9 Zwarte kraai (Corvus corone)

Transcriptie

1 9 Zwarte kraai (Corvus corone) 9.1 Inleiding Tot een aantal jaren geleden werd de vangkooi zonder ontheffing gebruikt ter uitvoering van de landelijke vrijstelling bij de bestrijding van zwarte kraaien ter voorkoming van schade aan de landbouw en aan de fauna. Omdat voor het gebruik van een vangkooi tegenwoordig een ontheffing nodig is, is dit faunabeheerplan opgesteld. Hierdoor kan de ontheffingverlening door de provincie aan individuen van de afgelopen jaren worden vervangen door een planmatige aanpak en kan de monitoring van het beheer worden verbeterd. 9.2 Verspreiding en aantalontwikkeling De zwarte kraai is een territoriumtrouwe standvogel. De niet-geslachtsrijpe jonge dieren verzamelen zich voor ze geslachtsrijp zijn in zwermen, tot ze na enkele jaren (2-4) een eigen territorium creëren. Het voor kraaien meest optimale landschap is een halfopen agrarisch landschap met bomenrijen en kleine bossen. De zwarte kraaien bouwen hun nesten in bomen en bosranden en vinden hun voedsel in de omliggende weilanden en akkers. Het voedsel bestaat vooral uit bodeminsecten, larven, regenwormen, aas, afval en amfibieën. In de herfst eten ze ook veel zaden en vruchten. Daarnaast kunnen ze nesten plunderen, met name van weidevogels. De zwarte kraai is één van de meest verspreide broedvogels van Nederland. Een houtsingel, een enkele boom of een hoogspanningsmast is al voldoende voor een kraaiennest. Vanwege hun intelligentie zijn ze in diverse terreinen uitstekend in staat voldoende voedsel te vergaren. De dichtheden zwarte kraaien verschillen per terreintype. In open landschappen broedt circa één paar per 100 hectare, in besloten cultuurlandschap kan dat oplopen tot circa 3-12 paren per 100 hectare en in beekbegeleidende bossen in Brabant tot 20 paren per 100 hectare. De dichtheid in stedelijk gebied is aan het toenemen en bedraagt meestal 1-3 paren per 100 hectare (Sovon, 2002). De laatste dertig jaar zijn de verspreiding en aantallen van de zwarte kraai in Nederland toegenomen. Vooral in Zeeland en de Flevopolders is de zwarte kraai toegenomen en ook het stedelijke gebied is de afgelopen decennia bevolkt. In grote naaldbossen is de dichtheid afgenomen door een toename van predatoren (boommarters en haviken). Het aantal broedparen in Nederland wordt geschat op (Sovon, 2002). 1

2 Figuur 9.1 Aantallen en trends van de zwarte kraai in Nederland (Sovon) 2

3 De wildbeheereenheden (WBE s) van Zuid-Holland tellen jaarlijks iedere eerste zaterdag van april de zwarte kraaien. Op grond van de door de WBE s aangeleverde gegevens is een grafiek opgesteld die het aantal zwarte kraaien per 100 hectare weergeeft. Hierbij moet worden opgemerkt dat het hier alleen gaat om de oppervlakte van de WBE s die mee hebben gewerkt aan de tellingen, waarbij in sommige gevallen geldt dat het totale oppervlak van de betreffende WBE is doorgegeven, terwijl maar in een deel van de WBE is geteld. aantal zwarte kraaien per 100 ha Figuur 9.2 Voorjaarsstand zwarte kraai Zuid-Holland (bron: WBE databank) Conclusie De zwarte kraai is een territoriumtrouwe standvogel. De zwarte kraai is één van de meest verspreide broedvogels van Nederland. 9.3 Wettelijke status, provinciaal beleid Landelijke vrijstelling De minister heeft de zwarte kraai geplaatst op de zogenoemde landelijke vrijstellingslijst van artikel 65 van de wet. Dit heeft tot gevolg dat de zwarte kraai in het gehele land mag worden bestreden ter voorkoming van belangrijke schade aan gewassen, vee, bossen, bedrijfsmatige visserij en wateren of schade aan de fauna. Meer specifiek houdt dit in dat de zwarte kraai mag worden bestreden indien de zwarte kraai binnen het werkgebied van de betreffende wildbeheereenheid schade heeft veroorzaakt of in het komende jaar dreigt te veroorzaken aan de belangen zoals hiervoor genoemd. Het bestrijden van de zwarte kraai kan in principe geschieden met behulp van het geweer. De minister heeft voordat hij de zwarte kraai op de landelijke lijst plaatste - vastgesteld dat zwarte kraaien daadwerkelijk in het gehele land schade aanrichten of dreigen aan te richten, dat de gunstige staat van instandhouding niet in gevaar komt en dat er geen andere bevredigende oplossing voorhanden is naast het doden van de zwarte kraai. De gunstige staat van instandhouding wordt jaarlijks door de minister geëvalueerd. 3

4 Vangkooi Uit de praktijk is gebleken dat de vangkooi, in aanvulling op de bestrijding met het geweer, een effectief en efficiënt middel vormt om de zwarte kraai te bestrijden. Het is mogelijk om op deze manier gedurende een bepaalde periode constant zwarte kraaien te vangen, terwijl de te leveren inspanning en de verstoring veel minder is dan bij de bestrijding met behulp van een geweer. Tot voor kort werd de vangkooi zonder ontheffing gebruikt ter uitvoering van de landelijke vrijstelling. Op 1 januari 2008 werd het nieuwe artikel 15a van de wet van kracht. Dit artikel verbiedt het gebruik van niet-selectieve middelen voor het vangen (of doden) van vogels. In de periode na 1 januari 2008 werd de vangkooi voor kauwen en zwarte kraaien nog geruime tijd gewoon gebruikt vanwege het niet duidelijk zijn van de status van de vangkooi. In antwoord op een verzoek van de Vaste Kamercommissie schreef de toenmalige minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit in september 2009 dat de vangkooi onder de niet-selectieve middelen dient te worden ingedeeld en het gebruik ervan derhalve al sinds 1 januari 2008 is verboden 1. De minister wees daarbij tevens op de bevoegdheid van Gedeputeerde Staten op grond van artikel 68 van de wet ontheffing te verlenen van dit verbod. Provinciaal beleid De provincie Zuid-Holland heeft vanaf 2010 aan meerdere personen en wildbeheereenheden in verschillende gebieden ontheffing verleend voor het plaatsen van een vangkooi. In de ontheffingen wordt toestemming gegeven om bij de uitvoering van de landelijke vrijstelling gebruik te maken van de vangkooi. De aannamen van de vrijstelling zijn dat er schade is opgetreden of dreigt op te treden, dat de gunstige staat van instandhouding niet in gevaar komt en dat er geen andere bevredigende oplossing voorhanden is naast het doden van de zwarte kraai en in de besluiten behoeven deze uitgangspunten dus geen nadere onderbouwing. Vanwege de koppeling aan de landelijke vrijstelling heeft de provincie geen beperkingen willen stellen aan perioden van inzet anders dan de beperkingen die zijn gesteld in de landelijke vrijstelling. Ter onderbouwing van het middel is in de verschillende ontheffingen aangegeven dat de vangkooi zeer effectief en efficiënt is. Tevens is beargumenteerd dat het middel op een voldoende selectieve wijze kan worden gebruikt aangezien eventuele andere gevangen soorten weer worden losgelaten en er is overwogen dat het een middel is dat relatief weinig verstoring teweegbrengt. De verleende ontheffingen zijn wel uitdrukkelijk gekoppeld aan de landelijke vrijstelling. Dit is onder andere van belang vanwege het feit dat de minister jaarlijks een check uitvoert met betrekking tot de gunstige staat van instandhouding. Mocht de staat van instandhouding (of de schadedreiging) aanleiding zijn tot het intrekken van de landelijke vrijstelling, dan zal daarmee in principe ook de provinciale ontheffing voor het gebruik van de vangkooi buiten werking worden gesteld. 1 Brief van minister Verburg van 21 september 2009 betreffende ontheffingen voor het gebruik van vangkooien (2009Z16103), referentienr

5 De vangkooi moet dagelijks worden gecontroleerd door de verantwoordelijke gebruiker en bijvangst moet terstond in vrijheid worden gesteld. Dit draagt sterk bij aan de selectiviteit van het middel. Daarnaast dient de kooi te allen tijde te zijn voorzien van voldoende water en voedsel. Controle vindt plaats door de afdeling Handhaving. Plaatsing van een kooi moet worden gemeld, inclusief naam, adres en mobiel telefoonnummer van de verantwoordelijke gebruiker (uitvoerder van de ontheffing) en de grondgebruiker en de exacte locatie van de vangkooi. 9.4 Schade Zwarte kraaien veroorzaken in de agrarische sector schade aan: 1) Granen (inclusief maïs) 2) Vollegrondsgroenten (inclusief peulvruchten) 3) Fruit 4) Bloemen, bloemzaden en bloembollen (inclusief siergewassen en sierfruit) 5) Boomteelt 6) Kuilvoer 7) Landbouwhuisdieren (vraatschade aan voer en aanpikken kuikens) De door de zwarte kraai veroorzaakte schade wordt over het algemeen niet geregistreerd en/of vergoed door het Faunafonds aangezien de zwarte kraai op de landelijke vrijstellingslijst is geplaatst. De enige schade die bij het Faunafonds bekend is, is de schade die door zwarte kraaien is veroorzaakt in combinatie met andere schadeveroorzakende soorten. Deze geregistreerde schade binnen Zuid- Holland bedroeg in 2010 circa 7500,-. Dit betreft alleen schade aan appels en peren. De werkelijke schade ligt zeker vele malen hoger. Naast landbouwschade veroorzaakt de zwarte kraai ook schade aan de fauna, met name aan weidevogels en andere grondbroeders en hazen. De weidevogelstand in Zuid-Holland is de afgelopen (tientallen) jaren aanzienlijk teruggelopen. Verschillende factoren dragen waarschijnlijk bij aan deze achteruitgang. De provincie tracht door middel van provinciale subsidie de gunstige staat van de weidevogels te bevorderen. Verwachte schade In het schadebeeld wordt de komende vijf jaar weinig verandering verwacht. Dit uitgaande van het min of meer gelijk blijven van de omstandigheden. In Zuid-Holland worden in het werkgebied van iedere WBE schadegevoelige gewassen geteeld en in alle werkgebieden komen weidevogels, en/of andere grondbroeders en/of hazen voor. Schade is in het verleden beperkt door het beheren van zwarte kraaien met geweer en vangkooi. 5

6 9.5 Uitgevoerd beheer De schadebeperkende maatregelen kunnen worden onderverdeeld in maatregelen anders dan het doden van zwarte kraaien en het doden van zwarte kraaien. In de Handreiking Faunaschade staan de volgende mogelijke maatregelen anders dan doden ter voorkoming van landbouwschade: zaaizaadbehandeling, dieper zaaien, het plaatsen van knalapparaten, vlaggen, fladderprojectielen, ritselfolie, kleppermolentjes, flitsmolens, schriklint, ballonnen, vogelverschrikkers camouflagenetten en elektronische geluidsgolven en het verjagen met geweer (zonder afschot) en vogelafweerpistool. Schade aan fauna kan worden beperkt door het onaantrekkelijk maken van het terrein voor kraaien door bijvoorbeeld het verwijderen van bosschages. Met het geweer en de vangkooi kan de stand van zwarte kraaien worden verlaagd ter beperking van schade. Afschot bij plaatsen waar schade optreedt of dreigt heeft tevens een verjagend effect. Schadebeperkende maatregelen in het verleden Naar wat bekend is zijn maatregelen anders dan doden sporadisch ingezet in Zuid- Holland. De middelen hebben slechts een beperkt en/of tijdelijk effect. De gegevens over het aantal gedode vogels zijn niet volledig. Rapportage is nooit verplicht geweest, met uitzondering van de verplichting om over het gebruik van de ontheffingen die vanaf 2010 zijn verleend te rapporteren. De (onvolledige) gegevens die zijn verzameld door de WBE s maken geen onderscheid tussen het aantal dieren gedood met behulp van het geweer en het aantal met de vangkooi gevangen dieren. Ook grondgebruikers kunnen vangkooien inzetten. Gegevens over dit beheer zijn ook niet geregistreerd. Figuur 9.3 Afschot/gevangen en gedode zwarte kraaien in Zuid-Holland (bron: WBE databank) 6

7 De WBE Hunsel uit Midden Limburg heeft wel gegevens bijgehouden over de verdeling tussen afschot (door bij de WBE aangesloten jachtaktehouders) en door de WBE gevangen dieren. Uit deze gegevens blijkt dat in de periode 1996 tot en met 2009, 42 procent van het aantal gedode zwarte kraaien met de vangkooi is gevangen (bron: Faunabeheerplan van de FBE Limburg). 9.6 Conclusie Faunabeheereenheid Het beleid van de provincie Zuid-Holland is om het gebruik van de vangkooi zonder extra beperkingen toe te staan ter uitvoering van de landelijke vrijstelling ter voorkoming van schade aan de landbouw en aan de fauna. De Faunabeheereenheid zal binnen dit beleid ontheffing aanvragen voor het gebruik van de vangkooi. De ontheffing wordt aangevraagd ter voorkoming van schade aan de landbouw en aan de fauna. De Faunabeheereenheid ziet als belangrijkste voordeel van het middel vangkooi ten opzichte van het geweer dat de zwarte kraai kan worden beheerd met veel minder verstoring. Ook is de vangkooi geschikter om lokaal schade te voorkomen, bij afschot worden de dieren verjaagd naar naburige percelen waar vervolgens schade dreigt. Daarnaast kunnen bij beheer op ontheffing betere monitoringsgegevens worden verzameld en de Faunabeheereenheid zal dit ook doen. Gewenste stand Het terugbrengen van de stand van zwarte kraaien naar een blijvend lager niveau ter voorkoming van schade is op het ogenblik niet aan de orde. Verzoek tot gebruik van de ontheffing De Faunabeheereenheid geeft toestemming voor gebruik van haar ontheffing aan: - De WBE; de WBE kan de vangkooi(en) onbeperkt inzetten in haar gehele werkgebied gedurende de periode 1 maart tot en met 15 oktober. Vanaf 15 oktober tot 1 maart kan de vangkooi slechts worden ingezet in de nabijheid van schadegevoelige gewassen. - Een grondgebruiker ter voorkoming van schade aan landbouw of fauna op zijn gronden. De grondgebruiker kan de vangkooi(en) onbeperkt inzetten op de door hem gebruikte gronden gedurende de periode van 1 maart tot en met 15 oktober. Vanaf 15 oktober tot 1 maart kan de vangkooi slechts worden ingezet in de nabijheid van schadegevoelige gewassen. Monitoring De WBE s en grondgebruikers rapporteren over het aantal gevangen en gedode dieren en indien van toepassing over het afschot. De WBE s rapporteren over de bij de voorjaarstelling getelde dieren. Op basis van de jaarlijkse beheer- en schadegegevens zal het beheer worden geëvalueerd. 7

8 9.7 Referenties Schadegegevens zwarte kraai, Faunafonds. Handreiking Faunaschade, J.G. Oord, Faunafonds