -- Ontscheping van Japanse troepen in Thailand en het noordoosten van Malakka. -- Japan verklaart de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Australië en Canada de oorlog. 8 december Oorlogsverklaring Verenigde Staten aan Japan. -- Nederland beschouwt zich in staat van oorlog met Japan. 159

162 CHRONOLOGIE WOII 9 december De laatste Australische soldaten verlaten Noord-Afrika. Zij zijn vervangen door Britten en Polen. -- Vrij Frankrijk verklaart Japan de oorlog. 10 december Het Britse slagschip Prince of Wales en de slagkruiser Repulse worden door Japanners voor de kust van Maleisië tot zinken gebracht. -- Japanse strijdkrachten landen op de westkust van Malakka. -- De Japanse troepen landen op Luzon (Filipijnen). -- Japan verovert Bangkok. -- Britten heroveren Tobroek. 11 december Duitsland en Italië verklaren de Verenigde Staten de oorlog. 12 december Begin van het Englandspiel. -- Sovjets ontzetten het gebied van Moskou. -- De Nederlandse onderzeeboot O 16 brengt in de Baai van Sungai Petani 4 Japanse troepentransportschepen tot zinken. -- De Nederlandse onderzeeboot K XII brengt voor de kust van Malakka een Japans vrachtschip tot zinken. -- Voor het eerst worden er Franse Joden geconcentreerd, plaats is het doorgangskamp Compiègne. 13 december Bulgarije verklaart de oorlog aan de Verenigde Staten en aan Groot-Brittannië. -- De Britse marine boekt bij Kaap Bon een overwinning op de Italianen. -- De Japanners bezetten de Amerikaanse basis bij Guam. -- De Nederlandse onderzeeboot K XII brengt bij Kota Bharu een Japanse tanker tot zinken 14 december Hitler geeft opdracht tot de bouw van de Atlantikwall. De meer dan 5000 kilometer lange verdedigingslinie, die nazi-duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog in de bezette gebieden heeft aangelegd ter voorkoming van een geallieerde invasie -- Nederlandse Unie, Nationaal Front en de NSNAP worden door de Duitsers ontbonden. 15 december De Nederlandse onderzeeboot O 16 loopt op een Japanse mijn in de Golf van Siam en zinkt. 41 van de 42 opvarenden komen om het leven. -- Ierland verklaart neutraal te blijven. 16 december De Duitsers moeten zich over het hele oostfront terugtrekken. Het Rode Leger verovert Kalinin. 17 december Japanse troepenontscheping op Borneo. 18 december De geallieerden bezetten Timor. 19 december Hitler ontslaat Von Brauchitsch, opperbevelhebber van het Duitse leger en benoemt zichzelf tot opperbevelhebber van alle Duitse krijgsmachten. -- Japanse troepen bezetten Penang. -- De Nederlandse onderzeeboot O 20 wordt, op weg naar de Golf van Siam, door Japanse torpedobootjagers tot zinken gebracht. -- Japanse troepen vallen Hongkong binnen. 22 december De Arcadiaconferentie vindt plaats. 23 december Japan verovert het eiland Wake. 24 december De Vrije Fransen bezetten de eilandengroep Saint-Pierre en Miquelon. -- De Britse troepen heroveren Benghazi. -- Afrikakorps moet zich terugtrekken uit Cyrenaica. 25 december Hong Kong capituleert. 28 december Japanse landing op Sumatra. 29 december De Sovjettroepen landen in de Krim en doen een succesvolle tegenaanval in de richting van Kertsj januari Oproep Joodse mannen voor werkverruiming in speciale kampen in ons land. -- Nazificatie van de Nederlandse Radio-omroep. -- Tegenaanval van het Rode Leger over het hele front. 2 januari Japanse troepen bezetten Manilla. De Amerikaanse troepen trekken zich terug tot het eiland Bataan. 3 januari De Britse veldmaarschalk Archibald Wavell benoemd tot opperbevelhebber van de geallieerde strijdkrachten in de Stille Oceaan. 10 januari Vertrek eerste Joden uit Amsterdam naar die speciale werkkampen. -- In Nederland worden munten van zink in omloop gebracht met een waarde van 1, 2½, 5, 10 en 25 cent. Deze werden door de bevolking wel Rost van Tonningen munten genoemd naar de toenmalige NSB-president van De Nederlandsche Bank. 11 januari Japanse troepen veroveren Kuala Lumpur. -- Het Afrikakorps moet terugtrekken tot El Agheila. 12 januari Japanse troepen rukken Birma binnen. 13 januari Japanse troepen veroveren Tarakan op Borneo. 17 januari Begin concentratie van Joden in Amsterdam. 20 januari De Duitsers vervangen de encryptiecode voor de weerberichten (korte weerberichtcode) die gebruikt wordt door de U-boten, door een nieuwe versie. Hierdoor kunnen de cryptografen uit Bletchley Park de oude versie (waarvan de codeboeken in mei 1941 uit het weerschip München en U-boot U-110 werden gekaapt) niet meer gebruiken. Nu kunnen de geallieerden de encryptie van Shark, de code van de Duitse marine in de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee, niet meer decoderen, wat zal resulteren in het grote zwarte gat vanaf 1 februari Wannseeconferentie in de gelijknamige villawijk Berlin-Wannsee, over de Endlösung der Judenfrage. Secretaris is Adolf Eichmann en de bedenker hiervan. De Nazi-top beslist dat de Joden massaal moeten worden uitgeroeid in concentratiekampen. 21 januari Het Afrikakorps lanceert zijn tweede offensief in Libië. 22 januari Einde van de slag om Moskou. Alle legers van de Duitsers ten westen van de stad moeten zich terugtrekken. -- Japanse landing in de Bismarck-archipel. 23 januari Joodse persoonsbewijzen moeten worden voorezien van een J. -- Joden mogen niet meer autorijden. 25 januari Japanse troepenontscheping op de Salomonseilanden en Nieuw-Guinea. -- De Duitsers heroveren Benghazi. 28 januari Bommenwerper neergeschoten door luchtafweer en stort neer op een huis in de Langestraat. Twee Engelse bemanningsleden komen om, twee worden krijgsgevangen. Twee burgers komen om in het getroffen huis. (DH) 31 januari Het schiereiland Malakka wordt door de Japanners bezet. -- Begin van de belegering van Singapore. 1 februari De cryptografen uit Bletchley Park kunnen "Shark", de code van de Duitse marine in de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee, niet meer decoderen wat resulteert in het grote zwarte gat. De reden was dat de Duitse marine de Enigma codeermachines die in gebruik waren op de U-boten in de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee van een vierde rotor en een nieuw reflectorwiel voorzagen. Het zwarte gat zal meer dan tien maanden duren. -- De eerste groep Nederlandse Joden gaan naar de zogenaamde "werkverruiming". 2 februari Het Britse 8e Leger weet het front in Noord-Afrika te stabiliseren op de linie Gazala-Bir Hakeim. 3 februari De Japanners bombarderen steden op Java. -- Japanse luchtaanval op Port Moresby. 4 februari Japan eist onvoorwaardelijke overgave van Singapore. -- Het Afrikakorps verovert Derna. 160

163 CHRONOLOGIE WOII 8 februari Fritz Todt, Rijksminister voor bewapening en munitie in het naziregime komt om het leven bij een vliegtuigongeluk nabij het Duitse hoofdkwartier Wolfsschanze (Rastenburg). Hij wordt opgevolgd door Albert Speer. -- In het gebied rondom Demjansk worden ruim negentigduizend Duitsers omsingeld. 9 februari Japanse troepen vallen Singapore (bij Malakka) en Makassar (op Celebes) aan. -- Japan verovert Martaban in Birma. 14 februari De Gneisenau, Scharnhorst en Prinz Eugen forceren een doorbraak in het Nauw van Calais en bereiken Kiel. 15 februari Capitulatie van Singapore. Aan geallieerde zijde vallen negenduizend doden en worden honderddertigduizend man gevangengenomen. -- Het Rode Leger dropt parachutisten in het gebied rondom Demjansk, waar het ruim negentigduizend Duitsers heeft omsingeld. De aanval is een mislukking. 16 februari Japanse troepen bezetten Palembang en Djambi. 17 februari De Nederlandse torpedobootjager Hr. Ms. Van Nes wordt door Japanse bommenwerpers ten zuiden van Banka tot zinken gebracht. 18 februari De Nederlandse onderzeeboot Hr. Ms. K 7 wordt door een Japanse bom tot zinken gebracht op het Marine Etablissement van Soerabaja. 19 februari Japanse troepen landen op Bali. -- Japans bombardement op Darwin. 20 februari Japanse troepen landen op Portugees-Timor. 21 februari Het Afrikakorps onder leiding van Erwin Rommel opent een offensief tegen het Britse 8e Leger. 22 februari Douglas MacArthur wordt aangesteld als opperbevelhebber van de geallieerde troepen in Australië. 23 februari Alle Nederlanders worden verplicht voor de Duitsers te gaan werken. 24 februari Het Rode Leger omsingelt de Duitse troepen in Staraja Roessa. 25 februari Wavell legt zijn functie als opperbevelhebber van American-British-Dutch-Australian Command (ABDACOM) neer, en draagt zijn verantwoordelijkheden over aan plaatselijke bevelhebbers. 27 februari Slag in de Javazee. Het geallieerde eskader onder de Nederlandse Schout-bij-Nacht Karel Doorman wordt verslagen door de Japanners. De Nederlandse kruisers De Ruyter en Java en de Nederlandse torpedobootjager Kortenaer en de Britse torpedobootjagers HMS Electra en Jupiter gaan verloren. ABDACOM houdt hiermee de facto op te bestaan. -- Het Sovjetoffensief op de Krim krijgt een vervolg op het schiereiland Kertsj en bij Sebastopol. 28 februari Begin van de Japanse landingen op Java. -- Eerste wapendropping in Nederland mede door het Englandspiel mislukt. 1 maart Het Rode Leger lanceert een aanval in de richting van de Krim. 5 maart Japanse troepen trekken Batavia binnen. 8 maart Capitulatie van het Koninklijk Nederlands-Indische Leger (KNIL). Nederlands-Indië door Japan bezet -- De RAF voert aanvallen uit op de Krupp-fabrieken bij Essen. 9 maart De Japanners bezetten Bandung. Hiermee hebben ze heel Java in handen gekregen. 18 maart De conclusie van een Duits onderzoek naar de oorzaken van de gezonken schepen Atlantis en Python (november 1941) meldt dat de Enigmacode van de Duitse marine niet is gecompromitteerd. De vrees van de Duitsers was dat hun marinecommunicatie door de geallieerden werd afgeluisterd. 25 maart Huwelijken tussen Joden en niet-joden worden verboden. 28 maart De Britten voeren een bombardement uit op Saint-Nazaire. 1 april Begin wegvoering Joodse patiënten uit Nederlandse ziekenhuizen. -- Arbeidsdienst wordt verplicht. 5 april De Japanse luchtmacht bombardeert Ceylon. 7 april De geallieerde troepen op Sumatra geven zich over. 9 april Capitulatie Amerikaanse troepen op Bataan. 14 april Begin van Arbeitseinsatz in Nederland. 16 april Handelaren in de Amsterdamse Diamantbeurs worden gedwongen hun diamantvoorraad bij de Duitsers in te leveren. 17 april Bij een controle in de Amsterdamse Diamantbeurs worden de handelaren gecontroleerd en achtergebleven diamanten ingenomen door de Crisis Controledienst. De gebeurtenis werd vastgelegd door de fotograaf Bart de Kok. -- Ontslag van de regering-darlan in Vichy-Frankrijk. 18 april Laval wordt de nieuwe regeringsleider in Vichy-Frankrijk. -- Amerikaanse bombardementen op Tokio, Jokahama, Nagoja en Kobe. 20 april Generaal Giraud ontsnapt uit Duits krijgsgevangenschap. -- Japan rukt ver op in Birma 3 mei Joden vanaf 6 jaar moeten een Jodenster dragen. 5 mei Britse landing op Madagaskar. 6 mei Begin van de lucht- en zeeslag in de Koraalzee. -- De Amerikanen capituleren op de Filipijnen. 8 mei Voor het eerst weet een Duitse U-boot, de U 553 onder commandant Karl Thurmann, de St. Lawrence Seaway binnen te varen, waar hij in de daarop volgende dagen enkele schepen tot zinken brengt. -- Vliegtuig neergeschoten door luchtafweer en stort neer op het weiland van Oukes even ten zuiden van de Linie tussen Westoever en Dirks Admiraal. Alle vier Engelse bemanningsleden komen om. (DH) 9 mei Alle Nederlandse joden moeten een Jodenster dragen -- Einde van de lucht- en zeeslag in de Koraalzee. Japan heeft zware verliezen geleden. 12 mei Het Rode Leger valt Charkov aan. 15 mei De Britten worden in Birma teruggedrongen tot de grens met India. Nederlandse beroepsofficieren in krijgsgevangenschap. 16 mei De Duitsers heroveren Kertsj op de Krim. 21 mei Joden moeten sieraden en juwelen inleveren. 26 mei Het Afrikakorps hervat het offensief in Libië. -- Verdrag tussen Groot-Brittannië en de Sovjet-Unie over wederzijdse bijstand voor de duur van twintig jaar. 27 mei Aanslag op Reinhard Heydrich. Hij was een berucht Duits nazileider, die ook bekend was onder zijn bijnamen De slager van Praag, De beul van Praag en Het Blonde Beest. 28 mei Het Rode Leger heeft Charkov heroverd. 30 mei Ongeveer duizend bommenwerpers bombarderen Keulen. juni In Auschwits begint de massamoord op de Joden. 3 juni RAF voert een bombardement uit op het Ruhrgebied. 3 juni Zware Duitse aanvallen op Sebastopol. 4 juni Begin van de Slag om Midway -- Reinhard Heydrich overlijdt aan zijn verwondingen. -- Bommenwerper neergeschoten door nachtjager en stort even ten zuiden van Oostoever op het Kuitje neer, zeven Engelse bemanningsleden sneuvelen, een raakt krijgsgevangen. (DH) 5 juni Reizen voor Joden verboden. 10 juni Duits tegenoffensief in de richting van Charkov. -- Als represailles voor de aanslag op Heydrich wordt het dorp Lidice uitgemoord. 11 juni De Verenigde Staten verklaren de Leen- en Pachtwet ook van kracht voor de Sovjet-Unie. 161

164 CHRONOLOGIE WOII De Vrije Fransen moeten Bir Hakeim overgeven aan het Afrikakorps. 12 juni Joden moeten hun fietsen en andere voertuigen inleveren. -- Voor Joden is het verboden om te sporten. 13 juni Eerste grote groep Nederlandse arbeiders gedwongen naar Duitsland. 14 juni Britten trekken zich in Egypte terug. -- De twee geallieerde konvooien, die Malta moesten bevoorraden (Operatie Harpoon en Operatie Vigourous), worden aangevallen door vliegtuigen en marine van Italië en Duitsland. De geallieerden lijden zware verliezen. 21 juni Het Afrikakorps, onder leiding van Erwin Rommel, verovert Tobroek. 22 juni Erwin Rommel wordt gepromoveerd tot veldmaarschalk en wordt hij op vijftigjarige leeftijd de jongste Duitse veldmaarschalk ooit. -- De Sovjettroepen moeten zich bij Charkov terugtrekken. -- De Britten bombarderen Bremen. 26 juni Arbeitseinsatz voor Joden tot 40 jaar. Verplicht werken in Duitsland. 27 juni Konvooi PQ17 verlaat het verzamelpunt nabij IJsland met 36 schepen (een andere bron meldt 35 schepen). Leen- en Pachtakkoord tussen Groot-Brittannië en de Sovjet-Unie. 28 juni Duits voorjaarsoffensief aan het gehele oostfront. 30 juni Verboden op straat te komen tussen s avond acht en s morgens zes uur juli Slag om El Alamein. 1 juli Konvooi PQ17 wordt gedetecteerd door een Duits verkenningsvliegtuig die op zijn beurt Duitse U-boten en oorlogsschepen verwittigt. -- Het Afrikakorps opent de eerste slag bij El Alamein, een veldslag in de Noord-Afrika campagne, en slaagt met veel moeite om 's avonds door de eerste Britse linie te breken, doch El Alamein houdt stand. 2 juli Erwin Rommel laat z'n Afrikakorps vanuit het noorden aanvallen om zo El Alamein in te nemen. De eerste Britse tegenaanval loopt vast, maar een tweede geallieerde aanval doet Rommel besluiten om te hergroeperen en de bereikte linies vast te houden. 3 juli Sebastopol wordt door de Duitsers, na een belegering van meer dan acht maanden, veroverd. -- Japanse troepenontscheping op Guadalcanal 4 juli De inlichtingendienst van de Britse marine (Admiralty OIC) kan First Sea Lord Sir Dudley Pound niet garanderen dat het Duits slagschip Tirpitz haar ankerplaats in Noorwegen heeft verlaten en zo een bedreiging vormt voor konvooi PQ Eerste Amerikaanse luchtaanvallen in Europa, op vliegveld De Kooy, Den Helder. (DH) Luchtaanval op de Kooy. Vliegtuig neergeschoten door de luchtafweer en stort neer 330 m noordoost van de Kooy op het Wad. Drie Amerikaanse bemanningsleden sneuvelen, een raakt krijgsgevangen. (DH) 5 juli Duitse troepen trekken over de Don en vallen Voronezj aan. De strijd om de stad duurt ca. zes weken. 6 juli Joden mogen niet meer telefoneren. Ze mogen niet bij elkaar en ook niet bij niet-joden op bezoek. -- Joden mogen alleen tussen en uur boodschappen doen in niet-joodse winkels. 7 juli Sterilisatie-experimenten in Auschwitz worden door Himmler toegestaan. 9 juli Duitse opmars richting Stalingrad. 10 juli Konvooi PQ17 komt met twee schepen toe in de haven van Archangelsk. Negen andere schepen zouden een week later toekomen in de haven van Moermansk. PQ17 was het konvooi dat het zwaarst te lijden had van alle konvooien tijdens de Tweede Wereldoorlog die werden ingezet door de geallieerden.. -- In de eerste slag om El Alamein lanceren de Britten, onder leiding van generaal Auchinleck, een tweede aanval tegen de asmogendheden en maken meer dan 1000 krijgsgevangenen. 12 juli De Nederlandse mijnenveger Hr. Ms. Terschelling zinkt voor de Engelse kust na een Duitse luchtaanval. 14 juli Generaal Auchinleck laat z'n geallieerde troepen het Afrikakorps aanvallen nabij Ruweisat ridge. De Eerste Slag om Ruweisat ridge mislukt. -- Veel Joden opgepakt bij een razzia in Amsterdam. 15 juli Eerste groep Nederlandse Joden worden van Westerbork naar Auschwitz getransporteerd. 16 juli Arrestaties en massadeportaties van Joden in Parijs. 17 juli Joden mogen allen tussen en uur boodschappen doen in Joodse winkels. 18 juli De Verenigde Staten verklaart Hongarije, Bulgarije en Roemenië de oorlog. 21 juli Generaal Auchinleck laat z'n troepen opnieuw het Afrikakorps aanvallen nabij Ruweisat ridge. De Tweede Slag om Ruweisat ridge mislukt eveneens -- Luchtaanval op de Kooy, vier bommen van grote hoogte afgeworpen (DH) 22 juli Deportatie van Joden uit het getto van Warschau naar concentratiekampen. 23 juli Het vernietigingskamp Treblinka wordt in gebruik genomen. 24 juli De Wehrmacht herovert Rostov op het Rode Leger. -- De Westerse geallieerden komen overeen om een tweede front in Noord-Afrika te openen. 25 juli Aanslag gepleegd op het joods lokaal van de 'tewerkstelling', Zuidlaan 56 te Brussel. 26 juli De RAF voert een bombardement uit op de havenstad Hamburg. 27 juli Het 8e Britse Leger is uitgeput. Generaal Auchinleck verklaart dat aanvallen voorlopig ten einde zijn en verkiest om z'n leger op sterkte te brengen. Dit is het einde van de eerste slag bij El Alamein. 29 juli Luchtaanval op de Kooy. Geen verdere gegevens. (DH) augustus In deze maand vinden er veel razzia s plaats. -- Duizenden Joden worden afgevoerd naar Westerbork en andere kampen. 5 augustus De Duitsers trekken over de Koeban en richten hun aanval op de Kaukasus. -- Eerste groep Belgische Joden arriveert in Auschwitz. 7 augustus Het vliegtuig van William Gott, luitenant-generaal van het Britse 8e leger, wordt neergeschoten en Gott komt om. Gott zou normaal Claude Auchinleck opvolgen als bevelhebber van het 8e Britse leger. -- Amerikaanse mariniers landen op Guadalcanal. 8 augustus Zeeslag bij het eiland Savo, nabij Guadalcanal. 9 augustus Duitse aanval op de steden Majkop en Krasnodar in de Kaukasus. 12 augustus De tweede conferentie van Moskou vindt plaats. Het overleg duurt tot 17 augustus. 13 augustus Bernard Montgomery nam, twee dagen eerder dan officieel voorzien, de leiding van het 8e Britse Leger. Hiermee vervangt hij Claude Auchinleck die niet meer in de gratie was bij Winston Churchill. 15 augustus RAF groep No 8 (Pathfinder) wordt opgericht. Dit was een vliegtuigformatie binnen de Royal Air Force die tijdens de Tweede Wereldoorlog de geallieerde bommenwerpers voorafging en de doelen voor hen ging markeren. -- Vijf Nederlandse gijzelaars, onder wie Robert Baelde en Willem Ruys, worden als represaille na spoorwegsabotage gefusilleerd. 18 augustus Bernard Montgomery neemt het bevel van het Britse achtste leger in Egypte op zich. 19 augustus De Canadezen voeren een aanval op Dieppe uit. -- Alan Brooke en Alexander bezoeken het 8e Leger en zijn verrast door de ommezwaai in het moreel nadat Montgomery het bevel overnam. 22 augustus Brazilië verklaart Duitsland en Italië de oorlog. 23 augustus De Duitsers bereiken de Wolga -- Massale Duitse luchtaanvallen op Stalingrad. -- Zeeslag bij de oostelijke Salomonseilanden. 26 augustus In Vichy-Frankrijk worden zevenduizend Joden gearresteerd. 162

165 CHRONOLOGIE WOII 28 augustus Het Rode Leger doet een tegenoffensief bij Leningrad. 30 augustus Het Afrikakorps start de Slag bij Alam Halfa maar het offensief faalt. -- Duitsland annexeert Luxemburg. 1 september Duitse troepen bereiken de Wolga. -- Duitse troepen landen op het schiereiland Taman. -- In Dachau vinden de eerste onderkoelingsexperimenten plaats. 4 september In Frankrijk wordt de gedwongen tewerkstelling aangekondigd. 9 september In Oregon vinden de eerste en enige Japanse bombardementen op het vasteland plaats. -- In Auschwitz worden de lijken niet meer begraven, maar verbrand. Dit om de stank en vervuiling van het grondwater tegen te gaan. 10 september De Duitsers veroveren Novorossiejsk aan de Zwarte Zee. 13/14 september Luchtaanval op Den Helder. Bommen op de stad, geen verdere gegevens. (DH) 14 september De eerste Duitse troepen zijn de buitenwijken van Stalingrad binnengedrongen en stuiten daar op hevige tegenstand. 15 september Joden mogen niet meer studeren. -- Een Japanse onderzeeboot vernietigt de USS Wasp en beschadigd de USS North Carolina 18 september In heel Duitsland worden de rantsoenen voor de Joden verlaagd. -- Luchtaanval op Den Helder. Vier bommen vallen op het waterleidingsgebied. Kleine brand. (DH) 23 september De Britten bezetten op Madagaskar de stad Tananarive. -- De Amerikanen besluiten over te gaan tot het ontwikkelen van een atoombom. -- De Sovjets lanceren een aanval ten noordoosten van Stalingrad. 27 september De Britten gaan in Birma over tot de aanval. 28 september Richard Sorge, spion van Die Rote Kapelle, wordt in Tokio ter dood veroordeeld. 2/3 oktober Razzia s in Joodse werkkampen. Joodse mannen en hun gezinn en worden afgevoerd naar Westerbork. Veertienduizend personen worden gedeporteerd. 5 oktober In Noorwegen gaan de Duitsers over tot talloze arrestaties en executies. Aanleiding hiervoor zijn diverse sabotagedaden in het land. -- Himmler vaardigt een verordening uit waardoor alle Joden in de Duitse concentratiekampen naar Auschwitz en Majdanek gedeporteerd worden. 8 oktober Vliegtuig neergeschoten door luchtafweer, komt neer 1500 m zuid van de Kooy vlak bij de spoorlijn, vier Poolse bemanningsleden overlijden, een man raakt krijgsgevangen. (DH) 11 oktober Lucht- en zeeslag bij Kaap De Hoop op Guadalcanal. 14 oktober In de Oekraïense getto van Mizocz vindt een grote slachting plaats. 15 oktober Luchtaanval op de haven. Vier bommen vallen op de Buitenhaven. 16 oktober De Amerikanen veroveren de Nieuwe Hebriden en de Fiji-eilanden. 18 oktober Hitler beveelt de executie van alle gevangen genomen Britten. 22 oktober In Sachsenhausen komen de gevangenen in opstand. De aanwezige SS'ers treden echter hard op en weten de rust terug te brengen. 23 oktober De tweede slag om El Alamein start. Operatie Lightfoot is de eerste van vijf fasen in dit offensief. -- Een Japanse aanval op Amerikaanse stellingen loopt uit op een groot verlies voor de Japanners. 25 oktober Begin van de tankslag om de Kidney-heuvelrug. -- Eerste Noorse Joden arriveren in Auschwitz. 26 oktober Zeeslag bij de Santa Cruz-eilanden. 27 oktober Luchtaanval op de haven. Verder geen gegevens. (DH) 28 oktober Einde van de strijd om de Kidney-heuvelrug. De geallieerden hebben alle aanvallen afgeslagen. -- Vanuit Theresienstadt arriveert het eerste jodentransport in Auschwitz. 29 oktober Luchtaanval op de haven. Bommen vallen op de Rijkswerf en op het KIM. Een dode en drie gewonden. 30 oktober Luchtaanval op de haven. Bommen op de Rijkswerf. Vliegtuig neergeschoten door luchtafweer, raakt de Nieuwe kerk en stort neer in de Californiestraat/Kapperstraat, drie burgers en twee Engelse piloten komen om. (DH) 3 november De tweede slag om El Alamein is voorbij. De geallieerden hebben de asmogendheden teruggeslagen. Het is een kantelpunt in de Noord-Afrika campagne waarbij de geallieerden de asmogendheden de toegang tot de Suezkanaal en de olievelden van het Midden-Oosten voorgoed hebben ontzegd. 5 november De Britten hebben Madagaskar zo goed als helemaal onder controle. 8 november Begin van Operatie Toorts. Britse en Amerikaanse troepen landen in Vichy-Frans Noord-Afrika. -- Afrikakorps moet zich uit Egypte terugtrekken. -- De Verenigde Staten verbreekt alle diplomatieke betrekkingen met Vichy-Frankrijk. 11 november De havenstad Tobroek valt wederom in de handen van de geallieerden. -- Zeeslag in de Indische Oceaan tussen Ondina, Bengal, Hokoku Maru en Aikoku Maru -- Duitsland en Italië vallen Vichy (Frankrijk) binnen.. -- De geallieerden veroveren Casablanca en Bougie. 12 november Hitler laat extra troepen naar Noord-Afrika brengen om het Afrikakorps te versterken. - De Italianen bezetten Corsica. 13 november De Nederlandse torpedobootjager Hr. Ms. Isaac Sweers wordt voor de Noord-Afrikaanse kust door een Duitse onderzeeboot tot zinken gebracht. 14 november Het Afrikakorps moet zich in Cyrenaica ver terugtrekken. -- Duitse pantsertroepen arriveren in Noord-Afrika. 15 november Giraud benoemt tot opperbevelhebber van de Franse troepen in Noord-Afrika. 18 november Pétain draagt zijn volmachten over aan Laval. 19 november Operatie Uranus, het Russisch plan om het Duitse 6e leger te omsingelen, begint. 20 november De Britten heroveren Benghazi. -- Het Rode Leger lanceert een offensief in de Kaukasus. 23 november Operatie Uranus is voltooid. 24 november Het Afrikakorps trekt zich terug tot El Agheila. 26 november Nieuwe lucht- en zeeslag bij de Salomonseilanden. 27 november De Duitsers bezetten Toulon. -- De Franse vloot brengt zichzelf tot zinken. 28 november De Britten veroveren Réunion. 30 november Frans Somaliland en Réunion sluiten zich aan bij Vrij Frankrijk. 1 december Het Rode Leger lanceert een offensief tussen de Don en Wolga. 4 december De Amerikaanse 5e Luchtmacht (US 5th Air Force) voert voor het eerst aanvallen uit op de Italiaanse havenstad Napels. 6 december De Philips-fabrieken in Eindhoven worden gebombardeerd. Het dodental ligt op december Duitse troepen bezetten de Tunesische stad havenstad Bizerte. -- Luchtaanval op de haven. Bommen vallen in de Binnenhaven en op de Atjehloods. Het vliegtuig wordt neergeschoten door luchtafweer en stort in zee, twee vliegers komen om alsmede een burger. (DH) 12 december De Vrije Fransen veroveren Bir Hakeim. 13 december Het Duitse Afrikakorps moet El Agheila in Libië ontruimen. -- Mussert wordt aangewezen als leider van het Nederlandse volk. 163

166 CHRONOLOGIE WOII 14 december Madagaskar komt onder toezicht van Vrij Frankrijk. 16 december De Russische Operatie Kleine Saturnus, om het Duitse 6e leger te vernietigen, gaat van start. 17 december Eerste officiële meldingen in het westen over massale afslachting van Joden in concentratiekampen. -- Overvliegend vliegtuig wordt hevig beschoten door de luchtafweer. Hierdoor ontstaat lichte schade aan huizen door granaatscherven. Vier personen gewond. (DH) 23 december De Duitse poging om Stalingrad te ontzetten loopt vast. -- Luchtaanval op Willemsoord. Drie bommen vallen ook op de Zuidstraat/Keizersgracht. Gevolg zes doden en tien gewonden. (DH) 24 december Het Rode Leger opent een offensief richting Kotelnikovo en breekt door de verdediging van het 4e Roemeense Leger. -- Admiraal Darlan wordt in Algiers vermoord. 28 december De Duitse legergroep A wordt gedwongen de Kaukasus te ontruimen. -- Giraud volgt Darlan op als burgerlijk en militair commandant in Noord-Afrika januari 164 Het Duitse leger bij Stalingrad geeft zich over. Geleidelijke terugtrekking van Duitsland uit de Sovjet-Unie. 1 januari Het Rode Leger lanceert een offensief naar de kust van de Zwarte Zee. 3 januari De Sovjets boeken grote terreinwinst in de Kaukasus. 9 januari De in Stalingrad gelegerde Duitse divisies weigeren op bevel van Hitler over te gaan tot capitulatie. 12 januari Fezzan wordt door de Fransen veroverd januari De eerste vergadering van de Verenigde chefs van Staven tijdens de conferentie van Casablanca gaat door. -- Op de conferentie verklaart president Roosevelt dat de oorlog enkel met een volledige omsingeling vanduitsland beëindigd kan worden. 13 januari De RAF groep No 8 (Pathfinder) wordt hernoemd tot 8 (PFF) Group waarbij hun hoofdkwartier verhuisde naar Castle Hill House, Huntingdonshire. 14 januari De eerste vergadering van de Verenigde chefs van Staven tijdens de conferentie van Casablanca gaat door. 15 januari Concentratiekamp Vught wordt in gebruik genomen. 16 januari Zware bombardementen op Berlijn. 17 januari Zware bombardementen op Berlijn. 19 februari Zware luchtaanval op Willemsoord. Zware schade op de Rijkswerf. Veel bommen ook op de stad, met name in de Hector Treubstraat en de Sluisdijkbuurt. Er vallen 52 doden, waaronder 38 man werfpersoneel. Verder 71 gewonden. (DH) 20 januari De Sovjets boeken over het hele front terreinwinst. -- Chili breekt met de as-mogendheden. 22 januari patiënten en 50 personeelsleden van de Joodse psychiatrische inrichting Het Apeldoornsche Bosch worden vanuit Apeldoorn naar Auschwitz gedeporteerd. 23 januari De Britten maken zich meester van Tripoli. -- Zeventien Nederlanders ter dood veroordeeld wegens het verspreide van illegale lectuur. 24 januari De Duitsers vernielen de haven van Marseille. 26 januari Ook de Fransen bereiken Tripoli. Aldaar voegen ze zich bij het Britse achtste leger, 27 januari Eerste Amerikaanse luchtaanval op Duitsland. Wilhelmshaven wordt gebombardeerd. 28 januari Duitse troepen ontruimen de Kaukasus. -- Mobilisatie van alle Duitse mannen van zestien tot vijfenzestig jaar. 30 januari Op de herdenkingsdag van Hitlers machtsovername bombardeert de RAF Berlijn. Himmler en Göring moeten tijdens het gebeuren hun redevoeringen onderbreken en een schuilkelder in vluchten. 31 januari Paulus bevordert tot generaal-veldmaarschalk. Hitler deed deze bevordering omdat een generaal-veldmaarschalk zich nog nooit in de Duitse geschiedenis had overgegeven. -- Paulus geeft zich kort na zijn bevordering over aan het Rode Leger. -- Admiraal Dönitz bevorderd tot opperbevelhebber van de Duitse vloot. 1 februari Sovjetoffensief bij de Zee van Azov en in de Oekraïne. 2 februari Het zuidelijke deel van het ingesloten 6e Duitse leger, bij Stalingrad, capituleert, daarmee is de slag om Stalingrad ten einde. 5 februari Mussolini wijzigt zijn regering, zijn schoonzoon Ciano treedt af als minister van Buitenlandse Zaken. -- Generaal Seyffardt, de leider van het Nederlandse Legioen, neergeschoten. 6 februari Generaal Seyffardt overlijdt aan zijn verwondingen. -- Razzia s op studenten in Nederland. 8 februari De Sovjets veroveren Koersk. 9 februari De Japanners ontruimen Guadalcanal. 10 februari Brandstichting in het G.A.B. te Amsterdam door Gerrit van der Veen. -- Deportatie van alle Joodse wezen. 14 februari De Sovjets heroveren Rostov en Vorosjilovgrad. -- Het Afrikakorps valt aan in Tunesië en maakt zich meester van Gafsa. 16 februari Het Rode Leger herovert Charkov. 17 februari Instelling van de verplichte arbeidsdienst door Vichy-Frankrijk. 20 februari Duitsers boeken vorderingen in Tunesië. 21 februari Herderlijke brief van de Nederlandse bisschoppen, die de Jodenvervolgingen en de deportatie van arbeiders naar Duitsland veroordeelt. 24 februari Duitse opmars in Tunesië tot staan gebracht. 27 februari Noors commando legt de productie van zwaar water in de fabriek Norsk Hydro lam. 1 maart Zware geallieerde luchtaanval op Berlijn. 2 maart 1 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. -- Duitse terugtrekking uit Tunesië. 3 maart De Italiaanse troepen worden van het oostfront teruggeroepen. 6 maart Duitse nederlaag te Médenine in Tunesië. 9 maart Duitse tegenaanval en het Rode Leger moet zich terugtrekken naar de Donetz. 10 maart 2 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. -- Overwinning van de Vrije Fransen te Ksar Rhilane, in Tunesië. 11 maart Instelling van de Nederlandse Landwacht, later Landstorm genoemd. 13 maart Publicatie van de loyaliteitsverklaring, welke van de Nederlandse studenten geëist gaat worden. 15 maart De Duitsers heroveren Charkov. -- Luchtaanval op schepen in het Schulpengat. Er is schade aan de schepen. (DH) 16 maart Groot aantal bedrijven in Nederland door de Duitsers gesloten maart De 'Battle of Atlantic' op zijn hoogtepunt: 27 Duitse diepzeeboten worden gebombardeerd. 18 maart De geallieerden bevrijden Gafsa. -- Frans Guyana sluit zich aan bij Vrij Frankrijk. 23 maart 4 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. 24 maart Artsenstaking in Nederland. 27 maart 3 e transport Westerbork-Sobibor, 964 mensen.

167 CHRONOLOGIE WOII -- De geallieerden doorbreken de Marethlinie in Zuid-Tunesië. -- Grote aanval van de RAF op Berlijn. -- De Persoonsbewijzencentrale (PBC) van Gerrit van der Veen overvalt met succes het Bevolkingsregister van Amsterdam en steekt deze in brand. 30 maart 5 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. 31 maart Rotterdam weer hevig gebombardeerd, 401 doden. 1 april Arrestatie van vooraanstaande Nederlandse politici (Nationaal Comité van Verzet) als gevolg van verraad van Van der Waals. -- De geallieerden zetten hun opmars in Tunesië voort. 5 april Amerikaanse vliegtuigen bombarderen de Erla-fabriek in Mortsel. De meeste bommen misten hun doelwit en vielen op de wijk Oude- God. 936 mensen kwamen om. Zie Bombardement op Mortsel. 6 april 6 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. 7 april Contact van het Britse achtste leger en het Amerikaanse eerste leger in Tunesië. 10 april De geallieerden bevrijden Sfax. 12 april Duitsers vinden in het Russische Katyn massagraven met daarin ongeveer lijken met Poolse identiteitspapieren. Tijdens latere opgravingen werden nog eens lijken gevonden. Zie Bloedbad van Katyn. 13 april 7 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. 16 april De Sovjets trekken over de Koeban. 19 april Opstand in het getto van Warschau, die eerst op 16 mei neergeslagen wordt. -- Niets ontziende aanval van de Waffen SS op het getto van Warschau. 20 april 8 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. 26 april De diplomatieke betrekkingen tussen de Sovjet-Unie en de Poolse regering te Londen verbroken wegens verzoek der Polen aan het Internationale Rode Kruis een onderzoek naar de moord van Katyn in te stellen. -- De RAF bombardeert Duisburg. 27 april 9 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. 29 april Op last van Hitler beveelt generaal Christiansen het opnieuw in krijgsgevangenschap wegvoeren van de leden van het voormalige Nederlandse leger. Gevolg zijn stakingen in heel Nederland; arbeiders en industriëlen weigeren te werken. Ongeveer tweehonderd executies. 1 mei Politiestandrecht in Nederland afgekondigd. Eerst in enkele provincies, daarna landelijk. Iedereen moet om 20u00 binnen zijn. 3 mei Duits offensief bij de Koeban loopt op een mislukking uit. 4 mei 10 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. 5 mei Nederlandse studenten moeten zich melden. Ongeveer studenten worden naar Duitsland gedeporteerd. 6 mei Nederlandse mannen tussen de 18 en 35 jaar moeten zich melden bij de arbeidsbureaus. 7 mei Bevrijding van Tunis en Bizerta. 11 mei 11 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. 12 mei Begin van de derde conferentie van Washington. -- De laatste troepen van de asmogendheden geven zich over in Tunesië. De Noord-Afrika campagne is beëindigd. 13 mei Op alle radiotoestellen in Nederland wordt beslag gelegd. 15 mei Vorming van een Conseil National de la Résistance (CNR) in Frankrijk. -- In Moskou wordt de Komintern ontbonden. 16 mei De RAF voert een luchtaanval uit op de Möhne- en Ederstuwdammen in het Ruhrgebied. Het gevolg zijn grote overstromingen. 17 mei Amerikaanse landing op Attu bij de Aleoeten 18 mei 12 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. 20 mei Ook de Joden in Amsterdam moeten zich melden voor deportatie naar Westerbork. -- Zes Nederlanders worden gefusilleerd wegens sabotage. 23 mei Zwaar geallieerd bombardement op Dortmund. 24 mei Karl Dönitz trekt zijn vloot van U-boten terug uit het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan. De Slag om Atlantische Oceaan is voor de Duitsers verloren. Dit is echter niet het einde van de U-bootoorlog. Een jaar later (mei 1944) zal de eerste U-boot met een Schnorkelvoorziening in dienst treden. 25 mei 13 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. 26 mei Grote razzia te Amsterdam. Vele Joden worden afgevoerd naar Westerbork. 30 mei Japanners op Attu capituleren. -- De Gaulle arriveert in Algiers. 1 juni 14 e transport Westerbork-Sobibor, 3006 mensen. Jules Schelvis was de enige overlevende van dit transport. 3 juni In Algiers wordt het Comité Français de Libération Nationale opgericht. De Gaulle en Giraud zijn de leiders. 4 juni Op de luchtlijn Lissabon-Londen wordt een KLM-toestel neergeschoten. De bemanning en passagiers komen allen om het leven. De Duitsers dachten dat Churchill zich in het toestel bevond. 8 juni 15 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. 10 juni Luchtaanval op schepen op het Marsdiep. Een aantal schepen werd beschadigd. (DH) 11 juni De geallieerden nemen de eilanden Pantelleria en Lampedusa in. -- Himmler beveelt de massale uitroeiing van joden in getto's in Polen. 19 juni Luchtaanval op het spoorwegstation, beschadigd werden het kantoor van de NS en 5 woningen in de Boerhaavestraat. Een dode en drie lichtgewonden. 20 juni Nieuwe razzia op de Joden Joden worden opgepakt en afgevoerd naar Westerbork. 23 juni De verzetsgroep van Johannes Post overvalt vier kantoren op één dag (Sleen, Zweeloo, Oosterhesselen en Nieuweroord). 26 juni Arrestatie van honderden Nederlandse artsen. -- Generaal-Kommisar Fritz Schmidt dood bij een val uit een Franse trein. 29 juni 16 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. -- Amerikaanse landing op het Australische deel van Nieuw-Guine 5 juli Unternehmen Zitadelle (Operatie Citadel), het Duitse zomeroffensief bij Koersk, gaat van start. 6 juli 17 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. 7 juli Vliegtuig neergeschoten door luchtafweer van de Kooy. Toestel komt neer bij de Doggersvaart waarbij de piloot om het leven komt. (DH) 9/10 juli Geallieerde troepen landen op Sicilië. Het Italiaanse leger capituleert. 12 juli De geallieerden veroveren Syracuse. -- Het Rode Leger lanceert een tegenoffensief in de richting van Orel. 13 juli 18 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. -- De Franse Antillen stellen zich achter het CFLN. 16 juli Johannes Post en Celina Kuijper worden op 16 juli 1943 gearresteerd in pension 'De Roo' in Ugchelen door de SD'ers Lamberts en Doppenberg. Johannes Post wordt later bevrijd maar overleeft de oorlog niet. Celina Kuijper is niet meer vrij gekomen. 17 juli Amerikaanse luchtaanval op de Fokkerfabriek. Door misworp komen de bommen echter in Amsterdam-Noord in de omgeving van de Bloemenbuurt terecht waar een enorme verwoesting wordt aangericht. Het dodental ligt op 185 en er worden 120 gewonden geteld. 18 juli Luchtaanval op schepen op het Marsdiep. Twee vliegtuigen neergeschoten. Een komt neer in de 2e Vroonstraat. De vliegers Kidd en Stevenson sneuvelen hierbij. Voor hen is later een monument opgericht. Vier huizen in de 2e Vroonstraat en een pakhuis in de Oostslootstraat verwoest. (DH) 165

168 CHRONOLOGIE WOII 19 juli Geallieerde luchtaanval op Rome. 20 juli 19 e transport Westerbork-Sobibor, mensen. Geallieerde zege in Agrigento 23 juli De Amerikanen veroveren Palermo. -- Het Duitse zomeroffensief is vastgelopen. 24 juli De RAF voert een zwaar bombardement uit op Hamburg 25 juli Bijeenkomst van de Grote Fascistische Raad in Rome. Mussolini wordt afgezet als leider van het land en wordt gearresteerd. -- Maarschalk Badoglio vormt een nieuwe regering in Italië. Alle fascistische organisaties worden ontbonden. 26 juli De Sovjets lanceren een nieuw offensief om de Duitsers terug te dringen. 31 juli Giraud benoemt tot opperbevelhebber van de Franse strijdkrachten. -- De kerk in Staden (West-Vlaanderen) wordt via een luchtaanval getroffen door vijf fosforbrandbommen, ook enkele huizen branden af. 1 augustus De Amerikaanse luchtmacht bombardeert de Roemeense olievelden. 4 augustus Het Rode Leger herovert Orel. 5 augustus De geallieerden bevrijden Catania. 6 augustus In de buurt van Charkov lanceren de Sovjets een nieuw offensief. 14 augustus Rome wordt tot open stad verklaart. -- Eerste Amerikaanse luchtaanvallen op Oostenrijk. 16 augustus Luchtaanval op de Kooy. Bommen vallen bij de van Foreestweg in Julianadorp. (DH) 17 augustus Begin van de conferentie van Quebec. -- De geallieerden bezetten Messina. -- De RAF bombardeert het Duitse onderzoekscentrum voor de V1 en V2 in Peenenmünde. 18 augustus De Duitsers op Sicilië capituleren. 19 augustus Begin van de onderhandelingen tussen de geallieerden en Italië over een wapenstilstand. -- De Amerikaanse luchtmacht bombardeert de vliegvelden Gilze-Rijen en Souburg. De aanval mislukt voor een groot deel. In het dorp Hulten bij Gilse-Rijen vallen 26 burgerdoden en in Souburg augustus Het Rode Leger herovert Charkov. 24 augustus Himmler, Reichsführer-SS en Gestapo-leider, wordt ook minister van Binnenlandse Zaken. 28 augustus Bevrijding van Nieuw-Georgië (Salomonseilanden) door de geallieerden. 3 september Geallieerde landing te Reggio in Calabrië. -- Ondertekening van de wapenstilstand tussen Italië en de geallieerden. 8 september Het gebied tussen de Donetsbekken wordt door de Sovjets veroverd. 9 september Geallieerde landing bij Salerno. 10 september De Duitsers nemen Rome in. 12 september Mussolini wordt door een Duits commando, onder leiding van Otto Skorzeny, bevrijd uit zijn gevangenschap. -- Het grootste deel van de Italiaanse vloot is naar de geallieerde havens vertrokken. 13 september Tsjiang Kai-sjek gekozen tot president van de Chinese Republiek. 16 september Britse en Amerikaanse troepen maken in Italië contact met elkaar. -- Zwaar geallieerd bombardement op Napels. 19 september Fiume door Joegoslavische partizanen veroverd. 22 september De Duitsers ontruimen Sardinië en Corsica. -- Sobibor: Aankomst Jodentransport uit Minsk, waaronder joodse Sovjetsoldaten. (Zie 14 oktober opstand in Sobibor) 23 september Nadat Duitse soldaten Mussolini bevrijd hebben, roept die het fascistische bestuur in Italië opnieuw uit. In Salo, aan het Gardameer, proclameert Mussolini de Italiaanse Socialistische Republiek. 25 september Smolensk wordt door het Rode Leger bevrijd. 29 september Leden van de Joodse Raad gearresteerd en op transport met de laatste razzia op de Joden in Amsterdam. -- Einde van razzia's in Amsterdam. Tienduizend Joden, waaronder de voorzitters van de Joodse Raad worden opgepakt. -- Eerste Silbertannemoord in Meppel. 1 oktober De geallieerden trekken Napels binnen. 7 oktober Het Rode Leger vestigt een bruggenhoofd aan de Dnjepr. 9 oktober De vierde conferentie van Moskou gaat van start. 10 oktober Anglo-Amerikaans bombardement Enschede. Het dodental ligt op oktober Het burgerlijk bestuur in Italië verklaart Duitsland de oorlog. 14 oktober Opstand in Sobibor. Onder leiding van Aleksander Pechersky en Leon Feldhendler, na het dooden van twaalf SSers en twee bewakers, wisten 365 Joden het kamp te ontvluchten, van wie 47 de oorlog hebben overleefd, waaronder Esther Raab-Terner een later belangrijke getuige werkjoden werden uit het kamp Treblinka gehaald, die alle sporen van het kamp moesten wissen, waarna zij gedood werden. 15 oktober Proclamatie van de onafhankelijkheid van de Filipijnen in Manilla. Het land sluit zich aan bij Japan. 18 oktober Aktion Silbertanne waarbij schrijver A.M. de Jong om het leven komt. 19 oktober Grote arrestaties in het onderduiknetwerk te Hoorn. 22 oktober In Amsterdam worden acht Nederlanders gefusilleerd. 25 oktober Het Rode Leger verovert in Oekraïne Dnjepropetrovsk. 1 november Amerikaanse landing op Bougainville (Salomonseilanden). 3 november Mussolini laat Ciano arresteren. 5 november Luchtaanval op Den Helder, brandbommen op de werf en de binnenstad. Veel huizen werden zwaar beschadigd welke moesten worden afgebroken. Een persoon komt om, een zwaar en vier licht gewonden. (DH) 6 november Het Rode Leger bevrijdt de stad Kiev. 9 november Reorganisatie van het Comité National de la France Libre (CNFL). De Gaulle wordt alleen leider van de organisatie. 11 november RAF-groep nr. 100, een gespecialiseerde en geheime ondersteuningsformatie van de afdeling Bomber Command binnen de Royal Air Force, wordt opgericht. Deze vliegtuigformatie zou zich tijdens de Tweede Wereldoorlog bezighouden met elektronische oorlogsvoering tegen Duitse nachtjagers en luchtverdedigingssystemen. Sommige bronnen vermeldden dat deze groep werd opgericht op 23 november november Hevige bombardementen op Berlijn. 20 november Amerikaanse landing op de Gilberteilanden. 22 november Hevige bombardementen op Berlijn. 23 november Begin van de conferentie van Caïro. -- Hevige bombardementen op Berlijn. 24 november Nabij Makin brengt een Japanse onderzeeboot het Amerikaanse escortevliegdekschip Lecombe Bay tot zinken. 26 november Hevige bombardementen op Berlijn. 27 november Japanners trekken zich terug van de Gilberteilanden. 28 november Ontmoeting tussen Roosevelt, Churchill en Stalin in Teheran. De conferentie van Teheran. -- De massale geallieerde landing op de West-Europese kusten wordt vastgelegd voor de lente van ' De Sovjet-Unie verbindt zich er toe de VS te vergezellen in de oorlog tegen Japan. 29 november Colombia verklaart de oorlog aan de as-mogendheden. 166

169 CHRONOLOGIE WOII 2 december De RAF bombardeert Berlijn. - Eerste transport Weense Joden komt aan in Auschwitz. 4 december In bevrijd Joegoslavië wordt een voorlopige regering onder leiding van Tito gevormd. In Caïro vindt overleg plaats tussen Roosevelt, Churchill en Inönü, president van de Turkse Republiek. -- Vliegtuig aangevallen door nachtjager, bommen vallen in het Koegras tussen Doggersvaart en Zanddijk. Drie huizen aan de Doggersvaart beschadigd. (DH) 9 december Maarschalk Badoglio, de nieuwe Italiaanse premier, maakt bekend dat het Italiaanse leger zich bij de geallieerden heeft aangesloten. 12 december Vriendschapsverdrag tussen de Sovjet-Unie en de Tsjechische regering in ballingschap. -- De Verenigde Staten roept Hongarije, Bulgarije en Roemenië op om zich tegen Duitsland te keren. 13 december Zware luchtaanvallen schakelen Schiphol voor de rest van de oorlog uit als basis voor de Duitse luchtmacht. 16 december Amerikaanse landing op Nieuw-Brittannië. - De RAF bombardeert Berlijn. 22 december Overdracht aan Syrië en Libanon van de bevoegdheden die tot nu toe door Frankrijk werden uitgeoefend. 23 december De RAF bombardeert Berlijn. 24 december Dwight D. Eisenhower wordt benoemd tot opperbevelhebber van de Supreme Headquarters Allied Expeditionary Force (SHAEF). 26 december Ter hoogte van de Noordkaap wordt het Duitse slagschip Scharnhorst door eenheden van de Britse marine tot zinken gebracht. 31 december Sjitomir door het Rode Leger heroverd januari Veldmaarschalk Erwin Rommel wordt benoemd tot bevelhebber van Heeresgruppe B, met als sector Frankrijk noord van de Loire. 2 januari Luchtaanval op de Kooy. Bommen in het Koegras tussen de Callantsogervaart en de van Foreestweg. (DH) 3 januari Het Amerikaanse 5e Leger begint een offensief tegen de Duitse Gustav-linie in Italië. 4 januari Sovjet troepen overschrijden de Pools-Russische grens. -- Luchtaanval op de Kooy. Ook bommen op landerijen en tuinen nabij de Middenweg en Jan Verfailleweg (DH) 6 januari De Sovjet-Unie dringt Duitsland terug tot diep in Polen. 8 januari In Verona begint het proces tegen Ciano en maarschalk De Bono. Beide worden ter dood veroordeeld. 10 januari Minister-president Gerbrandy steunt het Nederlandse verzet met 30 miljoen gulden. 11 januari De Duitse steden Maagdenburg en Ascherleben worden zwaar gebombardeerd door de Amerikaanse 8th Air Force. -- Ciano en De Bono worden geëxecuteerd. 14 januari Het Sovjet leger begint bij Narva (Estland) een offensief tegen de Duitse Heerersgruppe Nord. -- Brandbommen op landerijen en tuinen nabij de Middenweg en Jan Verfailleweg. (DH) 15 januari Franse troepen veroveren Monte Santa Croce (Italië). 18 januari Geallieerd offensief in de richting van Garigliano. 20 januari Het Rode Leger herovert Novgorod. 22 januari Het Amerikaanse 6e Legerkorps landt bij Anzio en Nettuno. 25 januari De illegaliteit maakt persoonsbewijszegels buit in het stadhuis van Tilburg. 27 januari De belegering van Leningrad is ten einde. Na 872 dagen is de stad door het Rode Leger bevrijd. 29 januari De Amerikaanse 8th Air Force voert zware bombardementen uit op Frankfurt am Main en op Ludwigshafen. 30 januari Begin van de conferentie van Brazzaville. Tijdens deze conferentie wordt de Franse koloniale politiek vastgesteld. 31 januari 4 februari -- Bij Anzio omsingelen de Duitsers het geallieerde bruggenhoofd. Hierin bevinden zich ruim man en voertuigen. 7 februari De Amerikanen veroveren Kwajalein en de Majura-atol. 8 februari Bommen op de Hugo de Grootstraat en nabij de Doggersvaart. Vier doden en drie gewonden. Luchtaanval op de rede van Den Helder. (DH) 9 februari Geallieerde bommenwerpers voeren aanvallen uit op de Duitse versterkingen bij Monte Cassino en Anzio. 10 februari De Duitsers ondernemen een hevige tegenaanval op de geallieerde troepen in Anzio. 12 februari Luchtaanval op schepen op de rede van Den Helder. Geen resultaten bekend. (DH) 15/16 februari Duitse Flak in de nacht. (DH) -- Brandbommen op Den Helder. Geen resultaten bekend. (DH) 15 februari De geallieerden bombarderen het klooster in Monte Cassino, waarna de Duitsers zich in de ruïnes verschansen. -- Zware luchtaanval op Berlijn. 20 februari In Den Haag worden twintig Nederlanders gedood. 22 februari Amerikanen bombarderen per vergissing Nijmegen, Enschede en Arnhem. -- Luchtaanval op schepen in het Schulpengat. (DH) 23 februari Het Rode Leger heroverd Kryvy Rih. -- De Amerikanen bezetten het eiland Enewetak. 26 februari Het Rode leger verovert Porkhov. maart Razzia s op gemengd gehuwden. 3 maart De geallieerden voeren hevige bombardementen uit op Rome. Deze actie wordt op de tiende en veertiende herhaald. 4 maart Het Rode leger begint een offensief in de Karpaten. 6 maart Het Rode leger lanceert een offensief in Oekraïne. 9 maart Tallinn wordt door de Sovjetluchtmacht zwaar gebombardeerd. 10 maart Hevige geallieerde bombardementen op Rome. 11 maart Pucheu, oud-minister van Binnenlandse Zaken van het Vichy-regime, ter dood veroordeeld. 13 maart De Sovjet-Unie erkent de nieuwe Italiaanse regering onder leiding van Pietro Badoglio. 14 maart Hevige geallieerde bombardementen op Rome. 15 maart De strijd om Monte Cassino wordt hervat met een nieuw bombardement. 19 maart De Wehrmacht valt Hongarije binnen. 22 maart Luchtaanval van grote hoogte op Knickebeininstallatie (Duits vliegtuiggeleidesysteem) in de duinen t.h.v. de Middenvliet. Verder brisantbommen op landerijen gelegen tussen de Rijksweg, spoordijk en Langevliet. (DH) 26 maart Luchtaanval van grote hoogte op Knickebein in de duinen t.h.v. de Middenvliet. Niets bekend. (DH) 27 maart De Sovjettroepen bereiken de Boekovina. 30/31 maart Luchtaanval van grote hoogte op Knickebein in de duinen t.h.v. de Middenvliet. Niets bekend. (DH) 1 april In Villeneuve-d'Ascq, nabij Rijsel, worden 86 burgers als represailles voor een sabotage-actie vermoord. -- Het Duitse slagschip Tirpitz is in het Altenfjord in Noorwegen door vliegtuigen van de Britse vliegdekschepen Victorious en Furious beschadigd. De Tirpitz is 14 keer geraakt en voor enkele maanden uitgeschakeld. 8 april Het Rode Leger bereikt de grens van Tsjecho-Slowakije. 10 april Odessa wordt door het Rode Leger veroverd. 11 april De RAF voert met zes Mosquito-jachtbommenwerpers een precisiebombardement uit op het Centraal Bevolkingsregister in gebouw Kleykamp te Den Haag, dat hierbij volledig wordt verwoest. 12 april Troonsafstand van Victor Emanuel III. -- De Finse regering wijst de eis van de Sovjet-Unie om de oorlog te beëindigen van de hand. 17 april Japan start met aanvallen op Amerikaanse luchtmachtbases in Oost-China. 167

170 CHRONOLOGIE WOII 21 april Ontslag van Henri Giraud. -- Geallieerde luchtaanval op Parijs. 22 april Luchtaanval waarschijnlijk op de Knickebein. Bommen vallen aan de Middenvliet, Zanddijk en in de duinen. (DH) 1 mei In de nacht van 1 op 2 mei 1944 mislukt een overval op het Huis van Bewaring aan de Weteringschans, onder leiding van Gerrit van der Veen. 2 mei Spanje zet zijn leveringen wolfram aan Duitsland stop. Hierdoor wordt het Amerikaanse olie-embargo tegen het land opgeheven. 3 mei De CFLN verandert de naam in Gouvernement provisoire de la République française (GPRF). 8 mei Rudolf Höss neemt weer tijdelijk de leiding van Auschwitz op zich. Hij gaat aldaar de vernietiging van de Hongaarse Joden organiseren. 9 mei Het Rode Leger verovert Sebastopol. Hiermee is de hele Krim weer in handen van de Sovjet-Unie. 11 mei De geallieerde troepen rukken op tot van het zuiden uit tot Rome. -- Geallieerde aanval op Monte Cassino. 14 mei De geallieerden doorbreken de Gustav-linie in Midden-Italië. 15 mei Begin van grootschalige deportaties van Hongaarse Joden naar Auschwitz. 17 mei Bij een overval (op klaarlichte dag) op drukkerij Hoitsema in de Tuinbouwdwarsstraat te Groningen worden distributiebonkaarten ( zegeltjes ) buitgemaakt. Dit was de grootste 'vangst' bij een dergelijke overval tijdens de bezetting. 18 mei De geallieerden bezetten Monte Cassino. 23 mei Canadese troepen breken door de Adolf Hitlerlinie heen en nemen Pontecorvo in. 25 mei Het Duitse Tiende Leger moet zich op de Caesarlinie in Italië terugtrekken. 27 mei Amerikaanse landing op Nederlands Nieuw-Guinea. 29 mei Luchtaanval op de Marine Artillerie Abteilung Den Helder. Duitsers meldden geen schade. (DH) 4 juni Geallieerde troepen trekken Rome binnen. 6 juni D-Day: De geallieerde invasie in Frankrijk vindt plaats onder de codenaam Operatie Overlord. Het is één van de grootste landingsoperaties uit de militaire geschiedenis. Verder worden Operatie Neptune en Operatie Ceronimo uitgevoerd; de eerste is de operatie waarbij alle oorlogsschepen zich verzamelen bij Portsmouth; de tweede is de nachtelijke luchtlandingsoperatie boven Normandië. 7 juni Bayeux wordt, als eerste Franse stad, bevrijd. 9 juni Begin van Sovjet-offensief in Karelië. -- In Tulle worden door de Duitsers 97 mannen vermoord. 10 juni Gerrit van der Veen wordt in Overveen terechtgesteld, samen met o.a. Frans Duwaer (gearresteerd op 8 juni 1944), de drukker van zijn persoonsbewijzen. -- Massamoord in Oradour-sur-Glane. 11 juni In Arnhem worden 56 mensen uit het Huis van Bewaring bevrijd. 12 juni De eerste vliegende bommen (V1) komen neer in Engeland. 14 juni De Gaulle komt aan in Normandië en houdt in Bayeux een toespraak. 15 juni De Amerikanen landen op de Marianen, vanwaar de vliegende forten zullen opstijgen die Tokio bombarderen. -- Koning Leopold III van België wordt overgebracht naar Duitsland. 17 juni Amerikaanse troepen stoten door naar Avranches en snijden daarmee de verbindingen met Cotentin, het westelijke deel van Normandië, af. 19 juni De Sovjettroepen doorbreken de Mannerheim-linie. 20 juni Duitse militair met een Engelse blindganger, 250 pond brisantbom. (DH) 22 juni De Russische Operatie Bagration, die zowat heel de Duitse Legergroep Midden zal vernietigen, gaat van start. 23 juni Op vrijdag 23 juni 1944, precies één jaar na de vier succesvolle overvallen op één dag, werd een mislukte overval op een distributiekantoor in Haarlem gepleegd in opdracht van Johannes Post. Jan Wildschut wordt hierbij opgepakt en komt niet meer vrij. 24 juni In Kopenhagen vernielen verzetsmannen de belangrijkste wapenfabrieken van Denemarken. -- Het Rode Leger valt aan in Wit-Rusland. 25 juni Start Operatie Martlet als voorbereiding op Operatie Epsom in de Slag om Caen. 26 juni Start Operatie Epsom als onderdeel van de Slag om Caen. 27 juni Cherbourg wordt door de geallieerden veroverd. 28 juni Philippe Henriot, minister van Voorlichting van het Vichy-regime, wordt door de Maquis vermoord. 1 juli De conferentie van Bretton Woods in New Hampshire gaat van start. 5 juli Het Rode Leger herovert Minsk. 8 juli De Franse politicus George Mandel wordt door collaborateurs ter dood gebracht. -- Japan trekt zich terug uit Imphal. 11 juli De zak rond Minsk is beslist in het voordeel van het Rode Leger. De Duitsers verliezen man; doden en krijgsgevangenen. 13 juli Duitse represailles tegen de burgerbevolking van Vercors. 14 juli In de nacht van 14 op 15 juli 1944 wordt een mislukte overval op de Weteringschans uitgevoerd onder leiding van Johannes Post. 16 juli Op zondag 16 juli worden de verzetsstrijders Johannes Post, Jan Niklaas Veldman, Willem Frederik Smit, Arie Stramrood, Jacques Stil, Hilbert van Dijk, Cor ten Hoope, J. Balder, F.R. Boverhuis, Nico Jonk, Ernst Klijzing, Ferdinand Ploeger, R. Prins en Koen Rozendaal in de duinen bij Overveen geëxecuteerd -- Het Rode Leger herovert Vilnius. 17 juli Veldmaarschalk Rommel raakt gewond bij een geallieerde luchtaanval. Hij wordt vervangen door veldmaarschalk Günther von Kluge. 18 juli Caen wordt door Britse en Canadese troepen bevrijd. -- De Amerikanen bevrijden Saint-Lô. -- De Japanse premier Hideki Tojo treedt af vanwege de verslechterde militaire situatie. Hij wordt opgevolgd door Kuniaki Koiso. 20 juli Mislukte aanslag op het leven van Adolf Hitler gepleegd in z'n hoofdkwartier Wolfsschanze nabij Rastenburg. De aanslag mislukte. Enkele stafofficieren kwamen om het leven, maar Hitler raakte slechts lichtgewond. -- Luchtaanval op Den Helder. Bommen vallen aan het eind van de Binnenhaven. (DH) 21 juli Amerikaanse landing op Guam. -- Begin razzia's in Amsterdam voor de Arbeitseinsatz. 23 juli In Lublin wordt met medewerking van de Sovjet-Unie het Poolse Nationale Comité gevormd. -- Pisa wordt door de Amerikanen bevrijd. 24 juli Het vernietigingskamp Majdanek wordt door het Rode Leger bevrijd. 25 juli De start van Operatie Cobra. 28 juli Sovjettroepen veroveren Brest. 29 juli De Amerikanen rukken Coutances binnen. -- Het Rode Leger herovert Lviv. 30 juli De Amerikanen bevrijden Avranches. 31 juli De Franse piloot-schrijver Antoine de Saint-Exupéry wordt tijdens een verkenningsvlucht boven de Middellandse Zee neergeschoten en komt om het leven. 1 augustus Begin van de opstand in Warschau. Massale opstand van het Poolse leger tegen de Duitse bezetter. 3 augustus De Amerikanen bevrijden Rennes 4 augustus Anne Frank en haar Joods familie worden in Amsterdam door de Gestapo opgepakt. 7 augustus Massale tegenaanval van Nazi-Duitsland van start. 168

171 CHRONOLOGIE WOII 8 augustus De Amerikanen bevrijden Le Mans en La Flèche. 9 augustus Amerikaanse landing op Timor. 11 augustus De Amerikanen veroveren Nantes en Angers. 12 augustus De Fransen bevrijden Alençon. 15 augustus Amerikaanse troepen onder generaal Patch en Franse troepen onder generaal de Lattre de Tassigny voeren landingen in de Zuid-Frankrijk. Operatie Dragoon wordt een geallieerd succes. 16 augustus De geallieerden bevrijden Orléans. 17 augustus De geallieerden veroveren Falaise. 18 augustus De Vrije Fransen bevrijden Haute-Savoie. -- Laval, gevangengenomen door de Duitsers, wordt overgebracht naar Belfort. -- Het Rode Leger lanceert een succesvol offensief in Roemenië. 19 augustus Begin van de opstand in Parijs. 19/20 augustus De Sovjet-Unie start met de bevrijding van de Balkan 20 augustus In Vichy-Frankrijk wordt Pétain gearresteerd en overgebracht naar Belfort. -- Bloedbad in Saint-Genis-Laval. 25 augustus Bevrijding van Parijs. Generaal Dietrich von Choltitz, Wehrmachtsbefehlshaber von Groß-Paris, geeft Parijs ongeschonden over aan Franse troepen. -- Bloedbad in Maillé. 26 augustus Toulon wordt door Franse troepen onder generaal de Lattre de Tassigny bevrijd. 29 augustus Marseille wordt door Franse troepen onder generaal de Lattre de Tassigny bevrijd. 30 augustus Reims en Rouen worden bevrijd. 31 augustus Het Rode Leger bereikt de Wis?a. -- Boekarest wordt veroverd door de Sovjets. 1 september Het Amerikaanse Derde Leger onder generaal George Patton bevrijdt Verdun. Daarnaast worden ook de steden Dieppe en Tours bevrijd. 2 september Finland verbreekt de diplomatieke betrekkingen met Duitsland en eist de terugtocht van Duitse troepen van zijn grondgebied. -- De geallieerden trekken België binnen. -- De Britten doorbreken de Gothen-linie in Italië. 3 september Brussel wordt bevrijd door het Britse Tweede Leger. -- Begin spoorwegsabotage in Nederland. Die duurde tot de bevrijding in mei Laatste deportatietreintrein vanuit Westerbork naar Auschwitz. -- Het Britse Tweede Leger bevrijdt Antwerpen, waarbij de havens nagenoeg ongeschonden blijken te zijn. -- Finland en de Sovjet-Unie komen een staakt-het-vuren overeen. -- Lyon wordt bevrijd. -- In Vught worden zestig gevangenen gefusilleerd. 5 september Dolle Dinsdag: Vanwege een foute melding, dat de Britten in Breda zouden zijn ontstond er een grote chaos door vluchtende Duitsers en NSB'ers, en feestvierende Nederlanders. -- De Sovjet-Unie verklaart de oorlog aan Bulgarije en valt dit land binnen. 6 september Installatie in Parijs van het voorlopige Franse bewind (GPRF) onder leiding van De Gaulle. 8 september De voorzitter van de Belgische Ministerraad, Pierlot, keert in Brussel terug. 9 september De Britten steken het Albertkanaal over. -- De Amerikanen passeren de Moezel. 10 september De stad Luxemburg wordt bevrijd. 11 september Breskens wordt getroffen door een geallieerd bombardement als onderdeel van Operatie Switchback, gericht op het vrij maken van de Scheldemond. Ongeveer 200 mensen verliezen hierbij het leven 12 september Le Havre door de Canadezen bevrijd. -- De Amerikanen passeren in Zuid-Limburg de Nederlandse grens. -- Luchtaanval op schepen op het Marsdiep. Twee vliegtuigen neergeschoten, drie vliegers sneuvelen. (DH) 13 september Bij Dijon maken de noordelijke en zuidelijke geallieerde troepen contact met elkaar. 14 september Maastricht wordt als eerste Nederlandse stad bevrijd. 15 september Nancy wordt bevrijd. -- De Joegoslavische troepen onder leiding van Tito en het Rode Leger maken contact bij de Joegoslavische-Roemeense grens. -- De Amerikanen landen op de Paula-eilanden en de Molukken. 16 september Eisenhower en Von Rondstedt nemen beide het opperbevel over de troepen aan het westfront op zich. -- Begin van de slag om het Hürtgenwald 17 september Operatie Market Garden: Amerikaanse, Britse en later Poolse parachutisten worden gedropt nabij Eindhoven, Nijmegen en Arnhem. Het Britse Tweede Leger begint een grondoffensief in Zuid-Nederland. 18 september De stad Eindhoven wordt bevrijd door de geallieerden. -- De Bulgaarse hoofdstad Sofia wordt veroverd door het Rode Leger. 19 september De Luftwaffe bombardeert Eindhoven. Het dodental ligt op De Sovjet-Unie en Finland sluiten een wapenstilstand. 20 september De Waalbruggen bij Nijmegen worden veroverd. 21 september De Duitsers beginnen met het vernielen van de Amsterdamse haven. -- Oprichting van stoottroepen in het bevrijde deel van Nederland. 22 september De Sovjets bezetten Tallinn. 23 september Op last van de Wehrmacht begint de evacuatie van Arnhem en omgeving. -- De Duitsers beginnen met het vernielen van de Rotterdamse haven. -- Zware Duitse aanvallen op geallieerde troepen in Arnhem. -- Luchtaanval op schepen op het Marsdiep. Bommen op de haven, fort Erfprins en fort Dirks Admiraal. Een vliegtuig neergeschoten, twee vliegers komen om. (DH) 24 september De generaals van het Britse 30e Legerkorps beslissen op de Conferentie van Valburg dat Operatie Market Garden moet worden opgegeven. Hiermee valt het doek voor de Slag om Arnhem. 25 september De geallieerde troepen in Arnhem maken zich gereed om zich terug te trekken. -- Luchtaanvallen op luchtafweerstellingen, op schepen op het Marsdiep en fort Oostoever. Drie vliegtuigen neergeschoten, waarbij zes Vliegers sneuvelen. Drie schepen zinken. (DH) 26 september In de nacht weten 2163 soldaten de overtocht te maken. De overige 250 soldaten moeten zich overgeven aan de Duitsers. -- De Sovjet-Unie annexeert Estland. Niet veel later volgen ook Letland en Litouwen. 30 september In de nacht van 30 september op 1 oktober wordt een mislukte aanslag op Rauter gepleegd. 1 oktober In het Gelderse dorp Putten wordt als vergelding voor de aanslag op Rauter een razzia gehouden. Waarbij vrijwel de gehele mannelijke bevolking werd afgevoerd naar verschillende concentratiekampen. Vele hiervan kwamen na de oorlog niet meer terug. 3 oktober De bevrijding van Walcheren (Zeeland) begint door het bombarderen van de zeedijk bij Westkapelle door geallieerde bommenwerpers om de Duitse positie te verzwakken met 1270 ton bommen. Hierbij komen 152 Westkappelse mensen om het leven. oktober Rusland bevrijd. 4 oktober Britse landingen in Griekenland. 169

172 CHRONOLOGIE WOII 6 oktober Bombardement van Hengelo. Het dodental ligt op De Sovjets rukken Hongarije binnen. -- Oostburg voor een belangrijk deel verwoest door Canadeese bombardementen, er vielen 106 slachtoffers 7 oktober De dijken west en oost van Vlissingen worden gebombardeerd en breken door. 11 oktober De dijk bij Veere wordt gebombardeerd en breekt door. Nagenoeg geheel Walcheren komt nu onder water te staan. -- Tijdens geallieerde bombardementen wordt Sluis grotendeels verwoest. Daarbij kwamen 61 mensen om. 12 oktober Overloon wordt na zware gevechten door Britse troepen bevrijd. -- Athene en Piraeus bevrijd. 13 oktober Het Rode Leger verovert Riga. -- De Britten bevrijden Athene 14 oktober Maarschalk Rommel pleegt zelfmoord waartoe hij was gedwongen wegens verdenking van betrokkenheid bij de aanslag op Hitler op 20 juli. 18 oktober Het Sovjetleger trekt Tsjecho-Slowakije binnen. -- Griekse regering keert terug in Athene. -- Algemene volksbewapening van Duitsland. 21 oktober Duitse soldaten worden nabij Aken massaal omsingeld. De slag eindigde in een Amerikaanse zege. 23 oktober Begin van de grote zeeslag in de Golf van Leyte. 25 oktober De aanslag op Fake Krist vindt plaats. 26 oktober Tien mannen (Todeskandidaten) worden te Haarlem geëxecuteerd naar aanleiding van de aanslag op Fake Krist. -- Einde van de zeeslag in de Golf van Leyte. 27 oktober Achtmaal wordt bevrijd door het 315de regiment van de Amerikaanse 104de Infanterie divisie, bijgenaamd de Timberwolf divisie, gedurende operatie "Pheasant" (fazant) onder de codenaam "Suitcase". Deze divisie die hier haar "baptism of fire" heeft, gaat de geschiedenis in als nachtvechters, hun generaal is Terry Allen "Terrible Terry". 28 oktober Wapenstilstand tussen de Sovjet-Unie en Bulgarije. 30 oktober De Duitsers ontruimen Saloniki -- In Auschwitz vinden de laatste vergassingen plaats. 1 november Canadese troepen landen op Walcheren. 3 november Vlissingen wordt bevrijd. 5 november In Heusden vallen 134 doden als de Duitsers het stadhuis opblazen. 6 november Griekenland is door de Britten geheel bevrijd. 7 november Roosevelt wordt in de Verenigde Staten herkozen als president. 8 november Walcheren is bevrijd. 10/11 november Razzia in Rotterdam. Ongeveer mannen tussen 17 en 40 jaar werden weggevoerd. -- Geen gas en geen licht meer in West-Nederland. 12 november Het Duitse slagschip de Tirpitz wordt in de Noorse fjorden door de RAF tot zinken gebracht. 13 november De Sovjets trekken over de Donau in het zuiden van Hongarije. 14 november Sluis Panheel wordt door Britse troepen heroverd. De gemeenten Heel en Panheel worden bevrijd. 15 november Razzia's in Amsterdam. 17 november Razzia's in de Noordoostpolder. 18 november De Duitsers ontruimen Tirana. 19 november Het Eerste Franse Leger bereikt de Rijn bij Rosenau. -- Metz wordt bevrijd. 20 november Franse troepen bereiken de Rijn bij Basel. -- De Fransen bevrijden Belfort. 21 november Mulhouse wordt bevrijd door eenheden van het Eerste Franse Leger. 22 november Belfort wordt bevrijd door eenheden van het Eerste Franse Leger. 23 november Straatsburg wordt bevrijd door het Eerste Franse Leger. 26 november De SD-gebouwen in de Amsterdamse Euterpestraat worden gebombardeerd. 24 Typhoons van de Engelse RAF voerden een aanval in duikvlucht uit. 26 november De Amerikaanse luchtmacht bombardeert Tokio. 29 november Tweede bombardement van Tokio in korte tijd. 30 november Derde bombardement van Tokio in korte tijd. 1 december De geallieerden vorderen snel in Birma. 3 december Blerick wordt bevrijd door eenheden van de 15e Schotse divisie. 5 december Inundatie van de Betuwe. 8 december Gevangeniskraak te Leeuwarden: 51 personen bevrijd. 10 december Bondgenootschapsverdrag tussen Frankrijk en de Sovjet-Unie. 16 december Hitler laat zijn opperbevelhebber Von Rundstedt het Ardennenoffensief beginnen. Dit is de laatste grote aanval van Duitse kant december Duitse aanval in de Ardennen wordt gewonnen door de geallieerde troepen. 17 december Waffen SS'ers slachten tientallen Amerikaanse soldaten af in Malmédy. 24 december Tijdens kerstavond wordt het Belgische troepenschip Léopoldville vlak bij Cherbourg getorpedeerd door de U 486. Zo'n 515 Amerikaanse soldaten van de 66e Infanterie Divisie komen hierbij om het leven, alsook vijf bemanningsleden, waaronder kapitein Charles Limbor 26 december Het Rode Leger omsingelt Boedapest. -- Het eiland Leyte is in zijn geheel bevrijd. 31 december Het Comité van Lublin roept zich uit tot voorlopige regering van de Poolse republiek januari De Duitsers lanceren een tegenaanval in het Saarland. 6 januari Luchtaanval op het radarstation bij Den Helder. Geen resultaten bekend. (DH) 12 januari De Sovjet-Unie lanceert een aanval in Oost-Pruisen. 14 januari Begin van massale evacuaties in Limburg. 17 januari Het Rode Leger verovert de overgebleven ruïnes van Warschau. -- Grote luchtaanval op luchtafweerstellingen en op schepen op het Marsdiep. Twee schepen werden tot zinken gebracht. Vier vliegtuigen werden neergeschoten en twee Beaufighters komen met elkaar in botsing bij Wieringerwaard en storten neer. Negen vliegers komen om. (DH) 19 januari Het Rode Leger verovert Krakau en Lód?. 20 januari Roermond, Venlo en Tiel worden geëvacueerd. -- Offensief van het Franse Eerste Leger in de Vogezen. -- Wapenstilstand tussen de Sovjet-Unie en Hongarije. -- President Franklin Delano Roosevelt aanvaardt zijn vierde ambtstermijn. 25 januari De slag om de Ardennen komt ten einde. De Duitsers zijn weer teruggedreven in de oude stellingen. 170

173 CHRONOLOGIE WOII 27 januari Sovjet-troepen bevrijden het Duits vernietigingskamp Auschwitz, bij de Poolse stad Auschwitz (Pools: Oswiscim). Het is gelegen in Zuid-Polen, enkele tientallen kilometers westelijk van Kraków. -- De Sovjets bezetten het Memelgebied. 29 januari Het Rode Leger rukt Pommeren binnen. 2 februari De Fransen bevrijden Colmar. 4 februari Begin van de Conferentie van Jalta. Churchill, Stalin en Roosevelt bespreken de situatie in Europa na het einde van de Tweede Wereldoorlog. -- België is geheel bevrijd. -- Geallieerde bezetting van de Elzas. 6 februari Het Rode Leger vestigt een bruggenhoofd over de Oder. 8 februari Start van de operatie Veritable. Het 30e Britse Legerkorps zet vanuit Nijmegen en Groesbeek de aanval op het Reichswald in. 9 februari De Duitse transportonderzeeboot U-864 wordt voor de Noorse kust ter hoogte van Bergen getorpedeerd. De U-864 was op weg naar Japan met bouwtekeningen van de eerste Duitse straaljager en met 67 ton kwik, bestemd voor ontstekers. 13 februari Het Rode Leger heeft alle Duitsers uit Boedapest verdreven februari Vernietiging van Dresden door luchtbombardementen van de Geallieerden. De stad wordt zwaar gebombardeerd. Het centrum van de stad is grotendeels verwoest. Tienduizenden mensen komen om het leven. 17 februari Amerikaanse troepen landen op Corregidor aan de Manillabaai, Filipijnen. 19 februari Amerikaanse mariniers landen op Iwo Jima. 22 februari Het Amerikaanse Derde Leger steekt de Saar over. 24 februari De Amerikanen veroveren Manilla. -- Luchtaanval op de spoorbrug bij Koegras. De woning van de overwegwachter werd zwaar beschadigd, terwijl een 15-tal woningen geringe schade opliepen 1 maart Eenheden van het Amerikaanse Negende Leger bevrijden tijdens Operatie Grenade Roermond en Venlo, waarmee de bevrijding van Zuid-Nederland is afgerond. 3 maart Engels luchtbombardement op het Haagse Bezuidenhout met honderden doden als gevolg. Onder de slachtoffers is de zanger Koos Speenhoff. 4 maart Finland verklaart Duitsland de oorlog. 6 maart Laatste Duitse tegenaanval in Hongarije. -- In de nacht van 6 op 7 maart 1945 wordt een aanslag op Hanns Rauter gepleegd. 7 maart De brug over de Rijn bij Remagen valt onbeschadigd in Amerikaanse handen. -- Keulen wordt veroverd door de Amerikanen. 9 maart Japanse zege op de Franse troepen in Indo-China. 11 maart De Amerikaanse 8e Luchtmacht bombardeert Kiel, Bremen en de haven van Hamburg. -- De Britse luchtmacht bombardeert Warnemünde. 12 maart De Britse luchtmacht bombardeert Swinemünde. 13 maart Koningin Wilhelmina in Zeeuws'Vlaanderen. -- Geallieerde troepen over de Rijn. 14 maart Dijk bij Elden werd moedwillig doorgestoken door de Duitsers. 15 maart Amerikaanse troepen steken in Duitsland de Moezel over. 18 maart Koblenz wordt door de Amerikanen veroverd. -- Een voor Antwerpen bestemde V-1 stort neer in Rotterdam Blijdorp. Er komen 42 mensen om het leven. -- Berlijn zwaar gebombardeerd. 20 maart De Britten veroveren Mandalay in Birma. -- De 8e Amerikaanse Luchtmacht bombardeert Hamburg. 21 maart Hannie Schaft wordt in Haarlem gearresteerd. -- De Britse luchtmacht bombardeert Bremen. 26 maart Algehele Amerikaanse bezetting van Iwo Jima. 24 maart De Britten trekken met ruim man de Rijn over. 27 maart De geallieerden bezetten Frankfurt. 28 maart Algehele Duitse terugtocht op het westfront. 29 maart Het Rode Leger verovert Danzig. -- De Sovjets rukken Oostenrijk binnen. 30 maart Begin van de bevrijding van Oost-Nederland. 31 maart Winterswijk wordt door de Britse 53e divisie bevrijd. 1 april De stad Doetinchem wordt door de Canadezen bevrijd. Strijd aan de IJssel. -- Het 10e Amerikaanse leger onder luitenant-generaal Buckner landt op Okinawa. -- De Fransen steken de Rijn over. -- Britten en Amerikanen omsingelen het Ruhrgebied. -- Bevrijding van Noord-Italië. 3 april De 8e Amerikaanse Luchtmacht bombardeert de haven van Kiel, waarbij o.a. 6 onderzeeboten worden vernietigd. 4 april Almelo wordt door de Canadese 4e divisie bevrijd. -- De Fransen veroveren Karlsruhe. 5 april De Sovjet-Unie zegt het non-agressiepact met Japan op. 7 april Geallieerde luchtlandingstroepen in Nederland. 8 april Zutphen wordt door eenheden van de Canadese 3e divisie bevrijd. 9 april Deventer wordt door eenheden van de Canadese 3e Divisie bevrijd. -- Het Rode Leger verovert na een beleg van drie maanden de stad Königsberg. 10 april Geallieerd offensief in Noord-Italië. De geallieerden veroveren Hannover. 11 april Concentratiekamp Buchenwald wordt door de Amerikanen bevrijd. -- Kamp Erika nabij Ommen wordt door Canadese eenheden bevrijd. -- Hoogeveen wordt door de Canadese 2e divisie bevrijd. 12 april Bevrijding van de concentratiekampen Buchenwald en Belsen. -- Militairen van de Canadese 2e divisie bevrijden kamp Westerbork. -- De Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt overlijdt.hij wordt opgevolgd door Harry Truman. 13 april Assen wordt door de Canadese 2e divisie bevrijd. -- De Duitsers fusilleren 13 gevangenen bij Hoog Soeren. Wenen wordt veroverd door het Rode Leger. -- Aanval op de geschutsopstellingen ter ondersteuning van de opstand van de Georgiërs op Texel, om te proberen de kustbatte- rijen die hen onder vuur namen het zwijgen op te leggen. Zware schade Havenplein en monument Voor hen die vielen. Ook bommen bij het Badhotel te Huisduinen. (DH) 14 april Zwolle wordt door de Canadese 3e divisie bevrijd. -- De strijd om de stad Groningen barst los. 171

174 CHRONOLOGIE WOII -- De Britten trekken Arnhem binnen. 15 april De Canadese 3e Divisie bevrijdt Leeuwarden. 16 april Het Rode Leger start de Slag om Berlijn. -- De Amerikanen veroveren Neurenberg. De Fransen bevrijden Royan en Point de Grave. -- De Canadese 2e Divisie bevrijdt Groningen. 17 april Hannie Schaft, het meisje met het rode haar, wordt geëxecuteerd. -- Apeldoorn wordt door de Canadese 1e Divisie bevrijd. -- Canadese troepen bereiken Hoenderloo. -- De Duitsers zetten de Wieringermeerpolder onder water. 18 april Eenheden van de Canadese 3e Divisie bevrijden Harlingen en stoten door tot de Afsluitdijk. -- De geallieerden veroveren Düsseldorf. 19 april Kamp Amersfoort wordt overgedragen aan het Rode Kruis. -- De Britse troepen bereiken de Elbe. 20 april Nijkerk bevrijd door het Canadese leger. -- Het Rode Leger begint met bombardementen op Berlijn. -- Hitler geeft het bevel tot Operatie Clausewitz. Alle kantoren van de SS en de Wehrmacht in Berlijn moeten worden ontruimd en vele documenten worden vernietigd. -- Hitler ziet Heinrich Himmler en Hermann Göring voor het laatst. Deze twee verlaten Berlijn voorgoed en gaan ieder hun eigen richting uit. 21 april De Duitsers in het Ruhrgebied geven zich over. De geallieerden maken hierbij ca gevangenen. De Fransen trekken Berchtesgaden binnen. De Sovjettroepen trekken de voorsteden van Berlijn binnen. 22 april De Fransen veroveren Stuttgart en bereiken de Donau. -- In de Führerbunker verneemt Hitler tijdens een gesprek met zijn legerleiding dat Felix Steiners leger niet zal aanvallen, hoewel Hitler dat wel bevolen had. Hitler zegt nu dat de oorlog verloren is en dat hij tot het einde in Berlijn zal blijven en zelfmoord zal plegen. -- Meneer en mevrouw Goebbels laten hun zes kinderen naar de Führerbunker brengen. 23 april De laatste slag in Nederland, operatie Canada, begint bij Delfzijl. -- Zonder dat Hitler het weet probeert Himmler tevergeefs via een gesprek met Folke Bernadotte vredesonderhandelingen met de westerse geallieerden voor elkaar te krijgen. Hij wilde na de vrede de oorlog gezamenlijk met hen voortzetten tegen de Sovjet-Unie. 24 april De geallieerden steken in Italië de Po over. -- Wegens het ontbreken van brandstof moeten de Centrale Keukens in het bezette Nederland hun werkzaamheden staken. 25 april Het Rode Leger maakt bij Torgau aan de Elbe contact met troepen van het Amerikaanse leger. -- Begin van de conferentie van de Verenigde Naties in San Francisco. 26 april Maarschalk Pétain keert terug in Frankrijk. Hem wordt huisarrest opgelegd. -- De Fransen bezetten Konstanz en omsingelen het Schwarzwald. 27 april De geallieerden bezetten Genua. -- Het Rode Leger verovert Stettin. -- In het bezette westelijk deel van Nederland worden de laatste voorraden brood uitgedeeld. -- De Amerikanen trekken Oostenrijk binnen. -- Mussolini - vermomd als Duits militair - wordt gearresteerd door het Italiaanse verzet. 28 april Himmler doet een vergeefse poging met de Britten en Amerikanen over vrede te onderhandelen. Hij wilde na de vrede met westerse geallieerden de oorlog gezamenlijk voortzetten tegen de Sovjet-Unie. Hitler verneemt via de BBC dat Himmler geprobeerd heeft met de Britten en Amerikanen over vrede te onderhandelen, en geeft het bevel tot arrestatie van Himmler. -- Benito Mussolini wordt door partizanen geëxecuteerd.door hem op te hangen 29 april In de nacht van 28 op 29 april wordt het huwelijk tussen Hitler en Eva Braun gesloten. -- Hitler schrijft zijn laatste testament. Deze bepaalt dat Joseph Goebbels de volgende rijkskanselier is en Karl Dönitz de volgende rijkspresident. -- Begin van de Operatie Manna door de Britse en Amerikaanse luchtmacht. Voedseldroppings worden uitgevoerd bij Den Haag, Leiden en Amsterdam. -- De Amerikanen veroveren München. -- Amerikaanse troepen bevrijden het concentratiekamp Dachau. -- In de avond vraagt generaal Hans Krebs vanuit Berlijn met radiocontact aan generaal Alfred Jodl waar de troepen van Walther Wenck, Theodor Busse en Rudolf Holste zijn en wanneer deze een aanval kunnen starten op de Sovjettroepen in Berlijn. 30 april Vroeg in de morgen laat Jodl weten dat de troepen van Wenck, Busse en Holste nu niet in staat verkeren Berlijn aan te vallen. -- Adolf Hitler, Duits dictator, pleegt om uur samen met Eva Braun, met wie hij een paar uur eerder trouwde, zelfmoord in zijn bunker. Hij overlijdt na inname van een gif en door vervolgens een kogel in zijn hoofd te schieten. Vlak na hun zelfmoord worden meneer en mevrouw Hitler, niet ver weg van de bunker, buiten gecremeerd met benzine. -- Het Rode Leger doet een aanval op het centrum van Berlijn. -- De troepen van Tito bezetten Triëst. 1 mei In de nacht van 30 april op 1 mei komen generaal Hans Krebs en kolonel Theodor von Dufving in het bezette deel van Berlijn aan bij Sovjetgeneraal Vasili Tsjoejkov om hem een door Joseph Goebbels geschreven brief te geven. Goebbels blijkt voorwaardelijk te willen capituleren, maar de Sovjetofficieren mogen enkel een onvoorwaardelijke capitulatie aanvaarden en dus vertrekken de Duitse kolonel en generaal zonder overeenkomst te hebben gesloten. -- Joseph Goebbels, de nieuwe Duitse rijkskanselier, en zijn vrouw Magda Goebbels plegen zelfmoord na dezelfde avond hun zes kinderen te hebben vermoord. De lijken van meneer en mevrouw Goebbels worden gedeeltelijk verbrand met benzine. -- Admiraal Karl Dönitz aanvaardt het ambt van Rijkspresident van Duitsland als opvolger van Adolf Hitler. Vanaf nu wordt onbezet Duitsland vanuit Flensburg geregeerd. -- Veel mensen die in de Führerbunker verblijven verlaten deze en gaan tezamen als groep proberen de oorlog in Berlijn te ontvluchten. 2 mei Wilhelm Burgdorf en Hans Krebs plegen in de nacht van 1 op 2 mei zelfmoord in de Führerbunker. -- Capitulatie van de Duitse troepen in Italië. -- Laval wordt in Barcelona gearresteerd. -- Delfzijl bevrijd bij laatste veldslag in Nederland. -- De Duitse troepen die in Berlijn aan het vechten zijn worden door generaal Helmuth Weidling bevolen de wapens neer te leggen, met als gevolg dat heel Berlijn onder Sovjetbezetting komt. Hiermee eindigt de Slag om Berlijn. 3 mei De Britten veroveren Hamburg. Het Britse leger trekt Rangoon binnen. Koningin Wilhelmina keert terug uit ballingschap; zij neemt voorlopig haar intrek in een villaatje nabij Breda. 4 mei Bernard Montgomery neemt met machtiging van generaal Eisenhower de onvoorwaardelijke overgave in ontvangst van alle Duitse strijdkrachten in Nederland, Denemarken en Noord-West-Duitsland. -- De Britten hebben heel Birma veroverd. 5 mei Einde van de Tweede Wereldoorlog tegen Duitsland voor Nederland. 6 mei Ondertekening in de aula van de Landbouwhogeschool te Wageningen. 172

175 CHRONOLOGIE WOII -- De door Adolf Hitler tot vesting benoemde stad Breslau capituleert na drie maanden van gevechten. 7 mei Algemene capitulatie van de Duitse strijdkrachten getekend door generaal Jodl te Reims op het hoofdkwartier van Eisenhower. -- Capitulatie van de Duitse troepen in Noorwegen. -- Schietpartij op de Dam in Amsterdam. -- Schietpartij op de Amstelveenseweg. -- De leider van de NSB Anton Mussert wordt gearresteerd. 8 mei Einde van de Tweede Wereldoorlog in Europa. -- Definitieve overeenkomst van de capitulatie van alle Duitse troepen wordt in Berlijn getekend door veldmaarschalk Keitel (Duitsland), Zjoekov (Sovjet-Unie), Spaatz (VS), Tedder (Groot-Brittannië) en de Lattre (Frankrijk). Hiermee is de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland een feit. -- De Prinses Irene Brigade trekt als eerste geallieerde eenheid Den Haag binnen. -- Eenheden van het Eerste Canadese Legerkorps trekken Amsterdam, Den Haag wen Rotterdam binnen. -- Bevrijding van het concentratiekamp Mauthausen. -- Bevrijding van La Rochelle en Lorient. -- In heel Europa ontstaan bevrijdingsfeesten. Victory Europe Day. 9 mei Hermann Göring gearresteerd door Amerikaanse soldaten. -- Bevrijding van Duinkerke en Saint Nazaire 14 mei Oostenrijk verklaart zich onafhankelijk. 23 mei De Britse autoriteiten in Noord-Duitsland arresteren de regering-dönitz. Onder de gevangenen bevinden zich: admiraal Karl Dönitz, veldmaarschalk Wilhelm Keitel, rijksminister Albert Speer, Alfred Jodl en Alfred Rosenberg. Heinrich Himmler, die al op 20 mei was gearresteerd, maakt zich bekend en pleegt daarna zelfmoord. De prominente NSDAP-er Julius Streicher wordt, ondanks zijn vermomming als kunstenaar, herkend en gearresteerd. 5 juni Verdeling van Duitsland en Berlijn door de VS, Groot-Brittannië, Frankrijk en de Sovjet-Unie. 10 juni Ontscheping van Amerikaanse en Australische troepen op Borneo. 11 juni Schiermonnikoog wordt als laatste stukje bezet Nederland bevrijd door de Canadezen. 21 juni Okinawa is door de Amerikanen in zijn geheel veroverd. 24 juni Vorming van het kabinet Drees-Schermerhorn in Nederland. 26 juni Ondertekening van het VN-Charter in San Francisco. -- Begin van de Conferentie van Potsdam. -- Attlee volgt Churchill op als premier van Groot-Brittannië. 28 juni Het eiland Luzon wordt bevrijd. 5 juli MacArthur meldt dat de Filipijnen zijn bevrijd en proclameert hun onafhankelijkheid. 6 juli Intocht van Koningin Wilhelmina in Den Haag. 15 juli Leopold III, koning der Belgen, wil een volksraadpleging alvorens af te treden (Koningskwestie). 16 juli Eerste atoomproef in de woestijn van Nieuw-Mexico. 17 juli Begin van de conferentie van Potsdam. 23 juli Begin van het proces tegen maarschalk Pétain. 26 juli Brits-Amerikaans ultimatum aan Japan, waarin de onvoorwaardelijke overgave geëist wordt, onder bedreiging van een totale vernietiging. 2 augustus Einde van de conferentie van Potsdam; reorganisatie van Duitsland. 6 augustus Amerikanen werpen een atoombom op de Japanse stad Hiroshima. 8 augustus Sovjet-Unie verklaart Japan de oorlog en rukt Mantsjoerije binnen. 9 augustus De Amerikanen werpen een tweede atoombom op de Japanse stad Nagasaki. 14 augustus Pétain wordt ter dood veroordeeld. Zijn straf wordt echter vanwege zijn verdienste voor de staat in levenslang omgezet. 15 augustus Japanse keizer kondigt Japanse overgave aan. Formele ondertekening op 2 september augustus De Republiek Indonesië wordt geproclameerd. 18 augustus De Sovjetunie verovert de Koerilen op Japan. 22 augustus Japanse troepen in Mantsjoerije geven zich over. 27 augustus Japanse troepen in Rangoon geven zich over. 30 augustus Hongkong wordt bevrijd. 1 september De Sovjetunie staakt haar opmars in Mantsjoerije. 2 september Japan tekent zijn capitulatie aan boord van het Amerikaanse slagschip "Missouri": einde van de Tweede Wereldoorlog. 5 september Officiële bevrijding van Singapore. 16 september Japans garnizoen in Hongkong tekent de definitieve capitulatie. 22 september De Britten bevrijden ca Fransen in jappenkampen nabij Saigon. 24 oktober Officiële start van de VN. 20 november Herbegrafenis van Hannie Schaft op de Eerebegraafplaats Bloemendaal te Overveen. -- In Nürenberg beginnen de processen tegen Nazi-misdadigers. -- Hermann Göring wordt ter dood veroordeeld. Twee uur voor zijn executie pleegt hij zelfmoord. 17 december RAF-groep Nr. 100 wordt ontbonden. 27 december Het eiland Schiermonnikoog wordt als "vijandelijk vermogen" officieel onteigend door de staat der Nederlanden. De laatste eigenaar was Berthold Eugen Graaf von Bernstorff. Pas weken na de Duitse capitulatie in mei 1945 hadden Canadese troepen de laatste Duitsers van het eiland gehaald (onder hen was een grote groep - uit de stad Groningen gevluchte - SS-ers en SD-ers). 31 december De British Home Guard wordt ontbonden. 173

176 BIJLAGE A BIJLAGE A Omdat onderstaande vermeldingen in de genealogieën worden genoemd zijn deze voor de overzichtelijkheid hieronder samengebracht. Bij de betreffende persoon wordt dan naar deze bijlage verwezen. Joodse psychiatrische inrichting. Sinds 1909 werden joodse psychiatrische patiënten hier, volgens de modernste inzichten, behandeld in een bosrijke omgeving bij Apeldoorn. Het Apeldoornse Bos groeide snel, in 1938 had de inrichting 900 patiënten. In de nacht van 21 op 22 januari 1943 werd het Apeldoornse Bos 'leeggehaald'. Patiënten en verplegers werden in veewagens naar Auschwitz gedeporteerd waar bijna iedereen direct na aankomst werd omgebracht. De Joodse Invalide is in 1911 opgericht als instelling waar mensen verzorgd konden worden die door een lichamelijke handicap niet (meer) zelfstandig konden wonen. De Joodse Invalide was op een aantal punten bijzonder modern: zowel de verpleging en het onderkomen als de manier waarop geld geworven werd, waren hun tijd ver vooruit. Toen de Joodse Invalide in de jaren dertig voor de tweede maal uit zijn gebouw was gegroeid, werd architect J.F. Staal aangetrokken om een - voor die tijd - zeer modern ontwerp te maken. Om geld te werven voor deze bouw en voor andere activiteiten werden radiopraatjes, loterijen, revues en nog veel meer middelen werden ingezet. Mede daardoor was de Joodse Invalide ook in niet-joods Nederland een begrip. Op 1 maart 1943 werden de patiënten van de Joodse Invalide uit het tehuis gehaald en gedeporteerd. In de linkerkolom zijn zowel de inwoners als het inwonend personeel vermeld. Volgens een lijst met winkels van joodse eigenaren, opgesteld door de Amsterdamse politie in 1940, had dit gezin een touwen- en oude metalenhandel, adres: Rapenburg 40 te Amsterdam. Bron: Politiearchief berustend bij het Stadsarchief Amsterdam. 174

177 BRONNEN BRONNEN Met dank aan: Aart Kramer (NGV afd Den Helder) Jaap Kalf (NGV afd. Den Helder) Joods Historisch Museum (JHM) (Joods Monument ) Helders Historische Vereniging (HHV) (De Kille aan het Marsdiep) Max van Dam (Stambomen van Nederlandse Joodse families) Marijke Feenstra (NGV afd. Den Helder) Marijke Prudon (NGV afd. Den Helder) Genealogieën: Akevoth (Het stenen Archief) Akten.nl Aart Kramer Boek: De Kille aan het Marsdiep Jaap Kalf Joods Historisch Museum Max van Dam WieWasWie Boeken: Auschwitz Birkenau (Informatiegids) De Holocaust. Atlas van de Jodenvervolging De Kille aan het Marsdiep (HHV) Gedichten uit: Berijmd Verzet. Verschenen in sptember 1944 als illegale gedichtenbundel. In Memoriam (Den Haag Een vers uit het boek van Jesaja 56:5. Yad Vasjem. Een Plaats en een Naam Foto s en illustraties: Auschwitz- A Crime Against Mankind (Brochure) Cinegraph Studio- Bielska-Biala (Polen) dia s (Auchwitz en Birkenau) De Holocaust. Atlas van de Jodenvervolging Joods Monument (JHM) Materiaal vd. samensteller (Majdanek) Tekeningen: Uit Henry Pieck Buchenwald. Uitgave Helderse Historische Vereniging. Websites: Akevoth Auschwitz-Birkenau Hollandse Schouwburg Joods Historisch Museum Joods Monument NIOD Stambomen van Ned. Joodse families: Stichting Sobibor Verzetsmuseum: WieWasWie Wikipedia Zoekakten.nl

178 INDEX INDEX :Gemie, 82 :Heintje, 130 :Johanna, 106 :Lea, 35 :nn, 38, 49, 50, 86, 104 :Philippe Jacob, 70 :Sara, 43 :Sophie Gabriël, 70 Aagje,de JOODE, 98 Aandagt Israel, 112 Klaartje, 112 Aap Elisabeth, 113 Aardewerk Joseph Mozes, 66 Samuel, 66 Abbe, van Rebecca, 142 Abraham Barend, 18 Judik, 82 Sara, 18 Abrahams Saartje, 89 Sara, 15, 75 Abrahamson Mattje Salomon, 46 Salomon, 46 Alberge David, 83 Leonard, 83 Alexanders Vrouwtje Benjamin, 38, 86 Alexanderson Adelja Levie, 92 Ameringen, van Aäron, 5 Abraham, 5 Andries, 6 Arhon, 5 Arie Anton, 6 Arnold Louis, 6 Aron, 5 Betsy, 6 David, 5, 6 Emanuel, 5 Estella, 6 Esther, 5 Frederica, 5 Jacob, 5 Levenloos, 5 Levie Aäron, 5, 6 Levij Abraham, 5 Levy Moses, 5 Moses, 5 Moses Levie, 5 Mozes, 5 Nathan, 5 Nathan Moses, 5 Rachel, 6 Sophia, 5, 145 Wilhelmina, 5 Amerongen, van Aäron, 7 Abraham, 8, 145 Andries, 7, 8 Aron Izak, 7 Barend Jouda, 46 Catharina, 5 Duifje, 8 Elisabeth, 8 Esther, 90 Grietje, 8, 145 Hartog Jochem, 7 Heintje Izaac, 7 IJzak Levie, 7 Isaäk, 8 Izaak, 7, 8, 130 Izak, 8, 145 Jacob, 8 Jochem, 7 Jochem Levie, 7 Jouda Barend, 46 Juda, 7, 8 Juda IJzak, 7, 130 Juda Levie, 7 Juda Yzak, 7 Levi Jochem, 7 Levie Isaac, 7 Margaretha, 8 Martha, 8, 145 Matje, 7 Moses Jochem, 7 Mozes, 8 Rachel, 8, 145 Rebecca, 108 Reintje, 7, 8, 145 Reintje Izak, 7 Rijntje, 7 Saartje Levy, 7 Salomon, 7, 8 Samuel, 8, 145 Sientje, 7 Andagt Mietje Hartog, 112 Andries Sophie, 106 Andriesse Emanuel, 134 Levi, 134 Sara Hertog, 17 Ansel Cato, 123 Lion, 112 Samuel, 112 Appelboom Abraham, 100 Levie Levie, 100 Arends Grietje, 25 Magdalena Margaretha, 12 Arens Anna, 120 Ark Roosje, 125 Arons Aron, 11, 79 Aron Hartog, 11, 40 Beloo, 11 Betje, 11, 12, 40, 51 Datje Hartog, 11 David, 12 Debora, 12 Goedje, 12 Hartog, 11, 12 Hartog Aron, 11, 40, 51, 79 Izaak Hartog, 11, 12, 51 Izaak Jacob, 12 Jacob Hartog, 11, 12 Jacobus Hartog, 11 Judik, 11 Klaartje Abrahams, 120 Levenloos, 11 Levi, 11 Levij Hartog, 11 Margaretha, 12 Marianne, 11, 145 Mozes Hartog, 11 Rachel, 11, 41 Rachel Hartog, 11, 12, 51 Rebekka, 11 Salomon, 11 Samuel Hartog, 11 Sara, 11, 12 Sara Hartog, 11, 40 Sophia, 11 Arpels Rachel, 64 Asscher Abraham, 107 Branca, 108 Eliazer, 107 Isaäc, 108 Lea, 107 Augurk Leendert, 131 Levie Leendert, 131 Ayzikowa Chaje, 84 Bacher Klaartje, 48 Bachra Judic Rebecca, 117 Bagel Mina Samuel, 27, 112 Bak Judic Benedictus, 75 Bakkem Belitje Meijer, 123 Meijer Moses, 123 Bakker Anne, 36 Balance, La Vrouwtje Benjamin, 100 Bamberg David, 15 Bambergen Schoontje Davids, 15, 31, 75 Barach Aaltje, 106 Barber Calman Joël, 13, 145 Esther, 13, 23 Jacob, 13 Jansje, 13, 145 Joel Calman, 13, 112 Judith, 13 Kalman Meijer, 13, 23, 112 Lea, 13, 145 Leentje, 13 Markus, 13, 145 Meijer, 13, 145 Meijer Hijman, 13 Mozes, 13 Rachel, 13 Samuel, 13 Barend Betje, 91 Grietje, 112 Mozes, 138 Sophia, 138 Barends Klara, 118 Barnstein Lea, 111 Barnstijn Levy Salomon, 121 Maurits, 121 Barug David, 31 Sander David, 31 Barugh Hanna, 114 Beber Rachel, 59, 60 Beddekoper Vrouwtje, 56 Bedding Aaltje Leenderts, 11, 51 Leendert Elias, 51 Beek Abraham, 16, 19 Anna, 18 Antje Salomon, 16, 125, 145 Arnold, 17 Aron, 18, 19 Aron Jacob, 15, 16 Aron Leon, 15, 17 Barend, 18 Christina Regina, 16 Daniel Philip, 16 Daniel Salomon, 16, 145 David Jacob, 15 David Philip, 15 Dina David, 15 Eduard Jacob, 15, 16 Eefje, 17 Elsje, 18 Emanuel Leon, 18, 19, 145 Eva, 17, 60 Eva Aron, 17 Hans, 19 Hartog Philip, 16, 145 Herman, 19 Isaäc, 17, 18 Izaäk Leon, 15, 17 Jacob, 15 Jacob Aron, 16 Jacob Levie, 16, 18 Jacob Philip, 15, 16, 96 Jacob Salomon, 16 Jansje Leon, 15, 79, 101, 116, 138 Jesaja, 19 Jesaje, 17 Joachim Leon, 15, 17, 59, 60 Jogeva, 18,

179 INDEX John, 19 Josephus Nicolaas, 18 Judic Philip, 15, 31 Lea, 18 Leon, 16, 18 Leon Aron, 17 Leon Jacob, 15, 59, 79, 96, 97, 138 Leon Joachim, 17 Leon Salomon, 16, 18, 101 Levenloos, 17 Lion, 16, 145 Louis, 16, 18 Maartje Salomon, 16, 145 Martha, 19 Martin, 19 Meijer David, 15 Meijer Jacob, 15 Meijer Leon, 15, 17, 97 Mietje, 17 Mietje Febina, 19 Mozes, 15 Mozes David, 15 Mozes Jacob, 15 Philip, 16, 18 Philip David, 15 Philip Jacob, 15, 16 Philip Leon, 15, 17 Philip Mozes, 15, 31, 75 Rachel Philips, 15, 75 Reine, 17 Retje Leon, 15, 79, 138, 143, 145 Retje Salomon, 16, 145 Roosje Leon, 15 Rosette, 17 Saartje Salomon, 16, 44, 101 Salomon, 16 Samson, 18, 19 Samuel, 19 Samuel David, 15 Sara, 16 Sara Aron, 17 Sientje David, 15 Simon, 15, 18, 19 Sophia Salomon, 16 Willem Salomon Jacob, 15, 16, 44, 101 Willem Salomon Leon, 18, 145 Beek, van Antonius Petrus Maria, 62 Beletje Mozes, 44 Johannes, 62 Marianna Philips, 46 Beekman Aron, 118 Valk, 118 Beem Abraham, 79 Hartog, 79 Beer Hermanus Samuel, 106 Klaartje Hermanus, 106 Saartje, 17 Beer, de Abraham, 21, 145 Abram, 36 Adeline, 106 Benedictus, 20 Benedictus Philip, 20, 21, 22, 118 Benjamin, 22, 56 Bernard, 22 Bertha Hendrika, 22 Betje, 21 Betje Salomon, 20, 29 Cato, 21 Clara, 21, 145 Clara Emma, 36 Emanuel Philip, 21 Esther, 15, 20, 21, 22, 118, 138, 145 Eva Philip, 20 Feijtje, 20 Femmetje, 21 Gaaltje, 22 Hartog Philip, 20, 21, 118 Heintje, 20 Israel, 21, 22 Izaac, 20 Jacob, 20 Jacob Philip, 20 Johanna, 21, 145 Johanna Philip, 20 Joseph, 21 Judik Philip, 20 Judik Salomon, 20, 110 Kaatje, 21 Leendert, 21, 145 Leentje, 21 Leonard, 107 Levi Philip, 20 Levie, 20 Louis Benedictus, 22 Machtel, 100 Magtelt Levie, 112 Marianna Philip, 20 Moos, 22 Mozes, 20, 21, 22, 145 Philip, 20, 21, 118 Philip Salomon, 20, 21, 110, 118, 138 Rebecca, 20 Rika, 21 Saartje, 20 Salomon, 20, 21, 145 Salomon Benedictus, 20, 29, 110 Salomon Levie, 106 Salomon Philip, 21, 22, 145 Sara, 21 Sophia, 56 Sophie, 107 Vogie, 21 Vrouwtje, 21 Beever, van Cristina Raphael, 93 Raphael Salomon, 93 Schoontje Raphael, 93 Bekkers Elisabeth, 106 Benedict Rosalia, 140 Benima Louis, 115 Salomon, 115 Benjamins Hester, 35 Judith, 25 Schoontje Elias, 93 Benninga Hendeltje Simons, 121 Berg Barbara, 131 Maijer, 131 Berg, van den Antje, 17, 59, 142 Daniel, 59 Moses, 7 Simon, 7 Bergen, van Joseph Hartog, 61 Rachel, 61 Bergh, van den Daniel, 44, 142 Johanna, 44 Marianne, 142 Berkelo Grietje, 121 Vogeltje, 121 Berlijn Jennij, 96 Levie Simon, 96 Salomon Levij, 96 Berliner Veronika, 22 Beseme, van Nathan, 112 Schoontje, 112 Best Lena Salomons, 44 Betel Hartog, 43 Schoontje, 43 Beth Mozes, 49 Beugen, van Rozetta, 70 Beuth Elisa, 121 Bever, van Joanna Salomon, 127 Biene, van Jacques, 111 Marianne, 111 Bierens Adriana Petronella, 62 Bierman Clara, 129 Eva Levie, 46 Jonas, 76 Leentje, 76 Bijl, van der Arend, 23 Jacob, 13, 23, 105 Leentje, 23, 145 Saartje, 23 Samuel, 13, 23, 105 Sara, 23, 145 Bing Julius Jacob, 76 Sara, 76 Binger Rebekka Moses, 31 Blijdestijn, van Judich, 59, 142 Machiel, 142 Blits Judik, 13 Roosje, 124 Simon Hartog, 124 Blitz Abraham Marcus, 112 Betje, 16, 139 David Eliazer, 21 Elias, 21 Hanna, 112 Jacob Philip, 16 Marretje, 112 Salomon, 83 Sara Salomon, 16 Tobias, 83 Blog Esther, 124 Marcus Samuel, 124 Taaijtje Samuel, 44 Blok Abraham, 25 Berendina, 70 Elizabeth, 26 Elizabeth Marie, 26, 145 Emanuel, 25, 26 Emanuel Jacob, 131 Esther, 7 Hanna, 25 Jacob Heiman, 72 Jacomijntje Emanuel, 131 Joseph, 25 Jozef, 25, 26 Jozeph Salomons, 49 Juda, 25 Kaatje Emanuel, 131 Klara, 131 Leena Zadoks, 25 Leentje, 49 Levenloos, 25, 26 Levie, 26 Maria Rozetta, 26, 145 Mietje, 25 Philip, 26 Rachel, 72 Rachel Zadok, 25 Rebekka, 72 Regina, 25 Rika, 25 Roosje, 25 Rosette, 25 Saartje, 25 Salomon, 121 Samuel, 25 Samuel Louis, 25, 26 Samuel Zadok, 25 Sara, 25, 114 Simon, 70, 121 Zadok Joseph, 25 Blom Elisabeth, 17 Henriëtte, 47, 80 Israel, 21 Nathan, 43 Sara, 43 Vogeltje, 21 Blomhof Marianne, 21 Meijer Marcus, 21 Boekbinder Betje Barend, 27, 85 Boeken Abraham, 104 Isaac, 104 Kaatje, 27 Boers Hanna, 121 Moses Hartog, 6 177

180 INDEX Rosette, 6 Bohemen Abraham, 25 Coenraad, 25 Bohemen, van Catharina Helena, 18 Bok, de Daniel Sijmons, 82 Elisabeth, 82 Bollegraaf Hartog, 121 Ruben, 121 Bonettemaker Jonas Manuel, 31 Manuel Jacob, 31 Bonewit Rachel, 67 Bonnet Roosje Nathan, 21 Boom Roosje Salomon, 124 Booms Alida, 125 Boomstra Elsje, 121 Hinderina, 25 Boonstra Levi Jonas, 121 Borg, van den Helena, 100 Bos Rachel, 43 Boshart Maria Antonia Johanna, 111 Bosman Saartje, 59 Bosnak Heijman, 124 Boutelje Helena, 47 Saartje, 110 Soesman, 47 Braadbaaart Carolina, 60 Braadbaart Bension, 140 Bensonia, 140 Hela Nathan, 131 Sipor, 131 Braaf Paulina, 48 Ruben, 48 Braassem Judic, 83 Brakel, van Levie, 83 Salomon, 83 Bramson Henriëtte, 18 Jacob, 18 Brand Gerard Jean, 6 Hendrikus Hermanus, 6 Brandenburg Jantje Pieters, 98 Brandis Eliazer Hartog, 66 Elisabeth, 66 Brandon Esther, 125 Brave, de Abraham, 11 Jansje, 123 Mozes Jacob, 11 Breebaard Helena, 140 Samuel Abrahams, 140 Sara Samuels, 25 Breedbaart Isaac Abraham, 38, 86 Marianne Izaak, 38, 43, 86 Breemer Mariana Mozes, 20, 110 Bremer Diana, 67 Jettje, 66 Levie Antonius, 66, 67 Sophia, 123 Brilleman Esther, 124 Brink Wilhelmina Berendina, 93 Broekema Abraham Benjamins, 25 Roossien, 25 Broekman Barend Isaak, 27, 113, 145 Dina, 27, 59, 100, 112 Grietje, 27 Hendrina, 27 Isaak Marcus, 27, 59, 112, 113 Izaak Barend, 27, 113 Marcus, 27 Marcus Gerrit, 27, 112 Meijer, 27, 113 Meijer Isaac, 27, 145 Meijer Isaak, 27 Mina, 27, 145 Sara, 27 Broekse Geertruida, 8 Brogholter Antonie Hartog, 54 Johanna, 54 Bromet Levie, 90 Sara, 90 Sientje, 43 Brouwer Mietje Davids, 101 Bruinvelds Jochem, 114 Kalman, 114 Bruinvels Marianne, 32 Mozes Barend, 32 Brunswig Cijrille, 96 Bruske Alexander Joseph, 7 Beletje, 7 Buitenkant Betje, 29 Eva, 29 Gompel, 29 Heintje, 29, 145 Isaak, 20, 29 Izaak Machiel, 29 Machiel, 20, 29 Vrouwtje, 29, 145 Buren, van Sara, 16 Burgmans Maria, 62 Busnac Michael, 124 Buttenwieser Recha, 102 Buuren, van Hanna, 123 Calo Moses, 112 Rachel, 112 Canes Abraham, 19 Celina, 76 Liepman, 76 Maurits, 8 Sara, 19 Canter Racheltje Levy, 121 Cappèls Mirjam Marcus, 130 Cardozo Mozes, 129 Sara, 129 Schoontje, 22 Casseres, de Jacob, 138 Casutto Rebecca, 50 Cats Levie Jacob, 17 Truitje, 17 Chinaasappel Godschalk Jacobs, 25 Jacob Godschalk, 25 Cijfer Aron, 5 Heintje Arons, 5 Judith, 5 Citroen Cosman Meijer, 106 Hartog Cosman, 106 Johanna, 97 Maurits, 97 Cloot, van der Abraham Samuel, 85 Samuel, 85 Coerlander David, 11, 40 Jacob, 40 Joseph, 40 Saam James, 40 Willem, 40 Cohein Marcus Jacob, 75 Cohen Abraham, 32 Abraham Emanuel, 15, 31, 32, 145 Abraham Joël, 97 Abraham Philip, 31, 32, 75 Adam Nathan, 7 Andries Wolff, 7 Anna, 32, 145 Annaatje, 8 Benjamin, 36 Betje, 31 Betlitje Salomon, 46 Bloempje, 5 Catharina, 142 Cato, 53 Cina Isaaks, 138 Clara, 32 Clara Daniel, 53, 75, 88 Daniel, 53 Daniel Israël, 131 David, 31 David Abraham, 31, 32 Debora, 31 Dina, 31 Elias Abraham, 5 Elisabeth, 18, 31, 101, 131, 133 Emanuel, 15, 31 Emanuël Abraham, 31, 32, 48 Ester Levie, 35 Fanny, 32 Fronica, 63 Frouke Hartog, 64 Geofroi, 82 Gerritje, 32, 145 Hanna, 29, 32 Hanna Abraham, 31 Hartog, 64 Henne, 27, 54, 56 Hester Joseph, 35 Hesther, 82 Hesther Salomon, 51 Isaac, 31 Isaäc Lasarus, 51 Izaak, 32, 48, 145 Jacob, 32 Jacob Abraham, 31 Jacques, 51 Jansje, 32, 145 Joël Abraham, 97 Johan Elkan, 114 Josef, 35 Joseph, 64 Jozef Mozes, 53 Judic, 16, 31 Judic Moses, 92 Judik, 32 Judith, 82, 89 Klaartje Isaksdochter, 133 Levie, 32, 35 Levie Alexander, 31 Machiel, 31 Marianne, 64 Meijer, 75, 114 Meijer Mozes, 96 Mieke Salomons, 7 Mietje, 32, 129 Mozes, 23, 36, 49, 53 Mozes Heiman Simon, 25 Naatje Jacob, 64 Nathan Eliasar, 7 Philip, 32, 145 Philip Abraham, 31 Rachel, 32, 145 Rachel Abraham, 31 Rachel Salomons, 73 Rebecca, 31, 32, 49, 140, 145 Rebekka, 31, 113 Rosa, 31 Rosette, 64 Saartje, 31, 50 Saartje Levie, 5 Salom Fridman, 35 Salomon, 23, 32 Salomon Abraham, 32 Salomon Josefs, 73 Sara, 82, 90 Sara Moses, 121 Sientje, 31, 32, 75, 145 Sientje Abraham,

181 INDEX Simon Mozes Heiman, 25 Simon Nehemia, 82 Trijntje Abraham, 31 Vrouke, 54 Cohen de Lara Mirjam, 118 Cohen de Solla Aron, 129 Ester, 5 Mozes, 129 Cohen Franco Rachel Meijer, 96 Cohen Onderwijzer Eva, 66 Cohen Ritmeester Eva Joseph, 64 Cohen Wohl Marcus, 82 Cohenno Jochem Hartog, 100 Maria, 100 Coini Arie, 138 Louis, 138 Colle, van Isaac Aron, 66 Levie, 66 Collet Eliza Pieternella, 76 Colthof Ernst, 36 Jacob, 36, 145 Vogeltje Benjamins, 21 Coltof Aaron, 35 Abraham, 35, 36 Anna, 36 Aron, 35 Arthur Frits, 36 Estella, 36, 145 Frits Uri, 36 Frouke, 35 Hendrina, 35 Hester, 35 Jacob, 35, 145 Jacob Aarons, 35 Jacob Abraham, 36 Lazerus, 36 Leentje, 35 Leentje Jakob, 35 Levenloos, 35 Levie, 35, 36 Mathilde Betsy, 36, 145 Meta Edie, 36, 145 Minkje, 36 Salomon, 35, 36 Salomon Jacobs, 35 Sara Jakobs, 35 Vrouwke, 35 Consenheim Mozes, 5 Wolf Mozes, 5 Coopman Charles, 131 Sara, 131 Corper David Simon, 38, 67, 86, 104 Elisabeth, 38, 86 Hartog, 38, 86 Jacob Simon, 38, 43, 86 Levi, 38, 86 Marianne, 38, 86 Naatje, 38, 86 Rebekka David, 38, 67, 86 Simon Meijer, 38, 86 Vrouwtje, 38, 86, 104 Wolf David, 38, 86 Wolf Jacob, 38, 86, 145 Cosman Kaatje, 8 Sara, 125 Wolf, 8 Courlander Alida, 40 Aron Willem, 40 David Jacob, 40 Hartog, 40 Henri, 40, 41, 145 Henriette Arnolda, 40 Henry, 11, 40 Joseph, 40 Levenloos, 40 Louis David, 11, 40 Louis Simon, 41 Rosette, 40 Saam James, 40 Sara Hartog, 40 Sophia, 40, 145 Wilhelmina, 40 Cracau Esther, 70 Creveld, van Leena, 89 Sara, 55 Croese Esther, 38, 86 Hartog Salomon, 53 Salomon Isaac, 53 Cune Cato, 7, 130 Jozef, 7 da Silva Rosa Ester, 124 Daas, den Elizabeth, 6 Dagloonder Hartog, 140 Dal, van Saartje, 29 Dam, van Aaltje, 20 Aron, 21 Berend Simons, 35 Betje, 43 Froukje, 73 Jacob, 21 Kaatje, 97 Leentje, 142 Levi Aron, 121 Levie Andries, 73 Maurits, 121 Racheltje Salomon, 121 Roosje, 35 Danser Machiel, 23 Sara, 23, 89, 105 Danzer Hadasse, 85 Machiel Aron Cohen, 85 Davids Clara, 5 Clara Salomons, 20 Rebecca, 38, 86 Vrouwtje, 35 Davidson Aidel, 56 Betje, 21 Cato Salomon, 16 Judik, 88 Levie, 21 Rika, 101 Degen Leentje Emanuel, 32 Dekker Dirk, 57 Elisabeth Maria, 57 Delmonte Juda, 31 Mirjam, 31 Diependaal Jacques Henri, 60 Joseph, 60 Digtmaker Roza, 129 Dijk, van Eva, 61 Hester Levie, 59 Jeltje, 59 Levie, 59 Sander, 61 Dikker Hartog, 21 Mozes Jacob, 21 Dingsdag Esther, 67 Dinner Jeannette, 107 Donald Francina, 62 Dondorp Peres, 50 Rosette, 50 Doof Mozes, 38, 86 Rebecca, 130 Salomon, 38, 86 Dooseman Branca, 67 Dreese Gretha, 90 Isaac, 90 Sara, 17 Dressou Rebecca, 128 Dribbel Ester, 56 Drielsma Rachel, 68 Drievoet Antje, 82 Druif Elisabeth Levie, 11 Levie Wolf, 11 Mietje Levie, 11, 40 Druijf Abraham, 27, 54, 56 Esther, 56 Meijer, 27 Mozes, 61 Rachel, 61 Wolf, 54 Drukker Aaltje, 67 Duifje Marcus, 51 Emanuel, 131 Marianne, 131 Mozes, 67 Samuel Eleazer, 131 Simon, 67 Duijl, van Abraham, 48 Jacob, 48 Duijm, van Golde, 39, 87 Mozes Abraham, 91 Duijn, van Anna, 91 Dina, 91 Duijtz Eliazer Nathan, 38, 86 Duits Elisabeth Eliazer, 38, 67, 86, 104 Duitscher Esther, 89 Duivepart Maria, 16 Dupont Abraham, 43, 145 Barend, 43 Christiaan Ernst, 43 Jeannette Ernst, 43 Joseph, 43 Joseph Christiaan, 38, 43, 86, 127 Joseph Willem, 43 Jozeph, 43, 145 Mozes, 43, 145 Mozes Joseph, 43 Naatje, 38, 43, 86 Roosje, 43, 127, 145 Sara, 43 Wolf, 43 Wolf Joseph, 43 Dwinger Aaltje, 114 Martha, 68 Philip, 68 Egger Rosalia, 55 Sibilla, 93 Eierjonge Sara, 20 Eijl Levie Joachim, 140 Susanna, 140 Elburg Leijsje, 50 Elcus Sophia Jacob, 56, 75 Elias Saartje Nathan, 97 Eliazar Saartje, 23 Eliazer Sara, 5 Elte Abraham, 44 Daniel, 44 Debora, 44, 101 Esther Lina, 44 Fijtje, 44, 76, 101, 145 Heijman Levie, 16, 44, 101 Hijman Levie, 44 Jacob, 44, 45 Joachem, 44 Joachim, 44, 45, 145 Joseph, 44 Klara, 45 Lea, 44, 145 Levie, 16, 44, 45, 101, 131 Rosetta Philipsdochter, 179

182 INDEX 130 Salomo, 45 Salomon, 44, 131 Sara, 45 Willem Salomon Hijman, 44 Elzas Femia, 97 Grietje, 32 Levi, 32 Emanuel Salomon, 96 Vrouwtje, 96 Embden, van David Levie, 138 Hanna David, 138 Sara Davids, 53, 92, 93, 111 Sibora, 53 Emden Hijman, 18 Joost, 18 Emden, van Elisabeth, 63 Jenny, 36 Salomo, 63 Emmering Filippus, 113 Simon, 113 Emrik Elize, 40 Leman, 116 Ozer David, 40 Rachel Leman, 116 Rachel Ozer, 72 Emrik, van Heintje Meijer, 76, 113 Engel, van Benjamin, 54 Daniel Benjamin, 54 Daniël Mozes, 54 Mozes, 54 Engeler Dorothee Rosamunde, 89 Engers David, 29 Sander Levij, 29 Engers, van Joseph Nathan, 84 Nathan Jacob, 84 Sara, 11, 50, 102 Englander Arend Gompert, 129 Klaartje, 129 Saartje, 32 Sientje, 76 Enriquez Dina Louise Ester Anna, 5 Eugenia, 5 Ensel Juda, 134 Salomon, 134 Enthoven Keetje, 27 Theodora, 40 Eppenheim Ella, 36 Erkens Cornelis, 43 Wilhelmus, 43 Ert Eliazar Abraham, 124 Fijtje Eliazer, 124 Essen, van Vrouwtje, 46 Esso, van Abraham, 129 Frederika, 47 Hinderdina Frouwtje, 97 Israël, 47, 80 Levie, 97 Maria, 80 Samuel, 129 Ezechiël Rebbeka, 48 Fierlier Engeltje, 129 Flessenaar Isaac Meijer, 89 Klaartje Isaak, 89 Fortuin Kaatje, 36 Fraenkel Regina, 40 Frank Alexander, 43 Andries, 43 Anna, 59 Betje, 67 Jette, 6, 100 Joseph Salomon, 59 Mietje Nathan, 142 Minkje Lazarus, 35 Mozes, 114 Sara, 114 Frank, van Aaron Abraham, 7, 31 Abraham Aron, 31 Isaac, 129 Jacob, 129 Jetje, 129 Samuel, 7 Simon Aaron, 7 Frank, van 't Lea, 7 Franken Engeltje, 46 Henriette, 5 Mauritz, 101 Rosette, 101 Frankenberg Else Ada, 56 Louis, 56 Frankenhuis Judith Meijer, 75 Frankfort Henderine, 73 Hijman, 19 Samuel, 19 Vogeltje, 19 Frankvoorder Annaatje Jacob, 18 Fransman Sipora Benjamin, 11 Theresia, 19 Fregge Jeannette, 56 Leeman, 56 Salomon, 56 Frenk Aaron Henroch, 134 Roosje, 127, 134 Fresco Barend, 70 Betje, 140 Emanuel, 70 Jacob, 140 Meijer, 60 Rebecca, 60 Salomon, 60 Friedeberg Salomon, 25 Walter, 25 Froehling Ernst Wilhelm, 55 Isidor, 55 Fruitman Benjamin, 36 Henriette, 36 Hester, 131 Schoontje Eliazer, 131 Gans Geertje, 56 Gazan Anthonij, 83 Betje, 83 Geertruida SACK, 98 Gelder, van Abraham, 106 Abraham Isaac, 96 Abraham Levie, 46, 96, 116 Abraham Maurits, 47, 145 Beletje, 46 Binjamin, 106 David, 20 Eliazer Leevie, 46 Engeltje Leevie, 46 Frederik Franciscus, 47 Hanna, 46 Heintje, 26 Henriette, 80, 82, 93 Hester Mozes, 46 Isaack Levie, 46, 48 Izaac Abraham, 46, 47 Izaak, 47 Jannetje Abrahams, 15, 96 Judic, 46, 116 Klaartje Abraham, 44 Lazarus, 25 Levie Abraham, 46, 96 Levij Mozes, 46 Levy Jozeph, 25 Matje, 46 Mattje, 46 Moses Abraham, 46 Mozes Levie, 46 Naatje, 46 Rebekka, 48 Reintje, 20 Samuel, 25 Sophia, 46, 48 Vrouwtje, 25 Gelderen, van Clara, 100 Esliena, 17 Mozes, 17 Philip Levie, 100 Roosje, 102 Sippora, 84 Geleen, van Maria Catharina, 62 Geleerd Schoonje, 101 Gelehrsen Hani, 125 Gerrits Rebekka Mozes, 83 Giessen, van de Joseph, 82 Salomon, 82 Ginsburg Luba, 102 Glas Sibilla, 40 Glaser Jacob David, 48, 96 Naatje, 141 Sara, 48 Theodoor Jacob, 141 Glazer Abraham, 48 Abraham Levy, 48, 72, 79 Arie, 46, 48 Betje, 48, 49 David Abraham, 32, 46, 48, 50, 72, 79, 96 David Jacob, 48, 49, 145 Emanuel, 48 Klaartje, 48, 72 Klara, 48, 72 Levij Abrahham, 48 Levij Salomon, 48 Mattje, 32, 48, 145 Roosje Dora, 49 Saartje, 48 Salomon, 49, 145 Simon, 48, 145 Vrouwgien, 129 Vrouwtje, 48, 50 Gobes Greta Henriette, 40 Machiel, 40 Gobetz Kaatje Isaac, 32, 48 Godefroi Sophia, 106 Godfried Matje, 54 Godschalk Esther, 91 Salomon, 35 Godschalk Salomon Maurits, 35 Goedkind Hendrik, 82 Jacob Marcus, 82 Goldsmit Selina, 13, 66 Goldstein Elisabeth, 129 Machiel, 129 Gompers Sellie Samuel, 139 Gomperts Jacob Salomon, 5 Philip, 5 Gosler Helena, 82 Goubets Isaac Mozes, 32 Goudeket Benjamin, 7 Levie, 7 Goudsmit Aaltje, 50, 145 Abraham, 50 Abraham Salomon, 13 David, 50 Elizabeth, 50, 145 Isaac, 48,

183 INDEX Izaak Salomon, 50 Joseph, 50 Judic Levij, 50 Keetje, 120 Klaartje, 50, 145 Klara, 50 Leendert Salomon, 50, 145 Leentje, 50 Leo, 93 Lily, 50 Marianne, 125 Mietje, 50, 145 Mozes, 13 Reintje, 50 Saartje Jacob, 112 Salomon, 48, 50 Sipora, 50 Goudvis Rachel, 7 Goutstikker Henriette, 36 Granaade Mietje, 66 Grand, Le Kaatje Mozes, 44 Graveur Mietje, 25 Grewel Hanna Alexander, 105 Grien Debora Gerrits, 44 Grishaaver Joachim, 132 Vrouwtje, 132 Groen Aaltje, 51 Abraham Izaak, 11, 12, 51 Aron, 51 Aron Hartog, 7 Beele Salomon, 12 Betje, 51 Elizabeth, 51, 145 Hartog, 51 Hester, 16 Hijman, 17 Izaak, 12, 51 Izaäk Leendert, 51, 92 Izaäk Mozes, 11, 51 Leendert Izaak, 51, 92 Mozes Abraham, 51 Niesje, 7 Salomon Hartog, 32 Salomon Izaak, 51 Salomon Meijer, 16 Salomon Mozes, 12 Samuel, 17 Sara, 51 Sara Salomon, 32, 75 Groenewegen Jacobus Johannes, 62 Johanna Catharina, 62 Groenewoudt Andries Samuel Levie, 17 Catharina, 17 Groenman Eveline Helena Henriette, 142 Tobias, 142 Groenteman Jacob, 136 Machiel, 136 Groot, de Froukje, 18 Josephina, 50 Machiel, 50 Rachel, 32 Rebecca, 47 Salomon Calman, 5 Sophia, 5 Grootkerk Meijer (geb. Hoepelman), 129 Salomon Isaac, 129 Sientje, 136 Grunwald Abraham, 53, 54, 55, 56, 57, 145, 146 Andries, 55 Antonie Hartog, 54, 146 Betje, 54 Caroline Lena, 54 Charlotte, 53, 146 Daniel, 56 Daniël Davidz, 53, 54, 75 David, 53, 54, 56, 57, 75, 88 David Hartog, 54, 55 Dick, 57 Dolf Hans, 56 Elisabeth, 53, 146 Francisca, 53, 146 Francisca Mozes, 54 Frans, 55, 56, 146 Gedula Telsa, 55 Greta, 56 Helena Felza, 55 Helene Felza, 146 Hendrina, 56 Herman, 53 Isaac, 53 Isak, 53, 54, 97, 146 Izaak, 54, 56 Izak, 55, 146 Jaap Max, 56 Jane, 53 Jansje, 54 Jeannette, 53, 146 Jetje, 54 Jetty Cecile, 56, 146 Jozef, 53, 54 Jozef Abraham, 56, 57 Kaatje, 56 Keetje Mozes, 54 Klaartje, 54, 146 Klara, 53, 54, 146 Leonard David, 56, 146 Levenloos, 53 Levi, 53, 55 Levie, 54 Marianne, 53, 56 Max Benjamin, 57 Meijer, 53, 146 Meyer, 54 Moses Aron, 53, 54, 88 Mozes, 54, 56, 146 Mozes Aron, 55, 56 Rosetta, 55 Rozetta, 146 Salomon, 53, 54, 56, 146 Sara Izaaks, 53, 97, 146 Sophia, 56 Grünwald David, 54, 56 Frieda, 56 Gudema Benjamin, 57, 73 Jantje, 57 Markus, 73 Gutschmidt Alida Maria, 45 Haagens Eliazar, 82 Ephraïm, 82 Haan, de Setske, 18 Ynze, 18 Haas Ester, 113, 142 Margaretha, 101 Haas, de Baroche, 21 Betje, 21 Betsy Henriëtte, 102 Fanny, 21 George Joseph, 50 Philip, 11, 50, 102 Roosje, 11 Habets Alexander, 62 Mathilda, 62 Hage Maria, 5 Hagenaar Isaac, 127 Rachel, 127 Hakkert Hermina Levie, 97 Hal, ter Helene Elisabeth, 125 Hamburg, van Jannetje, 142 Hamburger Aron, 102 Henriëtte, 102 Izaak, 21 Joseph, 43 Joseph Alexander, 21 Roosje, 43 Hamel lsraël Mijer, 17 Mozes, 17 Hamerslag Clara, 91 Karel, 91 Hammelburg Levie, 124 Salomon Abraham, 124 Hangjas Jannetje Marcusdochter, 129 Hanouwer Sophia, 136, 139 Hansink Derkje, 89 Haring Betje Rebecca, 50 Calmen Emanuel, 31 Catharina Ester, 17 Vogel David, 75 Haringman Emanuel Kalman, 31 Gerritje Isaac, 31 Grietje, 15, 31 Isaac Emanuel, 31 Naatje Emanuel, 32 Hars Judik, 82 Hart Mietje, 97 Hart, de Sibilla, 93 Harthoorn Jan, 120 Johannes Oeterus, 120 Hartog Arie David, 29 David, 66 Eva, 29 Hartog David, 66 Kaatje, 83 Moses, 82 Saartje, 11, 48, 79 Schoontje, 48 Hartog, den Benjamin, 60 Betje, 83 Hartog, 83 Simon, 60 Hartogsohn Julius, 22 Max, 22 Hasselt, van Heiman Heimans, 35 Philip Heimans, 35 Heer, de Betje, 70 Carolina, 60 Heertje Judith, 134 Heijm, van der Sara, 140 Heiman Rebekka, 6 Heksser Betje Philip, 136 Helmers Johannes Henricus, 5 Maria Hendrina, 5 Hendels Kaatje Josephus, 93 Henoch Sara, 66 Hes Aaron, 17, 59, 142 Abraham, 59, 60 Abraham Jacob, 59 Albert David, 60, 61 Alexander, 59, 61 Alfred Aäron, 61 Anna, 60, 146 Antje, 60 Betje, 59 Carolina, 60 David, 59 David Abraham, 59 David Nathan, 59, 60 Elie, 27, 59 Estella, 60 Esther, 17, 59, 60 Frits Joseph, 61 Gustaaf, 60 Hans Abraham, 61 Helena, 59, 60 Henri, 60, 61 Henri Abraham, 60 Henriette, 60 Isaac, 59 Jacob, 17, 60 Jacob David, 59 Joseph, 27, 59, 60 Levenloos,

184 INDEX Louis, 59 Louis Abraham, 60, 61, 146 Margaretha, 60 Maurits Abraham, 60 Max Charles, 61 Meijer, 60 Meijer David, 59 Michel Hugo, 61 Mozes, 59, 61 Rachel, 60 Roosje, 59, 60, 146 Rosa, 59, 138, 142 Rosa Louise, 60 Roza, 60 Rudolf Abraham, 61 Salomon Michel, 61 Samuel, 17, 59, 60, 61 Samuel Abraham, 60, 146 Samuel Siegfried, 61 Sara, 59 Sara Joseph, 85 Hes, van Grietje Margaretha, 118 Rosalie, 107 Heusden, van Suzanna Elisabeth, 114 Heuvel, van den Frederik Karel, 91 Maria Thersia, 91 Hiegentlich Cesar, 55 Sallie, 55 Hijman Helena, 55 Hijmans Frederika Dina, 142 Mozes, 12 Roosje Marianna, 12 Hilkemeijer Maria Christina, 62 Hillesom Hester Levie, 100, 105 Hoede, van der Saartje, 66, 67 Hoedemaker Sophia, 36 Hoedemakers Albertus Reinier, 62 Clasina Cornelia Maria, 62 Cornelia Geertruida, 62 Cornelis Gertrudis, 62 Francina Josephina, 62 Geertruida Hendrina Maria, 62 Jacobus Hendricus Marie, 62 Jeanne, 62 Johanna Elisabeth, 62 Johanna Margaretha, 62 Johannes Agustinus Jozephus, 146 Johannes Albertus, 63 Johannes Antonius, 62 Johannes Augustinus Jozephus, 62, 63 Jozephus Petrus, 62 Ludwina Jozefina Laurentina Maria Wilhelmina, 62 Margaretha Elizabeth, 62 Maria Albertina, 62 Nicolaas, 62 Petrus Antonius Marie, 62 Pieter Reinier, 62 Hoeden, van der Sibilla Salomon, 59 Hoek, van den Jannetje, 111 Renger, 111 Hoek, van der Judith Emanuel, 7 Hoekstra Sipkje, 26 Hoepelman Vrouwtje, 129 Hogentoren Abraham, 13 Grietje, 13 Hond, de Abraham, 125 Esther, 89 Hartog, 112 Maria, 21 Saartje, 112 Samson, 125 Hoofien Jette, 131 Hoogendijk Nicolaas, 115 Trijntje (Tilly), 115 Horst, de Izaäk, 90 Reintje, 90 Horst, van der Aser Moses, 64 Asser, 64 Betje, 64 Jeanette, 64 Jetta, 64 Judik, 73 Judik Meijers, 140 Julie Henny, 64, 146 Machiel, 64 Michael, 64 Mietje, 60 Mozes, 64 Mozes Salomon, 64 Salomon, 64 Salomon Mozes, 64 Willem, 64 Houtem, van Henriëtte, 12 Houthakker Dina Philips, 15 Judith Philips, 46 Marianna, 75 Philip Mozes, 75 Hove, van der Vogeltje Heimans, 121 Hoven Joseph, 40 Rosetta, 11, 40 Huibert SACK, 98 Huisman David, 120 Ickovic Hermina, 125 Majer, 125 IJssel, van Daniël, 142 Salomon, 142 IJzerkooper Naatje, 132 Isaac Eliazer, 7 Eva, 139 Jacob, 139 Isaacs Fannij, 46 Isak Marianna, 89 Israël Rachel, 59 Israels Helena, 56 Israëls Joseph, 25 Italiaander Benedictus, 130 Nathan Eliazer, 84 Sara Benedictus, 130 Sophia, 84 Itallie Kee, 51 Itzig Julie, 40 Izaks Rachel, 7 Jacob Marianna, 5 Sara, 91 Stijntje Trijnje, 15 Jacobs Abraham, 70, 146 Barend, 66, 67, 146 Benjamin, 70 Betje, 70 Betsy, 70 Clothilde Esperance Josephine Feronica, 40 David, 66, 67, 127 Diana, 68, 146 Duifje, 96, 110 Eliaser, 66 Eliazer, 66, 127 Emanuel, 70 Eva, 66 Gabriël, 70, 71 Harriët, 70 Hartog Simon, 66, 67 Heintje, 66, 67, 146 Henriette, 68 Herman Max, 71 Hester, 70 Izaäk, 67, 146 Jacob, 38, 66, 67, 68, 70, 86, 146 Jacob Abraham, 67 Jeanne, 70 Jette, 70 Judith, 59 Kaatje Joseph, 75 Michel, 70 Mietje, 66, 67, 146 Mozes, 66, 146 Naatje, 66, 146 Nathan, 67 Rachel, 66 Rebecca, 100 Roosje, 25, 67, 146 Salomon Simon, 66 Sara, 66, 67, 70, 146 Sientje, 66 Simon, 38, 66, 67, 68, 86, 127, 146 Simon Eliaser, 66 Sophia, 70 Sophie, 70 Victor, 70 Wolf, 67, 68, 146 Jacobson Henrietta, 100, 113 Jacob, 75, 100 Jacques, 96 Jeanette, 56 Salomon, 56, 75 Sophia, 46, 53, 96 Jansen Adelheid, 113 Jas Isaac, 17 Joël, 17 Jobst August Gotlieb Wilhelm, 89 Gustav Franz, 89 Joëls Klara, 5 Joles Ester Wollef, 7 Wollef Hartog, 7 Jolis Jetje, 64 Jonas Leentje, 96 Jones Rijntje, 7 Jong, de Anna, 76 Benjamin, 96 Betje Samuel, 66 Daatje, 72, 146 David, 72, 146 Esther, 7 Hanna, 93 Heijman, 73 Hendrikje, 113 Hoeke, 90 Izaak, 76, 146 Izak, 17 Jacob Abraham, 75 Jacoba, 62 Joseph, 43 Judic Samuel, 15 Kaatje, 73, 127 Leentje, 43 Levenloos, 72 Levie, 48, 72 Machiel Isaak Barend, 46 Mannes Moses, 73 Maria Karoline Bertha, 90 Mietje, 72, 110, 111, 114, 146 Mozes, 48, 72, 146 Mozes Barend, 46 Mozes Jacobszoon, 54, 75 Mozes Manus, 73 Naatje, 49 Rachel, 76 Rebecca, 17, 48, 72, 96 Saartje, 11, 72, 79, 146 Salomon, 17 Salomon Alexander, 127 Salomon Israels, 73 Samuel Davids, 15 Sara,

185 INDEX Simon Mozes, 48, 72 Sophia, 46 Veroninca, 72 Jongh, de Abraham Benedictus, 96, 110 Abraham Mozes, 15, 75 Beletje Meijer, 133 Crisje, 75 Elisabeth, 76 Froukje Kaatje, 73, 146 Heintje, 76, 146 Isaak Abraham, 93 Israel, 73 Izaak Jacob, 32, 75 Jacob, 75 Jacob Izak, 75 Juda, 76, 146 Judith, 75 Kaatje Mozes, 54, 75 Leon, 76, 146 Manus, 73 Manus Mozes, 73 Marianne Mozes, 54, 75 Mozes, 75, 76, 146 Mozes Philip, 75 Naatje, 75, 76 Philip Abraham, 15, 75 Reinette, 73 Roosje, 131 Saartje, 93 Salomon, 32, 73, 75, 76, 146 Sientje, 75 Sophia, 75, 146 Wolf, 75, 76 Jonkergouw Gerardus, 62 Petrus Coenraad, 62 Jools Jacob Joel, 5 Wilhelmina Jacob, 5 Joseph Barnio, 133 Judith, 64 Judels Maria, 7 Juliard David, 6 Jeanne, 6 Samuel, 6 Thea, 6 Kaars, van der Fokeltje, 21 Kahan Eisik, 84 Mozes, 84 Kahn Salomon, 59 Sara, 59 Kalf Alida, 40 Benediktus, 40 Duifje, 40 Kalker Emanuel, 48 Vrouwtje Emanuel, 48, 72, 79 Kam, van Judith, 91 Rachel, 67 Kamevaar Catharina Maria, 51 Kamp Ester, 131 Kan Elkan, 32 Jentien Abraham, 89 Mozes, 32 Kannewasser Abraham Salomon, 79, 80, 146 Aron Jacob, 15, 79, 138 Aron Salomon, 79, 101, 146 Betje Jacob, 11, 40, 51, 79 Jacob, 79 Jacob Wolf, 11, 48, 79 Jansje, 80 Jochem, 79 Koosje Salomon, 79, 116 Leon Salomon, 79, 138, 146 Maartje Aron, 79, 138 Maartje Salomon, 79, 146 Meijer Salomon, 79, 80, 146 Mietje, 79, 146 Mietje Jacobs, 32, 46, 48, 50, 72, 79, 96 Philip Salomon, 79 Retje, 79 Rettje, 79 Salomon Aron, 15, 79, 101, 116, 138 Salomon Isidore, 80 Salomon Leon, 79 Salomon Meijer, 80 Kar, van de Jacob, 136 Joseph, 136 Kar, van der Heintje Mozes, 17 Isaäc, 17 Leendert, 17 Marianne, 19 Katan David Israel, 16, 125 Esther, 70 Jacob, 70 Levie David, 125 Katoog Sara Coenraad, 29 Kattenburg Grietje, 36 Katwijk Ester Gumpel, 29 Gumpel Salomon, 29 Kauffman Isaac, 142 Sophia, 142 Kaufman Frederika, 90 Keesie Bloemetje, 129 Mietje Isaac, 43, 66, 67, 127, 134 Keesje Isaac, 127 Keijl Ester, 50 Keijzer Lena, 142 Levi, 89 Meijntje Levie, 124 Naatje, 89 Keinkramer Sientje, 84 Sophie, 84 Kerkmeester Anna, 38, 86 Ketellapper Hijman, 67 Markus, 67 Kieltje Duifje, 16 Kinsbergen Hijman, 118 Isaak, 118 Kisch Abraham Hartog, 25 Jettje, 108 Lazarus Abraham, 25 Klapman Mietje, 48, 72 Klappe Cornelis Christinus, 89 Johannes, 89 Kleerekooper Fredrika, 117 Isaac, 117 Kleerekoper Abraham Tzemach, 53 Samuel Hijman, 53 Klein Betje, 82 Cato, 82 Cornelia, 43 Daniël, 82 Darius, 82 David, 82 Esther, 82 Henriëtte, 82, 146 Johanna, 82 Joseph Asser, 43 Judith, 82, 143 Kaatje, 82 Marcus, 82 Maurits, 82 Nancij, 82 Simon, 82 Kleinkraam Engel, 83 Gerrit, 83 Kleinkramer Abraham Salomon, 83 Antonie, 84 Eleonora, 83, 84 Frouwtje, 83 Joseph, 84, 146 Kaatje, 83, 84, 146 Meijer, 84, 146 Nathan Salomon, 83, 116 Ruben Salomon, 83, 84 Saartje, 84 Salomon, 83 Setje, 83 Sophia, 84 Vrouwtje, 83, 146 Klijn Asser Marcus, 23 Mietje, 23 Klijnkraam Gompert Salomon, 83 Hester, 83 Klijnkramer Fijtje Salomon, 83 Gerrit, 125 Leentje, 125 Meijer, 83, 84 Roelof Gerritsen, 83 Salomon Ruben, 83, 116 Sara, 83 Simon, 83 Kloot Leendert Hartog, 7 Lucas, 7 Kloot, van der Betje, 85 Emanuel, 85 Rebecca, 85 Samuel, 85, 127, 146 Knoek Salomon, 64 Samson Levie, 64 Knoker Elisabeth, 130 Koch Alexander, 59 Naatje, 27, 59 Koekoek Betsy, 108 Rachel Abraham, 13 Salomon, 108 Kok Levij Moses, 15 Retje Levy, 15, 96 Roosje, 91 Kolm Keetje, 18 Koning, de Eva, 85 Moses Cohen, 85 Konstenaar Leendert Emanuel, 136 Rebecca, 136 Koogel Sara Jacob, 106 Kool Betje, 76 Elias, 127 Juda Zadok, 76, 113 Samuel, 66 Sara Juda, 27, 113 Simon, 66, 127 Koopman Benjamin, 143 Betje, 89 Catharina, 124 Isaac Moses, 124 Leentje, 124 Rozetta, 143 Koort Carolina, 32 Isaac Salomon, 32 Kop Dirk, 62 Johannes Pieter, 62 Koperberg Judith, 22 Levie, 22 Koppel Krijn Saartje, 138 Koppens Jacob Nathan, 59 Samuel, 59 Kopuit Elizabet, 117 Koren Isaac Salomon, 15, 17 Krisje, 15 Rebecca,

186 INDEX Kornalijnslijper Abram Salomon, 112 Marianne, 112 Korper Abraham, 39, 86 Abraham Simon, 38, 86 Elisabeth, 38, 86 Fijtje, 38, 86 Golda, 39, 87 Hartog Simon, 38, 86 Hester Leon, 5 Izaak Jacob, 38, 43, 86 Jacob, 38, 39, 86, 87, 146 Lea, 38, 86 Marianna, 38, 146 Marianne, 86 Meijer, 38, 86, 146 Mozes, 139 Raatje, 139 Rachel, 38, 86 Willem Eliazer, 38, 86, 146 Korte, de Judik, 91 Koster Elsje, 50 Jacob, 106 Johanna, 139 Levie David, 106 Machiel Eliazer, 83 Marcus David, 139 Mozes, 83 Sipora, 48, 50 Kottler Elza, 40 Hermann, 40 Kraan Maria Cornelia Christina, 90 Krant Fransje, 131 Mozes, 131 Mozes Isaac, 56 Roosje, 56 Krevelt, van Elsje Meijer, 100, 113, 133 Meijer Abraham, 100 Krishaawer Rebecca Jochem, 31 Kroon Bettje, 129 Kroonenburg Rachel, 112 Kruijer Levie, 130 Maria, 130 Miesje Salomon, 96 Kuhn Arnold, 111 Franz Arnold, 111 Kuijper Johannes Gotfried, 62 Pieter Johannes, 62 Kuijt Naatje, 140 Kuit Kaatje, 16 Kwakman Aaltje, 43 Lafeber Willem Casper, 76 Willem David Johannes, 76 Lakmaker Jacob Abraham, 67 Mietje, 67 Landmeter Cornelis Gerardus, 62 Gerrit, 62 Lange, de Abraham, 70 Betje Abrahams, 44 Cecelia, 70 David, 67 Grietje, 67 Willemina, 35 Lansberg Judea, 82 Lap Hartog Levie, 136 Klaarje, 136 Levie, 136 Lavino Abraham, 141 David, 140 Hester, 140 Meijer, 141 Leef, de Bedje, 83 Leefmans Salomon Leefman, 44 Simon, 44 Leefsma Menni, 36 Raphaël, 36 Leefvogel Vogel Hartog, 53 Leek Hanna Samuel, 25 Samuel, 25 Leer Kaatje, 5 Leer, van Abraham, 113 Leman, 113 Leeuw, de Anna, 59 Benedictus Marcus, 73 Betje, 118 Eva, 32 Gesina, 73 Hartog, 50 Heintje Pinhas, 7 Isaak, 88 Israel Simon, 131 Jacob, 50 Jacob Marcus, 64 Johanna, 139 Lea Jacob, 116 Marcus Abraham, 46 Meijer, 88, 146 Mietje Salomons, 54, 88 Moses, 88, 133 Rachel Salomons, 113 Richel Jacobus Leon, 59 Salomon Izaak, 54, 88, 133 Sara, 64 Sientje, 131 Leeuwe, de Abraham, 89, 90 Abraham Isaac, 89 Benjamin, 89 David Isaac, 89 Heintje, 89 Helena, 89 Herman, 89, 90 Isaak Levie, 89 Izaac, 89 Izaäk, 90, 146 Jacob, 89, 90 Jacques, 89 Jetje, 89 Joseph, 89, 90 Kaatje, 61 Klaartje, 89 Levie, 89 Levie Isaak, 89 Louis, 89, 90, 146 Mariane, 89 Rebekka, 89 Saartje, 89 Sientje Izaak, 89 Wolf Izaak, 89 Leeuwen, van Jacob, 114 Pieter Jan, 114 Leger Sara, 90 Legerman Henriette, 66 Leijdesdorff Elisabeth, 140 Leentje, 17 Lelie Ester, 20 Levie Salomon, 20 Marianne Levie, 114 Lelyveld Duifje, 127 Lens Emanuel, 85 Marianne, 85 Lenson Louisa, 100 Salomon, 100 Leon, de Anna, 48 Leuw Abraham Levie, 51, 110 Betje Abraham, 110 Judik Abraham, 51 Philip Marcus, 46 Leverpoll, van Eduard, 142 Jacob, 142 Levie Basje, 84 Esther, 106 Gaaltje, 22 Johanna, 142 Kindel Juda, 73 Louis, 44 Sara Meijer, 59 Simon, 44 Truda, 113 Leviet Elsje, 134 Henriette, 22 Levij Aaltje, 96 Aäron, 142 Abraham, 96 Ahron Jacob, 54 Branka, 32 Caroline, 54 Heintje, 54 Lazard, 96 Leentje, 100, 105 Levij Izaäks, 142 Samuel, 54 Levison Hester, 64 Sophia, 56 Levit Calmer Benjamin, 134 Jantje, 73 Levita, de Elizabeth, 89 Jacob Daniel, 89 Levy Rebecca, 11 Lier, van Hester, 70 Joseph Jules, 29 Marcus Israel, 29 Nathan Jacob, 136 Saartje Nathan, 136 Limburg Jacob, 129 Levie, 129 Lime, de Maurits, 17 Nathan, 17 Linde, van der Andries, 62 Johan Willem, 62 Lingeman Johan Christoffel, 43 Johan Heinrich, 43 Lion Jacob, 142 Johanna, 142 Koosma, 106 Malco, 131 Simon, 106 Lipschits Gabriel Hartog, 89 Meijer, 89 Lipschitz Rebecca, 7 Lissauer Isabella, 102 Jesaja, 102 Lisser Samuel, 21 Sara, 21 Litjes Johanna, 62 Lob Anna, 107 Lochem, van Bloeme, 136 Locher Aäron, 91, 146 Abraham, 91 Esther, 91 Hartog, 91 Hartog Mozes, 91 Israël, 91 Levie, 91 Moses Hartog, 91 Mozes, 91 Naatje Jacob, 66 Saartje, 91 Loeza Lea Isaac, 21 Loggers Rachel, 38, 43, 86, 127 Saartje, 43 Loggum Clara Benjamin, 138 Looij, van der Geertruida Hendrina 184

187 INDEX Maria, 62 Nicolaas, 62 Loonstein Emanuel Jacob, 110 Jacob Natan, 92 Marianne, 51, 92, 110, 146 Mozes, 51, 92 Nathan Moses, 92 Loonstijn Sara, 82 Loos Esther, 114 Lopes Cardozo Abraham, 5 Maurits, 5 Louis Saartje, 100 Luijben Antonetta Francisca Johanna, 62 Petrus Alphonsus, 62 Luijckx Johanna Margaretha, 62 Maandag Abraham, 89 Joseph, 89 Sara, 125 Maarsen, van Benjamin, 16 Judic, 31 Samson Hijman, 16, 31 Samuel Hijman, 31 Machiel Vrouwtje, 20, 29 Machielse Eva, 100 Magielse Samuel Abraham, 100 Maijkels Annaatje, 48 Duifje, 91 Jacob David, 48 Mainzer Wilhelm, 54 Man, de Johanna, 62 Manasse Esther, 82 Mandaat Elisabeth, 5 Levie Marcus, 5 Manheim Abraham, 96, 97 Anna, 93 Betsy, 93, 146 Clara, 54, 88, 133 David Salomon, 93 Duifje, 96 Elisabeth, 96 Eva, 15, 59, 79, 96, 97, 138 Heintje, 96 Isaac, 97 Isaac Salomon, 75 Isaak Manusz, 118 Izaak, 118 Izak, 96 Izak Salomon, 93 Jannetje, 96 Jannetje Izaak, 54, 75 Jeanette, 93 Jochem, 97 Jochem Simon, 96 Joseph, 93, 146 Jozef Izaak, 93 Judik Salomon, 75 Klara Josina, 118 Leentje, 20, 96 Lena, 96 Marjane, 93 Meijer, 97, 146 Meijer Jochem, 46, 53, 96 Mietje, 48, 96 Mozes, 20 Mozes Izaak, 93 Pietje Petronella, 118 Raphaël, 97, 146 Roosje, 17, 46, 96, 97, 147 Sally, 97 Salomo, 97 Salomo Meijer, 53, 97, 147 Salomon, 75, 88 Salomon Izaac, 93 Salomon Joseph, 93 Salomon Meijer, 96 Sara, 118 Simon, 97 Simon Jochem, 17, 48, 96 Simon Salomon, 15, 96 Sybilla, 93 Manuel Espinosa, De Mirjam, 100, 105 Marchand Sara, 51 Marcus Abraham, 25 Alice Elkan Riwka, 71 Betje, 64 David Gabriel, 131 Elizabeth, 25 Grietje, 64 Reintje David, 131 Salomon, 64 Sophia, 90 Matteman Philip, 91 Rachel Salomon, 127 Salomon, 91 Meents Betje, 136 Hartog David, 123 Levie, 123, 136 Meerloo Sophia, 113 Meiboom Hester, 101 Levie, 101 Nansje, 140 Meijer Abraham, 59, 60 Daniel Salomon, 131 Esther, 121 Grietje, 59 Hendrik, 98 Henriette, 60 Henriëtte, 44, 131 Hijman, 132 Jan, 98 Joseph, 89 Levi, 59 Levie, 64 Maddalena/Marline, 53 Marjanna, 6 Meijer, 64 Mietje, 19 Rachel Emanuel, 5 Rodina Izak, 46 Roosje, 59, 106 Salomon, 48, 131 Sara, 64, 89 Simon David, 140 Sophia Elisabeth, 131 Willem, 98, 147 Wolf, 132 Meijers Estella, 36 Mietje, 31 Melkman Abraham, 50 Benjamin, 50 Benjamin Hartog, 50 David, 50 Elias Hijman, 13 Levie, 50 Philip, 13 Ribca, 13 Saartje, 66 Mello Sippora, 129 Menassen Dina, 59 Simon, 59 Mendel Henriëtte, 114 Mendels Abraham, 142 David Levij, 25, 142 Hendrina, 142 Israel David, 25 Menist Aaltje, 84 Heintje, 19 Helena, 114 Jacob Meijer, 84 Menko Bertha Rosalie Telsa, 55 Jacob Nathan, 53, 55 Julius Jacob, 53 Mentz, van Sientje, 64 Mercado Isaac, 68 Rachel, 68 Messcher Esther, 21 Levi Josephs, 138 Sameul Benjamins, 21 Sara, 138 Messel, van Lea, 70 Salomon, 70 Metz, de Betje Sander, 31 Jacob, 38, 86 Sara Sander, 127 Meuleman Saartje, 59 Michell Geradus Casper, 45 Johanna Helena Elisabeth, 45 Michelson Ruben, 127 Wilhelm, 127 Milhado Juda, 116 Klaartje, 116 Minden, van Elisabeth, 59 Mindeno, van Marianne, 60 Mogendorff Henrietta, 19 Jacques, 19 Moises Eva, 142 Mok Abraham, 117 Betje, 117 Ester, 76 Jesaia, 17 Machiel Mozes, 131 Matje, 17 Roosje, 49 Sara, 143 Vrouwtje Simon, 20 Molenaar Jantje, 98 Willem Gerrits, 98 Monas Abraham, 70 Koosje Adriana, 70 Monnickendam Elisabeth, 60 Gabriël, 60 Kaatje Mozes, 46, 48 Moses Gabriel, 46 Monnikendam Elizabeth, 102 Hartog, 64 Hendrika Meijer, 5 Kaatje, 64 Montesinos Philip Levie, 123 Salomon, 123 Moppes, van Emanuel, 36 Isedore Emanuel, 36 Morsch, du Maurits, 5 Mosch, du Joseph Mozes, 5 Moscou Aäron, 82 Abraham, 82 Eliazer, 66 Israël, 66 Moses Aaltje, 114 Anna, 64 Betje, 73 Mossel Debora Josua, 93 Hanna Salomon, 129 Josua Wolf, 93 Mossesson Sara Sophia, 127 Mozes Betsy, 53 Judik, 82 Muijs Betje, 56 Muis Klaartje, 127 Salomon, 127 Mulder Fijtje Mozes, 38, 86 Sara Abraham, 32 Mullem Eva, 127 Hartog, 127 Samuel,

188 INDEX Muller Abraham, 60 Bernardus, 125 Catharina, 51, 92 David, 60 Froukje, 121 Israel Levie, 121 Johan Jacob, 125 Levy Salomon, 51 Saartje, 43 Munnikendam Salomon Eliazer, 130 Schoontje Salomon, 7, 130 Nahuijs, van Jeanne, 62 Nathan Debora, 96 Nathans David, 12 Flora, 12, 51 Grietje, 11 Nebig Levie, 54 Philip, 54 Neefjes Neeltje, 115 Neeter Betje, 112 Nerden Mordechai, 17 Simon, 17 Neter Clasina Meijer, 16 Hartog Levij, 66 Hartog Meijer, 66 Jansje, 66 Lea, 29 Meijer Hartog, 66 Neumann Christina Elisabeth, 6 Nias Sara Moses, 64 Nieuwkerk Judic Samuel, 32 Nijkerk Betje Joseph, 44 Joseph Mozes, 44 Naatje Mozes, 66 Roosje, 46 Nijstad Joël Meijer, 73 Roosje, 73 Nijstat Aaltje, 101 Joel, 101 Nikkelsberg Judith, 13 Samuel, 13 Nink Marcus, 93 Sophia Sara, 93 Nol Andries Mozes, 53 Betje, 53 Heintje Andries, 53 Jacob Mozes, 55 Mozes, 55 Mozes Jacob, 53 Rossetta, 55 Noort Hartog, 72 Machiel, 72 Norden Aleida, 36 Alie, 40 Calmer Philip, 36 Nathan, 40 Odewald Rosia Lazarus, 35 Oesterman Naatje Salomon, 32, 75 Salomon Jonas, 75 Oliveira, de Rosette, 111 Onderwijzer Abraham, 60 Samson Abraham, 60 Oorloos Abraham Gerson, 118 Vrouwtje Abraham, 118 Oorschot, van Arend Christoffel, 111 Gerrit, 111 Oostenburg Aaltje Simon, 89 Oosterman Eva Jonas, 31 Oosthof Febina, 19 Oppenheim Abraham Levie, 107 Frederica, 20 Gutel Juda, 25 Hester Mozes, 7, 31 Marianne Jeannette, 107 Sara, 7 Oppenheimer Rachel Aron, 44 Sara, 50 Opperman Johanna Elisabeth, 62 Joseph, 62 Orgelist Aäron, 61 Jetje, 61 Orpes Judik Elias, 11 Os Levij, 32 Os, van Kaatje, 82 Oss, van Levie, 6 Rebecca, 6 Ossendrijver Abraham Moses, 123 Moses, 123 Moses Jonas, 75 Rebecca, 75 Oudkerk Aron, 102 Belo, 45, 101 Benjamin, 44, 45, 79, 100, 101, 133 David, 101, 102, 147 Elsje, 100, 101, 115, 147 Emanuel, 18, 100, 101, 115 Esther, 100, 101, 102, 113 Eva, 101, 102, 147 Gerard, 102 Gerard Jacques, 102 Gerrit, 100, 101, 102, 105, 113 Heiman, 100, 101, 102, 147 Henk Gerard, 102 Henriette, 100, 147 Henriette Cato, 102 Herman, 100 Hester, 100 Hijman, 44, 100, 101, 102, 113, 133, 147 Isaäc, 100, 102 Izaäk, 101, 147 Jacob, 100, 102 Jacomina, 79, 101, 147 Jetje, 101 Jochem, 100 Jogéva, 102, 147 Kaatje, 100 Leendert, 100, 102 Leentje, 23, 100, 105 Levenloos, 100 Levie, 100, 101 Ludovicus, 101 Meijer, 44, 100, 101, 147 Meijer Gerrit, 100, 102, 113 Mietje, 101, 147 Mietje Emanuel, 18, 101 Reintje, 101, 147 Samuel, 100 Vrouwtje, 100, 101, 147 Outs David Levie, 105 Johanna, 105 Paauw, de Eliazer, 107 Rosalie, 107 Pach David, 39, 87 Serline, 39, 87 Pais Aaltje, 136 Leentje, 76 Parske Charlotte Maria Luise, 113 Peereboom Elisabeth Sophia, 47 Pekel Nathan Salomon, 38, 86, 104 Rachel, 38, 86, 104, 147 Rebekka, 104, 147 Roosje, 104, 147 Pens Levie Jacob, 66 Samuel, 66 Pereira Abas Sara, 138 Pezaro Mietje, 67 Philips Catharina, 40 Jesaia, 40 Johanna Elise, 60 Piller Levie Moses, 127 Mietje (Geb. Snoek), 43 Moses, 43, 127 Piloo Maria, 57 Pimentel Aharon, 105, 147 David, 105 Gerrit, 105 Hester, 105 Isaac, 23, 100, 105 Izaak, 105 Jansje, 105, 147 Joseph Henriquez, 100, 105 Jozef Izaak Henricus, 105 Jozeph, 105, 147 Lea, 105 Miriam, 13, 23, 105 Pinchoff Baragh Salomon, 106 Pinkhof Abraham, 108 Adèle, 106 Adèle Louise, 107 Adele Sophie, 108 Annetta, 106 Antje, 106 Bernard, 106 Bernardus, 106 Clara, 107 Clara Jeannette, 107 Herman, 108 Hermanus, 106 Jacob, 107, 108 Jacques, 106 Jiska, 109, 147 Joseph, 106 Jozef, 106 Juda, 107 Leonard, 107, 108 Marianna, 106 Marianne, 106, 107 Markus, 106 Meijer, 106, 107 Menachemja, 109, 147 Nedivo, 109, 147 Pinkas, 109, 147 Rebekka Roza, 108 Sallie, 107 Salomon, 106 Sophia, 106 Sophie, 107 Pino Fannij, 50 Marcus Eduard, 50 Pinto Nathan, 67 Sara, 67 Pisa Henriette Emma, 5 Plas Bertha, 91 Jacob, 91 Rachel, 91 Plukker Mijntje, 56 Naatje Abraham, 40 Polak Abraham Jacob, 110 Abraham Joseph, 59, 60 Abraham Mozes, 111 Abraham Philip, 111 Aron, 40 Barend, 80 Benedictus Hartog, 110, 111 Benedictus Jacob, 110 Berend,

189 INDEX Betje, 80 Betje Abraham, 83 Debora Hijman, 127 Duifje Philips, 110 Elias Isaac, 17 Eliazer, 125 Elisabeth, 110, 111, 147 Esther, 110 Eva Jacob, 20, 29, 110 Hanna, 123 Hartog, 89 Hartog Jacob, 110, 147 Hartog Mozes, 20, 110 Hartog Philip Benedictus, 111, 147 Hijman, 110 Isaac, 82 Izak Kalman, 113 Jacob, 110, 113 Jacob Benedictus, 111, 147 Jacob Hartog, 110 Joseph Abraham, 59 Juda, 82 Judith, 111, 147 Leentje, 110 Levenloos, 110, 111 Levi, 110 Levie, 110 Levie Benoit Moise, 111, 147 Levie Hartog, 110 Levie Izaak, 89 Louis, 111 Machiel Ezechiel, 114 Margaretha, 140 Marianna, 110 Mathilda, 111, 147 Max Philip, 111 Meijer Mozes, 111 Mozes, 27, 111, 147 Mozes Benedictus, 111 Mozes Jacob, 20, 47, 110 Mozes Philip, 110, 111 Philip Hartog, 110, 111 Philip Jacob, 110 Philip Mozes, 111, 147 Rachel Alexander, 25 Rebecca, 8 Roosje, 25, 27, 47, 89, 110, 111, 147 Roosje Hartog, 110 Saartje, 20 Salomon, 8, 17, 125 Sara, 48, 60, 111 Sara Mozes, 20, 110, 118, 138 Sophia, 125 Vrouwtje, 89 Willem Hartog Philip, 110 Zilpa, 114 Polanus Leentje, 118 Ponger Hendrik Adolf, 62 Jacoba Theresia, 62 Poons Leentje, 70 Poppers Jetjen, 55 Mozes Meijer, 55 Pos Esperance, 107 Post Leman Hartog, 138 Roosje Leman, 138 Pots Hartog Simon, 83 Sara, 83 Praag, van Abraham Samuel, 112, 114, 147 Barend, 112, 113 Barend Marcus, 112, 113 Betje, 56 Branka, 32 David, 101, 113, 114 Dina, 27, 102, 113, 114, 147 Eliazer, 112 Elsje, 113 Emanuel, 115, 147 Ester, 114 Esther, 114, 115 Eva, 114 Gerrit, 100, 101, 102, 112, 113, 114, 115, 147 Grietje, 112, 113 Grietje Marcus, 27, 59, 112, 113 Hartog, 112 Hendrika, 113 Henri, 113 Henrica, 114 Hijman, 101, 113, 115, 147 Hijman Gerrit, 113 Israël, 112, 114 Jacob, 114 Jacob Marcus, 13, 112 Jacobus, 56 Jetje, 27, 113, 114 Jogeva, 115, 147 Jonas, 113, 147 Juda Marcus, 113, 114 Judith, 13, 112 Judith Philip, 124 Klaartje, 114 Leentje, 112 Levenloos, 114 Marcus, 112, 114 Marcus Barend, 114 Marcus Meijer, 27, 112, 113, 114 Maria Anna, 114 Marianna, 138 Markus, 113, 115 Martijn Herman, 115 Maurits, 114 Meijer, 113, 114, 147 Meijer Abraham, 112 Meijer Barend, 113 Meijer Marcus, 27, 100, 112, 113, 114, 147 Meijer Samuel, 112, 147 Mozes, 112 Philip Arons, 124 Rebecca, 113, 147 Rozette, 102 Sadok Marcus, 113, 147 Samuel Marcus, 112 Sara, 114, 147 Sientje, 112 Sophia, 27, 113, 147 Vrouwtje Marcus, 112 Zacharias, 101 Premseler Simon Jesaias, 130 Wolf, 130 Preso Roosje Israel, 59 Presser Jacob Israel, 124 Roosje, 124 Prijes Klaartje, 83 Prijs Diena, 23 Prins Abraham, 116, 117 Beelo, 46, 96, 116 Elisabeth, 83, 116, 117 Eva Jacob, 116 Gompel Nathan, 46, 116 Hester Isaac, 51, 110 Isaac, 117, 147 Izaak, 46 Izaak Levie, 97 Jacob Nathan, 79, 116 Jacob Salomon, 116 Jentje, 12 Joseph, 116, 117 Joseph Nathan, 116 Juda, 116 Judic, 117 Klaartje, 117 Lena Nathan, 116 Marcus, 117 Meijer, 116 Nathan, 116, 117, 147 Nathan Joseph, 46, 83, 116 Rebecca, 116 Roosje, 97 Rosalie, 97 Saartje, 17 Salomon, 79, 116, 147 Sara Jacob, 116 Sophie, 116 Vrouwtje, 116, 147 Proler Jansje Mozes, 31 Pronk Mozes, 112 Schoontje Mozes, 27, 112 Pront Hartog Wolf, 31 Jacob, 8 Marianne, 139 Rachel, 8 Wolf Hartog, 31 Pruik Johanna (geb. van Gelder), 48 Joseph Salomon, 48 Purem Betje Leendert, 66 Putten, van Frederika Maria Sophia, 6 Johannis Gerrit, 6 Marinus Leendert, 6 Querido Esther, 50 Isaac, 82 Mozes, 50 Rachel, 136 Rebecca, 82 Raap Maria, 12 Salomon, 12 Raphael Henry, 11 Isaac, 11 Raphaël Leena, 25 Räphaël Fijtje, 46 Raps Rachel Abrahams, 31 Raske Salomon, 11 Veronica, 11 Reeder, de Elizabeth Augustina Sara, 55 Meijer, 55 Reegensburg Judik Abraham, 31 Reene Abraham Philip, 44 Reggers Anna Hendrina Cornelia, 62 Reindorp Asser Abraham, 38, 86 Benedictus, 67 Hartog, 38, 86 Herman, 67 Mozes, 139 Rebecca, 139 Renirie Theresia Wilhelmina, 62 Rhoer, van de Sara, 25 Ricardo Benjamin, 89 Sara, 89 Richter Abraham Mozes, 118 Barend Mozes, 118 Benjamin Mozes, 118 Clara Rebecca, 118 Elisabeth, 118, 147 Emanuel, 118, 138 Esther, 118, 147 Feijtje Mozes, 21, 118 Femmetje, 21, 118, 147 Grietje, 118 Izaak, 118, 147 Joseph Levie, 118 Joseph Mozes, 118 Magdalena Margaretha, 12 Moses Joseph, 21, 118 Mozes, 118 Mozes Ruben, 118 Nathan Mozes, 118 Rebecca, 118 Ruben Mozes, 118 Saartje, 118, 147 Wilhelm Fredrik, 12 Riegner Johanna, 25 Rijksman Naatje,

190 INDEX Rijne Aäron, 67 Daniël, 67 Rijnveld Abraham, 16 Daniel Levy, 16 Lea, 16, 44, 101 Rosette, 16 Sophia, 16 Rijs, van Aaltje, 120, 147 Isaac, 120 Kaatje, 120 Moses, 120 Moses Isaac, 120 Ritmeester Esther, 13 Robles Jansje, 56 Joseph, 56 Rodriques Loopes Gracia, 32 Mietje, 138 Roet Emanuel, 129 Hendrika, 13 Levie, 129 Rokkestikker Elisabeth, 102 Jacob David Philip, 102 Rood Marianne, 123 Rood, de Judic Levie, 112 Rebecca, 125 Salomon Hartog, 125 Rood, van Benjamin, 51 Mietje, 51 Roodenburg Abraham, 32 Hijman Hartog, 32 Simon, 32 Roodveldt Emanuel Isaac, 16 Eva, 16 Roos Abraham, 76 Hendrika, 114 Jacob Abraham, 44 Juda, 76 Judith, 44 Roos, de Aagje, 140 Esther, 84 Gabriël, 84 Prins Soesman, 59 Rose, 12 Rootveld Duifje, 38, 86 Emanuel, 38, 86 Vrouwtje, 127 Roozelaar Branca, 91 Mozes, 91 Rosenberg Mina, 44 Rosendaal Flora, 140 Levie Jacob, 140 Rozendal Jacob, 48 Jeltje, 48 Rozevelt Abraham, 121 Elsje, 121 Emanuël, 121 Emanuel Hessels, 121 Grietje, 121 Hartog, 121 Henderina, 121 Hinderdina, 121 Israel, 121 Levenloos, 121 Levie, 121 Pieternella Anthonia, 121, 147 Reina, 121, 147 Saartje, 121 Sara, 121 Vogeltje, 121 Rubens Klaartje, 60, 89 Reintje, 36 Rudelsheim Judith, 16 Salomon Zadok, 16 Sabse Elsje Moses, 124 Sak David, 124 Joseph, 124 Saks David Jacob, 11 Isaac, 11 Jacob Simon, 11 Margaretha, 41 Simon, 11, 41 Salles Gijltje, 35 Salomon Andreas, 114 David, 66 Hendrika, 66 Joël, 5 Karl, 114 Salomons Alexander, 60 Aron, 102 Aron Mozes, 46 Grietje, 59 Jette Aron, 100 Maria, 88 Mozes, 102 Nathan, 59 Selig, 46 Simon, 60 Sophia Aron, 46 Sammels Johanna Maria, 51 Johannes Christianus, 51 Samson Leentje Abraham, 125 Mariane Levie, 124 Samuel Annetje, 40 Mariana, 7 Sara, 5 Sanders Benjamin Heiman, 25 Heiman, 25 Klaartje Salomon, 89 Rebecca, 22 Santen, van David, 40 Isaac, 40 Sarlie Sara, 84 Sarphatie Bilha, 61 Sassen Jacob, 114 Regina, 114 Sax Joachim, 125 Marianne, 125 Saxen, van Louisa Lazarina, 17 Schaap Levie, 32 Machiel, 32 Rachel, 32 Sara, 84 Schaap, de Ephraim, 20 Heiman, 20 Scharlewie Rosette, 17 Scheepens Maria Josephina, 62 Scheffer Isaac, 120 Judic Aron, 136 Scheffers Aaltje, 120 Dirk, 136 Schelvis Saartje, 8 Schlicher Louise, 59 Moses Jacob, 59 Schlicher Cohen Jaques, 36 Schlosser Bet, 142 Gompert, 142 Schmidt Andreas, 125 Pierre Leon Joseph, 125 Schoenlapper Koosje Salomons, 15, 79, 138 Salomon Salomon, 79 Scholte Marjana Barend, 79 Scholten Barthold Gerard, 93 Gerhard Jan, 93 Schreurs Neeltje Hendrika, 111 Schrijver Abraham Meijer, 111 Clara, 111 David Meijer, 93 Henriette, 111, 118 Leentje Meijers, 51, 53, 92, 97 Meijer Abraham, 53, 92, 93, 111 Schuitevoerder Isaac, 56 Klaartje, 96 Roosje, 56 Simon Hijman, 96 Schwerin Goedje, 12 Schwiertz M., 116 Sealtiel David, 70 Moses, 70 Seijffers Marcus Salomon, 97 Seijffert Abram Christian Philip, 6 Sekke Saartje Meijer, 66 Sekkel Frederika, 35 Seligman Charlotte, 131 Seyffers Bertha Louisa, 97 Shapira Aba, 56 Henrij, 56 Sigaar Martha, 139 Salomon, 139 Signetsnijder Jacob, 31 Levij Jacob, 31 Sijes Benjamin, 113 Philip, 113 Sijffer Aron Abraham, 5 Silbernberg Eva, 114 Heiman Nathan, 113, 142 Lisetta, 113 Sophia, 142 Simmeren Henderine, 72 Simons Eleazar Isaac, 132 Elisabeth, 129 Hanna, 66 Izaac, 25 Leentje, 35 Levie, 35 Martha, 31 Roosje, 131 Rosetta Eliazer, 132 Sibilla, 25 Simon, 31 Simon Izaacs, 25 Simson Elisabeth Meijer, 20, 79, 138 Sinjewel Marijtje, 98 Sitter Betje, 123, 147 Clara, 123, 147 Klara, 123, 136 Levie Marcus, 123 Marcus, 123 Marcus Manus, 123 Sibora, 123, 147 Sjouwerman Jansje, 40 Slagter Saartje, 129 Slap Marianne, 38, 86 Sleutelberg Maria Simons, 83 Vrouke, 83 Slochem Grietje Joël, 21 Grietje Juda, 130 Sloggem Alida, 21 Sloog Emanuel, 100 Izaak,

191 INDEX Izaak Emanuel, 100, 105 Jegeva, 18, 101, 115 Rachel, 105 Sloves Abraham, 120 Heintje, 120 Sluijter Aron Matthijs, 124 Catharina, 125 David Andries, 124 Gerrit, 125 Hanny, 125 Hartog, 124 Hijman, 124 Hijman Aron, 124 Isaac, 125 Isaäc, 124 Joseph, 124 Judith, 125 Kaatje, 125 Levenloos, 124 Levie, 125 Louis, 125 Marianne, 125 Matthijs, 124 Matthijs Aron, 124 Matthijs David, 124 Mozes, 124 Rebecca, 124 Rebecca Aron, 124 Roosje, 125 Roosje Aron, 124 Roosje Cato, 124 Rozet, 125 Salomon, 124, 125 Salomon Aron, 124 Sara, 125 Sofia, 125, 147 Vrouwtje, 124 Willem, 125 Wolf, 124 Sluis, van der Abichael, 116, 118 Debora, 23 Hadassa, 85 Israel, 140 Joseph, 85 Sijtje, 83 Susanna, 55, 140 Sluiter Sara Aron, 124 Smalhout Hijman Barend, 118 Salomon, 118 Smeer Leentje, 114 Smit Leendert, 18 Snapper Joseph Isaac, 20 Levie, 20 Snijders Betje Isaac, 83 Mietje, 123 Sipora Levie, 123 Snitslaer Mietje, 5 Snoek Abraham, 127, 147 Abraham (Geb. Keesie), 127 Abraham Elias, 127 Barend, 127 Barend Abraham, 43, 66, 67, 127, 134 David, 127, 128 Duifje, 127 Elizabeth, 127, 134 Grietje, 127 Izaäk, 127, 147 Joseph, 127 Klaartje, 67, 127 Naatje, 127 Naatje Barend, 43, 127 Nathan, 43, 127 Rachel, 127, 147 Rijna Abraham, 16 Roosje, 127, 128 Roza, 127 Sara, 127 Sara (Geb. Keesie), 127 Vrouwtje, 66, 127 Snuijf Heintje, 97 Simon Jeremias, 97 Sodij Lea Samuel, 13, 112 Samuel Nathan, 112 Soesan Joel Simon, 13 Johanna, 76 Soesman Adriana, 140 Efraim, 140 Soete, de Rachel, 59 Soezan Jansje Joël, 13, 23, 112 Solser Jeannette Johanna, 50 Sondervan Helena, 102 Souget Sara Aron, 40 Spangenthal Isidore, 107 Wolf, 107 Spanjaard Dorothea, 23 Speelman Andries, 6 Goedje, 112 Mietje, 6 Salomon, 61 Sara, 61 Sientje, 132 Sophia, 61 Speijer Hartog Samuël, 130 Salomon Hartog, 130 Salomon Samuel, 116 Sophia, 79, 116 Spenkelink Bernardina Anna Maria, 43 Spier Aron, 129, 147 Bloemetje, 129 Christina Heijman, 16, 48 David, 129 David Joseph, 129 Eva, 16 Femmetje, 129 Fijtje, 129 Jane, 129 Jesaijes, 16 Joseph David, 129 Jozef, 129 Leon, 129 Marianne, 129, 147 Mietje (geb. de Vries), 129 Mozes, 129 Sara, 129 Schoontje, 129 Sijntje, 51 Spiero David, 141 Dora, 141 Veronica, 85 Spijer Fetje, 136 Judith, 29 Mijer, 18 Saartje, 18 Spits Trijntje, 73 Spreekmeester Eliazer Levie, 66 Rachel Eliazer, 38, 66, 86, 127 Springer Barend, 128 Elisabeth, 128 Selly, 139 Staal Meijer, 32 Sientje, 32 Star, van der Gompel Eliazer, 83 Saartje Gomperts, 83, 116 Starrenveld Johanna, 17 Stedum, van Sara Hartogs, 35 Stein David, 32 Mozes, 32 Ster, van der Elisabeth, 21, 118 Gompel Eliazar, 116, 118 Stern Naatje, 16 Sterr, van der Vrouwtje Gompel, 46, 83, 116 Stibbe Benjamin, 46 Betje, 140 Levy, 89 Mariana, 89 Meijer, 46 Stiel Bornette, 59 Stodel Benedictus, 38, 86 Eva, 38, 86 Stofkoper Leentje, 46 Stokvis Elisabeth, 97 Stolk Teuna, 141 Stoneman Ellen Elisabeth, 82 Stoodel Saartje, 91 Stoppelman Betje, 89 Izak, 22 Regina Efina, 22 Straaten, van Hendrijntje, 48 Straten, van Eugénie Sara, 16 IJsaac Salomons, 66 Isaac Salomons, 27 Jansje, 114 Manus, 82, 114 Mietje, 27, 66 Salomon, 16 Sara, 82 Schoontje, 27 Streep Clara, 36 Stuiver Abraham, 27 Mozes, 27 Sturkop Jeanette, 113 Sturrekop Alexander, 72 Elisabeth, 72 Susan Esther, 31 Swaab Abraham, 130 Betje Salomon, 130 Jacob, 130 Joseph, 130 Joseph Samuel, 130 Margreta, 7, 130 Salom Salomon, 7, 130 Salomon Jacob, 130 Sara, 130, 147 Swaap Judik Meijer, 13 Sara Hijman, 124 Swaluw Abraham Joseph, 66 Hartog Abrahams, 66 Swanenweber Jacob, 44 Swanenwever Fijtje, 16, 44, 131 Swart Marianne, 140 Moses Isaac, 20 Salomon, 140 Vrouwtje Moses, 20, 118 Swartberg Heintje, 26 Levie, 26 Swarts Clara, 132 Tabak Ester Jacob, 32 Jacob Joseph, 32 Tafelkruijer Meijer, 36 Rachel, 36 Tak Beletje Salomon, 93 Tal Rachel Tobias, 5 Tartaas Rebekka, 54 Tas Levie, 56 Mozes, 56 Naatje Abraham, 124 Rebecca Asser, 124 Tasch, 8 189

192 INDEX Tat Emanuel Joseph, 92 Maria Emanuel, 92 Thijn, van Benjamin Levij, 131 Daniel, 131, 133 David Benjamin, 131, 132 Emanuel, 131 Izaäk, 132, 147 Jacob Levij, 131, 133 Judith, 64 Katharina, 131 Klaartje, 131 Klaartje Levie, 131 Klara, 132, 147 Levi Jacob, 131 Levie, 131 Levij Salomon, 131 Lodewijk, 64 Marine, 131 Nathan, 131 Rebekka, 44, 131 Saartje, 131 Salomon, 44, 131 Salomon Barend, 64 Salomon Levi, 131 Tijn, van Beletje, 88, 133 Benjamin Salomon, 131 David Benjamin, 133 Engeltje, 131, 133, 147 Golda, 101, 133, 147 Jacomina, 88, 101, 131, 133 Jochebeth, 5 Joseph David, 133 Joseph Samuel, 5 Jozef Meijer, 133 Klaartje, 44, 45, 79, 101, 133 Levenloos, 133 Levie, 133 Meijer, 133 Meijer Joseph, 88, 101, 131, 133 Sara, 83 Tokkie Esther, 140 Heiman, 140 Toorsen Geertruida, 62 Trap Leonardus Carolus, 18 Petrus Johannes, 18 Trautmann Telza, 53, 55 Trijbetz Grietje, 100 Levie, 100 Tromp Frouktje, 73 Trompetter Abraham Salomon, 121 Betje Gerritsd, 127 Dina, 100 Maria, 131 Rebekka, 134 Reina, 121 Turfkruijer Hartog, 134 Zadok Meijer, 134 Turfrijer Beletje Meijer, 136 Turksma Froukje, 36 Levie, 36 Sara Joseph, 36 Urk, van Hendrik, 36 Jannette, 36 Marijtje, 36 Valensa Rebecca, 82 Valk Jonas, 22 Roosje, 22 Vas Dias Abraham, 91 David, 91 Vaz Dias Cato, 79 Mozes, 56, 79 Rebecca, 56 Vecht Hartog, 89 Veen, van der Sophia, 142 Veerman Abraham, 18 Vega David, 125 Joseph Alvares, 125 Vegt Mozes, 89 Velde, van der Isaäc Moses, 46 Lea, 141 Velden, van der Mozes, 46 Velleman Abraham, 134 Alexander Hartog, 127, 134 Alexander Wolf, 134 Andries, 129 Aron Nathan, 112 Barend, 29, 129, 134 Hartog, 134 Hartog Alexander, 134 Izaak, 134 Judith, 134 Leentje, 13 Levi, 29, 129 Levie, 129 Meijer, 13, 66 Mietje, 66, 134, 147 Nathan, 112 Roosje, 134, 147 Rose, 104 Wolf, 127, 134 Vellemans Rachel Isaac, 138 Velzen, van der Hester Emanuel, 38, 86 Venetianer Alida Israël, 91 Israël Mozes, 91 Verdoner Hartog, 21 Meijer, 21 Verduin Annaatje, 136 Meijer, 136, 139 Mietje, 139 Verhoeven Alphonsus Theodorus Johannes, 62 Anna Wilhelmina Josepha, 62 Verhorst Andrea Jacoba, 91 Vet Betje, 64 Veterman Dina, 90 Henri, 90 Vieijra Barend Mordechai, 129 Haimh Joseph, 129 Ribka, 17 Vigeveno Adolphine, 36 Gabriel, 36 Viool Eliazer, 125 Mozes, 125 Vischschoonmaker Lea, 91 Simon, 91 Vischschraper Grietje, 136 Roosje, 127 Salomon, 136 Visser Abraham, 136 Benjamin, 136 Benjamin Emanuel, 136 Betje, 136 Bloeme, 136 Clara, 136 Emanuel, 136 Herman, 136 Jacob, 136 Jetje, 136 Lea Jacob, 13 Levie, 136 Louis, 136 Maria, 26 Michel, 136 Naatje, 136 Rebecca, 136, 147 Salomon, 136 Sara, 136 Simon, 136 Vleeschdrager Levie Lion, 114 Ribca, 114 Vleeschhouwer Elisabeth, 21 Vles Anna, 90 Hester, 5 Vlessing Judik, 130 Samuel Elias, 130 Vliet, van Johanna, 66, 127 Voet Andries, 102 Hendrika, 102 Mietje Andries, 82 Vogel Rebekka Mozes, 113 Vollenhove, van Clara, 101 Vollenhoven, van Jacob, 23 Levij, 23 Volmer Johanna Frederika Wijndelina, 111 Voltijn Louis, 114 Meijer, 114 Vorsänger Zerline, 82 Vos Betje Soesman Jieles, 112 Klara, 80 Lea Simon, 112 Marcus, 93 Rachel, 131 Rosalie, 93 Vos, de Jaël, 13 Vragtdoener Saartje, 91 Vredenburg Betje, 102 Vries, de Annaatje Salomon, 20 Arend, 136 Betje, 121 Emanuel, 136 Eva, 79 Fijtje Benjamin, 129 Gerrit, 113 Heiman, 123 Henderika Salomon, 64 Henderine, 27, 113 Hendrika, 72 Hester, 134 Izac Abraham, 127 Jacob, 113 Joseph, 64 Judik Joachem, 44 Levie, 35, 121, 123 Liepman, 27 Marcus, 129 Mietje Jochem, 96 Rachel, 43, 129 Salomon Isaac, 127 Sara, 70 Sara Duifje, 115 Schoontje, 129 Simon Nathan, 35 Wilhelmina, 27, 66 Vrieslander Aron, 138 Elisabeth, 118, 138 Esther Philip, 79, 138 Eva, 138, 148 Flora, 138, 148 Geziena, 138, 148 Hijman, 139 Hijman Lazarus, 20, 79, 138 Hijman Pinnes, 138, 139 Jansje, 138, 143, 148 Jochem Hijman, 139, 148 Lazarus Heiman, 15, 20, 79, 118, 138 Lazarus Hijman, 138, 139, 148 Lazarus Jochem, 139 Levie Heijman, 138, 148 Maartje, 138 Marcus Hijman, 139 Meijer Hijman, 138 Philip, 138, 139, 148 Philip Lazarus, 15, 79, 138,

193 INDEX Pinnes Hijman Lazerus, 138 Sara, 139 Sekkel Heiman, 138 Sophia, 138 Vromen Salomon Joseph, 79 Waag Saartje, 49 Waag, van Mariana Levij, 123 Waal, van der Schoontje Elias, 131 Waas Juda Jacob, 27 Moses Juda, 27 Wagenaar Sprins, 60 Wagening, van Beletje, 75 Saartje, 75 Walde, van de Abraham Wulf, 25 Ester, 25 Walg Kaatje Samuel, 124 Walig Jacob Isaac, 129 Wallage Jetta, 57 Wallagh Estella Dorothea, 55 Wallig Barend, 129 Mietje, 134 Water, van de Beletje Mozes, 110 Waterman Abraham, 16, 48 Brankie, 15, 17 Hartog, 91 Mietje, 16 Sara, 91 Vrouwtje, 48 Weerden, van Marretje, 82 Weertman Hendrik, 26 Tonia Pietje, 26 Weezel, van Mietje, 16 Moses Levie, 16 Sara, 16 Weinberg Betje, 12 Weren, van Salomon Samuel, 89 Simon Salomon, 89 Werkendam David Mozes, 113 Mietje, 113 Werneke Oetje Mechteld, 120 Wessel Elizabeth, 6 West, van Manuel, 13 Sientje, 13 Westerwijk Cornelia Tjaardina, 62 Minholt Wouther, 62 Wijbergen Salomon, 143 Wijn David Hijman, 20 Klara, 20 Wijnberg Heintje, 64 Wijnbergen Naatje, 17 Sarah Ester, 143 Wijnschenk Esther, 56, 79 Wijzenbeek Sara, 16 Wilkens Betje, 70 Willeken Jorine, 6 Wilner Hanna Benjamins, 15 Winkel Roosje Sara, 93 Salomon Samuel, 93 Wins Betje, 68 Winshemius Siberdina Anna Margaretha, 62 Winter, de Elisabeth, 140 Lena, 66 Sientje, 59 Wit, de Nathan, 142 Samuel, 142 Witjas Helena, 49 Joseph David, 49 Witmond Philip, 55 Sara, 55 Witteboon Grietje, 18 Wolf, 60 Abraham Daniel, 142 Anna, 142 Arthur, 142 Cäcilie, 56 David, 142 Edie, 142 Grietje, 142 Henriette, 142 Hugo, 142 Isaac, 142, 143 Judith, 134 Louis, 142 Louisa, 142 Mijer, 142 Mozes, 138, 142, 143 Nathan, 59, 138, 142 Philip, 143 Rosa Judith, 143 Rozina, 134 Salomon, 143 Wolf, de Abraham, 140 Alexander Benjamin, 141 Antonia, 140 Benjamin, 140 Christina, 140 David, 140 Eduard, 140, 148 Elizabeth, 84, 140 Esther, 140 Geertruida, 140 Hartog, 140, 141 Hartog Lion, 140, 148 Hendrika Johanna, 141 Israel, 140 Jacob, 141 Jette, 70 Joseph, 140 Judith, 140 Levenloos, 141 Levie, 140, 141 Machiel, 70 Mariana, 140 Meijer, 140 Rosalia, 141 Salomon Eduard, 141 Samuel, 140 Simon, 140 Suzanna Elisabeth, 141 Wolff Benjamin, 143 Bertha, 142 Carolina, 142 Dina, 60 Gompert, 142 Herman, 142, 143, 148 Hester, 142 Isaac, 59, 142, 143 Jacob, 142 Johanna, 142 Leopold, 142 Maria Anna, 142 Philip, 142 Rosette, 142 Salomon, 64 Susanna, 64 Theodor, 142 Wolff, de Kaatje, 40 Mattje Manus, 61 Wolffers Aaltje, 140 Worms Flora, 138 Machiel Joseph, 44 Marianne, 44 Simon Joseph, 138 Woudstra David Benjamins, 142 Debora, 114 Hendrika, 142 Manus Jacobs, 114 Wurms Abraham, 13 Esther, 8 Heintje, 13 Klara, 13 Zacharias Rebekka Levie, 7 Zadick Lena, 113 Lion, 113 Zadok Hanna, 25 Zadoks Aaltje, 89 Zadok, 89 Zamtfort Henoch, 84 Rachel, 84 Zandman Hanna, 89 Zante Naatje Samuel, 38, 86 Zanten, van Esther, 25 Henriette Louise, 96 Zeckel Matje, 35 Zeehandelaar Antje, 90 Jacob, 90 Zegerius Levie, 91 Mietje, 91 Zekkel Abraham, 35 Ziekenoppasser Rachel, 80 Raphael, 82 Saul, 80, 82 Zilverberg Daniël, 89 Samuel, 89 Zilverenberg Hertog, 60 Rosina, 17, 60 Zinger Hartog Machiel, 5 Wilhelmina Hartog, 5 Zolingen Judic David, 89 Zudema Levy Meyes, 35 Zuidema Simon, 35 Zuiden, van Isaak, 121 Simon, 121 Zwaanenburgh, van Jacque, 17 Natan, 17 Zwalf Joseph, 124 Judic, 124 Zwanenburg, van Henriette, 61 Sara, 142 Zwarenstein Sara, 83 Sientje, 83, 84 Simon, 83 Sophia, 83 Zwart Arend Abraham, 140 Vogel Jochem, 124 Zadok, 140 Zweden, van Rebecca,