Minimuminkomens in Leiden

Transcriptie

1 September 2013 ugu Minimuminkomens in Leiden Samenvatting De armoede in Leiden is na 2009, net als in heel Nederland, toegenomen. Dat blijkt uit cijfers uit het regionaal inkomensonderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Afhankelijk van welke maatstaf voor armoede je neemt gaat het in 2010 om 4,3 tot 6,1 duizend Leidse huishoudens met 7,8 tot 9,9 duizend personen waarvan 2,1 duizend minderjarige kinderen. 1 Armoede in Leiden Huishoudens Personen totaal Minderjarig 1) Inkomens onder lage inkomengrens 4,3 dzd 7,8 dzd 2,1 dzd 2) Inkomens tot 110% sociaal minimum 6,1 dzd 9,9 dzd 2,1 dzd Inkomenscijfers op gemeentelijk niveau van ná 2010 zijn er nog niet, maar het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) verwacht in het armoedesignalement van 2012 een landelijke toename van de armoede voor 2012 en Er zijn geen redenen om aan te nemen dat Leiden hierop een uitzondering zal vormen. Hiervoor zijn ook aanwijzingen te vinden in recente cijfers uit eigen gemeentelijke bronnen: Het aantal Leidenaren van 18 t/m 64 jaar in de bijstand steeg van eind 2010 tot eind 2012; het aantal minderjarige kinderen in bijstandsgezinnen steeg toen van naar Leidenaren in de bijstand eind 2007 t/m eind t/m 64 jaar minderjarige kinderen Bron: gemeente Leiden, SZWnet en GBA In 2013 gaf 11% van de Leidenaren aan dat hun financiële situatie in de laatste twaalf maanden was verbeterd en 35% dat hun financiële situatie was verslechterd. Voor de vierde meting op rij is daarmee het percentage Leidse huishoudens met een financiële verbetering lager dan het percentage met een financiële verslechtering. Financiële situatie Leidse huishoudens, 2013 verbetering 11% verslechtering 35% Bron: Stadsenquête Leiden 1 Bij deze berekeningen voor minimuminkomens laat het CBS particuliere huishoudens die uitsluitend uit uitwonende studenten bestaan buiten beschouwing. BOA Feitenblad: lage inkomens in Leiden

2 Huishoudinkomens onder de lage-inkomensgrens Een manier om de ontwikkeling van armoede te volgen is te kijken naar hoeveel huishoudens een inkomen onder de zogenaamde lage-inkomensgrens hebben. Het gaat hier om alle huishoudens exclusief studentenhuishoudens. Lage-inkomensgrens De lage-inkomensgrens staat voor een vast koopkrachtbedrag en wordt alleen aangepast voor de prijsontwikkeling. Dit maakt deze grens geschikt voor het volgen van ontwikkelingen in de tijd. Bij het vaststellen van de grensbedragen wordt ook rekening gehouden met de samenstelling van het huishouden. Zo is in prijzen van het jaar 2010 de lage-inkomensgrens voor een alleenstaande 940 per maand. Bij hantering van de lage-inkomensgrens zijn aan bestedingen gebonden uitkeringen als de huurtoeslag buiten beschouwing gelaten. In het overzicht hieronder staan grensbedragen voor verschillende samenstellingen van huishoudens. Hoogte van de lage-inkomensgrens (netto maandbedrag, lopende prijzen) Samenstelling huishouden Alleenstaand Paar zonder kinderen kind kinderen kinderen Eenoudergezin 1 kind kinderen kinderen Bron: CBS/CPB Armoedesignalement 2012 (blz 17). In de periode van 2005 tot en met 2009 daalde het aantal Leidse huishoudens onder de lageinkomensgrens: van 5,3 duizend in 2005 tot 3,9 duizend in In 2010 steeg dit aantal weer tot 4,3 duizend. Tabel 1 geeft een overzicht van het aantal huishoudens onder de lage-inkomensgrens inclusief het aantal personen totaal en minderjarige kinderen in die huishoudens. Tabel 1 Inkomens onder de lage-inkomensgrens in Leiden, jaar huishoudens personen in deze huishoudens waarvan minderjarig kinderen *dzd % *dzd % *dzd % ,3 11,1% 1 10,0% 2,9 14,2% ,0 10,2% 8,8 8,6% 2,2 11,0% ,4 9,0% 8,0 7,9% 2,1 10,8% ,3 8,9% 7,7 7,6% 1,9 9,7% ,9 8,0% 7,2 7,1% 1,9 9,5% ,3 8,6% 7,8 7,7% 2,1 10,6% In 2010 waren er in Leiden: 4,3 duizend huishoudens met een inkomen onder de lage-inkomensgrens, 8,6% van de huishoudens daarin leefden 7,8 duizend personen: 7,7% van alle Leidenaren waarvan 2,1 duizend minderjarige kinderen: 10,6% van alle minderjarige kinderen. 2 van 10 BOA Feitenblad: lage inkomens in Leiden

3 In vergelijking met heel Nederland heeft Leiden een hoger percentage huishoudens met een inkomen onder de lage-inkomensgrens (grafiek 1a); ook het Leidse percentage personen en minderjarige kinderen in deze huishoudens is hoger dan het landelijk gemiddelde (grafiek 1b en 1c). Grafiek 1 Inkomens onder de lage-inkomensgrens, Leiden vergeleken met Nederland 1a) Huishoudens onder de grens 1b) Personen in deze huishoudens 12% 12% 8% 8% 4% 4% 0% Ned 1% 8,7% 7,4% 7,3% 7,4% 7,6% Lei 11,1%10,2% 9,0% 8,9% 8,0% 8,6% 1c) Minderjarige kinderen in de huishoudens 0% Ned 9,0% 7,6% 6,5% 6,4% 6,6% 6,8% Lei 10,0% 8,6% 7,9% 7,6% 7,1% 7,7% 12% 8% 4% 0% Ned 12,9%10,3% 9,2% 8,8% 9,0% 9,5% Lei 14,2%11,0%10,8% 9,7% 9,5% 10,6% Het armoedesignalement 2012 van CBS en SCP signaleert een sterke toename van de armoede in 2011 en verwacht een verdere stijging in 2012 en in Regionale inkomenscijfers op gemeentelijk niveau zijn voor deze jaren nog niet beschikbaar. Een indicatie 2 dat ook in Leiden het aantal huishoudens onder de lage-inkomensgrens zal toenemen is dat het aantal Leidenaren in de bijstand de afgelopen twee jaar is toegenomen (van eind 2010 tot eind 2012); en het aantal minderjarige kinderen in bijstandsgezinnen nam in die periode toe van (= 6,4% van thuiswonende kinderen) naar (=7,6% van de thuiswonende kinderen). 2 In 2010 zaten in Leiden 1,5 duizend huishoudens met een bijstandsuitkering onder de lage-inkomengrens: ruim een derde van de in totaal 4,3 duizend huishoudens met een inkomen onder die grens. Bij de overige huishoudens was er sprake van een andere voornaamste inkomensbron. Daarom is de stijging van het aantal Leidenaren in de bijstand slechts een indicatie dat het totale aantal huishoudens onder deze grens zal toenemen. BOA Feitenblad: lage inkomens in Leiden 3 van 10

4 2,2 2,2 2,1 2,0 1,9 2,1 9,7 1 9,7 9,4 9,4 9,9 Huishoudinkomens tot 110% van het sociaal minimum Een andere manier om de ontwikkeling van armoede te volgen is te kijken naar hoeveel huishoudens een inkomen tot een bepaald percentage van het sociaal minimum hebben. Sociaal of beleidsmatig minimum Het sociaal of beleidsmatig minimum is het wettelijk bestaansminimum zoals dat in de politieke besluitvorming is vastgesteld. Het sociaal minimum betreft normbedragen die verschillen per huishoudenstype en die jaarlijks worden aangepast. De norm voor een paar met uitsluitend minderjarige kinderen, bijvoorbeeld, is gelijkgesteld aan de bijstandsuitkering van een echtpaar, aangevuld met de kinderbijslag en het kindgebonden budget. Voor 65-plussers is het bedrag aan aow-pensioen als norm gekozen. In Leiden geldt als grens voor het minimabeleid 110% van dit sociaal minimum. In 2010 hadden in Leiden 6,1 duizend huishoudens een inkomen tot deze grens. Daarin wonen 9,9 duizend personen waarvan 2,1 duizend kinderen. Grafiek 2a en 2b tonen de aantallen voor de jaren 2005 tot en met Grafiek 2 Leidse huishoudinkomens tot 110% van het sociaal minimum 2a) huishoudens (* duizend) 2b) personen en minderjarige kinderen (*dzd) 6 5,7 6,1 5,9 5,8 5,8 6, personen totaal waarvan minderjarige kinderen 4 van 10 BOA Feitenblad: lage inkomens in Leiden

5 (x duizend) Huishoudinkomens tot 110% van het sociaal minimum per district In 2010 waren er in Leiden 6,1 duizend huishoudens met een inkomen tot 110% van het sociaal minimum. In die huishoudens woonden 9,9 duizend personen waarvan 2,1 duizend minderjarige kinderen. In absolute aantallen komen de meeste van de huishoudens voor in het Bos- en Gasthuisdistrict (1,2 duizend huishoudens) en in Leiden Noord (1,1 duizend). Relatief heeft Leiden Noord het grootste aandeel huishoudens met een inkomen tot 110% van het sociaal minimum (20% van de huishoudens daar), het kleinste aandeel komt voor in het Stevenshofdistrict: 7% van de huishoudens daar heeft een inkomen tot die grens. Grafieken 3a en 3b tonen het aantal huishoudens, personen en minderjarige kinderen tot 110% van het sociaal minimum per district. Grafiek 3a Huishoudens tot 110% van het sociaal minimum per district, 2010 (aantallen * duizend) 1,0 1,1 1,2 0,5 0,9 0,7 0,6 0,6 0,0 Binnen stad-z Binnen stad-n Stations district Leiden Noord Rooden burgerd. Bos- en Gasthuisd. Mors district Boer haaved. Meren wijkd. 0,3 Stevens hofd. Grafiek 3b Personen en kinderen in de huishoudens tot 110% van het sociaal minimum per district, ,0 2,0 2,0 1,5 1,0 0,5 0,0 0,5 0,0 Binnen stad-z 1,3 0,2 Binnen stad-n 0,0 Stations district Leiden Noord 1,2 0,2 Rooden burgerd. 0,5 Bos- en Gasthuisd. 1,0 0,2 Mors district 0,2 0,0 Boer haaved. 1,2 Meren wijkd. 0,6 Stevens hofd. personen waarvan minderjarige kinderen Voor alle cijfers zie tabel 2 op blz 9 BOA Feitenblad: lage inkomens in Leiden 5 van 10

6 Huishoudinkomens tot 110% van het sociaal minimum naar samenstelling huishouden Van de 6,1 duizend huishoudens met een inkomen tot 110% van het sociaal minimum in 2010 waren er 3,9 eenpersoonshuishoudens en 2,2 duizend meerpersoonshuishoudens. Meer dan de helft van de 2,1 duizend minderjarige kinderen in deze huishoudens woonde in een eenoudergezin met enkel minderjarige kinderen. Grafiek 4 toont het aantal huishoudens, personen en minderjarige kinderen tot 110% van het sociaal minimum naar samenstelling van het huishouden. Grafiek 4 Huishoudens, personen en minderjarige kinderen met inkomen tot 110% van sociaal minimum EENPERSOONS man 65-1,5 1,5 man 65+ 0,3 0,3 vrouw 65-1,1 1,1 vrouw 65+ 1,0 1,0 MEERPERSOONS huishoudens personen waarvan minderjarige kinderen paar 65-0,3 0,7 paar 65+ 0,7 paar, kind 18- * paar, kind 18+ * 1ouder, kind 18- * 1ouder, kind 18+ * overig 0,2 0,3 0,6 0,7 0,9 1,1 1,7 1,7 0,0 0,5 1,0 1,5 * kind 18- wil zeggen alle kinderen minderjarig; kind 18+ wil zeggen minstens 1 kind meerderjarig Voor alle cijfers zie tabel 3 op blz 9 6 van 10 BOA Feitenblad: lage inkomens in Leiden

7 verslechterd verbeterd Financiële situatie huishoudens volgens Leidenaren zelf Naast het Regionaal InkomensOnderzoek is er nog een bron om ontwikkelingen in de financiële positie van Leidenaren te volgen: de Stadsenquête Leiden. In 2013 gaf 11% van de Leidenaren aan dat hun financiële situatie in de laatste twaalf maanden was verbeterd en 35% dat hun financiële situatie was verslechterd. Voor de vierde meting op rij is daarmee het percentage Leidse huishoudens met een financiële verbetering lager dan het percentage met een financiële verslechtering. Het saldo van beide 3 is sinds het begin van de stadsenquête niet zo negatief als in 2013: -24. De invloed van de economische crisis is duidelijk merkbaar. Ook in de periode 2003 tot en met 2005 waren er meer huishoudens met een verslechtering dan met een verbetering (grafiek 5). Grafiek 5 Ontwikkeling van de financiële huishoudsituatie in de laatste 12 maanden, % 20% 0% 20% 40% verbeterd 37% 26% 19% 17% 19% 22% 26% 22% 16% 16% 17% 11% verslechterd 8% 15% 27% 30% 30% 21% 15% 17% 22% 20% 22% 35% saldo (%punt) Bron: Stadsenquête Leiden (in 2012 is er geen stadsenquête geweest) In 2013 heeft ruim een kwart (28%) wel eens bezuinigd op de eerste levensbehoeften of gewacht met betalen van de vaste lasten; verder zegt 16% schulden te hebben (exclusief hypotheek). 50-plussers hebben minder vaak schulden en hoeven minder vaak te bezuinigen. Grafiek 6 Noodzaak tot bezuinigen en schulden Leidenaren naar leeftijd, % 20% 10% 0% totaal 25 t/m 34 jaar 35 t/m 49 jaar 50 t/m 79 jaar bezuinigen 28% 36% 24% 24% schulden 16% 29% 15% 10% Bron: Stadsenquête Leiden 3 Saldo wordt als volgt berekend: percentage verbeterd minus percentage verslechterd, weergegeven in procentpunten. Bij een positief saldo zijn er meer huishoudens met een financiële verbetering, bij een negatief saldo zijn er meer huishoudens met een financiële verslechtering. BOA Feitenblad: lage inkomens in Leiden 7 van 10

8 Achtergrondinformatie en tabellen Regionaal Inkomensonderzoek (RIO) Sinds 1946 doet het CBS regelmatig onderzoek naar de regionale inkomensverdeling. Deze onderzoeken zijn voornamelijk gebaseerd op fiscale registers (belastinggegevens) en de bevolkingsregisters (GBA). Tot en met de gegevens van 2009 zijn de resultaten gebaseerd op een steekproef van twee miljoen huishoudens; vanaf 2010 worden de belastinggegevens van alle huishoudens meegenomen (integrale waarneming). De gepubliceerde gegevens over inkomens van personen en huishoudens worden beschikbaar gesteld voor Nederland en allerlei gebieden binnen Nederland, waaronder gemeenten. Voor meer informatie van het CBS klik hier Particuliere huishoudens Eén of meer personen die samen een woonruimte bewonen en zichzelf daar niet-bedrijfsmatig voorzien in de dagelijkse levensbehoeften. Studentenhuishoudens zijn particuliere huishoudens die alleen bestaan uit uitwonende studenten. Huishoudens onder de lage-inkomengrens en huishoudens tot 110% van het sociaal minimum Bij de berekening van huishoudens onder de lage-inkomengrens en tot 110% van het sociaal minimum laat het CBS studentenhuishoudens buiten beschouwing evenals huishoudens met een onvolledig jaarinkomen. Voor de berekende percentages gaat het daarom om (personen in) particuliere huishoudens waarvan de hoofdkostwinner (of eventuele partner) een volledig jaarinkomen heeft en niet afhankelijk is van studiefinanciering. Armoedesignalement Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) presenteren in deze gezamenlijke publicatie de meest actuele gegevens over armoede in Nederland. De publicatie verschijnt eenmaal per jaar, meestal in december. Digitale versies staan op de website van het SCP, zoals bijvoorbeeld het Armoedesignalement van 10 BOA Feitenblad: lage inkomens in Leiden

9 Tabel 2 Leidse huishoudinkomens (excl. studenten) tot 110% van het sociaal minimum, 2010 huishoudens personen minderjarige kinderen district * dzd % * dzd % * dzd % Totaal huishoudens 6,1 12% 9,9 10% 2,1 11% 0 Binnenstad-Zuid 12% 0,5 10% 0,0 6% 1 Binnenstad-Noord 0,9 15% 1,3 13% 0,2 15% 2 Stationsdistrict 10% 8% 0,0 5% 3 Leiden-Noord 1,1 20% 2,0 17% 20% 4 Roodenburgerdistrict 0,7 9% 1,2 6% 0,2 5% 5 Bos- en Gasthuisdistrict 1,2 14% 2,0 12% 0,5 16% 6 Morsdistrict 0,6 13% 1,0 10% 0,2 13% 7 Boerhaavedistrict 10% 0,2 7% 0,0 4% 8 Merenwijkdistrict 0,6 10% 1,2 9% 11% 9 Stevenshofdistrict 0,3 7% 0,6 5% 4% Bron: CBS RIO (CBS berekent deze cijfers exclusief studentenhuishoudens) Leesvoorbeeld: In 2010 zijn er in het Bos- en Gasthuisdistrict 1,2 duizend huishoudens met een inkomen tot 110% van het sociaal minimum. Dat wil zeggen dat 14% van de huishoudens daar een inkomen heeft tot 110% van het sociaal minimum. Tabel 3 Leidse huishoudinkomens (excl. studenten) tot 110% het van sociaal minimum, 2010 huishoudens personen minderjarige kinderen samenstelling * dzd % * dzd % * dzd % Totaal huishoudens 6,1 12% 9,9 10% 2,1 11% Totaal eenpersoonshuishouden 3,9 19% 3,9 19% Alleenstaande man, <65 1,5 17% 1,5 17% Alleenstaande man, 65+ 0,3 18% 0,3 18% Alleenstaande vrouw, <65 1,1 20% 1,1 20% Alleenstaande vrouw, 65+ 1,0 26% 1 26% Totaal meerpersoonshuishouden 2,2 8% 6,0 7% 2,1 11% Paar zonder kind, kostwinner <65 0,3 4% 0,7 4% Paar zonder kind, kostwinner 65+ 9% 0,7 9% Paar, alleen kinderen <18 5% 1,7 5% 0,9 6% Paar, minstens één kind >= 18 3% 3% 5% Eenoudergezin, kinderen <18 0,7 40% 1,7 41% 1,1 42% Eenoudergezin, >= 1 kind 18+ 0,2 17% 0,6 17% 26% Overig 9% 0,3 9% 0,0 10% Bron: CBS RIO (CBS berekent deze cijfers exclusief studentenhuishoudens) Leesvoorbeeld: In 2010 zijn er in Leiden 0,7 duizend eenoudergezinnen waarin alle kinderen nog minderjarig zijn met een inkomen hebben tot 110% van het sociaal minimum. Dat wil zeggen dat 40% van de eenoudergezinnen met minderjarige kinderen een inkomen heeft tot 110% van het sociaal minimum. BOA Feitenblad: lage inkomens in Leiden 9 van 10

10 Meer inkomenscijfers op In de tabellen op de vorige bladzijden staan een beperkt aantal. Meer cijfers over inkomens, inclusief diverse onderzoeksrapporten, staan op internet en zijn te bereiken via De gegevens over inkomens vindt u als volgt: Voor rapporten klikt u op onderzoeksbank en kiest dan: Werk en inkomen Vind Hier staat bijvoorbeeld een feitenblad over huishoudinkomens van alle inkomensgroepen: Feitenblad inkomens in Leiden. Voor tabellen klikt u op Leiden in cijfers en kiest dan: Leiden per thema en vervolgens het subthema inkomen onder Werk en inkomen (zie plaatje) COLOFON BOA BeleidsOnderzoek en Analyse Afdeling Strategie en Onderzoek Gemeente Leiden [email protected] of Direct zelf informatie opzoeken? Veel cijfers en onderzoeksgegevens over Leiden zijn te vinden via Serie Statistiek 2013/1h 10 van 10 BOA Feitenblad: lage inkomens in Leiden