Frans Eijkelhof isbn:

Transcriptie

1 10 De provincie Plaats en taak van de provincie (10.1) De provincies van Nederland worden tot aan 2025 samengevoegd tot 5 landsdelen. Hiervoor zijn, volgens de regering, diverse redenen (bron: rijksoverheid.nl): Bestuur van provincies sterker maken De provincies hebben de afgelopen jaren een sterkere rol gekregen op de terreinen van ruimte, natuur en economie. Maar de provinciebesturen zijn in verhouding tot ingrijpende maatschappelijke veranderingen te klein. Het kabinet wil provinciebesturen sterker maken door ze samen te voegen. Inspelen op veranderingen in het bestuur van Nederland Veel gemeenten zijn in de afgelopen jaren samengevoegd tot grotere gemeenten of werken samen met andere gemeenten. Het kabinet stimuleert dit. Rond 1950 waren er ongeveer gemeenten, nu zijn het er 408. Los van de komst van de provincie Flevoland (in 1986) zijn de provincies sinds de 19e eeuw hetzelfde gebleven. Provincies moeten een duidelijke positie innemen en groot genoeg zijn om hun rol te behouden. Anders bestaat het risico dat gemeenten en provincies te veel in elkaars bestuurlijke vaarwater terecht komen. Huidige provinciegrenzen bemoeilijken bestuurlijke coördinatie Provincies coördineren regionale ruimtelijke en economische veranderingen. Deze veranderingen worden steeds ingrijpender en betreffen een steeds groter gebied. Dit vraagt om een duidelijke en krachtige aansturing door de provincies. Door samenvoeging sluit de grootte van de provincies beter aan bij de omvang van ruimtelijke en economische opgaven. Dit maakt het voor provinciebesturen makkelijker om hier grip op te krijgen. Provincies als sterke partners van het bedrijfsleven Door de provinciebesturen samen te voegen ontstaat een duidelijker aanspreekpunt voor het (internationale) bedrijfsleven. Hierdoor wordt het aantrekkelijker voor buitenlandse bedrijven om zich hier te vestigen en om hier te investeren. Bovendien zal de samenwerking tussen het bedrijfsleven en de overheid hierdoor beter worden. Tenslotte is het straks eenvoudiger om de belangen van provincies in het buitenland te behartigen. Bestuurlijke drukte verminderen en kosten besparen Bij maatschappelijke opgaven die de provinciegrenzen overschrijden, moeten provincies nu onderling nog veel afstemmen. Ambtenaren, burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties ervaren dit als te veel bestuurlijke drukte. Samenvoeging is een manier om de bestuurlijke drukte te verminderen. Hierdoor kunnen besluiten sneller genomen worden. Ook bespaart het kosten. Samenvoegen van provincies levert op de lange termijn een besparing op van 75 miljoen. Samenvoegen van de Praktisch gemeenterecht 1

2 provinciebesturen Flevoland, Noord-Holland en Utrecht levert in 2017 een bedrag van 15 miljoen op. Inspelen op beleid Europese Unie De Europese Unie (EU) spitst beleid en geld steeds meer toe op Europese regio s. De provincies zijn te klein om binnen de EU effectief te kunnen werken en concurreren. In Brussel werken provincies daarom al samen als grotere landsdelen. Dit maakt duidelijk dat samenvoegen van provincies past bij de richting die provincies zelf al op gaan in Europa. Geen verlies identiteit Het samenvoegen van de provincies is bedoeld om het bestuur beter te maken. Hiermee komt de identiteit van de bewoners van de provincies niet in gevaar. Verschillende voorbeelden laten zien dat identiteit niet samenvalt met provinciegrenzen: in Gelderland voelen mensen zich verbonden met de regio de Betuwe, de Veluwe of de Achterhoek. In Noord-Holland voelen mensen zich meestal niet Noord-Hollander, maar wel bijvoorbeeld West-Fries. En de pioniersmentaliteit waarmee de inwoners van Flevoland zich identificeren gaat niet verloren als de provinciegrenzen verlegd worden. De namen blijven op de kaart staan en de borden langs de weg laten nog steeds zien dat hier een bepaald gebied begint. Dit verandert niet. Na de indeling in landsdelen zou de kaart van Nederland er als volgt uit kunnen zien 1 : Het eerste landsdeel dat volgens het regeerakkoord van VVD en PvdA (2012) zal worden gecreëerd omvat het grootste deel van de huidige provincies Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Deze operatie moet in 2016 zijn voltooid. De projectnaam van deze samenvoeging is Noordvleugelprovincie. 2 1 Bron: dreigen massaal baankwijt te raken 2 Bron: Praktisch gemeenterecht 2

3 Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting De provincie is ook verantwoordelijk voor het natuurbeheer (behoud huidige natuur en aanleg van nieuwe natuur). De provincie ontvangt hiervoor geld van de rijksoverheid. Onderwijs, cultuur en welzijn De taken van de provincie op het terrein van de jeugdzorg van per 2015 over naar de gemeenten. Zie ook de aanvullingen op hoofdstuk 2. Toezicht op het provinciebestuur Op 1 oktober 2012 is de Wet revitalisering generiek toezicht in werking getreden. Deze wet wijzigt ondermeer de Provinciewet, de Gemeentewet en de Algemene wet bestuursrecht en voorziet in een vereenvoudiging van het stelsel van interbestuurlijk toezicht. Het specifieke toezicht wordt zoveel mogelijk vervangen door een generiek, algemeen toezicht. Voor de gemeenten wordt dit toezicht door de provincie uitgeoefend. Voor de provincies is dit de rijksoverheid. Zie ook de aanvullingen op de hoofdstukken 3 en 4. Bestuur en organisatie van de provincie (10.2) De regering wil het aantal politieke ambtsdragers bij de provincies (statenleden en gedeputeerden) met 25 % verminderen. Dit staat in een wetsvoorstel dat de regering binnenkort aan de Tweede Kamer wil voorleggen. 3 Provinciale staten (10.2.1) In de toekomst ontvangen de leden van provinciale staten na hun aftreden geen wachtgeld meer, zo blijkt uit onderstaand bericht. Geen wachtgeld meer voor gemeenteraadslid (Trouw, 10 mei 2013) Link: Wie in de gemeenteraad of Provinciale Staten zit en aftreedt, kan binnenkort niet meer rekenen op wachtgeld. Dat heeft het kabinet woensdag besloten. De ministers stemden in met het voorstel van minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken) om de bestaande regelingen voor een (wachtgeld)uitkering te laten verdwijnen. Dat gebeurt na de gemeenteraadsverkiezingen (2014) en de 3 Bron: aantal politieke ambtsdragers bij provincies met een kwart terug.html Praktisch gemeenterecht 3

4 provinciale verkiezingen (2015). Volgens Plasterk is het lidmaatschap van de gemeenteraad of Provinciale Staten een nevenfunctie die naast een hoofdberoep kan worden uitgeoefend. Voor hun inkomen zijn raadsleden er dus niet van afhankelijk. De minister geeft aan dat de meeste gemeenten en provincies al geen wachtgeldregeling meer hebben. Gedeputeerde staten (10.2.2) Wanneer een gedeputeerde vrijwillig ontslag neemt, bepaalt art. 42 lid 2 Provinciewet dat het ontslag ingaat met ingang van de dag, gelegen een maand na de dag waarop hij zijn ontslag heeft genomen of zoveel eerder als zijn opvolger de benoeming heeft aangenomen. Van een vrijwillig aftredende gedeputeerde wordt dus verwacht dat hij, in het belang van de continuïteit van het dagelijks bestuur, de functie blijft uitoefenen totdat in zijn opvolging is voorzien. Er kunnen zich echter in de praktijk situaties voordoen, waarin het niet redelijk is om van een gedeputeerde te verwachten dat hij nog (maximaal) een maand in functie blijft. Daarbij moet gedacht worden aan de situatie dat een gedeputeerde zelf het gevoel heeft dat zijn functioneren onvoldoende steun en vertrouwen heeft binnen gedeputeerde staten of bij provinciale staten. Het kan ook voorkomen dat een gedeputeerde zijn aftreden aankondigt om de stemming over een motie van wantrouwen vóór te zijn. Hij stapt dan uit eigen beweging op, maar het aftreden is nauwelijks vrijwillig te noemen. Toch is een gedeputeerde in dat geval verplicht om nog (maximaal) een maand zijn functie te blijven vervullen. Hij draagt in dat geval politieke verantwoordelijkheid, hoewel hijzelf meent dat daartoe het vertrouwen ontbreekt. Dat is geen wenselijke situatie. Daarom wordt art. 42 Provinciewet zodanig gewijzigd dat ook het vrijwillig ontslag onmiddellijk kan ingaan. Het is dan aan provinciale staten om zo snel mogelijk in de opvolging van de vertrokken gedeputeerde te voorzien. Commissaris van de Koning (10.2.3) Bij de benoeming of herbenoeming van de commissaris spelen de gedeputeerden formeel geen rol, zo blijkt uit artikel 61 Provinciewet. Dit gaat veranderen. Om te beginnen wordt aan het tweede lid van artikel 61 een volzin toegevoegd, luidende: Voorafgaand aan het overleg met Onze Minister stellen provinciale staten gedeputeerde staten in de gelegenheid hun wensen en bedenkingen ten aanzien van deze eisen kenbaar te maken. Verder wordt in het derde lid de zin: Provinciale staten kunnen bepalen dat één of meer gedeputeerden als adviseur aan de vertrouwenscommissie worden toegevoegd. veranderd in: Provinciale staten voegen een of meer gedeputeerden als adviseur aan de vertrouwenscommissie toe. Daardoor krijgen de gedeputeerden een wat steviger positie bij de selectie van hun voorzitter en medelid van gedeputeerde staten. Praktisch gemeenterecht 4

5 Verder is nieuw dat er ook een vertrouwenscommissie moet worden ingesteld wanneer de herbenoeming van een commissaris van de Koning aan de orde is. Nu is dat niet het geval. Artikel 61a Provinciewet wordt daartoe aangevuld met een nieuw vierde lid. De commissaris van de Koning wordt, na de verkiezing van provinciale staten, wel geïnformeerd over de uitkomsten van de collegeonderhandelingen, maar op de samenstelling van gedeputeerde staten (de benoeming van de gedeputeerden) heeft de commissaris geen invloed. Dit blijft zo, maar in het tweede lid van artikel 35 Provinciewet wordt opgenomen dat de commissaris op zijn verzoek wordt geïnformeerd over het verloop van de collegeonderhandelingen. Ook wordt hij alsdan in de gelegenheid gesteld zijn opvattingen over voorstellen ten behoeve van het collegeprogramma kenbaar te maken. Hierdoor krijgt de commissaris een iets steviger positie bij de totstandkoming van het collegeprogramma dat hij later als voorzitter en lid van gedeputeerde staten mede zal gaan uitvoeren.taken en bevoegdheden van het provinciebestuur (3) Taken en bevoegdheden van gedeputeerde staten (10.3.2) De leden van provinciale staten hebben het recht van initiatief (artikel 143a Provinciewet), maar hieraan wordt een artikellid 4 toegevoegd, luidende: Provinciale staten nemen geen besluit over een voorstel dan nadat gedeputeerde staten in de gelegenheid zijn gesteld hun wensen en bedenkingen ter kennis van de staten te brengen. Taken en bevoegdheden van de commissaris van de Koning (10.3.3) Alle stukken die van provinciale staten uitgaan, worden door de commissaris en door de griffier ondertekend, zo bepaalt artikel 32a Provinciewet. Hieraan wordt (in hetzelfde artikel) de mogelijkheid toegevoegd dat de commissaris, na verkregen toestemming van provinciale staten, de ondertekening opdraagt aan de griffier of aan een griffiemedewerker. In dat geval vervalt de medeondertekening van de griffier. Net als de burgemeester, krijgt de commissaris een duidelijke(r) taak toebedeeld op het gebied van integriteit. Daartoe wordt artikel 175 lid 2 Provinciewet vervangen door een nieuwe bepaling, luidende: De commissaris bevordert de bestuurlijke integriteit van de provincie. Deze wetswijziging houdt (tevens) in dat de taak die uit het huidige artikellid 2 voortvloeit het uitbrengen van een burgerjaarverslag vervalt. Aan artikel 182 Provinciewet wordt, na vernummering van de onderdelen van lid 1, een nieuw onderdeel c toegevoegd, luidende: c. het adviseren en bemiddelen bij verstoorde bestuurlijke verhoudingen in een gemeente en wanneer de bestuurlijke integriteit van een gemeente in het geding is. Praktisch gemeenterecht 5

6 Op grond van de Politiewet 1993 had de commissaris van de Koning bevoegdheden op het terrein van de handhaving van de openbare orde. Zo kon hij bij grootschalige ordeverstoringen aan de betreffende burgemeester(s) aanwijzingen geven en had hij een toezichthoudende taak ten opzichte van de politie en de Koninklijke marechaussee (artikelen 16 en 18 Politiewet 1993). Deze bepalingen komen in de Politiewet 2012, die voorziet in een landelijk politiekorps, niet meer voor. Zie ook de aanvullingen bij hoofdstuk 6, De burgemeester en de politie (6.3.6). Praktisch gemeenterecht 6