Collectievormingsprofiel Midden-Oostenstudies

Transcriptie

1 Collectievormingsprofiel Midden-Oosten Actuele relatie met onderwijs en onderzoek De collectie Midden Oosten ondersteunt met name onderwijs en onderzoek dat plaatsvindt bij de School of Middle Eastern Studies (SMES). Daarnaast is deze collectie van belang bij een aantal opleidingen en onderzoeksprojecten bij het Leids instituut voor Godsdienstwetenschappen. Hierbij gaat het om opleidingen en onderzoek op het gebied van Islam, Jodendom en Oosters Christendom. De opleidingen en onderzoeksgroepen die zich bezighouden met de bestudering van Arabisch, Nieuw-Perzisch, Turks, Hebreeuws en Aramees worden vooral ondersteund door de Midden Oosten collectie van de UB. De opleidingen en onderzoeksgroepen die zich bezighouden met Egyptologie en Mesopotamië/Anatolië worden voornamelijk ondersteund door de collectie van het NINO. De UB schaft alleen zeer beperkt aan op dit gebied, meestal naar aanleiding van aanschafverzoeken van de opleiding. Het NINO schaft geen digitale bestanden aan, dus voor zover deze nodig zijn ligt de verantwoordelijkheid bij de UB. Talen Naast de grote talen (Arabisch, Nieuw-Perzisch, Turks, Hebreeuws) worden er ook een aantal kleine talen onderwezen en onderzocht bij SMES. (Hierbij wordt met klein bedoeld dat dit talen zijn die door de Westerse wetenschap maar zeer beperkt bestudeerd zijn, het zegt niet noodzakelijk iets over het aantal sprekers). De belangrijkste kleine talen die een rol spelen in onderwijs en onderzoek zijn: Egyptisch Arabisch (dialect), Marokkaans Arabisch (dialect), Berbertalen, Dari en Pashtu. Verder geldt dat er een aantal oude taalvarianten nog een rol spelen in onderwijs en onderzoek zoals Klassiek Arabisch, Ottomaans, Middel-Perzisch en Aramees. Sommige andere kleine talen zoals Berbertalen, Kaukasische talen, sommige Altaische talen en andere Centraal-Aziatische talen vallen tussen de verantwoordelijkheid van een aantal vakreferenten in. Op deze gebieden zal alleen zeer summier uit het Midden Oosten budget worden aangeschaft. Literatuur Van oudsher is Leiden sterk in vooral de studie van de klassieke literatuur uit het Midden Oosten. Dit is ook de collectie waar Leiden in het buitenland bekend om staat. Bij zowel Arabisch, Perzisch, Turks als Hebreeuws geldt dat de interesse in moderne literatuur zowel vanuit de opleiding als vanuit de interesse van studenten nog steeds toeneemt. De bibliotheek moet proberen hierop in te spelen, hoewel dit een lastige taak is gezien de grote en snel toenemende productie. Gekozen wordt voor een model waarbij in overleg met de opleidingen een aantal auteurs als kern-auteurs worden aangewezen en er wordt geprobeerd het werk van en over die auteurs zo volledig mogelijk te verzamelen. Godsdienst Naast een indeling op taalgebieden kan het Midden Oosten ook vanuit een godsdienstwetenschappelijk perspectief bekeken worden. Daarbij zijn drie hoofdstromingen te onderscheiden namelijk Islam, op te delen in Sunnitische Islam, Sji itische Islam en overige stromingen, Oosters Christendom en Jodendom. De verantwoordelijkheid voor de aanschaf op het gebied van de Islam is verspreid. Door de vakreferent Midden Oosten worden publicaties in brontalen aangeschaft, waaronder ook niet wetenschappelijke publicaties zoals fatwa-collecties, publicaties op het gebied van de klassieke islam volgens de rechtsscholen en op het gebied van Sji isme en publicaties over klassieke geschriften en denkers. Verder wordt geprobeerd om te voorzien in een basiscollectie (BA-

2 collectie) om voldoende achtergrond te bieden voor een heel aantal inleidende colleges op het gebied van islam (algemeen), Sji isme, Sufisme, Islamitisch recht en moderne ontwikkelingen binnen de islam. Bij het Instituut voor Godsdienstwetenschappen zijn vooral de thema s islamitische theologie en islam in het Westen van belang. Publicaties op het gebied van Islamitische recht in westerse talen worden door de bibliotheek van Rechten aangeschaft, in beperkte mate worden antropologische, politicologie en naar islamitisch terrorisme aangeschaft door de bibliotheek van Sociale wetenschappen. Studies op het gebied van geschiedenis en migratievraagstukken worden gedeeltelijk aangeschaft door de vakreferent geschiedenis. Voor de collectie Zuid- Azië wordt zeer beperkt aangeschaft op het gebied van de islam in India en Pakistan. Islam in Indonesië wordt, eveneens in zeer beperkte mate, aangeschaft voor de collectie Zuid-oost Azië. LUCIS heeft toegezegd een klein budget beschikbaar te stellen voor bijzondere publicaties op het gebied van Islam. Dit budget is niet bedoeld voor reguliere aanschaf, maar kan door de UBL aangevraagd worden op het moment dat er een bijzondere collectie beschikbaar komt. In 2011/ 2012 is van dit geld de collectie Naği aangeschaft. Op het gebied van Jodendom worden door de vakreferent Midden Oosten bronteksten aangeschaft en eventuele specifieke aanschafsuggesties vanuit de opleiding. Alle overige aspecten van het Jodendom vallen onder de verantwoordelijkheid van de vakreferent Godsdienstwetenschappen, voor zover er budget beschikbaar is. Op het gebied van Oosters Christendom worden door de vakreferent Midden Oosten bronteksten aangeschaft. Verder is de collectie op dit gebied vooral van belang voor de medewerkers van het Peshitta instituut dat onderdeel is het Leiden Institute for Religious Studies. Geschiedenis, politiek en cultuur Aangezien bij de regio niet alleen vanuit een taalperspectief naar een bepaald gebied wordt gekeken, geldt dat ook op het gebied van geschiedenis, politiek en cultuur van het Midden Oosten onderwijs en onderzoek plaatsvindt. Op deze gebieden wordt gestreefd een basiscollectie aan te bieden hoewel dit in de praktijk niet altijd haalbaar blijkt aangezien het zo een groot geografisch gebied betreft en zo n breed onderzoeksonderwerp. De hiaten die ontstaan worden voor een deel opgevangen door de collectie Geschiedenis en de collectie van Sociale Wetenschappen. In het huidige onderwijs en onderzoeksprofiel van SMES speelt de sociale geschiedenis wel een aanzienlijke rol dus zal de collectie zich in de komende jaren ook iets duidelijker in dit gebied moeten profileren. In samenwerking met de opleiding en het NIMAR (Nederlands Instituut in Marokko) wordt gekeken naar een intensivering van de aanschaf vanuit Marokko. De focus op Egypte die van oudsher in Leiden aanwezig was, wordt duidelijk minder uitgesproken terwijl de interesse in Marokko nog steeds toeneemt zowel vanuit onderwijs als vanuit onderzoek. Aankoop en aankoopmethodiek De aanschaf verloopt hoofdzakelijk via leveranciers, maar regelmatig wordt door onderzoekers van SMES ook uit het Midden Oosten materiaal meegenomen dat moeilijk via reguliere kanalen te verkrijgen is. Westers-talig materiaal is meestal via de standaardleveranciers van de UB leverbaar. Voor materiaal in brontalen wordt nog enigszins geëxperimenteerd om optimale levering te verzekeren. Momenteel wordt voornamelijk van de volgende leveranciers gebruik gemaakt:

3 Arabisch: Sulaiman (webordering), via het NVIC Perzisch: Shambayati (Miras Maktoob) Turks: Isis en Libra books Ook is er nu een samenwerking tussen de UBL en NIMAR tot stand gekomen waarbij gekeken wordt of dit tot een intensievere aanschaf vanuit Marokko en Noord-Afrika kan leiden. In beginsel gebeurt de aanschaf via de boekhandel aan de hand van promotiemateriaal van uitgevers en aanschafsuggesties van gebruikers. Selectiecriteria De vakgebieden van de collectie Midden Oosten zijn erg divers en daarom is het ook lastig om een collectie op te bouwen die goed aansluit bij de zeer uiteenlopende onderzoeken die op dit gebied worden uitgevoerd. Daarnaast geldt dat de groep onderzoekers niet alleen divers maar ook groot is. Het niveau dat wenselijk zou zijn voor deze vakgebieden is niet altijd haalbaar. Wetenschappelijke publicaties die over bepaalde onderwerpen gaan worden tot een bepaald niveau aangeschaft. Welke onderwerpen en niveaus dat precies zijn staat in onderstaande tabel: NBC Vakgebied Onderwerp Opmerkingen Niveau collectie vorming Perzische godsdienst Zoroastrisme/ mazdeïsme Joodse godsdienstige literatuur Rabbijnse literatuur Niveau collectie vorming 2010 Incidenteel. 2 2 Alleen tekstedities en tekstgerichte Oosters Christendom Zie CVP Godsdienstwet enschappen Islam: Algemeen Islamitische theologie (algemeen) Koran Hieronder korancommentare n (tafsir) Traditieliteratuur (hierbij: Mohammed) Vroege Islam Teksten in brontalen en tekstedities van oude teksten. Voor moderne Islamitische theologie: zie CVP Godsdienstwet enschappen Tekstgerichte - Studies/ theorieën over vroege islam - aandacht voor papyri (zie 15.28)

4 Hadithverzameling en Biografische werken over de profeet Mohammed Tekstgerichte en bronteksten Stromingen binnen de Islam Soennitische islam Teksten in brontalen, over soenitische leer/ zie ook Sji itische Islam Sufisme Overige: Ibadieten, mutazilieten, alawieten e.a Islam: Overige Islam in het Westen Islam algemeen met verwijzing naar bronteksten Sociologie, antropologie van de islam Papyrologie Studies over Islamitische papyri m.n. inleidende werken, incidenteel bronnen in het Nieuw- Perzisch of Arabisch Inleidende werken over stromingen binnen het sufisme (Soefisme (Khan) valt buiten CVP) Incidenteel. Druzen: zie Oosters Christendom Zie CVP Godsdienstwet enschappen Zie CVP sociale wetenschappe n Incidenteel; klein onderzoeksgeb ied. Zie ook CVP Papyrologie

5 15.59 Grote gebiedsdelen, bevolkingsgroepen beschavingsgebieden: overige Geschiedenis van (delen van) het Midden Oosten (inclusief Afrika) Nationalisme/ onafhankelijkheid en staatsvormen in het Midden Oosten Reizigers uit de Middeleeuwen (bv. Ibn Battuta) Geschiedenis van Azië Geschiedenis van (delen van) het Midden Oosten (exclusief Afrika) Iraanse talen Hierbij: Perzisch, Koerdisch, Pashto Nationalisme/ onafhankelijkheid en staatsvormen in het Midden Oosten Geschiedenis van het zionisme en de staat Israël Nieuw-Perzisch Pashto Engelstalige overzichtswerken Zie ook CVP geschiedenis. Vaak ook bij bcl Engelstalige overzichtswerken. Zie ook CVP geschiedenis. Vooral voor Turkije. Incidenteel ook Centraal Azië. (bv. Afghanistan) Engelstalige overzichtswerken en (auto)biografieën van belangrijke personen Klassieke Perzische poëzie Klassiek Perzisch proza Moderne Perzische literatuur Westerstalige over klassieke teksten waaronder shahnameh Woordenboek en en grammatica s. Incidenteel bronteksten * 2 2

6 Dari Enige bibliotheek in Nederland Woordenboek en en grammatica s. Incidenteel bronteksten: enige bibliotheek in Nederland Afro-Aziatische talen: algemeen Zie CVP Taalwetenscha p Semitische taal- en/of letterkunde Arabische taal- en letterkunde: algemeen Historischvergelijkende Semitische taalkunde Aramees (alle taalfases, incl. modern Aramese dialecten) Oegaritisch Noord-west Semitische epigrafiek Ethiopische talen Zuid-Arabisch Arabische taalkunde Studies van Arabische dialecten. Taalkunde, tekstedities en tekstgerichte. Enige bibliotheek in Nederland Aanschaf hoofdzakelijk door het NINO Aanschaf door het NINO, m.u.v. van de belangrijkste handboeken Grammatica s en woordenboeken; edities van oudere teksten; dialectologie Taalkunde, tekstedities Studies in Westerse talen grammatica s en woordenboeke n. Incidenteel bronteksten

7 18.72 Oude Arabische taal- en/of letterkunde Poëzie en proza. Tekstedities zowel in Europese talen als in het Arabisch Moderne Arabische taalkunde Moderne Arabische letterkunde Vooral proza. Incidenteel poëzie Oude Hebreeuwse taal- en/of letterkunde Moderne Hebreeuwse taal- en/of letterkunde Bijbels Hebreeuws, Qumran- en Rabbijns Hebreeuws Bronteksten, Taalkunde, tekstedities en tekstgerichte 6 6 Taalkunde Letterkunde: teksten Letterkunde: Werken van de belangrijkste auteurs; vertalingen rechtstreeks vanuit het Hebreeuws in het Nederlands; de bronteksten van zulke vertalingen Brede (over periodes of genres); over specifieke bekende auteurs (in het Hebreeuws en in westerse talen) Afro-Aziatische talen: overige Berbertalen Zie CVP Taalwetenscha p Altaïsche talen Grammatica s en woordenboeke n Turkse taal- en/of letterkunde Oude taalvarianten (Ottomaans) Islamitische kunst Zie CVP kunstgeschiede nis Islamitisch recht Arabische bronteksten,

8 ---- Egyptische taal en cultuur (Egyptologie) ---- Talen en culturen van Mesopotamië en Anatolië (Assyriologie) fatwa collecties en fiqh. Voor Westerse zie CVP rechten Aanschaf door het NINO m.u.v. digitale bestanden Aanschaf door het NINO m.u.v. digitale bestanden Het gaat hierbij grotendeels om papieren boeken en tijdschriften, dat heeft vooral met de aard van het aanbod te maken. In bepaalde deelgebieden begint digitale informatie een rol te spelen, maar het aanbod is toch voornamelijk in papieren vorm. Voor het aanbod van materiaal in brontalen geldt dat er in rap tempo digitaal materiaal op internet verschijnt, maar van vrijwel niets kan enige duurzaamheid gegarandeerd worden. Een bijkomend probleem is dat de aanschaf en ontsluiting van digitaal materiaal in niet-westerse talen maar zeer beperkt ondersteund wordt. Wetenschappelijke publicaties worden vooral in het Engels, Duits en Frans aangeschaft en af en toe in het Nederlands, Italiaans en Spaans. Het zou wenselijk zijn om voor Perzisch en Altaïsche talen ook het Russischtalig materiaal systematischer aan te schaffen, maar dit is financieel en praktisch moeilijk haalbaar. Beschikbare middelen Met ingang van 2011 wordt het beschikbare boekenbudget van de faculteit Geesteswetenschappen modelmatig verdeeld op basis van aantallen studiepunten en onderzoekers. De hoogte van het beschikbare budget voor de collectie Midden Oosten varieert daardoor van jaar tot jaar. In 2011 was het en in Aanwas anders dan door koop: schenkingen, bruiklenen De universiteitsbibliotheek krijgt regelmatig schenkingen aangeboden. Zij zijn om twee redenen onmisbaar voor het dichten van lacunes in de collectie Midden Oosten. Op sommige plekken zijn er in de loop van de jaren lacunes ontstaan door geldgebrek, maar ook vanwege praktische redenen is het niet altijd mogelijk om al het materiaal uit het Midden Oosten te bemachtigen omdat wij sterk afhankelijk zijn van wat onze leveranciers kunnen leveren. Schenkingen vormen daarmee ook een belangrijke bron van alternatief materiaal Deselectie Deselectie is voor deze collectie geen serieuze optie, omdat zij grotendeels uit voor Nederland en Leiden uniek materiaal bestaat, en geldt als een van de belangrijkste collecties op dit gebied in Europa.