DE LETTER EN DE GEEST

Transcriptie

1 DE LETTER EN DE GEEST Adviezen vr versterking van de bestuurskracht in het vrtgezet nderwijs Eindrapprt Cmmissie Ged Onderwijsbestuur VO September 2014

2 INHOUD 1. INLEIDING Ged bestuur in het vrtgezet nderwijs De gvernancecde VO en mnitringsnderzek Opdracht aan de cmmissie Samenstelling van de cmmissie Werkwijze van de cmmissie Leeswijzer CONTET VAN DE OPDRACHT EN AANBEVELINGEN Cntext van de pdracht Aanbevelingen van de cmmissie STAND VAN ZAKEN GOED BESTUUR IN HET VO Samenstelling en uitefening van het bestuur Samenstelling en uitefening van het interne tezicht Interne verhudingen Externe verhudingen TRANSPARANTIE OVER EN NALEVING VAN GOVERNANCECODE VO Transparantie ver de naleving van de gvernancecde VO Naleving van de gvernancecde VO EEN VERNIEUWDE GOVERNANCECODE VO Vrstellen vr een nieuwe gvernancecde VO Vrstellen vr bevrdering naleving en handhaving VERSTERKING BESTUURSKRACHT Instellingsniveau Sectrniveau BIJLAGE 1. LITERATUUR BIJLAGE 2. VERGELIJKING GOVERNANCECODES

3 1. INLEIDING 1.1 Ged bestuur in het vrtgezet nderwijs Ged bestuur 1 gaat ver ter zake kundig zijn en ver juist mreel gedrag. Het wrd ged geeft aan dat het kwalitatief ged met zijn in technisch-juridische zin én dat het deugdelijk en passend met zijn in ethisch-nrmatieve zin. Sinds de eeuwwisseling is de aandacht vr ged bestuur binnen de nderwijssectr sterk tegenmen mdat nderwijsinstellingen zich de afgelpen decennia hebben ntwikkeld van wettelijke taakuitverders naar relatief autnme instellingen. Deze verandering hangt samen met het feit dat de verheid vanaf de jaren tachtig in de vrige eeuw kiest vr een beperkte eigen rl: sturen, rdenen en tezicht huden p de ttstandkming van publieke en relatinele gederen en diensten. Prcessen van deregulering, autnmievergrting, utputsturing en budgetbekstiging vlgen binnen het publieke dmein, k in het nderwijs. Parallel aan deze ntwikkeling vnd in het nderwijs schaalvergrting plaats (Van Wieringen, 2010). In 1995 waren er 447 besturen en in Daarnaast is het penbaar nderwijs bijna geheel verzelfstandigd, waarbij in de meeste gevallen is gekzen vr de stichtingsvrm. Dit alles heeft geleid tt een frse herstructurering van bestuur en management. In het vrtgezet nderwijs is de stichting nu de meest gangbare rechtsvrm vr schlbesturen: 87% is een stichting en in 2014 verkeren enkele besturen ng in transitie naar een stichting (Hningh & Van Genugten, 2014). Het aantal verenigingen is de 1 Met de term ged bestuur wrden in dit rapprt prcessen van intern tezicht, besturen en verantwrden bedeld. 2 Brn: en 3

4 afgelpen jaren afgenmen van 14% in 2009 (De Kning & Dielemans, 2011) naar 9% in 2014 (Hningh & Van Genugten, 2014). Overige rechtsvrmen kmen spradisch vr. Om bestuur en intern tezicht te structureren, hanteren de meeste besturen (85%) in het vrtgezet nderwijs het raad van tezichtmdel (Hningh & Van Genugten, 2014) waarbij bestuur en intern tezicht rganiek gescheiden zijn dr instelling van een cllege f raad van bestuur enerzijds en een nafhankelijke raad van tezicht anderzijds. Dit percentage is sinds 2010 nageneg gelijk gebleven: ten werkte 83% met het raad van tezichtmdel en was 5% bezig met de invering ervan (De Kning & Dielemans, 2011). Andere mdellen kmen beduidend minder vr (Hningh en Van Genugten, 2014). Het gaat dan m mdellen als bijvrbeeld een gedelegeerd mdel waarbij de bestuurlijke functie is gedelegeerd aan het bvenschls management (7% van de besturen) en het ne-tiermdel (7% van de besturen) waarin gewerkt wrdt met een functinele scheiding tussen de bestuurlijke en tezichthudende functie binnen één rgaan. Besturen met meer dan zes schlen werken nageneg uitsluitend met het raad van tezichtmdel, terwijl kleinere schlbesturen k kiezen vr het gedelegeerde mdel en het ne-tiermdel. Als deze kleinere schlbesturen een raad van tezichtmdel hanteren, dan kiezen zij in enkele gevallen vr het instellen van een ledenraad f een algemene ledenvergadering die k tezicht hudt. Bij de grtere schlbesturen (zes schlen f meer) kmt dit niet vr (Hningh & Van Genugten, 2014). Hningh & Van Genugten cnstateren dat de sinds 2010 wettelijk gebden keuzevrijheid vr verschillende bestuursmdellen in het vrtgezet nderwijs niet heeft geleid tt een grte diversiteit aan bestuursmdellen. Dit in tegenstelling tt het primair nderwijs waar naast het raad van tezichtmdel (39%) k het gedelegeerd mdel (28%) en het netiermdel (14%) tenemend vrkmen (Hningh & Hge, 2012). In veel situaties zijn diegenen die vrheen rectr f bvenschls directeur waren, benemd als (directeur-)bestuurder, al dan niet in een cllege van bestuur. 4

5 Zij die eerst zitting hadden in het schlbestuur, werden nu intern tezichthuder, vaak dr het vregere bestuur m te vrmen tt een raad van tezicht. In 2014 heeft bij 19% een vrmalig bestuurder van de nderwijsinstelling (f van een van haar rechtsvrgangers) zitting in het intern tezicht (Hningh & Van Genugten, 2014). Bvengenemde veranderingen hebben een grte impact p de bestuurlijke verhudingen binnen de nderwijssectr (Hge, 2014). De beleids- en besluitvrmende bevegdheden van schlbesturen zijn tegenmen, evenals de risic s die daarmee gepaard gaan en de vraag naar risicbeheersing. De bestuurlijke rl wrdt zwaarder en de behefte aan ndersteunende staf p financieel, persneel, beheersmatig en nderwijsinhudelijk gebied neemt te. Organen vr intern tezicht en schlbesturen zeken naar de juiste rluitefening en nderling samenspel. De schlbesturen en schlleiders staan vr de vragen welke taak- en bevegdhedenverdeling, welke mate van decentralisatie en wat vr srt besluitvrmingsprcessen nu passend zijn. Ok vr de medezeggenschapsrganen is het zeken naar hun psitie in deze nieuwe gvernanceverhudingen. Vanaf het begin van de 21e eeuw gaat de aandacht daarbij in eerste instantie vral uit naar de technisch-juridische kant van ged bestuur: het ntwerpen, regelen en inveren van passende bestuursmdellen, functies, taak- en bevegdheidsverdelingen, reglementen en statuten. Schlbestuurders en schlleiders zijn meer p elkaar aangewezen, als gevlg van de grtere beleidsruimte en bestedingsvrijheid die ntstaat, en willen hun interne checks and balances p rde hebben. Nieuwe bestuursmdellen en de daarbij behrende rllen, taken en verantwrdelijkheden wrden ingeverd. Intern tezicht p het bestuur en p de besturing van de nderwijsrganisatie 3 wrdt geïntrduceerd als nieuwe figuur in nderwijsbestuur, en vr het vrtgezet nderwijs wettelijk verankerd in De sectrrganisaties in het nderwijs veren gvernancecdes in ter bevrdering van een juiste rlneming en taakuitvering van intern tezichthuders en bestuurders. 3 Met nderwijsrganisatie wrdt in dit rapprt bedeld het bestuur en het interne tezicht inclusief de schl/schlen die nder het bestuur ressrteren. 5

6 Tegelijkertijd greit de aandacht vr het zgenaamde verantwrdingstekrt dat nstaat als gevlg van autnmie- en schaalvergrting, utputsturing en budgetbekstiging (Brnneman-Helmers, 2011). Hiermee wrdt bedeld dat nderwijsbestuurders meilijk direct ter verantwrding kunnen wrden gerepen, nch dr plitiek-demcratische mechanismen binnen het penbaar bestuur, nch dr leerlingen, uders en andere belanghebbenden van het nderwijs. Bij nderwijsrganisaties zijn er k geen directe eigenaren aanwezig m de bestuurders bij de les te huden, zals aandeelhuders dat kunnen den bij private ndernemingen. Dr dit alles is nvldende duidelijk in heverre er maatschappelijk draagvlak en mandaat is vr het den en laten van nderwijsbesturen. Intern tezicht en hrizntale verantwrding (De Vijlder & Westerhuis, 2002) wrden gezien als plssingen vr dit verantwrdingstekrt. Tt p heden blijkt de disciplinerende werking van het intern tezicht in het nderwijs echter niet ptimaal (Gdijk, 2012; Inspectie van het Onderwijs, 2013) en praktijken van hrizntale verantwrding staan ng in de kinderschenen (Hge, Burns & Wilkszewski, 2012). Naar aanleiding van de incidenten die zich hebben vrgedaan in de vlle breedte van de publieke sectr wrdt ged bestuur sinds enkele jaren in het beleid, de plitiek en de media meer en meer in ethisch-nrmatief perspectief geplaatst. De discussie spitst zich te p de vraag naar vldende mreel besef en public spirit bij tezichthuders, bestuurders en andere betrkkenen bij nderwijsbestuur. Vanuit de plitiek en maatschappij dringt zich daarnaast de vraag p f de autnme en grtschalige nderwijsrganisaties ver geneg prfessinaliteit, besturend vermgen en verbeter- en vernieuwingscapaciteit beschikken m ged nderwijs te realiseren en de tegenmen risic s en verantwrdelijkheden te verzien en te dragen. Daarnaast wrden dezelfde vragen gesteld vr juist de kleinschalige nderwijsrganisaties. Krtm: de vraag naar ter zake kundig zijn én juist mreel gedrag bij het besturen van nderwijsrganisaties staat zeer hg p de maatschappelijke en plitieke agenda en kmt tt uitdrukking in de vraag naar vldende bestuurskracht. 6

7 De Cmmissie Ged Onderwijsbestuur VO heeft het afgelpen jaar nderzek gedaan naar de praktijk van ged bestuur binnen het vrtgezet nderwijs en de vrtgang daarbinnen. Dit met als del m te kmen tt cncrete vrstellen tt aanpassing van de Cde Ged Onderwijsbestuur van de VO-raad, maar vral k m adviezen te frmuleren vr de versterking van de bestuurskracht in het vrtgezet nderwijs. 1.2 De gvernancecde VO en mnitringsnderzek In het kader van prfessinalisering van de sectr heeft de VO-raad in 2007 de taak pgepakt m een sectrcde vr ged bestuur p te stellen. Met behulp van adviesbureau Delitte werd een cnceptversie van de cde ntwikkeld tt de eerste Cde Ged Onderwijsbestuur VO. Bij het bepalen van de vrm en inhud van deze cde is sterk uitgegaan van de thema s uit de gvernancecdes van andere nderwijs- en semipublieke sectren. In de ntwikkelfase zijn in beperkte mate leden van de VO-raad betrkken. De tussenprducten zijn besprken met een daarvr in het leven gerepen kerngrep ged bestuur en het eindprduct is langs de frmele lijn via de Ledenadviesraad en het bestuur uiteindelijk vrgelegd aan de algemene ledenvergadering. De eerste Cde Ged Onderwijsbestuur VO is frmeel p 28 mei 2008 dr de algemene ledenvergadering gedgekeurd en bindend verklaard. Als tepassingsstatus is hierbij gekzen vr het principe pas te f leg uit. Dit hudt in dat de bepalingen in de cde fwel wrden nageleefd (pas te), fwel dat een schlbestuur aan zijn belanghebbenden en aan het bestuur van de VO-raad kenbaar maakt waarm niet aan bepaalde bepalingen uit de cde is vldaan en wat de reden daarvan is (leg uit), in het jaarverslag en/f p de website. Vr de invering van de cde gld een vergangstermijn van twee jaar. Om inzicht te krijgen in de ntwikkeling en de stand van zaken van de implementatie en tepassing van de cde heeft de VO-raad het lectraat Bards & Gvernance van de Hgeschl INHlland Rtterdam de pdracht gegeven een quick scan en een uitgebreider vervlgnderzek uit te veren. De quick scan was een verkennend krtlpend 7

8 nderzek dat in 2009 is uitgeverd. In het najaar van 2010 is het vervlgnderzek uitgeverd nder besturen VO. Dit is afgernd met een respnspercentage van 59% (183 schlbesturen participeerden). De resultaten van het vervlgnderzek laten zien dat ruim tweederde van de besturen (71%) bestuur en tezicht statutair hebben gescheiden vereenkmstig de Cde Ged Onderwijsbestuur VO. De grte meerderheid daarvan heeft een raad van tezicht ingesteld (De Kning & Dielemans, 2011). Ng eens 12% werkte met een tezichthuder, maar deze was ng niet statutair vastgelegd. Daarnaast was 5% bezig met de invering van een vrm van tezicht. Een minderheid van de besturen (12%) kende (ng) geen vrm van intern tezicht en was er k niet mee bezig. De uitkmsten van de quick scan en van het vervlgnderzek laten een stijgende lijn tussen 2009 en 2010 zien wat betreft bekendheid met de gvernancecde en de naleving ervan. 4 In 2011 is k een nderzek (Blkdijk & Gdijk, 2012) uitgeverd naar intern tezicht in het (vrtgezet) nderwijs. Het nderzek laat zien dat frmele scheiding tussen intern tezicht en bestuur bij nageneg alle besturen tt stand is gebracht, waarbij het raad van tezichtmdel sterk dmineert. In 2013 verrichtte de Inspectie van het Onderwijs (2013) een nderzek naar de kwaliteit van het bestuurlijk handelen in het funderend nderwijs. Gecncludeerd werd dat de inrichting en het functineren van het intern tezicht in alle sectren, dus k in het vrtgezet nderwijs, zwak is. De inspectie geeft hiervr als verklaring dat veel tezichthuders tt vr krt in de rl van algemeen bestuurder zaten en men in veel gevallen waarschijnlijk ng met wennen aan de nieuwe rl. Hierdr bestaat wel het risic dat veel tezichthudende rganen geen adequate tegenmacht vrmen vr de bestuurder(s) (Ibid, p. 9). Verder werd gecnstateerd dat besturen waar de nderwijskwaliteit de afgelpen jaren terugliep f langere tijd ngunstig was, minder psitief naar vren kmen wat betreft het bestuurlijk handelen. 4 Het rapprt is te dwnladen via 8

9 In haar nderzeksrapprt det de Inspectie van het Onderwijs een prep aan de sectrrganisaties m zelf mnitrnderzek te starten en besturen krachtig te stimuleren hieraan mee te den. Dit zdat een ged beeld van de kwaliteit van bestuurlijk handelen kan ntstaan en kan wrden vrkmen dat dr (ernstige) incidenten sms te gemakkelijk het beeld ntstaat dat er van alles aan de hand is met alle besturen in de sectr, znder dat hier betruwbare gegevens ver zijn. In lijn met deze prep heeft de Cmmissie Ged Onderwijsbestuur VO in 2013 pnieuw een mnitrnderzek laten uitveren dr het Instituut vr Managementresearch van de Radbud Universiteit Nijmegen (Hningh & Van Genugten, 2014). 1.3 Opdracht aan de cmmissie De Cmmissie Ged Onderwijsbestuur VO heeft drie pdrachten meegekregen: Opdracht 1 Is de praktijk van ged bestuur in het vrtgezet nderwijs en de vruitgang daarbinnen te (den) nderzeken; Opdracht 2 Is het den van cncrete vrstellen tt aanpassing van de Cde Ged Onderwijsbestuur VO; Opdracht 3 Is het frmuleren van adviezen vr de versterking van de bestuurskracht in het vrtgezet nderwijs in het kader van de Kamerbrief Versterking bestuurskracht nderwijs (TK , nr. 10, 19 april 2013). 9

10 Bij deze drie pdrachten is vanuit de VO-raad aangegeven dat het m een breed thema gaat, waarbij drie hfdlijnen wrden nderscheiden: 1. Bestuurscultuur 2. Prfessinalisering 3. Checks & balances Het bestuur van de VO-raad heeft de Cmmissie Ged Onderwijsbestuur VO (verder in dit rapprt de cmmissie genemd) bij de uitvering van zijn pdracht pgedragen m actief in cntact te treden met de leden van de VO-raad en, indien ndig, met externe rganisaties en persnen. De cmmissie is k gevraagd ver de vrtgang en de resultaten van zijn pdracht te rapprteren aan bestuur en leden van de VO-raad. In paragraaf 1.5 wrdt tegelicht p welke wijze de cmmissie hieraan gehr heeft gegeven. Bij aanvaarding van de pdracht heeft de cmmissie gecnstateerd dat het vr gede naleving van de cde een cnditi sine qua nn is dat zwel de besturen VO (leden VOraad) als de rganen vr intern tezicht VO (leden VTOI) de gvernancecde nderschrijven en zichzelf als eigenaar ervan zien. Dit eindrapprt en het werk van de cmmissie ademen het samen ptrekken van de VO-raad en de VTOI dan k al vlp: de VTOI heeft als belanghebbende geparticipeerd in het werk van de cmmissie, de cmmissie frmuleert aanbevelingen gericht aan de VO-raad en aan de VTOI, en de cmmissie stelt gezamenlijke aanvaarding en eigenaarschap van de nieuwe gvernancecde vr. Het nderhavige rapprt is het eindrapprt van de cmmissie. Het bevat de resultaten van het uitgebreide mnitrnderzek, uitgeverd dr Marlies Hningh en Marieke van Genugten van het Instituut vr Managementresearch van de Radbud Universiteit Nijmegen in de peride ktber 2013 tt en met mei Op basis van de uitkmsten van dit mnitrnderzek en de verschillende gesprekken die zijn geverd met leden, stakehlders en experts, trekt de cmmissie in dit eindrapprt haar cnclusies. Ok kmt 10

11 de cmmissie met vrstellen tt aanpassing van de Cde Ged Onderwijsbestuur VO en met aanbevelingen vr de versterking van de bestuurskracht in de VO-sectr. 1.4 Samenstelling van de cmmissie Vrzitter Leden Lex van de Haterd, bestuursvrzitter Meridiaan Cllege Bert de Weerd, bestuurder/algemeen directeur Schlengemeenschap Panta Rhei Henk van der Esch, vrzitter Cllege van Bestuur Achterhek VO Sphie de Ber, tt 1 januari 2014 lid Cllege van Bestuur Dunamare Onderwijsgrep Teunis Wagenaar, tt 1 februari 2014 waarnemend vrzitter Cllege van Bestuur O2G2 Extern lid Edith Hge, bijznder hgleraar Onderwijsbestuur bij TIAS, Universiteit van Tilburg en senir adviseur bij BMC Advies Aanwezig als belanghebbende Tn du Burck, directeur Vereniging van Tezichthuders in Onderwijsinstellingen (VTOI) Secretariaat Jelma Hekstra, senir beleidsadviseur VO-raad Rbert van den Bezem, senir beleidsadviseur VO-raad Sietske Hendriks, adviseur BMC implementatie Onderwijs & Jeugd Het verschijnen van dit eindrapprt beschuwt de cmmissie als het mment m de vereniging décharge te vragen teneinde zichzelf p te heffen. Vr vervlgwerkzaamheden rndm de gvernancecde VO f breder, p het terrein van ged bestuur in de VO-sectr, kunnen nieuwe cmmissies wrden ingesteld. 11

12 1.5 Werkwijze van de cmmissie De cmmissie heeft de vlgende activiteiten ndernmen: 1. Vier ledenbijeenkmsten ver Bestuurskracht in september 2013 m zicht te krijgen p (he) vraagstukken (die) leven ver (naleving en tepassing van) de gvernancecde VO en versterking en prfessinalisering van bestuur en intern tezicht bij de leden van de VO-raad; 2. Eigen cmmissienderzek naar status en inhud gvernancecdes in andere sectren (zie bijlage 2); 3. Extern nderzek naar de naleving en tepassing van de gvernancecde VO dr middel van een enquête nder een representatieve grep van VO-bestuurders en -tezichthuders, een vergelijkende gevalsstudie bij 10 schlbesturen en een analyse van 30 jaarverslagen dr het Instituut vr Managementresearch van de Radbud Universiteit Nijmegen. Het nderzeksrapprt is vanaf 18 september 2014 te vinden p 4. Vijf rndetafelgesprekken in mei/juni 2014 met stakehlders: uders, leraren, leerlingen, lkale verheden en Rijksverheid. De uitkmsten van deze rnde tafelgesprekken dienen vr de cmmissie als achtergrndinfrmatie, aanvulling én als illustratie vr de nderzeksmatige gegevens die zijn verkregen met het eigen en met het externe nderzek; 5. Snderende gesprekken met zes gvernance-experts van brancherganisaties uit de nn-prfitsectr 2014, als achtergrndinfrmatie, aanvulling én als illustratie vr de nderzeksmatige gegevens die zijn verkregen met het eigen en met het externe nderzek; 6. Peridieke mndelinge rapprtage aan en sndering bij de vrzitter van het bestuur van de VO-raad. De pbrengsten van de activiteiten een tt en met zes zijn dr de cmmissie naast elkaar gelegd, vergeleken en gecmbineerd m te kmen tt een z adequaat mgelijk beeld van de huidige praktijk van ged bestuur in het vrtgezet nderwijs en de vruitgang daarbinnen. De aanbevelingen vr aanpassing van de gvernancecde en vr de 12

13 versterking van de bestuurskracht in het vrtgezet nderwijs zijn p eigen gezag van de cmmissie tt stand gekmen. Hierbij zijn de verschillende percepties en vertuigingen van bestuurders en intern tezichthuders in het VO, van relevante belanghebbenden - leerlingen, uders, leraren en gemeentebestuurders - en van experts zrgvuldig gewgen en benut. 1.6 Leeswijzer De cmmissie heeft ervr gekzen vr de nderliggende gegevens te verwijzen naar bijlagen f brnnen die elders gevnden kunnen wrden. Het rapprt beperkt zich tt de bevindingen, cnclusies en aanbevelingen van de cmmissie zelf. Hfdstuk twee schetst de cntext van de pdracht en tnt alle aanbevelingen die de cmmissie det. In hfdstuk drie en vier wrden de resultaten van het externe nderzek getnd en de praktijk van ged bestuur in het vrtgezet nderwijs en de naleving van de gvernancecde VO, zwel letterlijk als in de geest van, beschreven, gewgen en berdeeld dr de cmmissie. In hfdstuk vijf det de cmmissie cncrete vrstellen tt aanpassing van de Cde Ged Onderwijsbestuur VO en het bevrderen en handhaven van de naleving ervan. In hfdstuk zes frmuleert de cmmissie ten sltte adviezen vr de versterking van de bestuurskracht in het vrtgezet nderwijs. In dit rapprt zijn aanbevelingen aan besturen in rd aangegeven; aanbevelingen aan rganen vr intern tezicht in gren; aanbevelingen aan besturen en rganen vr intern tezicht samen in blauw; en aanbevelingen aan de VO-raad en de VTOI in ranje. 13

14 2. CONTET VAN DE OPDRACHT EN AANBEVELINGEN 2.1 Cntext van de pdracht De cmmissie heeft haar pdracht in de zmer van 2013 aanvaard in een cntext van het evalueren van gvernance-incidenten (in het nderwijs) en intensieve plitiekmaatschappelijke discussies hierver. Z brengt de Cmmissie Gvernance Openbaar Onderwijs (Cie-Chen) in september 2012 haar evaluatieve adviesrapprt uit naar aanleiding van de incidenten bij Stichting BOOR. In december van dat jaar presenteert de Cmmissie Onderzek Financiële Prblematiek Amarantis I haar bevindingen wat betreft bestuurlijk gedrag en juiste besteding van publiek geld, en in februari 2013 vlgde het rapprt Niet nwettig, wel nwenselijk van de cmmissie Financiële prblematiek Amarantis II nder vrzitterschap van Femke Halsema. Deze cmmissie cnstateert weliswaar geen strafbare feiten, maar tnt een waslijst aan ngepaste en ngewenste gedragingen en een vrijblijvende cultuur en verrdeelt dit. Mede naar aanleiding van deze rapprten gaan de bewindslieden van OCW niet alleen ver ged bestuur in gesprek met de Tweede Kamer, maar k met de nderwijsinstellingen en sectrrganisaties. In april 2013 sturen zij een brief naar de Tweede Kamer met als titel Versterking bestuurskracht in het nderwijs waarin zij wijzen p het grte belang van een ged werkend gvernancesysteem en het hanteren van een mreel kmpas: Het gaat niet alleen m het naleven van de letter van de wet f cde, maar vral k m het handelen in de geest daarvan en met g vr het publieke belang. 14

15 Vanaf het mment dat de Cmmissie Ged Onderwijsbestuur VO haar werkzaamheden aanvangt, valt de plitiek-maatschappelijke discussie ver ged bestuur (in nderwijs) bepaald niet stil. In september 2013 leggen twee mb-bestuurders bij de pening van het studiejaar een eed af. Zij belven hierin nder meer het belang van het leren van de studenten en het nderwijs vrp te stellen, hun functie integer uit te efenen en zrgvuldig m te gaan met de beschikbaar gestelde middelen. In de (sciale) media waren hier wisselende reacties p en het heeft tt p heden geen navlging gehad. In diezelfde maand brengt de Cmmissie Behrlijk Bestuur (Cie-Halsema) haar rapprt Een lastig gesprek uit waarin wrdt ingegaan p de diepere rzaken van de incidenten. De Cmmissie Behrlijk Bestuur cnstateert dat de rzaken meten wrden gezcht in (de wisselwerking tussen) menselijk gedrag en rganisatiegedrag. Z kunnen menselijke zwakheden, ngebreidelde experimenteerdrift f dwangmatige innvatie in cmbinatie met klemmende f incnsistente rganisatiestructuren (weeffuten in het systeem) ngewenste gedragingen en praktijken teweeg brengen en leiden tt incidenten. In nvember 2013 ziet het adviesrapprt van de Cmmissie-Meurs Prfessinalisering van besturen in het primair nderwijs het licht. Dit rapprt bevat cncrete adviezen vr prfessinalisering en versterking van (het) besturen van nderwijsrganisaties in het PO. Tegelijkertijd stuurt de minister van Veiligheid en Justitie een brief naar de Tweede Kamer waarin hij maatregelen aankndigt m de wettelijke psitie en taakvervulling van intern tezichthuders in semipublieke sectren te verduidelijken en z de drempel tt aansprakelijkstelling f ntslag van wanpresterende bestuurders en tezichthuders te verlagen. In december van dat jaar kmen de VTOI en de Onderwijsbestuurdersvereniging (OBV) een nieuwe ca vereen vr bestuurders in het vrtgezet nderwijs waarin een nullijn wrdt gehanteerd; de belning van bestuurders wrdt niet geindexeerd. De variabele belningscmpnent uit de eerdere ca wrdt geschrapt, mdat deze in de Wet Nrmering Tpinkmens (WNT) niet is tegestaan. De inhud van deze ca en het gegeven dat deze vereen is gekmen dr de nieuwe spelers VTOI en OBV wrdt niet dr iedereen in de sectr nderschreven en leidt tt enige cmmtie. In januari 2014 stelt de MBO Raad een nieuwe Branchecde ged 15

16 bestuur vast, naar aanleiding van de bevindingen en aanbevelingen van de Cmmissie Gvernance, Handhaving en Cdes (Cie-Hge) in september Op 5 februari 2014 versturen de bewindslieden van het ministerie van OCW een tweede gvernancebrief naar de Tweede Kamer waarin veel aandacht is vr de Wet Medezeggenschap p Schlen (WMS), en nieuwe eisen wrden gesteld aan de externe accuntant en het cntrleprtcl. Tegen de achtergrnd van deze cntext heeft de cmmissie haar werkzaamheden verricht. Ze heeft een beeld geschetst van de huidige praktijk van ged bestuur in het vrtgezet nderwijs en de vruitgang daarbinnen, en is tt haar aanbevelingen gekmen. Het is deze cntext die van invled is geweest p de eigen pvattingen en vertuigingen van de cmmissieleden hierbij, en p haar weging van de verschillende percepties en vertuigingen van bestuurders en intern tezichthuders en relevante belanghebbenden in het VO. 2.2 Aanbevelingen van de cmmissie De cmmissie frmuleert in dit rapprt 30 aanbevelingen gericht aan de besturen, de rganen vr intern tezicht, en aan de VO-raad/VTOI. De aanbevelingen staan hiernder gegrepeerd aangegeven. De nummering van de aanbevelingen is vlgens de vlgrde waarin zij in het rapprt wrden gefrmuleerd. Aanbevelingen gericht aan de besturen VO 5 : Ø De cmmissie beveelt bestuurders aan zich bewust te blijven van de risic s die verbnden zijn aan hun psitie en deze risic s te dempen dr hiervr mechanismen in te buwen. De cmmissie beveelt dit eenhfdige bestuurders met klem aan. Te denken valt bijvrbeeld aan: 5 Met de term besturen VO wrdt in dit rapprt bedeld de rganen f persnen in het VO die de bestuurlijke functie binnen een nderwijsrganisatie uitefenen. Dit kunnen zijn een cllege van bestuur, een directeurbestuurder, een (dagelijks) bestuur, f het cllectief van persnen die binnen een zgenaamd netier bestuur de bestuurlijke functie uitefenen. 16

17 weerwrd en tegenmacht rganiseren in de verleg- en besluitvrmingsstructuur en -cultuur binnen de nderwijsrganisatie; het daadwerkelijk instellen van een klkkenluidersregeling; externe feedback en beraadslaging rganiseren wat betreft het eigen functineren (bijvrbeeld met cllege-bestuurders in de regi, met externe adviseurs en deskundigen f via bereps- f sectrrganisatie); het interne tezicht in de gelegenheid stellen ged te te zien p het functineren van de eenhfdige bestuurder met behulp van extra tezichtsmaatregelen en passende mechanismen. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 1 p pagina 25 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt besturen aan binnen hun nderwijsrganisatie meer een directe aanspreekcultuur tt stand te brengen. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 4 p pagina 29 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt besturen aan pr-actief een integriteitscde p te stellen en deze tt leven te brengen dr hierver te spreken en elkaar hierp aan te spreken binnen de nderwijsrganisatie. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 5 p pagina 30 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt besturen aan zrg te dragen vr het daadwerkelijk instellen van een klkkenluidersregeling die intern en extern bekend is. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 6 p pagina 30 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt de besturen aan breed infrmatie, inzichten, vertuigingen en percepties p te halen bij leerlingen en hun uders, dcenten, niet nderwijzend persneel, directie en staf als input vr en feedback p bestuurlijke prcessen, zwel langs frmele (MR) als infrmele weg. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 16 p pagina 39 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt besturen aan de hrizntale dialg binnen het eigen (bestuurlijke) nderwijsnetwerk vrt te zetten, met als del leren en feedback te verkrijgen. Met het g p het belang van gede lkale en reginale verankering en nabijheid van nderwijsbestuur, beveelt de cmmissie de besturen aan de hrizntale dialg k te veren met het del het eigen bestuurlijke den en 17

18 laten te legitimeren. Hiervr beveelt de cmmissie de besturen aan de hrizntale dialg uit te breiden naar een brede grep van belanghebbenden in de lkale/reginale gemeenschap/mgeving. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 17 p pagina 42 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt besturen met klem aan transparant te zijn ver de naleving van de gvernancecde, inclusief een cnsciëntieuze en kwalitatief gede tepassing van het pas te f leg uit -principe in het jaarverslag en p de eigen website. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 19 p pagina 45 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt besturen aan m binnen het verenigingsverband van hun VO-raad cllega-bestuurders actief aan te spreken p naleving van de vernieuwde gvernancecde VO wanneer zij hier aanleiding te zien, in zwel technischjuridische als ethisch-nrmatieve zin. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 23 p pagina 56 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt besturen aan de afstand tt leerlingen en uders te verkleinen dr meer werk te maken van hun zrgplicht en hen zdanig in psitie te brengen en te te rusten dat zij kunnen participeren in (het besturen van) de nderwijsrganisatie, zwel langs frmele als infrmele weg. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 27 p pagina 62 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt besturen aan meer en beter werk van hun zrgplicht te maken m de medezeggenschap binnen de nderwijsrganisatie ptimaal te laten verlpen dr de rganen vr medezeggenschap beter in psitie te brengen, dr infrmatie zdanig aan te leveren dat de medezeggenschap zijn taak ptimaal kan vervullen en dr schling, training en evaluatie van het eigen functineren van de medezeggenschap te stimuleren. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 28 p pagina 62 in dit rapprt. 18

19 Aanbevelingen gericht aan de rganen vr intern tezicht VO 6 : Ø De cmmissie beveelt de rganen vr intern tezicht aan zich bewust te blijven van de risic s die kleven aan de psitie van bestuurders en deze risic s te dempen dr hiervr tezichtsmaatregelen te treffen en mechanismen in te buwen. De cmmissie beveelt dit in een situatie van een eenhfdige bestuurder met klem aan. Te denken valt bijvrbeeld aan: expliciet tezicht p de aanwezigheid van weerwrd en tegenmacht in de verleg- en besluitvrmingsstructuur en -cultuur van de nderwijsrganisatie; expliciet tezicht p f en he de bestuurder externe feedback en beraadslaging ver het eigen functineren rganiseert (bijvrbeeld met cllege-bestuurders in de regi, met externe adviseurs en deskundigen f via bereps- f sectrrganisatie); het statutair regelen van het eigenstandig recht van de interne cntrller/financieel directeur m naar het intern tezichtsrgaan te stappen; het daadwerkelijk instellen van een klkkenluidersregeling; het snderen van directie, staf, medezeggenschapsraad en externe betrkkenen ver het functineren van de bestuurder ten beheve van de functinerings- en berdelingsgesprekken. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 2 p pagina 25 in dit rapprt. Ø De cmmissie rept rganen vr intern tezicht p ambitieuzer te zijn in het vergrten van de diversiteit van de bestuurders. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 3 p pagina 27 in dit rapprt. Ø De cmmissie rept rganen vr intern tezicht p de diversiteit van de eigen leden ng verder te vergrten. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 7 p pagina 30 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan de mgelijke vr- en 6 Met de term rganen vr intern tezicht VO wrdt in dit rapprt bedeld de rganen f persnen in het VO die de functie van intern tezicht binnen een nderwijsrganisatie uitefenen. Dit kunnen zijn een raad van tezicht, een algemeen bestuur, de ALV van een vereniging f het cllectief van persnen die binnen een zgenaamd netier bestuur de functie van intern tezicht uitefenen. 19

20 nadelen van uderleden in het intern tezicht expliciet af te wegen en hierin het perspectief en de mening van de bestuurder(s) en van de medezeggenschapsraad te betrekken. Als er uderleden binnen het intern tezicht zijn, dan beveelt de cmmissie aan zich bewust te blijven van de risic s die eraan verbnden zijn en hiervr passende mechanismen en maatregelen te treffen. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 8 p pagina 31 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt de rganen vr intern tezicht aan geen eigen leden te (her)benemen die bestuurder en/f directie(lid) zijn geweest binnen de eigen nderwijsrganisatie f bij één van haar rechtsvrgangers. Daarnaast beveelt de cmmissie aan dat, mchten er ng vrmalige bestuurders en/f directieleden van de eigen nderwijsrganisatie f van één van haar rechtsvrgangers deel uitmaken van het interne tezicht, deze z snel als mgelijk te laten uitstrmen. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 9 p pagina 32 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan serieus werk te maken van de eigen prfessinalisering en intensievere prfessinaliseringsvrmen niet uit de weg te gaan. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 10 p pagina 33 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan zrg te dragen vr gepaste hnrering van de eigen leden en een prfessinaliseringsbudget. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 11 p pagina 33 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan een kwalitatief ged en actueel tetsingskader met criteria en nrmen te hanteren. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 12 p pagina 35 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan meer belang te hechten aan de werkgeversrl en deze ambitieus en prfessineel uit te efenen. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 13 p pagina 36 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan een remuneratiecmmissie in te stellen ter ndersteuning van de uitefening van de werkgeversrl. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 14 p pagina 36 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan actief tezicht te huden 20

21 p de betaalde en niet-betaalde nevenfuncties van bestuurders dr hier jaarlijks naar te vragen en dr met behulp van expliciete criteria te rdelen f zij de nevenfuncties gerlfd achten met het g p (schijn van) belangenverstrengeling. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 18 p pagina 43 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan tezicht te huden p naleving van de vernieuwde gvernancecde VO in zwel technisch-juridische als ethisch-nrmatieve zin. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 22 p pagina 55 in dit rapprt. Aanbevelingen gericht aan de besturen en de rganen vr intern tezicht VO samen: Ø De cmmissie beveelt de rganen vr intern tezicht en de besturen aan de rlneming en het gedrag dat past bij zwel scheiding van intern tezicht en bestuur, als bij het samenspel vrtdurend te expliciteren, te efenen, te bespreken en te evalueren en p dit punt cllectieve en individuele prfessinaliseringsvrmen te rganiseren. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 15 p pagina 38 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt de rganen vr intern tezicht en de besturen in het geval van een directeur-bestuurder aan alert te zijn p de rluitefening en -vastheid van de directeur-bestuurder en p het evenwicht in het samenspel met de directie/het management. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 26 p pagina 61 in dit rapprt. 21

22 Aanbevelingen gericht aan de VO-raad en de VTOI: Ø De cmmissie beveelt de VO-raad en de VTOI aan de gvernancecde VO vrm te geven met behulp van: regels vr besturen die gelden als lidmaatschapseis van de VO-raad; richtlijnen die gelden als leidraad vr een praktijk van ged bestuur; bepalingen die gelden vr de rganen vr intern tezicht als lidmaatschapseis van de VTOI. Daarnaast beveelt de cmmissie aan zaken die bij wet geregeld zijn, uit de cde te schrappen. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 20 p pagina 48 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt de VO-raad samen met de VTOI aan de gvernancecde VO inhudelijk aan te passen en te actualiseren, daarbij de vrstellen die de cmmissie in hfdstuk 5 van dit rapprt det, ter harte te nemen en vrts de gvernancecde VO gezamenlijk pnieuw vast te stellen. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 21 p pagina 55 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt de VO-raad aan m samen met de VTOI de vernieuwde gvernancecde VO verder tt leven te brengen en de naleving ervan te bevrderen, zwel in de geest als naar de letter, dr het rganiseren van een visitatiestelsel ged bestuur p sectrniveau, vr en dr bestuurders en intern tezichthuders zelf, met als delen leren en feedback geven. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 24 p pagina 56 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt de VO-raad en de VTOI aan m een nafhankelijke meldcmmissie in te stellen, niet bestaande uit leden van de VO-raad f VTOI, die in geval een melding ver het niet naleven van de gvernancecde VO de VOraad en de VTOI adviseert ver handhaving aan de hand van een interventieladder. De cmmissie beveelt de VO-raad en de VTOI daarnaast aan een nieuwe mnitringscmmissie in te stellen met de taak m eens in de drie jaar de werking van de cde te evalueren, vrstellen vr vernieuwing te den en de naleving van de cde te mnitren. De cmmissie acht het wenselijk dat deze 22

23 cmmissie bestaat uit een mix van leden van de VO-raad en VTOI en externe nafhankelijke experts f ervaringsdeskundigen p het gebied van ged bestuur en gvernancecdes. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 25 p pagina 57 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt de VO-raad en de VTOI aan bestaande netwerken, kringen en cmmunities f practice van bestuurders en/f intern tezichthuders te benutten m te leren en feedback te rganiseren ver ged bestuur in de praktijk, en hierte nieuwe (helpen) p te richten en te ndersteunen. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 29 p pagina 64 in dit rapprt. Ø De cmmissie beveelt de VO-raad en de VTOI aan een laagdrempelig lket in te richten waar bestuurders, intern tezichthuders en anderen betrkken bij ged bestuur in het VO vrijblijvend en vertruwelijk kwesties van ged bestuur kunnen bespreken, afwegen en m advies kunnen vragen. Deze aanbeveling is terug te vinden als aanbeveling 30 p pagina 65 in dit rapprt. 23

24 3. STAND VAN ZAKEN GOED BESTUUR IN HET VO In dit hfdstuk geeft de cmmissie een interpretatie van de stand van zaken van ged bestuur in het VO, vrmt zich een rdeel en det, indien ndig, aanbevelingen. Hierbij is vrnamelijk gebruik gemaakt van de resultaten van de enquête en de vergelijkende gevalsstudie uitgeverd dr Marlies Hningh en Marieke van Genugten van het Instituut vr Managementresearch van de Radbud Universiteit Nijmegen, maar k van de pbrengsten van de stakehldergesprekken die de cmmissie verde en van ander relevant nderzek. Vr een vlledige beschrijving van de stand van zaken van ged bestuur in het VO verwijst de cmmissie graag naar het nderzeksrapprt van Hningh & Van Genugten, te vinden p Samenstelling en uitefening van het bestuur Het valt de cmmissie p dat er relatief veel eenhfdige besturen zijn in de VO-sectr. Meer dan de helft (57%) van de schlbesturen in het vrtgezet nderwijs bestaat uit één persn en dit percentage is de afgelpen jaren tegenmen. Van die eenhfdige bestuurders is tweederde (68%) directeur-bestuurder, hetgeen betekent dat de bestuurlijke taak en de eindverantwrdelijkheid vr de peratinele (managerial) taken bij één persn belegd zijn. Net als de Cmmissie Gvernance, Handhaving en Cdes MBO (2013) en de Wetenschappelijke Raad vr het Regeringsbeleid (WRR, 2014), vindt de cmmissie dat de risic s die swies kleven aan de psitie van bestuurders zals ngeznde machtscncentratie en/f tunnelvisie dr mgelijk gebrek aan weerwrd en tegenmacht en discntinuïteit van bestuur bij disfunctineren f ziekte, in de situatie van een eenhfdig bestuur extra aandacht vragen. In de VO-sectr lijkt het erp dat de 24

25 eenhfdige besturen zich bewust zijn van de risic s die verbnden zijn aan hun psitie: uit het nderzek van Hningh & Van Genugten (2014) blijkt dat zij significant meer belang hechten aan de ndzaak van tegenkracht van het intern tezicht dan besturen bestaand uit meerdere persnen. Aanbeveling 1 gericht aan de besturen VO: Ø De cmmissie beveelt bestuurders aan zich bewust te blijven van de risic s die verbnden zijn aan hun psitie en deze risic s te dempen dr hiervr mechanismen in te buwen. De cmmissie beveelt dit eenhfdige bestuurders met klem aan. Te denken valt bijvrbeeld aan: weerwrd en tegenmacht rganiseren in de verleg- en besluitvrmingsstructuur en -cultuur binnen de nderwijsrganisatie; het daadwerkelijk instellen van een klkkenluidersregeling; externe feedback en beraadslaging rganiseren wat betreft het eigen functineren (bijvrbeeld met cllege-bestuurders in de regi, met externe adviseurs en deskundigen f via bereps- f sectrrganisatie); het interne tezicht in de gelegenheid stellen ged te te zien p het functineren van de eenhfdige bestuurder met behulp van extra tezichtsmaatregelen en passende mechanismen. Aanbeveling 2 gericht aan de rganen vr intern tezicht VO: Ø De cmmissie beveelt de rganen vr intern tezicht aan zich bewust te blijven van de risic s die kleven aan de psitie van bestuurders en deze risic s te dempen dr hiervr tezichtsmaatregelen te treffen en mechanismen in te buwen. De cmmissie beveelt dit in een situatie van een eenhfdige bestuurder met klem aan. Te denken valt bijvrbeeld aan: expliciet tezicht p de aanwezigheid van weerwrd en tegenmacht in de verleg- en besluitvrmingsstructuur en -cultuur van de nderwijsrganisatie; expliciet tezicht p f en he de bestuurder externe feedback en beraadslaging ver het eigen functineren rganiseert (bijvrbeeld met 25

26 cllege-bestuurders in de regi, met externe adviseurs en deskundigen f via bereps- f sectrrganisatie); het statutair regelen van het eigenstandig recht van de interne cntrller/financieel directeur m naar het intern tezichtsrgaan te stappen; het daadwerkelijk instellen van een klkkenluidersregeling; het snderen van directie, staf, medezeggenschapsraad en externe betrkkenen ver het functineren van de bestuurder ten beheve van de functinerings- en berdelingsgesprekken. De cmmissie waardeert het psitief dat ruim viervijfde van de bestuurders (85%) bijschling vlgt en dat bijna alle besturen (99%) reflecteren p het eigen handelen en het eigen functineren jaarlijks evalueren (90%). Dit laatste is vergeleken met de situatie in 2010 een flinke stijging: ten evalueerde 77% jaarlijks het eigen functineren (De Kning & Dielemans, 2011). De cmmissie vindt het nwenselijk dat de VO-bestuurders z n hmgene grep vrmen. Uit het nderzek van Hningh & Van Genugten blijkt dat het vergrte merendeel van de bestuurders man is, Nederlands, hgpgeleid, tussen de vijftig en zestig jaar en afkmstig uit de nderwijssectr. Met het g p de effectiviteit, maar k met het g p de legitimering van het bestuur, acht de cmmissie het wenselijk dat er meer diversiteit in de grep VO-bestuurders is. De Cmmissie Gvernance, Handhaving en Cdes MBO (2013) wijst er in haar eindrapprt al p dat, hewel niet znder meer eenduidige cnclusies kunnen wrden getrkken ver de effecten van meer diversiteit binnen besturen, in nderzek aanwijzingen wrden gevnden dat grtere diversiteit kan leiden tt een verhging van de kwaliteit van de discussie dr de incrpratie van meerdere perspectieven en een hgere creativiteit. Een grtere diversiteit kan k een grtere variëteit aan externe hulpbrnnen en een betere inbedding in het externe netwerk bewerkstelligen. Z zu grtere diversiteit makkelijkere tegang kunnen betekenen tt schaars managementtalent, tt betere expertise, tt financiële fndsen f tt plitieke en wetgevende instanties. Naast de maatschappelijke wenselijkheid van meer diversiteit, zuden deze vrdelen van grtere diversiteit vlgens de cmmissie niet alleen van 26

27 tepassing kunnen zijn p de besturen in het VO, maar k p de VO-raad als geheel, waarbinnen alle bestuurders VO verenigd zijn. De cmmissie meent dat rganen vr intern tezicht ver handelingsrepertire beschikken m in elk geval wat betreft sekse en leeftijd meer variëteit te betrachten bij het werven en (her)benemen van bestuurders. Aanbeveling 3 gericht aan de rganen vr intern tezicht VO: Ø De cmmissie rept rganen vr intern tezicht p ambitieuzer te zijn in het vergrten van de diversiteit van de bestuurders. Bij nageneg alle besturen zijn de taken, functies en taak- en functieverdelingen helder mschreven en frmeel vastgelegd (Hningh & Van Genugten, 2014). De cmmissie ziet hier een verbetering ten pzichte van 2010: ten was dit bij eenderde (32%) van de besturen niet het geval (De Kning & Dielemans, 2011). De besturen geven aan zicht te hebben p de nderwijskwaliteit van de schlen en hebben de vertuiging de nderwijskwaliteit te kunnen bevrderen. Het sturen p nderwijskwaliteit krijgt vrm dr het vastleggen van streefdelen ten aanzien van de nderwijskwaliteit: bijna alle besturen (90%) den dit. Vrijwel alle besturen vergelijken de eigen nderwijskwaliteit met die van andere besturen (86%) en met landelijke gegevens zals die van de VO-raad f de rapprtages van de Inspectie van het Onderwijs (89%). Hningh & Van Genugten (2014, p. 42) schetsen p basis van de vergelijkende studie een beeld van he het sturen p nderwijskwaliteit verlpt: In algemene zin kunnen we p basis van de interviews stellen dat bestuurders en tezichthuders meer dan vrheen de vinger aan de pls huden als het m nderwijskwaliteit gaat [ ] Bestuurders geven verder aan dat het m indirecte invled p de nderwijskwaliteit gaat. Smmigen zijn zelfs sceptisch ver de invled die zij hebben, mdat dcenten vlgens hen vele malen belangrijker zijn vr de prestaties. Bestuurders met een dubbelfunctie hebben ver het algemeen een iets directere invled, mdat zij k peratineel leidinggeven en daardr 27

28 sms k in de klas kmen. Dit geldt k vr schlleiders. Zij wrden in veel schlen vlledig vrijgelaten in de manier waarp zij sturen p nderwijskwaliteit, maar winnen sms k advies in bij de bestuurder ver he te handelen m tt verbetering van nderwijskwaliteit te kmen. [ ] Verder kunnen we vaststellen dat er steeds meer aandacht is vr sturen p prestaties dr het gebruik van meetinstrumenten zals kwaliteitszrginstrumenten, dashbards en tevredenheidsnderzeken. Het blijft niet bij metingen alleen. Managers rapprteren de uitkmsten van deze metingen en bespreken tegenvallende resultaten. Vanuit de tp (bestuur en/f tezicht) wrdt vervlgens gevraagd m een plan ter verbetering. Sms wrdt hierbij extern advies ingewnnen. Daarna wrdt de uitvering van dit plan gemnitrd dr bestuur en tezicht. Sms is dit een nauwe cntrle; zeker als het gaat m een inspectieverbetertraject. Driekwart van de besturen geeft aan dat financiële ruimte een vrwaarde is vr nieuwe plannen, en tegelijkertijd zeggen bijna alle besturen (96%) dat vr gede ideeën vrijwel altijd financiële ruimte gecreëerd wrdt. De besturen zien sturen p financiën niet als hun belangrijkste taak maar het heeft wel de aandacht: het merendeel van de besturen vergelijkt de eigen financiële situatie met die van andere besturen (78%) en met landelijke gegevens zals die van de VO-raad f de rapprtages van Inspectie van het Onderwijs (87%). Driekwart van de besturen (73%) beschikt ver (een) risicanalyse(s) en daarvan hebben de meeste (80%) dit sinds drie jaar f krter. In bijna alle risicanalyses zijn financiële risic s betrkken (96%), maar k risic s p het gebied van leerlingenaantallen (91%), nderwijskwaliteit (90%), persneel (88%) en huisvesting (83%) wrden betrkken. De meest genemde acties naar aanleiding van de risicanalyse zijn: een beleidsplan maken m de risic s te verkleinen, het mnitren van de situatie en een nadere analyse maken. De cmmissie vindt het psitief dat de besturen de nderwijsrganisaties evenwichtig en vldende integraal lijken te besturen, met passende fcus p het realiseren van nderwijskwaliteit en frmuleert p dit punt verder geen aanbevelingen. 28

29 Uit de kwalitatieve studie van Hningh & Genugten (2014) blijkt dat het realiseren van een aanspreekcultuur tussen dcenten, management en bestuur niet znder slag f stt verlpt. De cmmissie acht het daarm van belang dat meer aandacht uitgaat naar het realiseren van een aanspreekcultuur. Aanbeveling 4 gericht aan de besturen VO: Ø De cmmissie beveelt besturen aan binnen hun nderwijsrganisatie meer een directe aanspreekcultuur tt stand te brengen. Vlgens de vrzitters van de besturen hanteert driekwart (75%) een integriteitscde, maar dit wrdt enigszins weersprken dr het interne tezicht dat 60% rapprteert. Uit de kwalitatieve studie blijkt dat deze integriteitscdes vaak ntwikkeld zijn nadat zich een incident had vrgedaan. De kwalitatieve gegevens wijzen daarbij uit dat er geen duidelijk beeld is van wat nder integriteit met wrden verstaan en de redeneringen erver blijven aan de ppervlakte. Tweederde (66%) van de besturen geeft aan medewerkers te stimuleren m zich te huden aan gedragscdes, en Hningh & Van Genugten cnstateren de vlgende veelvrkmende manieren m dit te den: cmmuniceren via interne publicaties zals de schlgids en intranet en dr bijeenkmsten met rganisatieleden, studiemiddagen en trainingen waar wrdt gesprken ver de inhud van de frmulering van de gedragscde, dilemma s en casuïstiek, vrleven van gedrag, practice what yu preach en er aandacht aan besteden in frmele gesprekken zals het functineringsgesprek. Direct aanspreken p gedrag gebeurt minder vaak, iets wat naar het rdeel van de cmmissie nu juist z belangrijk is. Driekwart van de besturen heeft een klkkenluidersregeling, deze is bij 42% van de besturen alleen intern bekend en bij 32% van de besturen intern en extern. Op zich is 75% een behrlijke vruitgang (De Kning en Dielemans 2011 rapprteert 46% met 29

30 een klkkenluidersregeling), maar de cmmissie is van mening dat deze percentages ng verder mhg kunnen, en k meten, zeker met het g p het relatief grte aantal eenhfdige bestuurders. Aanbevelingen 5 en 6 gericht aan de besturen VO: Ø De cmmissie beveelt besturen aan pr-actief een integriteitscde p te stellen en deze tt leven te brengen dr hierver te spreken en elkaar hierp aan te spreken binnen de nderwijsrganisatie. Ø De cmmissie beveelt besturen aan zrg te dragen vr het daadwerkelijk instellen van een klkkenluidersregeling die intern en extern bekend is. 3.2 Samenstelling en uitefening van het interne tezicht De cmmissie cnstateert dat de intern tezichthuders een meer hetergene grep vrmen dan de bestuurders in het VO: er is meer spreiding in leeftijd en sekse. Zwel veertigers, vijftigers als zestigers en zeventigers zijn intern tezichthuder. Bij eenderde (33%) van de rganen vr intern tezicht is een kwart f minder van de leden een vruw en bij 44% is meer dan een kwart tt de helft van de leden vruw. Bij 8% is meer dan de helft tt driekwart een vruw. Van de vrzitters van de rganen vr intern tezicht is 17% vruw. Desndanks is de cmmissie van mening dat k de grep intern tezichthuders in het VO gebaat is bij meer diversiteit, zwel ten beheve van de effectiviteit als de legitimeit van het interne tezicht. Aanbeveling 7 gericht aan de rganen vr intern tezicht VO: Ø De cmmissie rept rganen vr intern tezicht p de diversiteit van de eigen leden ng verder te vergrten. De helft van de rganen vr intern tezicht kent één f meer uderleden (uders van kinderen p een schl die nder het bestuur ressrteert, waar tezicht p wrdt 30

31 gehuden). De cmmissie acht de aanwezigheid van uders in het interne tezicht psitief, mdat het de diversiteit binnen het interne tezicht vergrt, het specifieke gebruikers- en ervaringsperspectief naar vren kmt en mdat het bijdraagt aan iets wat de cmmissie belangrijk acht: inbedding in de lkale/reginale gemeenschap waarvr de nderwijsrganisatie werkt. De cmmissie wijst echter k p de risic s die kleven aan uderleden: eenzijdige gerichtheid p het belang van het/de eigen kind(eren) en/f p het belang van leerlingen en hun uders. Dit kan een evenwichtige afweging van de belangen van alle relevante belanghebbenden van de nderwijsrganisatie in de weg staan. Andere risic s zijn rlvermenging en belangenverstrengeling ten pzichte van de bestuurder(s) in de rllen van uder ( gebruiker van nderwijs) en van intern tezichthuder/werkgever, en - bij meerpitters - eenzijdige beeldvrming drdat het uderlid vral de vestiging f schl in beeld heeft van het/de eigen kind(eren). Aanbeveling 8 gericht aan de rganen vr intern tezicht VO: Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan de mgelijke vr- en nadelen van uderleden in het intern tezicht expliciet af te wegen en hierin het perspectief en de mening van de bestuurder(s) en van de medezeggenschapsraad te betrekken. Als er uderleden binnen het intern tezicht zijn, dan beveelt de cmmissie aan zich bewust te blijven van de risic s die eraan verbnden zijn en hiervr passende mechanismen en maatregelen te treffen. Het valt de cmmissie p dat eenvijfde (19%) van de leden van het interne tezicht bestuurder is geweest binnen dezelfde rganisatie f bij één van haar rechtsvrgangers. Gezien het belang van de nafhankelijkheid van het interne tezicht en van een scherpe scheiding tussen de functies van bestuur en tezicht, is dit vanuit mderne nrmen van ged bestuur nacceptabel. De cmmissie heeft echter wel begrip vr de ntstaansgeschiedenis hiervan: veel van deze intern tezichthuders waren vrheen lid van het (vaak tezichthudend) vrijwilligersbestuur. 31

32 Aanbeveling 9 gericht aan de rganen vr intern tezicht VO: Ø De cmmissie beveelt de rganen vr intern tezicht aan geen eigen leden te (her)benemen die bestuurder en/f directie(lid) zijn geweest binnen de eigen nderwijsrganisatie f bij één van haar rechtsvrgangers. Daarnaast beveelt de cmmissie aan dat, mchten er ng vrmalige bestuurders en/f directieleden van de eigen nderwijsrganisatie f van één van haar rechtsvrgangers deel uitmaken van het interne tezicht, deze z snel als mgelijk te laten uitstrmen. Bij krap tweederde van de rganen vr intern tezicht (64%) is expertise p verschillende deelterreinen aanwezig en ruim driekwart (77%) huurt expertise in die niet aanwezig is. Wat betreft het hnrarium geeft de kwalitatieve studie van Hningh & Van Genugten aanwijzingen dat bestuurders prfijt hebben van tezichthuders met een hnrarium, mdat dit vaak prfessinals met specifieke expertise zijn. Bij de meerderheid (83%) is een budget vr prfessinalisering en tweederde (65%) van de interne tezichthuders geeft aan de afgelpen twee jaar bijschling te hebben gevlgd. Uit de kwalitatieve studie blijkt dat tezichthuders de term prfessinalisering vral pvatten als het bijwnen van een lezing f het bezeken van een sympsium. Intensievere vrmen, zals uitwisseling met andere tezichthuders wrdt minder genemd en meerdaagse cursussen wrden vaak als te intensief beschuwd. De cmmissie vindt, k het met het g p de hgere eisen en verwachtingen die nu en in de tekmst aan de prfessinaliteit en effectiviteit van intern tezicht wrden gesteld, cntinue prfessinalisering van (de leden van) de rganen vr intern tezicht van belang en acht een prfessinaliseringsbudget en hnraria daarbij gepast. 32

33 Aanbevelingen 10 en 11 gericht aan de rganen vr intern tezicht VO: Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan serieus werk te maken van de eigen prfessinalisering en intensievere prfessinaliseringsvrmen niet uit de weg te gaan. Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan zrg te dragen vr gepaste hnrering van de eigen leden en een prfessinaliseringsbudget. Bij nageneg alle rganen vr intern tezicht zijn de taken, functies en taak- en functieverdelingen helder mschreven en frmeel vastgelegd (Hningh & Van Genugten, 2014). Bijna driekwart hanteert een prtefeuilleverdeling (73%). Tweederde (68%) werkt met cmmissies: tweederde (66%) kent een auditcmmissie, de helft een remuneratiecmmissie (52%) en bijna eenvijfde (18%) een nderwijscmmissie. Bij de uitefening van de tezichtsrl hudt het merendeel van de rganen vr intern tezicht (81% tt 98%) tezicht p financiële prestaties (98%), nderwijsprestaties (96%) en p in heverre vldaan wrdt aan de cde (82%). Minder intern tezicht wrdt uitgeefend p de wijze waarp de hrizntale dialg wrdt uitgeefend (69%) en de uitleg bij eventuele afwijkingen van de cde (46%). Uit de kwalitatieve studie blijkt dat het interne tezicht de nderwerpen die centraal staan, afhankelijk stelt van de staat en situatie van de nderwijsrganisatie. Ok geven de intern tezichthuders aan dat zij nderwijsprestaties steeds nadrukkelijker aandacht gaven de afgelpen jaren. Ruim tweederde geeft aan dat er afspraken wrden gemaakt met het bestuur ver leerresultaten p de schlen (70%) en vergelijkt de eigen nderwijskwaliteit met die van andere besturen (68%). Bijna alle rganen vr intern tezicht (95%) vergelijken de eigen nderwijskwaliteit met landelijke gegevens zals die van de VO-raad f de rapprtages van de Inspectie van het Onderwijs. 33

34 De rganen vr intern tezicht geven aan zicht te hebben p de nderwijskwaliteit van de schlen en p de financiën, en zien tezicht huden p financiën niet als hun belangrijkste taak. Dat tezicht p financiën vldende serieus wrdt genmen, blijkt bijvrbeeld uit het gegeven dat driekwart (74%) van de rganen vr intern tezicht de eigen financiële situatie vergelijkt met landelijke gegevens zals die van de VO-raad f de rapprtages van de Inspectie van het Onderwijs (74%). Vrijwel alle rganen vr intern tezicht benemen zelf de externe accuntant (93%) en laten deze verslag uitbrengen in de vergadering van het interne tezicht (98%). Nageneg alle rganen vr intern tezicht geven gedkeuring aan het jaarverslag (97%), de begrting (97%), het strategisch beleid (98%) en de statutenwijziging (98%). Ok is bij de meerderheid (91%) vastgelegd aan welke majeure besluiten het interne tezicht gedkeuring met geven (bij 2% is dit niet het geval en 7% weet het niet). Bijna tweederde (64%) hanteert een tetsingskader met daarin criteria en nrmen (64%). De cmmissie vindt het psitief dat de rganen vr intern tezicht evenwichtig en vldende integraal tezicht lijken te huden met een passende fcus p het realiseren van nderwijskwaliteit. Wel blijft het hanteren van een tetsingskader met daarin criteria en nrmen een aandachtspunt. Om de tezichthudende rl ged, dat wil zeggen nafhankelijk en kritisch, te kunnen uitveren, is een tetsingskader nntbeerlijk vr intern tezicht. Het faciliteert betruwbare en cnsistente berdeling van de delstellingen, beleid en delbereiking van de rganisatie en van het functineren van de bestuurder(s).het vrkmt dat het interne tezicht eenzijdig fcust p bepaalde aspecten. Het bevrdert bvendien de teamgeest binnen het tezichthudend rgaan, het met één mnd spreken, en de cntinuïteit in situaties van persnele wisseling. Een ged tetsingskader bevat k de zrg die het interne tezicht aan het eigen functineren besteedt, waarvan peridieke en systematische zelfevaluatie een belangrijk aspect is. Overigens blijkt dit laatste p rde te zijn: bijna alle rganen vr intern tezicht (97%) geven aan te reflecteren p het eigen handelen en zichzelf jaarlijks te evalueren (91%). Dit 34

35 is een tename ten pzichte van de 75% die Blkdijk en Gdijk in 2012 rapprteerden. De cmmissie is van mening dat niet tweederde, maar alle rganen vr intern tezicht ver een kwalitatief ged en actueel tetsingskader meten beschikken. Aanbeveling 12 gericht aan de rganen vr intern tezicht VO: Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan een kwalitatief ged en actueel tetsingskader met criteria en nrmen te hanteren. Wat betreft de uitefening van de werkgeversrl ziet ruim viervijfde van de rganen vr intern tezicht te p het hnrarium f de belningsstructuur van de bestuurder(s) (83%) en p de (her)beneming van bestuurder(s) (81%). Nageneg alle rganen vr intern tezicht (95%) evalueren het functineren van het bestuur structureel. De cmmissie vindt het pmerkelijk dat tweederde van de intern tezichtsrganen (67%) de tezichthudende en adviserende/meedenkende rl belangrijker vindt dan de werkgeversrl. De cmmissie is van mening dat de werkgeversrl samen met de tezichthudende rl het belangrijkst is. Daarbij is de werkgeversrl de enige rl waarbij het interne tezicht niet met de handen p de rug pereert, maar juist met acteren: zrgdragen vr de werving, selectie en beneming van uitstekende bestuurder(s), een passende belningsstructuur vaststellen en tezien p het functineren van de bestuurder(s), nder andere met behulp van functinerings- en berdelingsgesprek(ken). Een gede uitvering van de werkgeversrl vraagt vlgens de cmmissie m actieve vrbereiding en uitvering, en petit cmité bijvrbeeld in een remuneratiecmmissie, k ten beheve van de veiligheid en discretie richting de bestuurder(s). Daarbij met er wel vr gewaakt wrden vraf te snderen en achteraf terug te kppelen naar het intern tezichtsrgaan als geheel, ten beheve van de cllectieve uitefening en verantwrdelijkheid van het intern tezicht. 35

36 In het licht van dit laatste valt het de cmmissie p dat slechts de helft (52%) van de interne tezichtsrganen met een remuneratiecmmissie werkt. Aanbevelingen 13 en 14 gericht aan de rganen vr intern tezicht VO: Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan meer belang te hechten aan de werkgeversrl en deze ambitieus en prfessineel uit te efenen. Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan een remuneratiecmmissie in te stellen ter ndersteuning van de uitefening van de werkgeversrl. De cmmissie is verheugd ver het gegeven dat het aantal intern tezichtsrganen dat zelf actief infrmatie verwerft, is tegenmen, en dat zij dit niet alleen schriftelijk den maar k dr gesprekken en bservaties. Circa tweederde van het intern tezicht geeft nu aan zelf actief infrmatie te verwerven dr gesprekken met betrkkenen te veren (68%) en dr infrmatie p te vragen (57%). Bijna eenderde (29%) geeft k aan zelf actief infrmatie te verwerven dr te bserveren. Betrkkenen bij wie het meest actief infrmatie wrdt ingewnnen, zijn het bestuur, de externe accuntant, dcenten en uders, en bijna alle (90%) rganen vr intern tezicht verleggen met de medezeggenschapsraad. Uit het kwalitatieve nderzek blijkt wel dat er discussie is ver de wenselijkheid van het zelf bserveren in de klas en de schlen. Verder acht de cmmissie het psitief dat er niet tt nauwelijks belemmeringen wrden ervaringen bij het pvragen van infrmatie en dat men tevreden is ver de kwaliteit van de infrmatie (vlledigheid, tijdigheid). 3.3 Interne verhudingen Uit het kwalitatieve nderzek blijkt dat ndanks dat de frmele scheiding tussen de functies van intern tezicht en bestuur meestal p rde is, deze scheiding in de praktijk niet altijd ged uit de verf kmt. Zwel intern tezichthuders als bestuurders ervaren een grijs gebied en zijn zich nvldende bewust van hun rl en taak en/f vinden het 36

37 meilijk bij de eigen rl te blijven. Z zijn smmige tezichthuders ng nwennig ver hun rl en hebben ze meite m zich bij hun eigen taken te huden, iets wat zeker speelt als vrmalige (vrijwillige) bestuurders nu deel uitmaken van het intern tezicht. In dat geval geven bestuurders aan het intern tezicht te meten cachen in hun rl en de leden van het intern tezicht zndig tt de rde te repen. Aan de andere kant geven intern tezichthuders aan dat verzeken m infrmatie dr de bestuurder al snel wrden pgevat als ngewenste cntrle. Iets anders wat pvalt ten aanzien van de scheiding van bestuur en tezicht is dat het intern tezicht in veel schlen zelden f nit verlegt znder het bestuur. Uit de kwalitatieve studie blijkt k dat tezichthuders en bestuurders elkaar de mgelijkheid en ruimte gunnen vr hun rluitefening dr het grijze gebied te tlereren en in te zetten als smeerlie vr de nderlinge verhuding en m te vrkmen dat het intern tezicht vr verrassingen kmt te staan. Er is in veel gevallen frequent cntact tussen de vrzitters en er vindt vrverleg plaats (sms wekelijks per telefn) ver de lpende zaken. De bestuurders gunnen het intern tezicht ruimte m punten in te brengen waar zij frmeel niet ver gaat. Dit wrdt dr de tezichthuder vaak geïntrduceerd met de zin: We gaan er niet ver, maar en vervlgens wel met een lach besprken. De cmmissie vindt het begrijpelijk dat het de rganen vr intern tezicht en de besturen niet znder meer lukt de theretische scheiding tussen intern tezicht en bestuur in de praktijk uit de verf te laten kmen. De sectr VO kan, evenals andere publieke (nderwijs)sectren, niet bgen p een lange bestuurlijke traditie van intern tezicht en bestuur: veel intern tezichthuders en bestuurders hebben pas sinds enkele jaren een nieuwe, andere functie en rl. Nu de afgelpen jaren de nieuwe bestuursmdellen en -structuren zijn pgezet, vindt de cmmissie het tijd de aandacht te richten p rlbewustzijn en -uitefening en bekendheid en ervaring met het nntkmbare grijze gebied tussen bestuur en intern tezicht. Dit alles met meer en beter tt wasdm kmen. De cmmissie is van mening dat serieuze 37

38 intensieve prfessinalisering van zwel intern tezichthuders (zie k aanbeveling 10) als bestuurders, cllectief en individueel, nderlinge feedback p dit punt van intern tezicht naar bestuur en vice versa en regelmatige grndige evaluatie van het eigen functineren hieraan bijdragen. Aanbeveling 15 gericht aan de besturen en de rganen vr intern tezicht VO samen: Ø De cmmissie beveelt de rganen vr intern tezicht en de besturen aan de rlneming en het gedrag dat past bij zwel scheiding van intern tezicht en bestuur, als bij het samenspel vrtdurend te expliciteren, te efenen, te bespreken en te evalueren en p dit punt cllectieve en individuele prfessinaliseringsvrmen te rganiseren. De cmmissie acht het psitief dat de beraadslagings- en besluitvrmingsprcessen van de besturen in het algemeen vldende demcratisch verlpen, met hr en wederhr en p draagvlak kunnen rekenen. Uit de kwalitatieve studie van Hningh & Van Genugten (2014) rijst hierver het vlgende beeld: Vrzitters nemen maar heel zelden een besluit waarvan zij weten dat de andere bestuursleden zich daarin niet kunnen vinden. In de gesprekken wrdt vaak genemd dat zij één bestuur zijn en dat zij zichzelf niet als de baas zien, hewel zij weten dat de anderen hen wel z zien en k z met zaken mgaan. Drgaans wrdt er gezcht naar cnsensus en een meerderheid van stemmen. Dit fenmeen van een vrzitter die niet al te hiërarchisch denkt en zich k niet z wil pstellen, zien we k terug bij vrzitters die geen cllega-bestuurders hebben, mdat er sprake is van een eenhfdig bestuur. Uit de interviews blijkt dat zij te rade gaan bij leden van de schlleiding en leden van het managementteam m plannen en vrnemens te bespreken. Als een vrstel niet in gede aarde valt, wrdt het plan f vrstel veelal dr de bestuurder aangepast. Maar een heel enkele keer zet de vrzitter in z n geval zijn rsprnkelijke plan dr. 38

39 Hewel Hningh en Van Genugten (2014) cnstateren dat bij 92% van de besturen bij de jaarlijkse evaluatie van het bestuur ruimte is vr signalen vanuit de rganisatie, maken zij p basis van de resultaten van hun kwalitatieve studie de kanttekening dat het hier vaak m een kleine grep dezelfde dcenten gaat die van zich laat hren. Ok spreekt de medezeggenschapsraad zich niet altijd uit ver het functineren van het bestuur. Daarnaast velen dcenten en de medezeggenschapsraad zich niet altijd gehrd en ervaren zij niet altijd vldende inbreng te hebben wat betreft zaken die er echt teden en die te maken hebben met het nderwijs zelf. Dcenten zijn sms van mening dat besturen hun ren meer laten hangen naar externe actren en krachten, uders vrp, dan naar de eigen medewerkers. Dezelfde zaken zijn naar vren gebracht in het stakehldergesprek dat de cmmissie met enkele leraren verde. Aanbeveling 16 gericht aan de besturen VO: Ø De cmmissie beveelt de besturen aan breed infrmatie, inzichten, vertuigingen en percepties p te halen bij leerlingen en hun uders, dcenten, niet nderwijzend persneel, directie en staf als input vr en feedback p bestuurlijke prcessen, zwel langs frmele (MR) als infrmele weg. 3.4 Externe verhudingen Het merendeel van de besturen (89%) vert een hrizntale dialg. De besturen maken gelijkmatig gebruik van verschillende middelen hiervr: bilateraal verleg (89%), Vensters vr Verantwrding (87%), nieuwsbrieven, jaarverslagen en andere publicaties (86%) en het rganiseren van bijeenkmsten waarvr belanghebbenden wrden uitgendigd (81%). Kritische reflectie wrdt het meest als belangrijkste effect van de hrizntale dialg genemd dr de besturen (40%), maar k input vr strategientwikkeling (29%), inzicht in wat er leeft (18%) en legitimiteit vr het handelen (13%). Het valt de 39

40 cmmissie p dat negatieve effecten, zals afdwaling van de hfdlijnen f tename van de werklast niet f nauwelijks wrden genemd (1%). Tabel 1 brengt in beeld met wie besturen aangeven de hrizntale dialg te veren. De tabel laat zien dat besturen zich bij de hrizntale dialg richten p frmele bestuurlijke actren binnen de nderwijssectr, zals cllege-besturen, gemeentebestuurders en bestuurlijke samenwerkingsverbanden en -rganen. Ouders van leerlingen, de uderraad en uderrganisaties staan wat lager in de rij. Prfessinele en dienstverlenende rganisaties uit andere sectren (plitie, welzijn) kmen minder aan bd bij de hrizntale dialg (circa eenderde tt een krappe helft). Ok de mensen f rganisaties van de levensbeschuwelijke/religieuze gemeenschap waarvan de schl deel uitmaakt en/f de bewners van de buurt f wijk waarin de schl/schlen staat/staan wrden slechts dr een kwart, respectievelijk eenderde van de besturen betrkken bij de hrizntale dialg. Tabel 1 Percentage Medezeggenschapsraad 100 Cllega-besturen vr vrtgezet nderwijs 90 Gemeente: raadsleden, bestuurders, burgemeester 90 Bestuurlijke samenwerkingsverbanden/-rganen 88 Inspectie van het Onderwijs 83 Ouders van leerlingen 79 VO-raad 74 Gemeente: ambtenaren 67 Cllega-schlen vr vrtgezet nderwijs 65 Ouderraad 59 Bedrijfsleven 57 Besturen vr vervlgnderwijs 51 Besturenrganisaties 49 Instellingen vr vervlgnderwijs 47 Plitie 45 Ministerie van OCW 43 Welzijnsrganisaties 36 Bewners van buurt f wijk waarin schl/schlen staat/staan 34 Mensen f rganisaties van de levensbeschuwelijke/religieuze gemeenschap waar de schl deel 26 van uitmaakt Raad van advies 19 Mgelijk tekmstige uders van leerlingen 18 Ouderrganisaties 8 40

41 Tabel 2 laat zien dat de nderwerpen vr een hrizntale dialg bij het merendeel van de besturen gaat ver de kwaliteit van het nderwijs, het beleid en de delstellingen en de pbrengsten en resultaten van het nderwijs. Onderwerpen die de prcesgang van nderwijs betreffen, zals de pedaggische aanpak, de kwaliteit van het nderwijzend persneel en de inhud en methden van nderwijs, zijn bij minder dan de helft van de besturen nderwerp van de hrizntale dialg (42-49%). Tabel 2 Percentage Kwaliteit van het nderwijs 93 Beleid en delstellingen 91 Opbrengsten en resultaten van het nderwijs 88 Tevredenheid van leerlingen en uders 80 Missie en visie 79 Financiële en bedrijfsmatige gegevens 72 Beleid en activiteiten ten aanzien van belanghebbenden 59 Pedaggische aanpak 49 Kwaliteit van het nderwijzend persneel 44 Inhud en methden van nderwijs 42 Inrichting en functineren van intern tezicht 42 Inrichting en functineren van bestuur 42 De cmmissie acht het psitief dat de hrizntale dialg de kinderschenen is ntgreid (zie inleiding) en een vlwaardig nderdeel is van de gvernance van nderwijsrganisaties in het VO. Daarbij merkt de cmmissie wel p dat de hrizntale dialg dr VO-besturen vral wrdt geverd met als del te leren en feedback te krijgen - iets wat de cmmissie zeer wenselijk en nuttig acht - en niet zzeer met als del legitimering te vinden. Deze legitimeringsfunctie wrdt slechts dr een minderheid genemd (13%). De cmmissie cnstateert daarmee dat de hrizntale dialg zals deze nu vrm krijgt in het VO, niet kan wrden gezien als een plssing vr het verantwrdingstekrt dat is nstaan als gevlg van autnmie- en schaalvergrting, utputsturing en budgetbekstiging (zie de Inleiding). De cmmissie vindt dat het verantwrdingstekrt niet mag wrden gebagatelliseerd en hecht grt belang aan gede lkale en reginale verankering, verbinding en nabijheid van nderwijsbestuur. 41

42 Om dit maatschappelijke draagvlak en mandaat te krijgen vr hun den en laten zuden de besturen zich niet - zals zij nu den - vrnamelijk meten richten p frmele bestuurlijke actren binnen de nderwijssectr, maar juist mensen en rganisaties uit de lkale en reginale gemeenschap, buurt en wijk meer meten betrekken bij de hrizntale dialg. Dit wrdt nu dr minder dan eenderde van de besturen gedaan. Ok zu dan de inrichting en het functineren van intern tezicht en bestuur meer nderwerp van de hrizntale dialg meten zijn, iets wat nu bij een minderheid van de besturen het geval is. Aanbeveling 17 gericht aan de besturen VO: Ø De cmmissie beveelt besturen aan de hrizntale dialg binnen het eigen (bestuurlijke) nderwijsnetwerk vrt te zetten, met als del leren en feedback te verkrijgen. Met het g p het belang van gede lkale en reginale verankering en nabijheid van nderwijsbestuur, beveelt de cmmissie de besturen aan de hrizntale dialg k te veren met het del het eigen bestuurlijke den en laten te legitimeren. Hiervr beveelt de cmmissie de besturen aan de hrizntale dialg uit te breiden naar een brede grep van belanghebbenden in de lkale/reginale gemeenschap/mgeving. Om (de schijn van) belangenverstrengeling te vrkmen, is het belangrijk dat er transparantie is ver de nevenfuncties van bestuurders. Vr bestuurders blijkt het usance m hun nevenfuncties te melden aan het interne tezicht: het merendeel van de bestuurders (90%) meldt betaalde nevenfuncties aan het interne tezicht, en iets minder (82%) k niet-betaalde nevenfuncties. De rganen vr tezicht zijn minder actief p dit punt: slechts tweederde (65%) geeft aan tezicht te huden p de nevenfuncties van de bestuurder(s) en eenderde (35%) stelt expliciet criteria aan de nevenfuncties van de bestuurder(s). 42

43 Aanbeveling 18 gericht aan de rganen vr intern tezicht VO: Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan actief tezicht te huden p de betaalde en niet-betaalde nevenfuncties van bestuurders dr hier jaarlijks naar te vragen en dr met behulp van expliciete criteria te rdelen f zij de nevenfuncties gerlfd achten met het g p (schijn van) belangenverstrengeling. 43

44 4. TRANSPARANTIE OVER EN NALEVING VAN GOVERNANCECODE VO 4.1 Transparantie ver de naleving van de gvernancecde VO De cmmissie cnstateert dat de besturen VO weinig transparant zijn ver de naleving van de gvernancecde VO. In de enquete (Hningh & Van Genugten, 2014) geeft minder dan de helft van de besturen (41%) aan (nline) penbaar te maken in heverre wrdt vldaan aan bepalingen uit de gvernancecde VO en wel 16% geeft aan dit niet penbaar te maken. Slechts krap eenderde van de besturen (31%) zegt uitleg bij eventuele afwijkingen van de cde (nline) penbaar te maken en maar liefst een kwart (24%) geeft aan dit niet penbaar te maken. De analyse van de jaarverslagen (Hningh & Van Genugten, 2014) bevestigt hetgeen de bestuurders VO p dit punt zelf aangeven. Slechts in een klein deel van de jaarverslagen wrdt aangegeven f en in heverre wrdt vldaan aan de bepalingen van de cde en in de meeste gevallen ntbreekt een expliciete tepassing van pas te f leg uit. De cmmissie ziet deze zeer matige transparantie ver de naleving van de cde als een signaal dat de huidige gvernancecde VO en de status van pas te f leg uit nvldende weerklank vindt f serieus wrdt genmen in de sectr. Drdat nvldende besturen actief penbaar transparantie betrachten ver het naleven van de cde, nch de bereidheid tnen zich te verantwrden ver het niet naleven van (nderdelen van) de cde, verliest de cde zijn werking m het vertruwen te winnen en te behuden van leerlingen, uders, andere belanghebbenden, de samenleving en de plitiek dat de VO-sectr ged en integer wrdt bestuurd. De cmmissie vindt dit een gemiste kans. 44

45 De cmmissie beveelt de besturen VO dan k met klem aan ryale transparantie te betrachten wat betreft de naleving van de gvernancecde VO en het pas te f leg uit - principe daarbij te te passen. Vr de eisen waaraan een gede uitleg dient te vlden, verwijst de cmmissie naar het rapprt Pas te f leg uit uitgelegd uit 2010 van Karssing en Jeurissen van de Nyenrde Business Universiteit en de mnitrstudie Ged Onderwijsbestuur in het VO van Hningh en Van Genugten (2014) 7. Aanbeveling 19 gericht aan de besturen VO: Ø De cmmissie beveelt besturen met klem aan transparant te zijn ver de naleving van de gvernancecde VO, inclusief een cnsciëntieuze en kwalitatief gede tepassing van het pas te f leg uit -principe in het jaarverslag en p de eigen website. 4.2 Naleving van de gvernancecde VO Met behulp van de beschikbare nderzeksgegevens is het niet mgelijk m vr alle regels uit de cde precies vast te stellen f en in welke mate deze wrden nageleefd en tegepast. De cmmissie kan zich wel een algemeen beeld hiervan vrmen. Lang niet bij alle rganen vr intern tezicht en besturen in het VO leeft de gvernancecde VO en vindt deze weerklank. Er leven verschillende percepties ver de bedeling en tepassing van de gvernancecde VO. Wanneer het de vrzitters van de intern tezichtsrganen in de enquête wrdt gevraagd (Hningh & Van Genugten, 2014), geeft driekwart (75%) aan tezicht te huden p de naleving van de gvernancecde VO en slechts een minderheid (42%) hudt tezicht p de uitleg bij eventuele afwijkingen van de cde. Vrts laat de kwalitatieve studie van Hningh & Van Genugten (2014) zien dat bestuurders verschillend denken ver de waarde van de cde. Een deel van hen ziet de tegevegde waarde in de handvatten vr bestuurlijk handelen die zij terugvinden in de 7 Deze rapprten zijn te dwnladen p en respectievelijk 45

46 cde, al zien bestuurders de cde niet als uitgangspunt vr bestuurlijk handelen. Ok de mening van intern tezichthuders is verdeeld. Smmige tezichthuders geven aan de cde te gebruiken vr de jaarlijkse evaluatie van het bestuur f als handelingskader. Andere tezichthuders blijken de cde niet te kennen en niet te gebruiken. In hfdstuk vier van dit rapprt schetst de cmmissie een beeld van de naleving van de gvernancecde VO naar de letter en in de geest van, en geeft hier k een berdeling van. De cmmissie cncludeert dat het naleven van de gvernancecde VO en het realiseren van een praktijk van ged bestuur in grte mate tt stand wrdt gebracht, maar dat p een aantal nderdelen ng verbetering ndig is. De cmmissie heeft de mgelijkheden vr verbetering verwrd in haar aanbevelingen. 46

47 5. EEN VERNIEUWDE GOVERNANCECODE VO 5.1 Vrstellen vr een nieuwe gvernancecde VO Op basis van nderzeksbevindingen en inzichten zals beschreven in de vrgaande hfdstukken, en p basis een systematische vergelijking van de pbuw, status en inhud van vier gvernancecdes in de semipublieke sectr (zie bijlage 2), beveelt de cmmissie aan de huidige gvernancde VO aan te passen en te actualiseren. De cmmissie stelt vr de gvernancecde VO van een nieuwe systematiek te vrzien, in lijn met hetgeen de cmmissie Gvernance, Handhaving en Cdes (2013) vr de gvernancecde in de MBO-sectr heeft vrgesteld en is vergenmen dr de MBO Raad in januari Deze systematiek is als vlgt: splits de huidige gvernancecde VO p in enerzijds regels en anderzijds richtlijnen en ken aan beide een eigen status en handhaving te. Verder wrdt in de cde ng een aantal bepalingen pgenmen. De regels in de cde zijn minimale nnderhandelbare eisen aan ged bestuur en richten zich p de besturen VO. Omdat de regels bjectiveerbaar, feitelijk en tetsbaar zijn, stelt de cmmissie vr dat ze gelden als eisen die dr de leden van de VO-raad wrden nderschreven m lid te kunnen zijn (f blijven) van de VO-raad. Hiermee zijn de regels in de cde lidmaatschapseisen van de VO-raad en kan de VO-raad deze gaan handhaven. De richtlijnen in de cde richten zich p de rganen vr intern tezicht en p de besturen VO en zijn afspraken ver principes, gedragingen en attitudes ten aanzien van ged bestuur. De cmmissie ziet deze richtlijnen als subjectiever, multi-interpreteerbaar en lastiger tetsbaar dan de regels. De richtlijnen vrmen in de gen van de cmmissie een uitstekende basis vr nderling gesprek en beraadslaging ver, en aanspreken p, 47

48 ged bestuur, bijvrbeeld in een situatie van bestuurlijke visitatie f bij het bespreken van casuïstiek in een prfessinaliseringstraject. De bepalingen richten zich p de rganen vr intern tezicht en kunnen daarm niet als regel wrden pgenmen, al ziet de cmmissie ze k als minimale nnderhandelbare eisen aan ged bestuur. De cmmissie beveelt de VO-raad aan m de VTOI te verzeken mede-eigenaar te wrden van de nieuwe gvernancecde VO, zdat k de VTOI de cde kan nderschrijven en uitdragen, er status aan kan tekennen en mgelijk een handhavingssysteem kan ntwerpen vr de bepalingen. De cmmissie beveelt daarnaast de VTOI aan m de bepalingen p te nemen als lidmaatschapseisen van de VTOI. Tt slt stelt de cmmissie vr dat zaken die in de wet al geregeld zijn, niet heven te wrden pgenmen in de lidmaatschapseisen f de gedragslijn. Aanbeveling 20 gericht aan de VO-raad en de VTOI: Ø De cmmissie beveelt de VO-raad en de VTOI aan de gvernancecde VO vrm te geven met behulp van: regels vr besturen die gelden als lidmaatschapseis van de VO-raad; richtlijnen die gelden als leidraad vr een praktijk van ged bestuur; bepalingen die gelden vr de rganen vr intern tezicht als lidmaatschapseis van de VTOI. Daarnaast beveelt de cmmissie aan zaken die bij wet geregeld zijn, uit de cde te schrappen. Deze systematiek vlgend det de cmmissie de vlgende vrstellen vr aanpassing en actualisatie van de huidige gvernancecde VO: Samenstelling en belning bestuur Neem de vlgende aanvullende bepalingen p in de cde: Het interne tezicht stelt de gewenste mvang van het bestuur vast. 48

49 Het interne tezicht stelt de cntractduur van de bestuurder(s) vast en geeft met redenen mkleed aan f wrdt gekzen vr een aanstelling vr bepaalde f nbepaalde tijd. Het interne tezicht vert functinerings- en berdelingsgesprekken met de bestuurder(s), p basis van inbreng uit de nderwijsrganisatie, en legt de uitkmsten en gemaakte afspraken schriftelijk vast. Het interne tezicht inventariseert jaarlijks de prfessinaliseringsbehefte van het bestuur en ziet te p de uitvering hiervan. Neem de vlgende aanvullende regel p in de cde: De instelling verstrekt aan bestuurders geen persnlijke leningen f financiële garanties. Schrap de passage in de huidige cde gericht p de mgang met bnussen, mdat de Wet Nrmering Tpinkmens hierin vrziet. Taken en werkwijze bestuur Frmuleer de taken van het bestuur p hfdlijnen en baken de scheiding tussen taken van het bestuur en het interne tezicht af. Stel een richtlijn p waarin de taken van het bestuur uitgebreider wrden tegelicht. Neem de vlgende aanvullende regels p in de cde: Het bestuur evalueert jaarlijks het eigen functineren, legt de cnclusies en afspraken schriftelijk vast en verantwrdt zich hierver in het jaarverslag. Het bestuur infrmeert het interne tezicht actief, tijdig en adequaat en verschaft alle infrmatie die het interne tezicht vr vervulling van zijn taak redelijkerwijs ndig heeft. De medezeggenschap heeft adviesrecht ten aanzien van het vaststellen van de integriteitscde en het beleid vr integer handelen binnen de instelling. 49

50 Neem in de cde p dat het interne tezicht en het bestuur frmeel vastleggen vr welke majeure besluiten het bestuur de gedkeuring ndig heeft van het interne tezicht. Belangenverstrengeling bestuur Neem de vlgende aanvullende regels p in de cde: Een bestuurder kan niet tegelijkertijd de functie van interne tezichthuder vervullen bij een instelling binnen de nderwijssectr, tenzij het een ander vedingsgebied betreft. Een (ud-)bestuurder is niet benembaar als interne tezichthuder bij dezelfde instelling f haar eventuele rechtspvlger. Een bestuurder meldt een (ptentieel) tegenstrijdig belang aan de vrzitter van het interne tezicht en verschaft alle relevante infrmatie. Het interne tezicht beslist f sprake is van een tegenstrijdig belang en he daarmee wrdt mgegaan, en maakt hiervan melding in het jaarverslag. Structurele belangenverstrengeling van een bestuurder is niet tegestaan. Hiervan is sprake bij familiaire f vergelijkbare relaties en bij zakelijke relaties met interne tezichthuders, medebestuurders f leden van het management dat rechtstreeks nder het bestuur valt. Neem de vlgende aanvullende bepaling p in de cde: Het interne tezicht meldt in het jaarverslag de relevante nevenfuncties van de bestuurder(s). Samenstelling en belning interne tezicht Neem de vlgende aanvullende bepalingen p in de cde: Het interne tezicht stelt de gewenste mvang van het tezichthudend rgaan vast. 8 Het interne tezicht legt de wettelijk vrgeschreven penbare prfielen vr de leden van het interne tezicht vr advies vr aan het bestuur. 9 8 In het geval van penbare schlbesturen speelt de lkale verheid hier ng een aanvullende rl. Dit is in deze cde niet verder uitgewerkt. 50

51 De zittingsperide van interne tezichthuders is maximaal vier jaar, de jaren bij een eventuele rechtsvrganger meegerekend. Er kan één keer wrden herbenemd. Bij herbeneming wrdt het desbetreffende lid berdeeld p basis van zijn cmpetenties in relatie tt het (herijkte) prfiel. Het interne tezicht zrgt er bij de samenstelling van het interne tezicht vr dat vldende en p dat mment bij de rganisatie passende deskundigheid en ervaring aanwezig is. Het interne tezicht evalueert jaarlijks het eigen functineren, legt de cnclusies en afspraken schriftelijk vast en verantwrdt zich hierver in het jaarverslag. Het interne tezicht inventariseert jaarlijks de prfessinaliseringsbehefte van het interne tezicht als geheel en van de afznderlijke leden. Neem de vlgende aanvullende regel p in de cde: De instelling verstrekt aan interne tezichthuders geen persnlijke leningen f financiële garanties. Neem de vlgende richtlijnen p in de cde: In het geval van een vacature binnen het interne tezicht wrdt het prfiel van het interne tezicht als geheel, en dat van het nieuw te werven lid, pnieuw vastgesteld. Het bestuur kan aanwezig zijn bij de zelfevaluatie van het interne tezicht en/f wrdt vraf gevraagd m input aan te leveren. De cnclusies van de zelfevaluatie van het interne tezicht wrden nabesprken met het bestuur, en eens in de drie jaar vindt de zelfevaluatie plaats nder begeleiding van een externe mderatr/vrzitter. Taken en werkwijze interne tezicht Frmuleer de taken van het interne tezicht p hfdlijnen en baken de scheiding tussen taken van het bestuur en het interne tezicht af. 9 Idem nt 2. 51

52 Neem de vlgende bepalingen p in de cde: De taken en werkwijze van het interne tezicht wrden vastgesteld in de statuten en/f het bestuursreglement. Het interne tezicht hanteert een tezichtkader met expliciete delstellingen en indicatren vr het eigen tezicht. Het interne tezicht vergaart zelf actief en tijdig adequate infrmatie bij het bestuur, de externe accuntant, de medezeggenschapsraad, de directie, bij interne f externe functinarissen/adviseurs en externe rganisaties en actren. Het interne tezicht evalueert en berdeelt het functineren van de bestuurder(s). Het interne tezicht evalueert peridiek en in aanwezigheid van het bestuur de nderlinge samenwerking en het tezichtkader, eventueel nder externe begeleiding. Het interne tezicht maakt ten minste eens in de vier jaar een integrale balans p van het functineren van het bestuur, p basis van in ieder geval de gemaakte afspraken ver delen en delbereiking, en het actuele functineren van het bestuur in relatie tt de tekmstige pgaven van de rganisatie. Belangenverstrengeling intern tezicht Neem de vlgende bepalingen p in de cde: Een interne tezichthuder kan niet tegelijkertijd de functie van bestuurder vervullen bij een instelling binnen de nderwijssectr, tenzij het een ander vedingsgebied betreft. Een interne tezichthuder meldt een (ptentieel) tegenstrijdig belang aan de vrzitter van het interne tezicht en zijn cllega-leden en verschaft alle relevante infrmatie. Het interne tezicht beslist f sprake is van een tegenstrijdig belang en he daarmee wrdt mgegaan, en maakt hiervan melding in het jaarverslag. Structurele belangenverstrengeling van een interne tezichthuder is niet tegestaan. Hiervan is sprake bij familiaire f vergelijkbare relaties en bij zakelijke relaties met andere interne tezichthuders, bestuurders f leden van het management dat rechtstreeks nder het bestuur valt. 52

53 Het dr een interne tezichthuder aanvaarden van een nevenfunctie, al dan niet betaald, die gezien aard f tijdsbeslag van betekenis is vr de uitefening van zijn taak, beheft gedkeuring van het interne tezicht. Het interne tezicht meldt in het jaarverslag de relevante nevenfuncties van interne tezichthuders. Hrizntale verantwrding en prfessinaliteit Schrap het hfdstuk hrizntale verantwrding en neem de vlgende regels p in de cde: Het bestuur zrgt dat de delstellingen en de aanpak van de hrizntale dialg met externe belanghebbenden in de rganisatie wrden gefrmaliseerd, verankerd en nderhuden. Het bestuur publiceert de statuten, het bestuursreglement, reglementen inzake het functineren van het bestuur en het interne tezicht, het prfessineel statuut, de integriteitscde, de klachtenregeling(en), de klkkenluidersregeling, het jaarverslag en de gegevens ver de bestuurder(s) en de interne tezichthuders p de website van de instelling. Neem in een richtlijn p welke nderwerpen passend zijn m als instelling een hrizntale dialg ver te veren. Schrap het hfdstuk prfessinaliteit en neem de vlgende regel p in de cde: Het bestuur legt uitgangspunten en uitwerkingen ten aanzien van prfessinaliteit vast in een prfessineel statuut. Interne bedrijfsvering Schrap het hfdstuk interne bedrijfsvering en neem de vlgende regels p in de cde: Het interne tezicht keurt het aangaan van externe verbindingen bij instellingsfusie en bestuurlijke fusie, majeure besluiten en investeringen ged en hudt tezicht p externe verbindingen en p (het prces naar) (bestuurlijke) fusie. 53

54 Het interne tezicht keurt een pdracht tt niet-cntrlewerkzaamheden dr de externe accunt ged, en vermeldt deze pdracht in het jaarverslag. Nietcntrlewerkzaamheden wrden bij vrkeur niet dr de externe accuntant uitgeverd. De externe accuntant wnt in ieder geval de vergadering(en) van het interne tezicht bij waarin wrdt gesprken ver de jaarrekening. De externe accuntant rapprteert zijn bevindingen betreffende het nderzek van de jaarrekening gelijktijdig aan het bestuur en het interne tezicht. Het interne tezicht berdeelt jaarlijks het functineren van de externe accuntant en besteedt de functie van externe accuntant (minimaal) m de vijf jaar pnieuw aan. Maak een richtlijn m de peratinele nrmen vr interne bedrijfsvering te verduidelijken en te te lichten. Omgaan met en naleving van de gvernancecde Het principe pas te f leg uit blijft als status van de cde gelden, maar de cmmissie beveelt aan p dit punt de vlgende aanvullende regels p te nemen in de cde: De instelling dient ver de mgang met en naleving van de cde te rapprteren in het jaarverslag. De gedkeuring van het interne tezicht is ndig vr elke verandering in de gvernancestructuur en/f in de naleving van de cde. De medezeggenschapsraad heeft adviesrecht ten aanzien van elke verandering in de gvernancestructuur. Instellingen kunnen alleen beargumenteerd afwijken van de cde. 54

55 Aanbeveling 21 gericht aan de VO-raad en de VTOI: Ø De cmmissie beveelt de VO-raad samen met de VTOI aan de gvernancecde VO inhudelijk aan te passen en te actualiseren, daarbij de vrstellen die de cmmissie in hfdstuk 5 van dit rapprt det, ter harte te nemen en vrts de gvernancecde VO gezamenlijk pnieuw vast te stellen. 5.2 Vrstellen vr bevrdering naleving en handhaving Om de vernieuwde gvernancecde VO verder tt leven te brengen en de naleving ervan te bevrderen, zwel in de geest als naar de letter, beveelt de cmmissie de rganen vr intern tezicht aan hierp tezicht te huden in de breedste zin van het wrd, dus ged in zwel technisch-juridische als ethisch-nrmatieve zin (kernwaarden, cultuur, gedrag, huding en prfessinaliteit). Dit betekent nder andere tezicht huden p de naleving van de vlledige gvernancecde VO (inclusief richtlijnen): bestuurder(s) en zichzelf hierp tetsen, aanspreken en hierver verantwrding afleggen in het jaarverslag. Aanbeveling 22 gericht aan de rganen vr intern tezicht VO: Ø De cmmissie beveelt rganen vr intern tezicht aan tezicht te huden p naleving van de vernieuwde gvernancecde VO in zwel technisch-juridische als ethisch-nrmatieve zin. De cmmissie rept besturen p m binnen het verenigingsverband van de VO-raad cllega-bestuurders actief aan te spreken p de ethisch-nrmatieve kant van ged bestuur wanneer zij hier aanleiding te zien. 55

56 Aanbeveling 23 gericht aan de besturen VO: Ø De cmmissie beveelt besturen aan m binnen het verenigingsverband van de VOraad cllega-bestuurders actief aan te spreken p naleving van de vernieuwde gvernancecde VO wanneer zij hier aanleiding te zien, in zwel technischjuridische als ethisch-nrmatieve zin. De cmmissie beveelt de VO-raad en de VTOI aan m cllegiale feedback te stimuleren dr p sectrniveau een visitatiestelsel ged bestuur te ntwikkelen. De cmmissie pleit hierbij nadrukkelijk vr een stelsel waarbij bestuurders en interne tezichthuders in de (vrtgezet) nderwijssectr de visitaties zelf uitveren, eventueel met lichte externe ndersteuning. Dit vanuit de vertuiging dat elkaar visiteren kan bijdragen aan het levend huden van de cde en ged bestuur kan bevrderen dr middel van leren en ntwikkelen p basis van cllegiale feedback. Aanbeveling 24 gericht aan de VO-raad en de VTOI: Ø De cmmissie beveelt de VO-raad aan m samen met de VTOI de vernieuwde gvernancecde VO verder tt leven te brengen en de naleving ervan te bevrderen, zwel in de geest als naar de letter, dr het rganiseren van een visitatiestelsel ged bestuur p sectrniveau, vr en dr bestuurders en intern tezichthuders zelf, met als delen leren en feedback geven. Om de naleving van de cde te kunnen bewaken en handhaven beveelt de cmmissie de VO-raad aan de bestaande klachtencmmissie m te dpen tt meldcmmissie en te bewaken dat deze nafhankelijk is. Dat wil zeggen: leden van de VO-raad f VTOI kunnen er geen deel van uitmaken. Deze meldcmmissie is het rgaan waar eenieder een melding kan den wanneer een lid van de VO-raad f VTOI zich niet hudt aan de regels, respectievelijk bepalingen van de cde vlgens het principe van pas te f leg uit. 56

57 In geval van een melding zal de meldcmmissie het bestuur van de VO-raad en/f de VTOI adviseren ver handhaving van de gvernancecde VO aan de hand van een interventieladder, waarbij de stappen van handhaving pklimmen in ernst, van licht naar zwaar, met als ultieme sanctie pzegging van het lidmaatschap van de vereniging. Vr een vrbeeld van de uitwerking van de interventieladder verwijst de cmmissie graag naar het rapprt Vldende en nu naar ged, de praktijk van ged bestuur in het mb van de cmmissie Gvernance, Handhaving en Cdes (2013) 10. Daarnaast beveelt de cmmissie de VO-raad en de VTOI aan m samen een nieuwe mnitringscmmissie in te stellen met de taak m eens in de drie jaar de werking van de cde te evalueren, vrstellen vr vernieuwing te den en de naleving van de cde te mnitren. De cmmissie acht het wenselijk dat deze cmmissie bestaat uit een mix van leden van de VO-raad en VTOI en externe nafhankelijke experts f ervaringsdeskundigen p het gebied van ged bestuur en gvernancecdes in de nnprfitsectr. Aanbeveling 25 gericht aan de VO-raad en de VTOI: Ø De cmmissie beveelt de VO-raad en de VTOI aan m een nafhankelijke meldcmmissie in te stellen, niet bestaande uit leden van de VO-raad f VTOI, die in geval een melding ver het niet naleven van de gvernancecde VO de VOraad en de VTOI adviseert ver handhaving aan de hand van een interventieladder. De cmmissie beveelt de VO-raad en de VTOI daarnaast aan een nieuwe mnitringscmmissie in te stellen met de taak m eens in de drie jaar de werking van de cde te evalueren, vrstellen vr vernieuwing te den en de naleving van de cde te mnitren. De cmmissie acht het wenselijk dat deze cmmissie bestaat uit een mix van leden van de VO-raad en VTOI en externe nafhankelijke experts f ervaringsdeskundigen p het gebied van ged bestuur en gvernancecdes. 10 Dit rapprt is te dwnladen p 57

58 6. VERSTERKING BESTUURSKRACHT In dit laatste hfdstuk geeft de cmmissie gehr aan haar derde pdracht: het frmuleren van adviezen vr de versterking van de bestuurskracht in het vrtgezet nderwijs. De cmmissie wijst er graag p dat van de werking van een gvernancecde VO alleen niet te veel verwacht mag wrden. Cls verwrdt dit in zijn recente ratie treffend met een uitspraak van een van de grndleggers van de scilgie, Durkheim: Als de zeden ntbreken, zijn wetten nuitverbaar. Als de zeden tereikend zijn, zijn wetten verbdig (Cls, 2014, p. 34). Ok brengt de cmmissie hier vr het vetlicht wat Hge in haar essay ver nderwijsbestuur schrijft (2014, p. 14) namelijk dat een vermaat aan tezicht, cntrle en regels de eigen verantwrdelijkheid en het geweten van mensen ndermijnt [ ] Het leidt vral tt administratie, verantwrdingslast en ged bestuur p papier en daagt uit tt ntduikgedrag f nwenselijk gedrag dat niet nwettig is. Belangrijker ng: (gedrags)regels en zelfs gedragsprincipes vlstaan absluut niet m tt ethisch verantwrd handelen te kmen. Ze zijn per definitie te abstract en te universeel en gaan vrbij aan de specifieke cntext waarin mensen besluiten nemen en handelen [ ] Schwartz en Sharpe (2010) beschrijven in hun bek ver Practical Wisdm dat mreel juist handelen eerder een kwestie is van meesterschap, mdat het een berep det p het vermgen van mensen m de grijstinten van een specifieke situatie te zien en zich in te leven in de rl en psitie van anderen dan een kwestie van mreel gelijk (beweren en bewijzen wat het juiste is). Het wrdt vral geleerd in de praktijk dr te delibereren en te reflecteren met anderen en het helpt m hierin flink wat vlieguren te maken. De cmmissie neemt dan k als uitgangspunt dat een kwalitatief gede, actuele gvernancecde VO met een passende tepassings- en handhavingssystematiek een 58

59 ndzakelijk, maar beslist niet vldende element is m tt een praktijk van ged bestuur, ftewel, bestuurskracht, te kmen in de sectr VO. De geest en bedeling van een gvernancecde VO kmen alleen tt leven wanneer deze zijn ingebed in een heersende cultuur van passende waarden en nrmen en versterkt wrden dr maatregelen en mechanismen met een lerend karakter die het delibereren en reflecteren stimuleren p wat ged bestuur is en he dit uitpakt in specifieke situaties. Belangrijk is hierbij k dat mensen in staat wrden gesteld m zich ged bestuur meester te maken dr hierin hun vlieguren te maken. De cmmissie geeft in dit hfdstuk aanbevelingen m tt een dergelijke cultuur en dergelijke maatregelen en mechanismen te kmen en adresseert dit p twee niveaus: 1. Instellingsniveau (besturen, intern tezicht en medezeggenschap); 2. Sectrniveau (VO-raad en VTOI). 6.1 Instellingsniveau Om te kmen tt een cultuur van passende nrmen en waarden met betrekking tt ged bestuur acht de cmmissie het vrtdurende gesprek ver het juiste mrele gedrag en de juiste huding in cncrete praktijksituaties van ged bestuur cruciaal. Hiervr is het van belang dat bestuurders een directe aanspreekcultuur vrleven, realiseren en bewaken, van nder (leerlingen, dcenten) tt bven (bestuur, intern tezicht) in de nderwijsrganisatie (zie aanbeveling 4 in dit rapprt). Znder vlledig te kunnen zijn, geeft de cmmissie hier een aantal strategieën vr besturen die bijdragen aan een dergelijke cultuur, waarbij de cmmissie k verwijst naar het rapprt Een lastig gesprek van de Cmmissie Behrlijk Bestuur (2013): Het stellen van de waarte-vraag. Het gegeven dat het nderwijs publieke belangen dient en daarmee meervudig in delbereiking is, leidt tt de 59

60 fundamentele vraag vr bestuurders waarte zij nderwijs besturen. Omdat de samenleving cntinu verandert, is deze strategische waarte -vraag cntinu aan de rde vr nderwijsbestuur. De beantwrding ervan leidt tt invulling van de reginale-lkale nderwijspgave, in vrtdurende samenspraak met belanghebbenden in die mgeving (zie k aanbeveling 17 in dit rapprt); Het expliciteren van het waarte van het bestuur en de nrmen en waarden die daarbij het uitgangspunt vrmen en er gewicht aan tekennen, bijvrbeeld met behulp van de symbliek van het afleggen van een bestuurderseed; Mechanismen vr zelfbinding inveren, zals een vier gen -principe, wederkerige advies- en instemmingsrechten f rulerend vrzitterschap; Transparantie betrachten; Tepassen van de ultieme nrmatieve tets: is een besluit, activiteit f gang van zaken media-prf, dcentenkamer-prf en/f uder-prf ; Waarheidsspreken (het griekse parrhêsia) bevrderen (zie: Cls, 2014; Van de L, 2014). Vr een praktijk van ged bestuur acht de cmmissie evenwichtige verhudingen (checks and balances) in de rganisatiestructuur en -cultuur k ndzakelijk. Ten eerste vindt de cmmissie het hierbij van belang dat de uitefening van de bestuurlijke functie niet alleen is belegd bij het bestuur - zeker gezien het relatief grte aantal eenhfdige bestuurders in de VO-sectr -, maar wrdt uitgeefend in het samenspel tussen het rgaan vr intern tezicht, het bestuur, de directie(s) en bestuurlijke staf en het medezeggenschapsrgaan. Ten tweede vraagt de cmmissie in dit verband aandacht vr de functie van directeurbestuurder die een dubbelrl in zich herbergt, hetgeen m extra alertheid vraagt wat betreft de rluitefening en rlvastheid in relatie tt de verige directie- f managementleden en wat betreft machtscncentratie en mgelijk gebrek aan tegenwicht. 60

61 Aanbeveling 26 gericht aan de besturen en de rganen vr intern tezicht VO samen: Ø De cmmissie beveelt de besturen en de rganen vr intern tezicht in het geval van een directeur-bestuurder aan alert te zijn p de rluitefening en -vastheid van de directeur-bestuurder en p het evenwicht in het samenspel met de directie/het management. Ten derde wijst de cmmissie erp dat bij het besturen van de nderwijsrganisatie leerlingen en hun uders, dcenten, niet-nderwijzend persneel, directies en schlstaf betrkken dienen te zijn bij beleid en besluiten. Zij meten infrmatie en feedback kunnen geven p (de gevlgen van) de bestuurlijke prcessen, zwel langs frmele als infrmele weg (zie aanbeveling 16 in dit rapprt). In het algemeen vraagt de cmmissie van alle geledingen binnen de schlrganisatie (intern tezicht, bestuur, medezeggenschap, directie) hun rlbewustzijn en rlvastheid zdanig te ntwikkelen dat zij niet alleen gebrand zijn p hun eigen rechten en bevegdheden, maar k p die van de andere partijen, zdat alle geledingen de ruimte wrdt gegund m hun rl te spelen. Bijzndere aandacht vraagt de cmmissie hierbij vr: Leerlingen Besturen kunnen de afstand tt leerlingen verkleinen dr meer werk te maken van hun zrgplicht m leerlingen zdanig in psitie te brengen en te te rusten dat zij kunnen participeren in (het besturen van) de nderwijsrganisatie. Dit kan langs frmele weg (medezeggenschap f leerlingenraad) maar k langs infrmele weg (verleg, aanspreken, ntmeting). 61

62 Ouders Besturen kunnen de afstand tt uders verkleinen dr meer werk te maken van hun zrgplicht m uders zdanig in psitie te brengen en te te rusten dat zij kunnen participeren in (het besturen van) de nderwijsrganisatie. Dit kan langs frmele weg (medezeggenschap f uderraad) maar k langs infrmele weg (verleg, aanspreken, ntmeting). Medezeggenschapsrgaan Besturen kunnen meer en beter werk van hun zrgplicht maken m de medezeggenschap binnen de nderwijsrganisatie ptimaal te laten verlpen dr de rganen vr medezeggenschap beter in psitie te brengen, dr infrmatie zdanig aan te leveren dat de medezeggenschap zijn taak ptimaal kan vervullen en dr schling, training en evaluatie van het eigen functineren van de medezeggenschap te stimuleren. Aanbevelingen 27 en 28 gericht aan de besturen VO: Ø De cmmissie beveelt besturen aan de afstand tt leerlingen en uders te verkleinen dr meer werk te maken van hun zrgplicht en hen zdanig in psitie te brengen en te te rusten dat zij kunnen participeren in (het besturen van) de nderwijsrganisatie, zwel langs frmele als infrmele weg. Ø De cmmissie beveelt besturen aan meer en beter werk van hun zrgplicht te maken m de medezeggenschap binnen de nderwijsrganisatie ptimaal te laten verlpen dr de rganen vr medezeggenschap beter in psitie te brengen, dr infrmatie zdanig aan te leveren dat de medezeggenschap zijn taak ptimaal kan vervullen en dr schling, training en evaluatie van het eigen functineren van de medezeggenschap te stimuleren. 62

63 6.2 Sectrniveau Op sectrniveau zu, naar de mening van de cmmissie, het gesprek ver ged bestuur binnen de VO-raad en de VTOI in elk geval meten gaan ver de waarte -vraag: Waarte wrdt het nderwijs bestuurd, waarbij deze vraag gesteld kan wrden vr een grep schlbesturen in lkaal/reginaal verband (bijvrbeeld met het g p krimp f reginale achterstandenprblematiek) én p sectraal niveau (bijvrbeeld met het g p ICT-ntwikkeling in de samenleving f de ntwikkeling van het dcentenberep). Om p sectrniveau te kmen tt een cultuur van passende nrmen en waarden met betrekking tt ged bestuur, acht de cmmissie het van het grtste belang dat een cntinu nderling gesprek hierver wrdt geverd dr de leden van de VO-raad en de VTOI en dat zij elkaar hierp aanspreken wanneer zij hier aanleiding te zien. Hierte heeft de cmmissie in dit rapprt aanbeveling 23 gefrmuleerd. Ok vindt de cmmissie het uiterst wenselijk dat er een bestuurlijk visitatiestelsel wrdt pgezet waarbij cllega-besturen en rganen vr intern tezicht elkaar visiteren. Dit versterkt het leren van elkaar binnen de sectr en kan k vr kruisbestuiving zrgen. De cmmissie heeft hierte aanbeveling 24 gefrmuleerd. Om het leren ver ged bestuur van elkaar binnen de sectr verder te stimuleren kunnen de bestaande leernetwerken en -kringen van besturen beter benut en gefaciliteerd wrden. Het initiatief vanuit de VO-academie m schlleiders te ndersteunen bij het pzetten van een leernetwerk vindt de cmmissie hier vrbeeldstellend. Ten aanzien van het thema ged bestuur adviseert de cmmissie dat de VO-raad en de VTOI zich practief inzetten m bestaande leernetwerken uit te breiden en waar ndig nieuwe netwerken, kringen f cmmunities f practice p te richten met als del leren en feedback rganiseren ver ged bestuur in de praktijk, met behulp van intervisie en het bespreken van casuistiek. Daarbij kan van de faciliteiten van de VO-academie gebruik wrden gemaakt. 63

64 Aanbeveling 29 gericht aan de VO-raad en de VTOI: Ø De cmmissie beveelt de VO-raad en de VTOI aan bestaande netwerken, kringen en cmmunities f practice van bestuurders en/f intern tezichthuders te benutten m te leren en feedback te rganiseren ver ged bestuur in de praktijk, en hierte nieuwe (helpen) p te richten en te ndersteunen. Wat betreft de (transparantie ver de) naleving van de gvernancecde VO, is het aan de VO-raad/VTOI m de eigen leden verantwrding hierver te vragen, zie de aanbevelingen 19, 22 en 25 in dit rapprt. Hiervr is het van belang dat de leden van de VO-raad en van de VTOI de (vernieuwde) gvernancecde VO nderschrijven en zich willen verantwrden. Drdat k de nieuwe gvernancecde VO ng steeds het pas te f leg uit -principe kent, staat het de besturen en rganen vr intern tezicht vrij naar eigen inzicht invulling te geven aan ged bestuur, en deze invulling met behulp van een gede uitleg in jaarverslag en p de website te nderbuwen, mcht er afgeweken wrden van de (vernieuwde) gvernancecde VO. Tt slt kan het zijn dat een bestuurder f intern tezichthuder in het VO zich het hfd breekt ver een bepaald besluit, een bepaalde activiteit f praktijk: is dit wel passend f wenselijk met het g p ged bestuur? Hij f zij wrstelt hiermee, maar het is lastig, precair f ngewenst bij cllega s f externen te rade te gaan. De cmmissie stelt vr dat de VO-raad samen met de VTOI een lket inricht waar deskundigheid en ervaring aanwezig zijn en waar men vrijblijvend en vertruwelijk iets kan bespreken, afwegen en m advies kan vragen. Dit lket met laagdrempelig zijn en geenszins de uitstraling van een juridisch lket f berdelingscmmissie hebben. 64

65 Aanbeveling 30 gericht aan de VO-raad en de VTOI: Ø De cmmissie beveelt de VO-raad en de VTOI aan een laagdrempelig lket in te richten waar bestuurders, intern tezichthuders en anderen betrkken bij ged bestuur in het VO vrijblijvend en vertruwelijk kwesties van ged bestuur kunnen bespreken, afwegen en m advies kunnen vragen. 65

66 BIJLAGE 1. LITERATUUR Blkdijk, T. M. M. & Gdijk, R. (2012). Tezicht binnen nderwijsinstellingen. Onderzek naar samenstelling, werkwijze, en functineren van raden van tezicht in het nderwijs. Den Haag/Tilburg: Natinaal Register/Tias Nimbas Business Schl. Brnneman-Helmers, R. (2011). Overheid en nderwijsbestel. Beleidsvrming rnd het Nederlandse nderwijsstelsel, Academisch Prefschrift. Den Haag: SCP. Cmmissie Gvernance, Handhaving en Cdes (Cie-Hge) (2013). Vldende en nu naar ged! Evaluatie van de cde ged bestuur in de BVE-sectr. Werden: MBORaad. Cls, K. (2014). Ghandi in Gvernance. Oratie. Tilburg: TIAS Schl fr Business and Sciety, Universiteit van Tilburg. De Kning, P & Dielemens, J. (2011). Implementatie van de Cde Ged Onderwijsbestuur bij Schlen vr Vrtgezet Onderwijs. Stand van zaken per 31 ktber Onderzek in pdracht van de VO-raad. Rtterdam: Lectraat Bards & Gvernance. De Vijlder, F. J. & Westerhuis, A. (2002). Meervudige Publieke Verantwrding: een aanzet tt cnceptualisering en verkenning van de praktijk. Amsterdam: Max Gte Kenniscentrum BVE. Gdijk, R. (2012). Falend tezicht in semipublieke rganisaties? Zeken naar verklaringen. Assen: Van Grcum. Hningh, M.E. & Hge, E. H. (2012). Eindrapprtage mnitr Ged Bestuur Primair Onderwijs. Nijmegen/Amsterdam: Radbud Universiteit Nijmegen/Hgeschl van Amsterdam. 66

67 Hningh, M. E. & Van Genugten, M. (2014). Mnitrstudie Ged Onderwijsbestuur in het VO. Nijmegen: Instituut vr Managementresearch, Radbud Universiteit Nijmegen. Inspectie van het Onderwijs (2013). De kwaliteit van het bestuurlijk handelen in het funderend nderwijs. Utrecht: Inspectie van het Onderwijs. Hge, E.H. (2014). Hge verwachting, vrije uitvering, stevige sturing. Een essay ver nderwijsbestuur. Den Haag: Ministerie van OCW. Hge, E.H., Burns, T. & Wilkszewski, H. (2012). Lking beynd the numbers: stakehlders and multiple schl accuntability. OECD Educatin Wrking Papers, N 85. Parijs: OECD Publishing. Schwartz, B. & Sharpe, K. (2010). Practical Wisdm. The Right Way t D the Right Thing. New Yrk: Riverhead Bks. Van de L, E. (2014). Schaduwen in de bardrm. Oratie. Tilburg: TIAS Schl fr Business and Sciety, Universiteit van Tilburg. Van Wieringen, F. (2010). Organisatie van het Onderwijsbestel. In: Klarus, R. & De Vijlder, F. (2010). Wat is ged nderwijs. Bestuur en regelgeving. Den Haag: Bm Lemma uitgevers, p

68 BIJLAGE 2. VERGELIJKING GOVERNANCECODES Er zijn diverse gvernancecdes binnen de nderwijssectr en breder binnen de semipublieke sectr. Om te kmen tt uitgangspunten vr een nieuwe gvernancecde VO heeft de cmmissie ervr gekzen m de huidige versie te vergelijken met drie andere cdes: de Zrgbrede Gvernancecde, de Gvernancecde Wningcrpraties en de gvernancecde MBO. De drie gvernancecdes zijn geselecteerd p grnd van de vlgende criteria: De cde mag niet langer dan vijf jaar geleden pnieuw zijn vastgesteld zdat er ng actuele pvattingen en nrmen van ged bestuur uit spreken. (De naleving van) eerdere versies van de gvernancecde met(en) al eens gemnitrd en geëvalueerd zijn, zdat in de nieuwste versie ervaringskennis en vrtschrijdend inzicht ver therie en praktijk van ged bestuur is verwerkt. Vr de vier cdes is systematisch een vergelijking van aspecten en nderdelen gemaakt, aangegeven in tabellen. Deze tabellen staan nderaan de vergelijking pgenmen in deze bijlage. Er is gekeken naar verschillen en vereenkmsten tussen de gvernancecde VO en de andere drie cdes ten aanzien van: 1. Inhudspgave; 2. Telichting p geschiedenis, aard en status van de cde; 3. Bepalingen ver bestuur; 4. Bepalingen ver intern tezicht; 5. Bepalingen ver hrizntale verantwrding; 6. Bepalingen ver interne bedrijfsvering. 68

69 1. Inhudspgave De cmmissie acht de inhudspgave van de huidige gvernancecde VO erg mvangrijk en bvendien minder lgisch pgebuwd dan de inhudspgaven van de andere cdes. Zie tabel Telichting p geschiedenis, aard en status van de cde De gvernancecde VO kan vlgens de cmmissie getypeerd wrden als een mixed cde, er staan afwisselend principle- en rule-based bepalingen in genemd. Opvallend is het verschil met de Zrgbrede Gvernancecde en de gvernancecde MBO. Deze cdes zijn duidelijk pgesplitst in enerzijds regels en anderzijds richtlijnen dan wel handreikingen. Aan beide is een eigen status en handhaving tegekend. De sectren streven de invulling van ged bestuur vlgens de regels na en handhaven dit. De richtlijnen/handreikingen vrmen daarnaast tips en suggesties die al dan niet gebruikt kunnen wrden dr instellingen. Zie tabellen 2A, 2B en 2C. Verhuding wetgeving De gvernancecde VO bevat p dit mment bepalingen waarin regels genemd staan die k zijn vastgesteld in wet- en regelgeving. In andere cdes ziet de cmmissie deze regels (na herziening) niet terugkmen in de cde, mdat dit dubbelp is. Eigenaarschap In de MBO- en wningcrpratiesectr is het intern tezicht k eigenaar van de gvernancecde, in de VO-sectr is dit niet het geval. Pas te f leg uit -principe In de gvernancecde VO staat dat instellingen aan belanghebbenden meten telichten he wrdt mgegaan met de cde en he deze wrdt nageleefd. Het intern tezicht krijgt geen rl tebedeeld p dit punt. In de Gvernancecde Wningcrpraties staat de rl van het intern tezicht wel expliciet benemd, dat lijkt de cmmissie een gede zaak. 69

70 Ok verplicht de gvernancecde VO niet m transparant te zijn ver mgang met en naleving van de gvernancecde VO dr hierver te rapprteren in het jaarverslag. Dit staat wel in de gvernancecde MBO pgenmen en de cmmissie hecht grt belang aan deze transparantie. Tt slt is pvallend dat in de Zrgbrede Gvernancecde aan het principe pas te f leg uit is tegevegd dat er alleen mag wrden afgeweken als dit tt evident betere resultaten leidt. De cmmissie vindt dat een interessant principe. 3. Bepalingen ver bestuur Samenstelling en belning bestuur De werkgeversrl van het intern tezicht wrdt in de gvernancecde VO niet sterk benemd. Dit betekent vlgens de cmmissie dat een VO-bestuur p basis van de huidige bepalingen relatief veel autnmie en macht kan hebben met betrekking tt de eigen structurering en het eigen functineren. Zie tabel 3A. Taken en werkwijze bestuur De taken van het bestuur staan in de gvernancecde VO alleen specifiek beschreven en niet in algemene zin. Er staat vervlgens beperkt beschreven vr welke besluiten de gedkeuring van het intern tezicht ndig is en waar de medezeggenschapraad adviesrecht heeft. Op deze twee nderdelen verschilt de gvernancecde VO pvallend van de andere drie cdes. Zie tabel 3B. Belangenverstrengeling en nevenfuncties bestuur Het intern tezicht kan vlgens de cmmissie beter in psitie wrden gebracht in de gvernancecde VO, nder meer als het gaat m het tezien p belangenverstrengeling en de nevenfuncties van bestuurder(s). Zie tabel 3C. 70

71 4. Bepalingen ver intern tezicht Samenstelling en belning intern tezicht De gvernancecde VO is, vergeleken met de andere drie cdes, vrijblijvend als het gaat m zittingstermijn, (her)beneming, rster van aan- en aftreden en prfessinalisering van intern tezichthuders. Ok de scheiding tussen intern tezicht en bestuur, als het gaat m zelfevaluatie, staat alleen in de gvernancecde VO niet expliciet benemd. Zie tabel 4A. Taken en werkwijze intern tezicht De taken van het intern tezicht staan in de gvernancecde VO eenzijdig financieelbeheersmatig beschreven. De andere cdes benemen aanvullend tezicht p het besturen en het beleid van de rganisatie vanuit nderwijsinhudelijk en maatschappelijk perspectief. Verder valt het de cmmissie p dat alleen in de gvernancecde VO niet staat benemd dat het intern tezicht de verantwrdelijkheid heeft m actief en tijdig infrmatie te vergaren bij het bestuur, de externe accuntant en interne en externe functinarissen/adviseurs. Zie tabel 4B. Belangenverstrengeling en nevenfuncties intern tezicht Ok p dit nderdeel staan in de gvernancecde VO relatief weinig bepalingen pgenmen ten aanzien van melden van, gedkeuring vragen vr en transparant zijn ver nevenfuncties. Zie tabel 4C. 5. Bepalingen ver hrizntale verantwrding De inhud van de hrizntale verantwrding (de nderwerpen) is bij de gvernancecde VO vral gericht p de gvernance zelf, terwijl in de Zrgbrede Gvernancecde en de 71

72 gvernancecde MBO veel meer nderwerpen van hrizntale verantwrding wrden benemd: missie, visie, strategische afwegingen, definitie nderwijskwaliteit, enzvrt. Verder valt het de cmmissie p dat in de gvernancecde MBO de medezeggenschap expliciet als vlwaardige gesprekspartner bij de hrizntale dialg wrdt genemd. Zie tabel Bepalingen ver interne bedrijfsvering Opvallend is dat in de gvernancecde VO peratinele cncrete nrmen zijn pgenmen vr interne bedrijfsvering, daar waar dit in de Zrgbrede Gvernancecde en de gvernancecde MBO richtlijnen dan wel handreikingen zijn. Een pmerkelijke bepaling in de gvernancecde VO is prestatiesturing, mdat dit erg ingrijpt p he wrdt gestuurd. Van de andere drie cdes heeft alleen de Gvernancecde Wningcrpraties een apart hfdstuk interne bedrijfsvering, dit mdat dergelijke prcessen de primaire prcessen van een wningcrpratie zijn. Dit geldt niet vr zrgen nderwijsinstellingen, waardr cncrete peratinele nrmen in de Zrgbrede Gvernancecde en de gvernancecde MBO k niet als regels staan pgenmen. Zie tabel 6A. Tt slt staat in de gvernancecde VO ten aanzien van de externe accuntant beschreven dat het intern tezicht deze benemt en ntslaat. In de andere drie cdes zijn vervlgens k bepalingen pgenmen ver nder andere de wijze van rapprteren, aanwezigheid bij vergaderingen, benemingstermijn en herbenemingsmgelijkheden. Zie tabel 6B. 72

73 Tabel 1: Inhudspgave Gvernancecde van Hfdstuktitels in vlgrde BZ 1. Algemene bepalingen 2. Bepalingen hrizntale verantwrding 3. Bepalingen bestuur 4. Bepalingen intern tezicht 5. Bepalingen algemene vergadering 6. Algemene bepalingen: tepassing en naleving 7. Telichting p artikelen Aedes/VTW 1. Algemene bepalingen 2. Bepalingen bestuur 3. Bepalingen intern tezicht 4. Bepalingen interne bedrijfsvering 5. Bepalingen hrizntale verantwrding 6. Telichting p artikelen MBO Raad 1. Algemene bepalingen 2. Bepalingen bestuur 3. Bepalingen intern tezicht 4. Bepalingen hrizntale verantwrding 5. Algemene bepaling: klachtenprcedure VO-raad 1. Algemene bepalingen 2. Bepalingen hrizntale verantwrding 3. Bepalingen prfessinaliteit 4. Bepalingen integriteit 5. Bepalingen verhuding tezicht en bestuur 6. Bepalingen intern tezicht 7. Bepalingen belning 8. Bepalingen bestuur 9. Bepalingen interne bedrijfsvering 10. Algemene bepaling: invering cde 73

74 Tabel 2A: Geschiedenis van de cde Gvernancecde Geschiedenis van BZ 1999 aanbevelingen vr ged bestuur dr Cmmissie Health Care Gvernance - Meurs; Aanbevelingen à richtlijnen. Niet bindend, maar impuls vr discussie ver ged bestuur binnen sectr; Enkele zrgbranches ntwikkelden eigen gvernancecde; 1 januari 2006 Zrgbrede Gvernancecde van BZ van kracht; 2008 NFU eigen gvernancecde i.v.m. andere eisen vanuit wetgever, met Zrgbrede Gvernancecde als uitgangspunt; 2008 evaluatie dr Gvernancecmmissie Gezndheidszrg; Argumentatie evaluatie: tetsen naleven cde, tetsen effectiviteit handhavingsbeleid, in- en externe ntwikkelingen die vragen m herijking en incidenten in sectr; 18 juni 2009 preve herziening cde ter cnsultatie vrgelegd aan stakehlders; 13 inhudelijke aanpassingen drgeverd; Herziening van de cde (versie 2) is in werking getreden p 1 januari Aedes/VTW 1998 advies verbetering intern tezicht dr Cmmissie Intern Tezicht Wningcrpraties Glasz; 2007 Gvernancecde Wningcrpraties vastgesteld met afspraak dat werking zu wrden gevlgd; Evaluatie dr Mnitringscmmissie Gvernancecde Wningcrpraties Minderman; Herziening van de cde (versie 2) dr cmmissie de Winter is in werking getreden p 1 juli MBO Raad Gvernancecde BVE 2006 t/m 2008 met pas te-status; Evaluatie dr Cie-Hge (2008); Herziening cde (versie 2) vastgesteld dr leden MBO Raad en Platfrm Raden van Tezicht; Huidige cde is in werking getreden p 1 januari 2009; In cde pgenmen dat werking cde vr 1 januari 2012 geëvalueerd dient te wrden; Evaluatie dr Cie-J (2013) gaat leiden tt: Tweede herziening cde Ged bestuur lidmaatschapseis van vereniging VO-raad 2008 Cde Ged Onderwijsbestuur vastgesteld; 2010 evaluatie dr Inhlland nder leiding van Mnitringscmmissie Cde Ged Onderwijsbestuur; Onderzek naar implementatiestrategie VO-raad t.a.v. Cde Ged Onderwijsbestuur- Hendriks (2011); Herziening van de cde (versie 2) is in werking getreden p 1 augustus 2011; Overgangstermijn van 1 jaar vr nieuwe artikelen. 74

75 Tabel 2B: Aard van de cde Gvernancecde van BZ Overwegend rule-based Aard Principle-based nderdelen: Beschrijving del van de cde in inleiding: aanzetten tt denken eigen functineren, gemeenschappelijke referentiekader eigen reflectie/crrectie en berdeling anderen, transparantie en zelfregulering; Telichting bij de artikelen als laatste hfdstuk; integraal nderdeel van de cde. Rule-based nderdelen: Regels: afspraken die tegepast dienen te wrden, tenzij afwijken evident tt beter resultaat leidt; Hfdstuk 6 en 7: tepassing en naleving à tezicht p en mnitring van naleving cde middels Gvernancecmmissie Gezndheidszrg. Aedes/VTW Overwegend principle-based Principle-based nderdelen: Ieder hfdstuk start met het principe: mderne en breed gedragen pvatting ver ged bestuur; Naleving mgang cde is verantwrdelijkheid instelling zelf; Hfdstuk 6: verklaring van en telichting p begrippen uit de cde. Rule-based nderdelen: Ieder principe is uitgewerkt in cncrete bepalingen: nadere invulling algemene beginselen ged bestuur; Vr drie bepalingen (belning bestuurders, belning en zitteringstermijn intern tezicht) geldt pas te. MBO Raad Mixed cde Principle-based nderdelen: Hfdstuk 2: nderliggende principes wrden als kader vr de cde aangegeven; Handreikingen: tips en suggesties, die al dan niet gebruikt kunnen wrden dr instellingen. Rule-based nderdelen: Afspraken: sectr streeft deze invulling van ged bestuur na en spreekt elkaar hierp aan; Hfdstuk 6: klachtenprcedure à tezicht p en mnitring van naleving cde. VO-raad Mixed cde Principle-based nderdelen: Punt 1 + tekst vrafgaand aan punt 5 t/m 9: uitgangspunten wrden als kader vr cde aangegeven; Verwijzingen naar handreikingen: praktijkgerichte telichting p reglementen (geen nderdeel van cde). Rule-based nderdelen: Regels: cncrete afspraken ver vastleggen beleid en reglementen die een instelling dient te hebben; Punt 4: klachtenprcedure à tezicht p en mnitring van naleving cde. 75

76 Tabel 2C: Status van de cde BZ Aedes/VTW MBO Raad VO-raad Eigenaarschap Leden BZ (bestuur) Leden Aedes & VTW (bestuur en intern tezicht) Principe pas te f leg uit Y, nl: Dispensatie kleine instellingen (max. 2 j.) Mag alleen afwijken als dit leidt tt evident betere resultaten Y, nl: Op 3 punten is cde dwingend: belning bestuur, belning én zittingstermijn intern tezicht Leden MBO Raad en Platfrm Raden van Tezicht mbinstellingen (bestuur en intern tezicht) Leden VO-raad (bestuur) Definitie pas te f leg uit Argumentatie vr gekzen principe Hfdstuk(ken) waarin status wrdt tegelicht 76 Tepassen f aangeven waarm niet en p welke punten met welke vervangende regels wrdt afgeweken Over afwijking altijd verantwrding afleggen in Jaardcument Maatschappelijke Verantwrding Inleiding, Werksfeer, Tepassing Geen vrijblijvendheid; alleen beargumenteerd afwijken Over afspraken in en mgang met cde verantwrden jaarverslag Gedkeuring intern tezicht ndig vr elke verandering in aan belanghebbenden/in gvernancestructuur en in naleving cde Diversiteit sectr maakt het nmgelijk nrmen te frmuleren die als blauwdruk tepasbaar zijn Afwijking cde dwingt tt uitleg in jaarverslag en zrgt vr verantwrding en dialg Vrwrd, Preambule, Naleving en Handhaving Geen vrijblijvendheid; alleen beargumenteerd afwijken Over afspraken in en mgang met cde verantwrden in Geïntegreerd Jaardcument Past bij autnmie en variëteit sectr en bij verhuding Rijksverheid en sectr Det recht aan verhudingen tezichthuders en bestuurders Meest gebruikelijke status in semipublieke sectren Kader vr de cde Belanghebbenden telichten in heverre wrdt vldaan aan bepalingen uit cde en eventuele afwijkingen uitleggen Instellingen wrdt ruimte gebden m p punten af te wijken van de cde, mits aan belanghebbenden transparant wrdt uitgelegd waarm Preambule, Algemene Bepalingen en Hrizntale verantwrding = pgenmen in cde / Y = is pgenmen in cde maar p andere manier, nl. / Geen = wrdt niets ver gezegd in cde

77 Tabel 3A: Samenstelling en belning bestuur BZ Aedes/VTW MBO Raad VO-raad Omvang wrdt bepaald dr intern tezicht Werving en selectie a.d.h.v. prfielen Beneming, schrsing en ntslag dr intern tezicht Y, nl: Intern tezicht keurt reglement mvang/ taakverdeling binnen bestuur ged, teveging: Adviesrecht ndernemingsraad en studentenraad Y, nl: Tenzij deze bevegdheid bij de ALV berust Maximale benemingsperide Mgelijkheden herbeneming Functineren jaarlijks besprken met intern tezicht Hgte en structuur belning wrdt bepaald dr intern tezicht Over belning wrdt jaarlijks transparant verantwrding afgelegd Instelling verstrekt bestuurder geen persnlijke leningen/garanties (Rechten p) aandelen zijn geen nderdeel belning bestuurder Y, nl: Intern tezicht bepaalt cntractduur, teveging: Maatschappelijk passende belning 4 jr. Y, nl: Intern tezicht bepaalt cntractduur Telkens pnieuw vr 4 jr., teveging: Uitkmsten wrden vastgelegd in dssier (handreiking: zelfevaluatie bestuur) Y, nl: Tenzij.b.v. vrwaarden en na gedkeuring intern tezicht; wrdt nit kwijtgeschlden, teveging: Met in achtneming Sectrbrede belningscde bestuurder wningcrpraties, teveging: O.b.v. zwaarte functie en maatschappelijke waarden en nrmen, teveging: Daarnaast evalueert bestuur peridiek eigen functineren, teveging: O.b.v. grenzen weten regelgeving en met terughudendheid t.a.v. bnussen en vertrekregelingen 77

78 Tabel 3B: Taken en werkwijze bestuur BZ Aedes/VTW MBO Raad VO-raad Taken bestuur staan in algemene zin beschreven Besluiten waar gedkeuring van intern tezicht vr ndig is, staan beschreven Betrekken relevante betrkkenen bij besluitvrming en standpuntbepaling Intern tezicht tijdig bendigde infrmatie verschaffen Y, nl. specifiek t.a.v.: Naleving cde (Aanstellen) prfessineel management Uitvering plannen management tetsen, ndig vr:, ndig vr:, ndig vr:, ndig vr: Begrting, Maatschappelijke, Visie, strategisch Strategisch beleid, jaarrekening en peratinele en meerjarenplan, begrting, winstbestemming financiële begrting, jaarrekening, (tenzij ALV delstellingen jaarplan, jaarverslag hierver beslist) (Randvrwaarde jaarrekening en Strategische) n bij) gehanteerde jaarverslag beleidsplannen strategie, (Wijzigingen in) Beleid begrting, bestuursreglement hrizntale jaarrekening en Vrstellen t.a.v.: verantwrding jaarverslag statuutwijziging, Wijzigingen in) Beleid hrizntale ntbinding, bestuursreglemen verantwrding aanvragen t Indien aanwezig: faillissement f Vrstellen t.a.v.: (wijzigingen in) surseance aanvragen bestuursreglement betaling faillissement f Vrstellen t.a.v.: Overige majeure surseance statuutwijziging, besluiten, p betaling ntbinding, vrstel bestuur Aangaan / aanvragen bepaald dr verbreken faillissement f intern tezicht en duurzame surseance betaling vastgelegd in samenwerking Aangaan / statuten en/f andere verbreken bestuursreglement rechtspersn duurzame Beëindiging samenwerking (Handreikingen arbeidsvereenkmst andere t.a.v. majeure / rechtspersn besluiten ingrijpende Beëindiging gefrmuleerd) wijziging arbeidsmstandighedekmst arbeidsvereen- / grte grep ingrijpende mdw. wijziging Overige majeure arbeidsmstandigheden beslissingen, vast grte te leggen in grep mdw. statuten en/f Opdracht tt bestuursreglement uitveren van + wijze van uitvering en verslaggeving visitatie, teveging: Wrdt vastgelegd in infrmatieprtcl 78

79 Taken en werkwijze bestuur(sleden) wrden vastgelegd in statuten en/f bestuursreglement Bestuur maakt effectief gebruik van adviesfunctie intern tezicht Bestuur draagt zrg vr aanwezigheid integriteitscde Bestuur heeft beleid ter bevrdering van integer handelen, teveging: Op website geplaatst, teveging: Inhud bepaald na verleg met ndernemingsraad 79

80 Tabel 3C: Belangenverstrengeling en nevenfuncties bestuur BZ Aedes/VTW MBO Raad VO-raad (Oud)tezichthuder is nit benembaar als bestuurder bij dezelfde instelling. Bestuurder is nit tegelijkertijd van vergelijkbare instelling binnen dezelfde sectr tezichthuder. Iedere schijn van belangenverstrengeling bestuurder/instelling dient vrkmen te wrden. Intern tezicht dient transacties waarbij tegenstrijdige belangen van materiële betekenis spelen tussen bestuur en instelling ged te keuren. Lid bestuur neemt geen deel aan discussie/besluitvrming indien deze ptentieel tegenstrijdig belang heeft. Bestuurder meldt ptentieel tegenstrijdig belang bij vrzitter intern tezicht. Structurele belangenverstrengeling is niet tegestaan. Intern tezicht dient aanvaarden betaalde nevenfunctie bestuur ged te keuren. Intern tezicht dient aanvaarden nbetaalde nevenfunctie bestuur ged te keuren. Y, nl: Oud-tezichthuder is 3 jaar niet benembaar Y, nl: Tenzij het een ander verzrgingsgebied betreft Y, nl: Oud-tezichthuder is 5 jaar niet benembaar, teveging: Intern tezicht bewaakt dit, teveging: Geldt k vr cntinuering Afhankelijk van aard en tijdsbeslag, teveging: Geldt k vr cntinuering Afhankelijk van aard en tijdsbeslag, teveging: Vermelden in jaarverslag In reglement vastgelegd welke transacties dit betreft, teveging: Bestuurder verschaft alle relevante infrmatie Intern tezicht besluit buiten aanwezigheid bestuur f sprake is van tegenstrijdig belang, teveging: Afhankelijk van aard en tijdsbeslag, teveging: Afhankelijk van aard en tijdsbeslag, teveging: Bestuurder verschaft alle relevante infrmatie Intern tezicht besluit f sprake is van tegenstrijdig belang en he ermee m te gaan, teveging: Familiaire f zakelijke relatie directe cllega s / samenwerkingspartners instelling Y, nl: Bestuur infrmeert intern tezicht ver aanvaarden 80

81 Bestuur geeft intern tezicht inzicht in bestaande nevenfuncties. Relevante nevenfuncties wrden in jaarverslag penbaar gemaakt. Criteria wel/niet testaan nevenfuncties wrden vastgelegd in reglement., teveging: En regels mgang tegenstrijdige belangen 81

82 Tabel 4A: Samenstelling en belning intern tezicht BZ Aedes/VTW MBO Raad VO-raad Omvang wrdt bepaald dr intern tezicht Werving, selectie, beneming a.d.h.v. prfielschetsen per lid pgesteld dr intern tezicht Prfielschetsen wrden jaarlijks geëvalueerd Beneming, schrsing en ntslag dr intern tezicht Maximale benemingsperid e Mgelijkheden herbeneming Minimaal aantal leden uit eigen sectr Er is een (penbaar) rster van aftreden Intern tezicht evalueert jaarlijks eigen functineren buiten aanwezigheid bestuur Intern tezicht evalueert jaarlijks met bestuur wederzijds en gezamenlijk functineren Na beneming verplicht schling vr leden intern tezicht Y, nl: Tenzij bevegdheid bij ALV berust Schrsing/ntslag.b.v. statutaire grnden + stemregels 4 jr. Max. 1 keer Minimaal 1, teveging: Bestuur wrdt achteraf geïnfrmeerd, teveging: Intern tezicht streeft naar diversiteit in samenstelling qua persnskenmerken 4 jr. Max. 1 keer Minimaal 1 Teveging: minimaal 1 financieel expert, teveging: Bestuur wrdt vraf advies gevraagd Evaluatie zwel als grep als per lid Intrductieprgramma, teveging: Bestuur, ndernemingsraad en studentenraad hebben adviesrecht Y, nl: In geval van vacature wrdt prfielschets pnieuw vastgesteld, teveging: 1 lid kan benemd wrden p bindende vrdracht ndernemingsraad 4 jr. Max. 1 keer Y, nl: Handreikingen t.a.v. samenstelling:.a. minimaal 1 eigen sectr, meerdere financieel experts, teveging: Bestuur wrdt vraf advies gevraagd Uitkmsten vastgelegd in dssier Werkwijze evaluatie wrdt vastgelegd in bestuursreglement Y, nl: Staat gefrmuleerd als handreiking Y, nl: Benemingsperide is van te vren vastgesteld Y, nl: Herbenemingsmgelijkheden zijn vastgelegd Y, nl: Buiten aanwezigheid bestuur staat niet expliciet vermeld Uitkmsten wrden vastgelegd in verslag 82

83 Intern tezicht bepaalt jaarlijks per lid nadere schlingsbehefte Hgte en structuur belning tezichthuders bepaalt intern tezicht Belning tezichthuders is nafhankelijk van resultaten instelling Over belning wrdt jaarlijks transparant verantwrding afgelegd Instelling verstrekt tezichthuders geen persnlijke leningen / garanties (rechten p) Aandelen zijn geen nderdeel belning tezichthuder Intern tezicht kan selectie/ remuneratie en/f audit dan wel andere cmmissies instellen Y, nl: Tenzij ALV dit det p vrdracht van intern tezicht, teveging: Met in achtneming van Hnreringscde cmmissarissen VTW, teveging: O.b.v. zwaarte functie en maatschappelijke waarden en nrmen, teveging: Cmmissies hebben eigen reglement, verantwrden in jaarverslag Y, nl: Staat gefrmuleerd als handreiking 83

84 Tabel 4B: Taken en werkwijze intern tezicht BZ Aedes/VTW MBO Raad VO-raad Tezichthudende taken staan beschreven Jaarlijks bespreken strategie en grtste risic s instelling Jaarlijks berdelen pzet en werking beheersingssystemen Wegen belangen van relevante betrkkenen af bij vervullen taak Tijdig vergaren van infrmatie vanuit bestuur en externe accuntant Intern tezicht adviseert bestuur en fungeert als klankbrd Indien ndig infrmatie inwinnen van functinarissen en/f externe adviseurs Intern tezicht spreekt elkaar aan p frequente afwezigheid bij vergaderingen, hudt tezicht p: Realisatie statutaire en andere delstellingen - strategie en risic s Opzet en werking beheersingssystemen Financiële verslaglegging Kwaliteit + veiligheid primair prces Naleving wet- en regelgeving Verhuding met belanghebbenden, hudt tezicht p: Realisatie delstellingen Strategie en risic s Opzet en werking beheersingssystemen Kwaliteitsbeleid Kwaliteit hrizntale verantwrding Financiële verslaglegging Naleving wet- en regelgeving Risicmanagement, hudt tezicht p: Algemene gang van zaken binnen instelling Beleid van bestuur; vanuit perspectief maatschappelijke en nderwijsdelstelling Y, nl: Staat als handreiking gefrmuleerd Y, nl: Staat als handreiking gefrmuleerd, hudt tezicht p: Financieel beleid en delmatig en rechtmatig (financieel) handelen van bestuur Naleving gvernancecde VO 84

85 Taken en werkwijze intern tezicht wrden vastgelegd in statuten en/f reglement Taken vrzitter staan beschreven Taken mgelijke selectie/ remuneratie en auditcmmissie staan beschreven Intern tezicht zrgt vr klkkenluidersregel ing en crrecte afwikkeling meldingen Y, nl: Bestuur zrgt vr klkkenluidersregeling Meldingen ver bestuur bij vrzitter intern tezicht, teveging: Reglement mvat passage mgang bestuur, ndernemingsraad Reglement wrdt p website geplaatst Y, nl: Bestuur zrgt vr klkkenluidersregeling Meldingen ver bestuur bij vrzitter intern tezicht Bestuur det 1x p.j. verslag aan intern tezicht ver werking klkkenluidersregeling Op website geplaatst Y, nl: Staan genemd in handreikingen Y, nl: Staan genemd in handreikingen 85

86 Tabel 4C: Belangenverstrengeling en nevenfuncties intern tezicht BZ Aedes/VTW MBO Raad VO-raad (Oud)bestuurder is nit benembaar als tezichthuder bij dezelfde instelling Tezichthuder is nit tegelijkertijd van vergelijkbare instelling binnen dezelfde sectr bestuurder/ tezichthuder Y, nl: Oud-bestuurder en alle udwerknemers zijn 3 jaar niet benembaar Y, nl: Tenzij het een ander verzrgingsgebied betreft Y, nl: Oud-bestuurder en alle ud-werknemers zijn 5 jaar niet benembaar Y, nl: Tenzij het een ander verzrgingsgebied betreft Geldt k vr lid management, teveging: Geldt k vr eindverantwrdelijk schlleider Tezichthuder wrdt berdeeld p vastgelegde nafhankelijkheidscriteria, teveging: Criteria gelden vr tezichthuder zelf en alle aanverwanten tt in 2 e graad 9 criteria in cde Iedere schijn van belangenverstrengeling tezichthuder/ instelling dient vrkmen te wrden Intern tezicht dient transacties waarbij tegenstrijdige belangen van materiele betekenis spelen tussen tezichthuder en instelling ged te keuren., teveging: Vrzitter bewaakt dit, teveging: Vermelden in jaarverslag In reglement vastgelegd welke transacties dit betreft Lid intern tezicht meldt ptentieel tegenstrijdig belang bij vrzitter intern tezicht (indien het vrzitter zelf betreft, meldt deze zich bij vice-vrzitter), teveging: Tezichthuder verschaft alle relevante infrmatie Intern tezicht besluit f sprake is van tegenstrijdig belang buiten aanwezigheid lid, teveging: Tezichthuder verschaft alle relevante infrmatie Intern tezicht besluit f sprake is van tegenstrijdig belang en he ermee m te gaan Lid intern tezicht verlaat vergadering tijdens discussie/besluitvrming ver nderwerp waar hij/zij (ptentieel) tegenstrijdig belang bij heeft Y, nl: Lid intern tezicht neemt niet deel aan discussie/besluitvrming ( ) 86

87 Structurele belangenverstrengeling is niet tegestaan Relevante nevenfuncties wrden in jaarverslag penbaar gemaakt Tezichthuders verrichten nit taken van het bestuur Intern tezicht keurt aanvaarden nevenfunctie tezichthuder ged Y, nl: Mate van nafhankelijkheid vermelden in jaarverslag, teveging: Tijdelijke delegatie lid (intensiever tezicht en advies) is mgelijk, teveging: Afhankelijk van aard en tijdsbeslag, teveging: Familiaire f zakelijke relatie directe cllega s / samenwerkingspartners instelling 87

88 Tabel 5: Bepalingen ver hrizntale verantwrding BZ Aedes/VTW MBO Raad (spreekt ver dialg) VO-raad Onderwerpen waar belanghebbenden bij betrkken dienen te wrden staan beschreven Samenwerkingspartners wrden betrkken bij uitvering en evaluatie primair prces Bestuur heeft in beleid vastgelegd wie belanghebbenden zijn Bestuur heeft in beleid vastgelegd: welke belanghebbenden, he en waarver wrden betrkken/ geïnfrmeerd Medezeggenschap wrdt als vlwaardige gesprekspartner beschuwd Instelling hudt zich aan prfessineel statuut : Belanghebbenden dan wel hun vertegenwrdiging wrden geïnfrmeerd en/f geraadpleegd ver: missie, visie, grndslag, strategisch beleid, verdragen zeggenschap, besluit tt fusie, pheffing, inkrimping/ uitbreiding, (de)cncentratie, teveging: I.i.g. geïnfrmeerd ver Jaardcument Maatschappelijke Verantwrding, teveging: Evalueert dit peridiek, teveging: I.i.g. gesprek ver visitatierapprt en standpunt ter zake bestuur/intern tezicht : Omgeving wrdt betrkken bij missie, visie, strategie, beleid, aanbd, kwaliteitszrg, teveging: Prfessineel statuut wrdt pgesteld dr werkgevers- en werknemersrganisaties : Belanghebbenden ntvangen gevraagd en ngevraagd infrmatie ver: scheiding bestuur en tezicht, reglementen bestuur en intern tezicht Y, nl: Er zijn afspraken ver en men spreekt elkaar aan p prfessineel handelen Er is beleid gericht p ntwikkeling deskundigheid persneel Bestuur zrgt vr tegankelijke klachtenregeling t.b.v. externe belanghebbenden, teveging: Ok vr ideeën/wensen /pmerkingen 88

89 Bestuur zrgt vr tegankelijke klachtenregeling t.b.v. interne belanghebbenden Er wrdt jaarlijks verantwrding afgelegd ver beleid hrizntale verantwrding Taken en verantwrdelijken bestuur en intern tezicht t.a.v. jaarverslag staan beschreven Y, nl: Ten minste 1 partij krijgt recht enquête tegekend in statuten, teveging: Ok vr ideeën/wensen /pmerkingen, teveging: Bestuur legt verantwrding af ver beleid in jaarverslag Bestuur is verantwrdelijk vr kwaliteit, juistheid, vlledigheid Intern tezicht bewaakt, teveging: Bestuur is verantwrdelijk vr kwaliteit, juistheid, vlledigheid Intern tezicht bewaakt, tevegin:g Bestuur en intern tezicht leggen verantwrding af ver belangrijke activiteiten/werkzaamheden, aantal vergaderingen, behandelde nderwerpen Instelling laat zich eens per 4 jaar visiteren, teveging: Gezamenlijke verantwrdelijkheid bestuur en intern tezicht Visitatierapprt p website geplaatst 89

90 Tabel 6A: Bepalingen ver interne bedrijfsvering: sturing en beheersing Binnen strategie wrdt aandacht besteed aan kwaliteitszrg Prestatiesturing is een cnstante factr binnen de planning- en cntrlcyclus Instelling nderzekt peridiek risic s en benemt beheersmaatregelen Bestuur verstrekt belanghebbenden infrmatie ver aard risic s en beheersmaatregelen Instelling heeft handleiding vr inrichting financiële verslaglegging en vr pstelling daarvan te vlgen prcedures Bestuur stelt tetsingskader met criteria vr aangaan verbindingen alsmede investeringen vast BZ Aedes/VTW MBO Raad VO-raad Y, nl: Staat gefrmuleerd nder hrizntale verantwrding (2.1.2) + telichting Y, nl: Y, nl: Staat gefrmuleerd Staat als handreiking als taak bestuur gefrmuleerd (3.1.3) + telichting Y, nl: Staat gefrmuleerd als taak bestuur (3.1.3) + telichting, teveging: Vermelden in jaarverslag, teveging: Intern tezicht bewaakt dit, teveging: Intern tezicht keurt ged en bewaakt naleving Y, nl: Staan verschillende handreikingen ver gefrmuleerd Y, nl: Staat als handreiking gefrmuleerd 90

91 Tabel 6B: Bepalingen ver interne bedrijfsvering: externe accuntant BZ Aedes/VTW MBO Raad VO-raad Intern tezicht benemt en ntslaat externe accuntant Nietcntrlewerkzaam heden dr externe accuntant wrden gedgekeurd dr intern tezicht Externe accuntant wnt i.i.g. vergadering(en) intern tezicht aangaande de jaarrekening bij Externe accuntant rapprteert ver nderzek jaarrekening gelijktijdig aan bestuur en intern tezicht Onderwerpen die minimaal pgenmen dienen te zijn in verslag externe accuntant staan beschreven Externe accuntant kan ver verklaring mtrent getruwheid jaarrekening wrden bevraagd dr intern tezicht Externe accuntant wrdt betrkken bij pstellen werkplan interne accuntant c.q. cntrller Herverweging keuze accuntantskantr en persn vindt peridiek plaats Maximale benemingsperide Mgelijkheden herbeneming Y, nl: Tenzij ALV dit det p vrdracht intern tezicht Bestuur kan adviseren Y, nl: Bij vrkeur vindt deze situatie niet plaats, anders melding in jaarverslag Geen peride genemd, teveging: Intern tezicht stelt k belning vast Bestuur kan adviseren : 8 criteria pgesplitst in subnderdelen: Accuntant cntrle Financiële cijfers Beheersingssystemen Iedere 4 jr. 4 jr. Telkens pnieuw vr 4 jr. Iedere 6 jr. 91