Update Waardering van de NPO Programmagegevens

Transcriptie

1 Update Waardering van de NPO Programmagegevens 3 december 2015 Opgesteld voor: Commissariaat voor de Media

2 Inhoudsopgave Sectie Titel Pagina Uw contactpersonen: Henk Oosterhout Managing Director Tel Mob [email protected] Alexander Bregonje Director Tel Mob [email protected] Management Samenvatting 4 1. Introductie en Achtergrond Opdracht Reikwijdte Onderzoek en Waardering Programmagegevens Informatiebronnen Huidige Situatie met betrekking tot de levering van de Programmagegevens Juridisch Kader en Relevante Ontwikkelingen Oplage-Ontwikkeling RTV Gidsen Waarderingsmethodieken en Belangrijke Overwegingen ten aanzien van de Waarde- en Prijsbepaling Inkomstenbenadering Kostenbenadering Samenvatting Waarderingsuitkomsten en Vertaling Waardebandbreedte naar Prijsstelling Gehanteerde Afkortingen Disclaimer Appendix Artikel van de Mediawet 63 2

3 College van Commissarissen Commissariaat voor de Media Amsterdam, Attn: De heer J.G.C.M. Buné Onderwerp: Update Waardering van de NPO Programmagegevens Geachte heer Buné: B.V. heeft van het Commissariaat voor de Media de opdracht gekregen om een update uit te voeren met betrekking tot de bepaling van de waarde van de de mogelijkheid voor vermenigvuldiging en openbaarmaking van de programmagegevens van de Nederlandse Publieke Omroep in Nederland per 1 januari 2015 (de waarderingsdatum). Onze werkzaamheden zijn uitgevoerd in overeenstemming met de opdracht beschreven in onze opdrachtbrief, gedateerd 7 juli In dit rapport bespreken wij de principes, aannames en procedures die zijn gehanteerd ten einde de waarde van de NPO Programmagegevens af te leiden. De waarde van de NPO Programmagegevens is voor onze opdracht gedefinieerd als de waarde van de NPO Programmagegevens in het economisch verkeer. Waarde economisch verkeer is hierbij gedefinieerd als: De prijs waartegen een actief of dienst van een tot een transactie bereid zijnde verkoper naar een tot een transactie bereid zijnde koper over kan gaan. Verondersteld wordt dat zowel koper als verkoper rationeel zijn en kennis hebben van de relevante feiten. De prijsstelling is gebaseerd op (i) de geconcludeerde waardebandbreedte, (ii) consistentie met de prijsstelling gehanteerd door het Commissariaat voor de Media in 2011 en 2013 en (iii) analyse van bepaalde recente (economische en juridische) marktontwikkelingen om eventuele nuances met betrekking tot de eerste twee punten in ogenschouw te nemen. Vanzelfsprekend zijn wij bereikbaar voor vragen en/of opmerkingen van uw kant en wij danken u hartelijk voor de prettige samenwerking. Hoogachtend, Henk Oosterhout B.V. 3

4 Management Samenvatting

5 Management Samenvatting Conclusie Onderzoek Conclusie van ons Onderzoek Update Waardering van de NPO Programmagegevens Opdracht Wij hebben van het Commissariaat voor de Media ( CvdM ) de opdracht ( Opdracht ) gekregen om een update uit te voeren van de waardering van de programmagegevens van de Nederlandse Publieke Omroep (de NPO ), de NPO programmagegevens ( NPO Programmagegevens ) teneinde mogelijke nieuwe marktconforme vergoedingen voor te stellen. Onze werkzaamheden zijn uitgevoerd in overeenstemming met de opdracht beschreven in onze opdrachtbrief, gedateerd 7 juli Deze tussentijdse waardering van de NPO Programmagegevens wordt mede uitgevoerd vanwege het arrest (d.d. 28 april 2015) van het Gerechtshof Amsterdam, waarin zij concludeert dat de NPO Programmagegevens geen intellectueel eigendomsbescherming genieten. De waarderingsdatum ( Waarderingsdatum ) is de facto 1 januari 2015, daar alle gegevens beschikbaar tot en met deze datum in ogenschouw zijn genomen. Exogene Observaties De conclusie dat de NPO Programmagegevens geen intellectueel eigendomsbescherming genieten, heeft niet per definitie een directe impact op de waarde van de betreffende gegevens, aangezien een product een waarde kan hebben zonder het hebben van een bepaalde vorm van juridische eigendomsbescherming. Echter, wanneer een economische redenering wordt toegepast kan verondersteld worden dat het niet van toepassing zijn van intellectueel eigendomsbescherming wel invloed kan hebben op de mate waarin de waarde van de NPO Programmagegevens gerealiseerd kan worden. We hebben op basis van gesprekken met het CvdM begrepen dat het niet van toepassing zijn van de intellectueel eigendomsbescherming tot gevolg heeft dat de NPO Programmagegevens gratis mogen worden overgenomen uit gepubliceerde gidsen dan wel direct bij de originele bron (dat zijn, de omroepen) kunnen worden opgevraagd. Dit betekent dat een alternatieve aanbieder de markt zou kunnen betreden en dat hierdoor prijsconcurrentie zou kunnen ontstaan. We dienen hierbij op te merken dat dit verwachtingen zijn. Het arrest heeft nog niet geleid tot meer concurrentie en/of prijsaanpassingen van de andere (commerciële) aanbieders van vergelijkbare informatie (RTL en SBS). Endogene Observaties Het ligt in de lijn der verwachting dat de oplage van de gepubliceerde gidsen zal blijven dalen, doordat de relevantie van de NPO Programmagegevens blijft afnemen (er wordt steeds minder lineair televisie gekeken) en de klantenbasis van de NPO gidsen vergrijst. De NPO omroepen kunnen haar huidige winstmarge alleen behouden door de prijzen te blijven verhogen. Dit betekent dat de NPO omroepen steeds meer beroep moeten doen op de beschikbare loyaliteitsmarge. Het hanteren van een hogere aanname voor de loyaliteitsmarge zal, ceteris paribus, leiden tot een daling van de waarde van de NPO Programmagegevens. Waardering NPO Programmagegevens De waarde van de NPO Programmagegevens wordt voornamelijk bepaald door vier parameters die in ons onderzoek nader zijn geduid: I. Winstmarge; II. Loyaliteitsmarge; III. Genormaliseerde winstmarge van commerciële tijdschriften; en IV. Kostprijs van het opstellen en distribueren van de NPO Programmagegevens. De huidige observaties ten aanzien van de vier belangrijkste parameters impliceren over het algemeen een daling van de waarde van de NPO Programmagegevens, waarbij twee elementen van groot belang zijn: Loyaliteitsmarge: De loyaliteitsmarge (de extra prijs, die een klant voor een programmagids wil betalen, vanwege loyaliteit aan, onder andere, de betreffende omroepvereniging) stijgt van 7,5% naar 10,0%. De rechtvaardiging voor een verhoging van de loyaliteitsmarge refereert onder andere aan i) de aanname dat de omroepen de winstmarge in stand weten te houden door de prijs met meer dan inflatie te verhogen en ii) doordat de klantenbasis steeds ouder wordt waardoor de gemiddelde loyaliteit stijgt. Kostprijs: Op basis van gegevens van de NPO blijkt dat de kosten voor de technische levering en distributie zijn gedaald (met gebruikmaking van dezelfde parameters). Hierdoor daalt de indicatieve waarde afgeleid op basis van de Kostenbenadering van 0,4 eurocent naar 0,3 eurocent per gedrukte programmagids. De lagere kosten komen voort uit minder FTE en ICT kosten. 5

6 Relevante Prijspunten Waardebandbreedte Management Samenvatting Conclusie Onderzoek Conclusie van ons Onderzoek Update Waardering van de NPO Programmagegevens Prijsstelling De uiteindelijke prijsstelling is afhankelijk van de waardering van de NPO Programmagegevens en de vertaling van de waarde naar prijs. De vertaling van de waarde naar prijs wordt gebaseerd op de waardebandbreedte afgeleid op basis van de verschillende waarderingsmethodieken, consistentie met de benaderingen gehanteerd in het verleden en de impact van bepaalde externe (juridische) factoren, waaronder het niet van toepassing zijn van de eigendomsbescherming. Voor de prijsbepaling zijn de volgende items van belang: Gedrukte Programmagidsen: de totale waardebandbreedte en de gewichten die aan de relevante waarderingsuitkomsten worden gegeven; Elektronische programmagidsen/epg s: de NPO kostprijs; en Online Media: de huidige prijs gecombineerd met de geobserveerde daling van de NPO kostprijs. De geobserveerde waarde-ontwikkelingen (de huidige waarde-indicaties zijn lager dan geobserveerd in het vorige onderzoek) en de recente juridische ontwikkelingen hebben ons inziens implicaties voor de prijsstelling. In 2011 en 2013 is er gekozen voor een weging van 50% voor de Kostenbenadering en 50% voor de Inkomstenbenadering, waarbij voor de Inkomstenbenadering de bovenkant van de bandbreedte in ogenschouw werd genomen. Door het niet van toepassing zijn van de intellectueel eigendomsbescherming voor de Programmagegevens en onze verwachtingen voor de toekomst adviseren wij om de gewichten aan te passen. Om deze verwachting te vervatten in de prijs, verhogen wij het gewicht voor de Kostenbenadering naar 75%, waarmee het gewicht voor de Inkomstenbenadering daalt naar 25%. Door deze aanpassing tendeert de prijs sneller (dit is de derde prijsdaling die wij observeren) naar de kostprijs plus een redelijke winstmarge conform afgeleid op basis van de Kostenbenadering. Een verdere continuering van de ontwikkeling van de prijs voor gedrukte programmagidsen naar een kostengeoriënteerd tarief is ons inziens redelijk in het licht van: daling van de relevantie van de programmagegevens; toename van de loyaliteitsmarge; en de conclusie van het Gerechtshof Amsterdam dat er geen sprake is van een eigendomsbescherming van de NPO Programmagegevens waardebepaling en relevante prijspunten Inkomstenbenadering Marktbenadering Kostenbenadering Waardebandbreedte Gedrukte Programmagidsen Elektronische Programmagidsen Online Media 2015 Waardebandbreedte Methodieken N.V.T Waardebandbreedtes voor Prijsstelling Prijsstelling: Gedrukte Programmagidsen: 0,6 eurocent (per editie) Elektronische programmagidsen/epg s: 0,3 eurocent (per maand) Online Media: EUR (per jaar) % Kosten + 25% Inkomsten = (0.6 eurocent)

7 EUR Management Samenvatting Conclusie Onderzoek Conclusie van ons Onderzoek Update Waardering van de NPO Programmagegevens Prijsstelling In onderstaande grafiek presenteren wij hoe de voorgestelde prijs voor Gedrukte Programmagidsen zich ontwikkelt van de huidige prijs naar de voorgestelde prijs. Ad 1: De huidige prijs is 1,3 eurocent en deze daalt naar 0,9 eurocent, indien de gewichten niet worden aangepast Ad 2: De prijs daalt verder naar 0,6 eurocent door het aanpassen van de gewichten van 50% voor de Kostenbenadering en 50% voor de Inkomstenbenadering naar 75% voor de Kostenbenadering en 25% voor de Inkomstenbenadering Prijsstelling Gedrukte Programmagids (per editie) 1 Impact update parameters 1 2 Impact update parameters Impact update gewichten Prijsstelling 2015 (alleen update waarderingsparameters) 2015 (incl update gewichten) 7

8 Management Samenvatting Onderliggende Analyses en Uitkomsten Opdrachtbeschrijving Opdracht Wij zijn aangesteld om de waarde van de NPO Programmagegevens in Nederland ( Waarde NPO Programmagegevens ) te bepalen binnen de huidige wetgeving. Programmagegevens zijn gedefinieerd als de voor de exploitatie van (gedrukte, elektronische en online) programmagidsen noodzakelijke informatie over radio- en televisieprogramma s van de Nederlandse publieke media-instellingen, zoals die worden verspreid via de publieke aanbodkanalen. Deze noodzakelijke informatie wordt minimaal zes weken van te voren ter beschikking gesteld. Programmagegevens worden door de omroepen geproduceerd als onderdeel van het uitvoeren van haar kernactiviteiten. Op basis van de feitelijke beschikking over de gegevens worden de gegevens tegen een voorgeschreven tarief ter beschikking gesteld aan derden. De publieke omroepen hebben het recht de gegevens commercieel te exploiteren. De tarieven voor de terbeschikkingstelling van de NPO Programmagegevens zijn vastgelegd in de Mediawet (Artikel 2.139). De commerciële omroepen zijn vrij in de bepaling van de tarieven. De Waarderingsdatum is de facto 1 januari 2015, daar alle gegevens beschikbaar tot en met die datum in ogenschouw zijn genomen. Object van Waardering Het object van waardering betreft de mogelijkheid voor vermenigvuldiging en openbaarmaking van de NPO Programmagegevens in Nederland: Gedrukte Media: De mogelijkheid tot vermenigvuldiging en openbaarmaking wordt geboden voor een periode van minimaal een week en maximaal zes weken voor gedrukte media. De vergoeding voor minder dan één week is door de NPO afgeleid van bestaande afspraken met exploitanten van dagbladen die golden voor de ingang van de wettelijke tarieven per 1 januari Dit is in lijn met het streven van de wetgever om middels het vastleggen van wettelijke tarieven de markt te verruimen zonder dat bestaande partijen te veel schade wordt berokkend. Elektronische programmagidsen/epg s en Online Media: Voor de andere media (anders dan Gedrukte Media) geldt er geen grens voor de periode, waardoor er voor de te waarderen licentie voor andere media (Elektronische programmagidsen/epg s en Online Media) derhalve ook geen periodebeperking is gedefinieerd. Hierna is het object van waardering gedefinieerd als de NPO Programmagegevens. Definitie Waarde Economisch Verkeer De waarde van de NPO Programmagegevens is voor de Opdracht gedefinieerd als de waarde van de NPO Programmagegevens in het economisch verkeer. Waarde economisch verkeer is gedefinieerd als: De prijs waarvoor een actief of dienst van een tot een transactie bereid zijnde verkoper naar een tot een transactie bereid zijnde koper over kan gaan. Verondersteld wordt dat zowel koper als verkoper rationeel zijn en kennis hebben van de relevante feiten. Achtergrond Opdracht In 2011 is er door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ( OCW ) aan het CvdM gevraagd om de waarde in het economisch verkeer van de NPO Programmagegevens, welke momenteel commercieel worden geëxploiteerd, te bepalen, evenals een aanbeveling met betrekking tot de prijs van de NPO Programmagegevens te doen. De waardebepaling en prijsbepaling is uitgevoerd op basis van de randvoorwaarde dat de beschikbaarstelling op evenwichtige en zorgvuldige wijze gebeurt en dat het de mogelijkheid tot exploitatie oplevert voor nieuwe partijen zonder de bestaande partijen te veel schade toe te brengen. Deze randvoorwaarde, aangegeven door de Minister van OCW, impliceert dat de waarde en de daaruit volgende prijsstelling moet worden gebaseerd op de waarde in economisch verkeer. Het Gerechtshof Amsterdam heeft in haar arrest (d.d. 28 april 2015) geconcludeerd dat de NPO Programmagegevens geen intellectueel eigendomsbescherming genieten. Naar aanleiding van dit arrest van het Gerechtshof Amsterdam, heeft de staatssecretaris van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap besloten om het CvdM te vragen een nieuw onderzoek te laten uitvoeren ten aanzien van de prijsbepaling van de NPO Programmagegevens (1). De onderliggende reden hiervan is dat men verwacht dat de uitspraak van het Gerechtshof Amsterdam een impact heeft op prijs van NPO Programmagegevens. De staatssecretaris heeft derhalve een verzoek bij het CvdM neergelegd om hiervoor versneld onderzoek te laten uitvoeren, zodat bepaald kan worden of de tarieven aangepast moeten worden en indien dit het geval is, in hoeverre de tarieven aangepast moeten worden. (1) Kamerbrief: Rechterlijke uitspraak betreffende de zaak tussen de Telegraaf en de NPO over Programmagegevens, gedateerd 29 juni

9 Management Samenvatting Onderliggende Analyses en Uitkomsten Intellectueel Eigendomsbescherming en Waarderingsmethodieken Intellectueel eigendomsbescherming» De conclusie dat de NPO Programmagegevens geen intellectueel eigendomsbescherming genieten, heeft niet per definitie een directe impact op de waarde van de betreffende gegevens, aangezien een product een waarde kan hebben zonder het hebben van een bepaalde vorm van juridische eigendomsbescherming. Echter, de conclusie dat er geen sprake is van intellectueel eigendomsbescherming kan wel tot bepaalde situaties leiden waardoor de mate waarin de Waarde NPO Programmagegevens gerealiseerd kan worden daalt. Bijvoorbeeld: Er komt een alternatieve provider op de markt die de NPO Programmagegevens tegen een lagere prijs (waarschijnlijk kosten plus een marge) aan gaat bieden; of Er komt geen alternatieve provider op de markt, hetgeen kan impliceren dat men de loyaliteit (jegens de betreffende omroepen) dusdanig hoog inschat dat het niet opportuun is de markt te betreden, en/of men (derhalve) niet voldoende commerciële mogelijkheden ziet met betrekking tot een dergelijk businessmodel. De conclusie dat er geen sprake is van intellectueel eigendomsbescherming heeft tot gevolg dat bepaalde informatie gratis mag worden overgenomen uit gepubliceerde gidsen dan wel direct bij de originele bron (dat zijn, de omroepen) kan worden opgevraagd (deze informatie is echter wel beperkt tot de core informatie, oftewel het spoorboekje ). We dienen hierbij op te merken dat dit verwachtingen zijn. Het betreffende arrest van het Gerechtshof Amsterdam heeft nog niet geleid tot meer concurrentie en/of prijsaanpassingen van de andere (commerciële) aanbieders van vergelijkbare informatie (RTL en SBS). Op basis van de bovenstaande observaties kan beargumenteerd worden dat de uitspraak op langere termijn gevolgen kan hebben. Op de langere termijn kan volgens een economische redenering en bovenstaande observaties verwacht worden dat de Waarde NPO Programmagegevens zal dalen tot de kostprijs (plus een eventuele winstmarge). Waarderingsmethodieken en Prijsstelling De waardebandbreedte van de NPO Programmagegevens wordt bepaald op basis van de volgende methodieken: Inkomstenbenadering (Inkomstenanalyse en Prijsanalyse): waardering op basis van de inkomsten die worden gerealiseerd; Kostenbenadering: welke (additionele) kosten worden gemaakt om de NPO Programmagegevens voor de afnemers ter beschikking te stellen. Gezien het feit dat de uitkomsten op basis van de Marktbenadering in het verleden niet in ogenschouw zijn genomen voor de Prijsbepaling, hebben we deze benadering voor de (2015) update niet aangepast. De prijsstelling wordt uiteindelijk bepaald op basis van: De geconcludeerde waardebandbreedte; Consistentie met de prijsstelling gehanteerd door het CvdM in 2011 en 2013; Analyse van bepaalde (economische) marktontwikkelingen om eventuele nuances met betrekking tot de eerste twee punten in ogenschouw te nemen. De prijsstelling wordt gedifferentieerd naar: Gedrukte programmagidsen; Elektronische programmagidsen/epg s; Online Media (websites, App s ( App s ) etc.). Belangrijkste Gevoeligheden De belangrijkste gevoeligheden binnen de methodieken betreffen de aannames met betrekking tot (i) de genormaliseerde winstmarge van het uitgeven van de programmagidsen en (ii) de zogenaamde loyaliteitsmarge oftewel de extra prijs, die een abonnee voor een programmagids wil betalen, vanwege loyaliteit aan de betreffende omroepvereniging. Aan de hand van onder andere marktobservaties, sectorkennis en onze ervaring zijn de Base Case aannames voor deze parameters vastgesteld op: Een genormaliseerde winstmarge van 10,0%; en Een loyaliteitsmarge van 10,0%. 9

10 Management Samenvatting Onderliggende Analyses en Uitkomsten Overzicht Recente Ontwikkelingen Recente Ontwikkelingen ( ) Ten aanzien van de recente ontwikkelingen kijken we naar relevante exogene en endogene ontwikkelingen: De exogene ontwikkelingen refereren met name aan de juridische uitspraken en de Kamervragen die in deze context zijn gesteld; De endogene factoren refereren aan de financiële resultaten van de NPO Programmagidsen en de samenstelling van de klantenbasis. Voor ons vorige onderzoek (waardering en prijsstelling 2013) hadden wij de beschikking over financiële informatie tot met Momenteel beschikken we over financiële informatie tot en met Dit betekent dat de financiële resultaten van vergeleken kunnen worden met de financiële resultaten gehanteerd voor de waardering en prijsstelling uitgevoerd in 2013 (afgerond in 2014). De financiële resultaten van de NPO Programmagidsen zijn voor wat betreft de winstmarges vergelijkbaar met die van de jaren daarvoor, zoals geobserveerd kan worden in de eerste tabel rechts. Echter, zoals uiteengezet in de tweede tabel rechts, de oplagedaling continueert. Dit kan ons inziens impliceren dat de NPO Programmagidsen steeds meer van de beschikbare loyaliteitsmarge kapitaliseert. De NPO kan de prijs verhogen en hierdoor de winstmarge op peil houden, terwijl de oplagedaling in lijn is met de oplagedaling van die van Commerciële Magazines (dit wordt op de volgende pagina nader beschreven en aangetoond). Dit duidt erop dat de klanten van de NPO Programmagidsen loyaal zijn en vanwege de loyaliteit bereid zijn een hogere prijs te betalen dan rationeel onderbouwd kan worden. De loyaliteit refereert immers aan de premie die men bereid is te betalen uit hoofde van de band die de klant heeft met het merk, in dit geval de betreffende omroep. Het ligt meer in de lijn der verwachting dat de prijsstijging in lijn zou zijn met inflatie. Echter, door de hoge mate van loyaliteit is de NPO in staat een hogere prijsstijging dan inflatie door te voeren. Operationele Winstmarge Programmagegevens, Loyaliteit en Achtergrondinformatie Programmagids Categorie Ontwikkeling Totale Verspreide Jaaroplage RTV Gidsen Gemiddeld '11 - '14 RTV Gids / Magazine Mediaan '11 - ' 14 A Algemeen 21.6% 15.4% 13.6% 13.6% 16.1% 14.5% B Algemeen 36.2% 35.9% 34.9% 37.9% 36.2% 36.0% C Algemeen -2.7% 7.3% 10.6% 6.8% 5.5% 7.0% D Algemeen 23.2% 22.4% 24.4% 28.4% 24.6% 23.8% E Algemeen 8.3% -2.6% -12.4% 10.0% 0.8% 2.8% F Geloofsachtergrond 26.6% 29.4% 31.8% 32.4% 30.0% 30.6% G Geloofsachtergrond 25.1% 31.4% 27.9% 32.7% 29.3% 29.6% H Geloofsachtergrond 32.2% 33.6% 32.9% 38.5% 34.3% 33.3% I Geloofsachtergrond 37.5% 39.5% 37.5% 42.2% 39.2% 38.5% J Zonder Directe Link 16.5% 9.6% 6.8% 17.8% 12.7% 13.0% K Zonder Directe Link 11.9% 15.0% 9.0% 9.7% 11.4% 10.8% Omroepbladen met geloofsachtergrond 30.3% 33.5% 32.5% 36.4% 33.2% 33.0% Algemene omroepbladen 17.3% 15.7% 14.2% 19.3% 16.6% 16.9% Omroepbladen zonder link naar de vereniging 14.2% 12.3% 7.9% 13.7% 12.0% 11.9% Gewogen gemiddelde winstmarge 23.1% 22.9% 21.6% 26.6% 23.6% 23.0% CAGR '11 - '14 NPO Bladen Televizier 7,285,564 6,511,221 5,963,583 5,628, % AVRObode 14,343,108 12,760,404 11,458,425 10,464, % TVFilm 3,354,912 3,248,518 3,109,990 3,007, % Visie 6,505,101 6,167,304 5,769,296 5,640, % KRO Magazine 6,986,876 5,942,265 5,431,650 4,693, % Mikro Gids 19,537,856 17,269,722 14,794,425 13,385, % NCRV-gids 10,599,863 9,316,710 8,905,365 8,519, % TV Krant 8,847,661 7,605,572 6,522,308 5,677, % TROSkompas 20,319,034 18,324,800 16,276,156 14,667, % VARAgids 14,730,228 13,303,150 11,878,400 10,001, % VPRO Gids 11,094,252 10,209,078 9,688,674 9,312, % Max Magazine - - 1,841,720 4,160,640 n.a. SBS Bladen Veronica Magazine 41,328,717 34,667,990 29,636,250 23,082, % TotaalTV 1,785,321 1,623,232 1,485,848 1,393, % 10

11 Management Samenvatting Onderliggende Analyses en Uitkomsten Overzicht Recente Ontwikkelingen Recente Ontwikkelingen ( ) (Vervolg) De tabel rechts toont dat de oplageontwikkeling van de Commerciële Magazines in lijn is met de oplageontwikkeling van de NPO Programmagidsen. De gemiddelde ontwikkeling van de Commerciële Magazines over de afgelopen vier jaar is gelijk aan -8,6%. Wanneer dezelfde analyse wordt opgesteld voor de NPO Programmagidsen, blijkt dat de ontwikkeling van de NPO Programmagidsen in lijn is met de ontwikkeling van de Commerciële Magazines, namelijk -8,3% indien Max Magazine wordt meegenomen in de analyse, versus -9,7% indien Max Magazine niet wordt meegenomen in de analyse. Deze analyse bevestigt onze eerdere observatie dat de NPO Programmagidsen steeds meer van de beschikbare loyaliteitsmarge kapitaliseert, door middel van het verhogen van de prijs van de NPO Programmagidsen, resulterend in een relatief constante winstmarge, terwijl de oplagedaling in lijn is met de oplagedaling van die van de Commerciële Magazines. Ontwikkeling Totale Verspreide Jaaroplage Commerciële Magazines Commerciële Magazines CAGR '11 - '14 Weekend 8,143,668 7,190,612 6,778,239 6,283, % Panorama 3,001,299 2,849,166 n.a. n.a. n.a. Nieuwe Revu 1,914,948 1,743,384 n.a. n.a. n.a. Story 5,814,100 5,574,487 4,812,241 4,314, % Prive 9,270,560 8,638,916 7,913,334 7,295, % Libelle 22,463,428 21,089,016 19,626,698 18,244, % Margriet 13,002,756 12,046,268 11,117,912 10,179, % Beau Monde 1,548,530 1,395,853 1,223,220 1,122, % Flair 5,587,843 4,922,746 3,918,038 3,049, % Viva 4,296,233 3,711,855 2,864,624 2,625, % Grazia 4,619,160 4,298,432 3,708,676 3,444, % Vriendin 5,999,968 5,845,684 5,534,438 5,523, % Autoweek 4,837,452 4,362,846 3,725,205 3,370, % Gemiddelde Ontwikkeling Exclusief Panorama / Nieuwe Revu 85,583,698 79,076,715 71,222,625 65,454, % RTV Gids / Magazine CAGR '11 - '14 NPO Bladen Televizier 7,285,564 6,511,221 5,963,583 5,628, % AVRObode 14,343,108 12,760,404 11,458,425 10,464, % TVFilm 3,354,912 3,248,518 3,109,990 3,007, % Visie 6,505,101 6,167,304 5,769,296 5,640, % KRO Magazine 6,986,876 5,942,265 5,431,650 4,693, % Mikro Gids 19,537,856 17,269,722 14,794,425 13,385, % NCRV-gids 10,599,863 9,316,710 8,905,365 8,519, % TV Krant 8,847,661 7,605,572 6,522,308 5,677, % TROSkompas 20,319,034 18,324,800 16,276,156 14,667, % VARAgids 14,730,228 13,303,150 11,878,400 10,001, % VPRO Gids 11,094,252 10,209,078 9,688,674 9,312, % Max Magazine - - 1,841,720 4,160,640 n.a. Gemiddelde Ontwikkeling Totaal 123,604, ,658, ,639,992 95,157, % Exclusief Max 123,604, ,658,744 99,798,272 90,996, % 11

12 Management Samenvatting Onderliggende Analyses en Uitkomsten Overzicht Recente Ontwikkelingen Recente Ontwikkelingen ( ) (Vervolg) Het kapitaliseren door de NPO Programmagidsen van de beschikbare loyaliteitsmarge kan verder aangetoond worden door de prijsontwikkeling over de afgelopen periode. De prijsontwikkeling is op jaarlijkse basis hoger dan inflatie en heeft er mede voor gezorgd dat de NPO Programmagidsen hun winstmarge hebben kunnen handhaven. Het feit dat de gidsen hun prijzen met meer dan inflatie hebben kunnen verhogen duidt wat ons betreft op een hoge mate van loyaliteit van haar klanten en de continuering hiervan geeft wat ons betreft aan dat er steeds meer sprake is van loyaliteit. Er wordt immers een steeds groter beroep gedaan op de loyaliteit van de klant, daar een stijging in lijn met inflatie meer in lijn der verwachting ligt. De prijsontwikkeling is gepresenteerd in de nevenstaande tabel, op basis van drie verschillende invalshoeken: Gewogen Gemiddelde Opbrengst: Deze prijsmeting behelst de totale opbrengst van de NPO Programmagidsen (exclusief advertentie-inkomsten maar inclusief contributies) gedeeld door de totale oplage; Abonnementsprijzen: Deze prijsmeting behelst de (goedkoopste) prijs voor een jaarabonnement, waarbij het reguliere tarief wordt gehanteerd (dat wil zeggen, kortingen worden niet in ogenschouw genomen); Losse Verkoopprijzen: Deze prijsmeting behelst de prijs waarvoor een NPO Programmagidsen in de winkel los verkocht wordt. Alle invalshoeken geven hetzelfde beeld, de prijsstijging is vanuit alle invalshoeken hoger dan inflatie. Prijsontwikkeling Gewogen Gemiddelde Opbrengst (1) Include CAGR '11 - '14 Televizier % AVRObode % TVFilm % Visie % KRO Magazine % Mikro Gids % NCRV-gids % TV Krant % TROSkompas % VARAgids % VPRO Gids % Gewogen gemiddelde op basis van totale jaaroplage % Abonnementsprijzen Televizier % AVRObode % TVFilm % Visie % KRO Magazine % Mikro Gids % NCRV-gids % TV Krant % TROSkompas % VARAgids % VPRO Gids % Gewogen gemiddelde op basis van totale jaaroplage % Losse Verkoopprijzen Televizier % AVRObode % TVFilm % Visie % KRO Magazine n.a. n.a. n.a. Mikro Gids % NCRV-gids 1.09 n.a. n.a. n.a. n.a. TV Krant % TROSkompas % VARAgids % VPRO Gids % Gewogen gemiddelde op basis van totale jaaroplage (2) % (1) Gemiddelde prijs berekend op basis van totale omzet incl. Contributies (exclusief advertentie-inkomsten en de totale oplage) (2) Op basis van de Programmagidsen waarvoor voor alle vier de jaren observaties beschikbaar zijn 12

13 Management Samenvatting Onderliggende Analyses en Uitkomsten Samenvatting Aannames Inkomstenbenadering en Kostenbenadering Aannames Inkomstenbenadering en Kostenbenadering Op basis van voorgaande observaties, zijn voor de twee sub-methodieken van de Inkomstenbenadering: i) Inkomstenanalyse, ii) Prijsanalyse, en de Kostenbenadering de volgende aannames gedefinieerd voor de belangrijkste waarderingsparameters: Inkomstenanalyse Prijsanalyse Kostenbenadering Genormaliseerde Winstmarge: 10,0% Genormaliseerde Winstmarge: 10,0% Kosten die samenhangen met programmagegevens Loyaliteitsmarge: 10,0% Loyaliteitsmarge: 10,0% Plus redelijk rendement Marktaandeel: Kijkcijfers Marktaandeel: Kijkcijfers Intellectueel eigendom niet in ogenschouw genomen Prijs verrijking: Marktobservaties en impliciete observaties Gewogen Gemiddelde Abonnementsprijs 13

14 Relevante Prijspunten Waardebandbreedte Management Samenvatting Onderliggende Analyses en Uitkomsten Waardebandbreedte - Prijspunten Waardebandbreedte en Relevante Prijspunten De totale waardebandbreedte, resulterend uit de Inkomstenbenadering en Kostenbenadering, is EUR 0,003 0,014 per gedrukte programmagids. Het relevante prijspunt voor de prijsstelling van de Gedrukte Programmagidsen, op basis van 75% Kostenbenadering en 25% bovenkant van de Inkomstenbenadering bandbreedte, is EUR 0,006, hetgeen 54% lager is dan bij de 2013 prijsstelling (EUR 0,013). In de voorgaande analyses (2011 en 2013) is de prijs voor Gedrukte Programmagidsen afgeleid van het midden van de waardebandbreedte afgeleid van de Kostenbenadering en het maximum van de Inkomstenbenadering. Vanwege de reeds eerder beschreven economische redenen, is hier voor de huidige analyse van afgeweken. Hierdoor daalt de prijs relatief harder dan op basis van de waarderingsaannames verwacht zou worden. Het relevante prijspunt voor de prijsstelling van de Elektronische Programmagidsen is EUR 0,003, hetgeen afgeleid is van de Kostenbenadering. Deze benadering is consistent met de benadering gehanteerd in De overall waardebandbreedtes (afgeleid op basis van de besproken waarderingsmethodieken), de totale waardebandbreedte en de uiteindelijke prijsstellingen worden in nevenstaande grafieken getoond waardebepaling en relevante prijspunten 2015 Waardebandbreedte Methodieken Inkomstenbenadering Marktbenadering N.V.T Kostenbenadering Waardebandbreedte Waardebandbreedtes voor Prijsstelling Gedrukte Programmagidsen 75% Kosten + 25% Inkomsten = (0.6 eurocent) Elektronische Programmagidsen Online Media N.V.T

15 Management Samenvatting Onderliggende Analyses en Uitkomsten Prijsstelling Categorie Prijsstelling Nederlandse Afzetmarkt Achterliggende Rationale Gedrukte Programmagidsen EUR 0,006 (0,6 eurocent) per oplage (54% lager dan de 2013 prijsstelling) Afgeleid van 25,0% van de bovengrens van de Inkomstenbenadering en 75,0% van de waarde afgeleid op basis van de Kostenbenadering (ondergrens) Elektronische Programmagidsen / EPG s EUR 0,003 (0,3 eurocent) per technische voorziening per maand De prijsstelling voor de Elektronische Programmagidsen is gebaseerd op de waarde afgeleid op basis van de Kostenbenadering Online Media EUR per licentie per jaar Gebaseerd op de 2013 prijsstelling en de procentuele daling van de prijs voor EPG s (0,003 / 0,004-1 = -/- 25,0%) 15

16 Management Samenvatting Onderliggende Analyses en Uitkomsten Gevoeligheidsanalyse Gevoeligheidsanalyse Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge In de grafiek linksonder hebben we een gevoeligheidsanalyse van de Waarde NPO Programmagegevens opgenomen (op basis van Methode Laag oftewel de onderkant van de waardebandbreedte volgens de Inkomstenbenadering) met betrekking tot de loyaliteitsmarge en in de grafiek rechtsonder met betrekking tot de genormaliseerde winstmarge. De loyaliteitsmarge is ons inziens één van de meest relevante en gevoelige parameters voor de bepaling Waarde NPO Programmagegevens, mede vanwege het feit dat deze parameter als meest subjectieve variabele beschouwd kan worden. De grafieken tonen dat de gemiddelde Waarde NPO Programmagegevens daalt naarmate de loyaliteitsmarge stijgt en hetzelfde naarmate een hogere genormaliseerde winstmarge wordt verondersteld. Bij 3.8% additionele loyaliteits- c.q. genormaliseerde winstmarge wordt de Waarde NPO Programmagegevens gelijk aan EUR 0,00 (in vergelijking tot EUR 0,010 voor de Base-Case aannames) in Methode Laag. Gevoeligheidsanalyse met betrekking tot loyaliteitsmarge (genormaliseerde winstmarge van 10.0%) Gevoeligheidsanalyse met betrekking tot genormaliseerde winstmarge (loyaliteitsmarge van 10.0%) Gemiddelde loyaliteitsmarge RTV Gidsen Base-Case (Laag) Winstmarge Base-Case (Laag) (0.010) (0.020) (0.030) (0.040) Break-Even: 13,8% Loyaliteitsmarge: 10,0% 0% 2.50% 5.00% 7.50% 10.00% 12.50% 15.00% 17.50% 20.00% 22.50% 25.00% Genorm. Winstmarge: 10,0% (0.010) (0.020) (0.030) Break-Even: 13,8% 0.00% 4.00% 8.00% 12.00% 16.00% 20.00% 16

17 1. Introductie en Achtergrond Opdracht

18 Introductie en Achtergrond Opdracht Introductie Het Commissariaat voor de Media ( CvdM ) heeft B.V. ( D&P of wij ) de opdracht ( de Opdracht ) gegeven om een update uit te voeren van de waardering van de programmagegevens van de NPO ( NPO Programmagegevens of Object van Waardering ) op basis van de meest recente (beschikbare) informatie ten tijde van het onderzoek. De Waarderingsdatum is 1 januari Onze analyse bevat een update van de Inkomstenbenadering (Inkomstenanalyse en Prijsanalyse) en Kostenbenadering, waarbij rekening is gehouden met de 2013 en 2014 financiële resultaten van de omroepen en de specifieke bladkenmerken van de gedrukte programmagidsen en de geselecteerde commerciële tijdschriften. Tevens is rekening gehouden met de ontwikkeling van de oplage van de gedrukte programmagidsen en de geselecteerde commerciële tijdschriften. Gezien het feit dat de uitkomsten op basis van de Marktbenadering in het verleden niet in ogenschouw zijn genomen voor de Prijsbepaling, hebben we deze benadering voor de (2015) update niet aangepast. Achtergrond Opdracht In 2011 is er door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ( OCW ) aan het CvdM gevraagd om de waarde in het economisch verkeer van de NPO Programmagegevens, welke momenteel commercieel worden geëxploiteerd, te bepalen, evenals een aanbeveling met betrekking tot de prijs van de NPO Programmagegevens te doen. De waardebepaling en prijsbepaling is uitgevoerd op basis van de randvoorwaarde dat de beschikbaarstelling op evenwichtige en zorgvuldige wijze gebeurt en dat het de mogelijkheid tot exploitatie oplevert voor nieuwe partijen zonder de bestaande partijen te veel schade toe te brengen. Deze randvoorwaarde, aangegeven door de Minister van OCW, impliceert dat de waarde en de daaruit volgende prijsstelling moet worden gebaseerd op de waarde in economisch verkeer. Het CvdM heeft destijds gevraagd om een waardebandbreedte te bepalen op basis waarvan het CvdM een bepaalde prijsstelling kon definiëren. Dit heeft uiteindelijk geresulteerd in een prijsstelling (voor de jaren 2012 en 2013, waarbij deze wettelijk per 1 januari 2013 is vastgelegd), welke is opgenomen in de Mediawet (Artikel 2.139) voor de NPO Programmagegevens. Hierbij is een verschil gemaakt tussen de prijs voor het gebruik van NPO Programmagegevens in gedrukte programmagidsen, EPG s (die door middel van technische voorzieningen de ontvangst van televisieprogramma s op digitale wijze mogelijk maken, gevoed of verspreid worden) en overige elektronische programmagidsen (Online Media). In de aanbeveling van het CvdM aan de minister staat eveneens dat onder een bepaald scenario de prijs elke twee jaar opnieuw vastgesteld moet worden. De minister heeft voor dit specifieke scenario gekozen, waarna in 2013 de prijs opnieuw is vastgesteld voor 2014 en 2015 door het CvdM. In haar arrest (d.d. 28 april 2015) heeft het Gerechtshof Amsterdam geconcludeerd dat de NPO Programmagegevens geen intellectueel eigendomsbescherming genieten. Naar aanleiding van dit arrest, heeft de staatssecretaris van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap besloten om het CvdM te vragen een nieuw onderzoek te laten uitvoeren ten aanzien van de prijsbepaling van de NPO Programmagegevens (1). De onderliggende redenering hiervan is dat men verwacht dat de uitspraak van het Gerechtshof Amsterdam een impact heeft op de prijs van NPO Programmagegevens. De staatssecretaris heeft derhalve een verzoek bij het CvdM neergelegd om hiervoor versneld onderzoek te laten uitvoeren, zodat bepaald kan worden of de tarieven aangepast moeten worden en indien dit het geval is, in hoeverre de tarieven aangepast moeten worden. In dit document beschrijven wij de waardebepaling van de NPO Programmagegevens conform de methodieken die ook in 2011 en 2013 zijn gehanteerd, met uitzondering van de Marktbenadering welke niet meer zal worden uitgevoerd. Op basis van deze waarderingsmethodieken wordt een voorstel gedaan ten aanzien van de prijsstelling. Deze prijsstelling wordt wederom opgedeeld naar het gebruik van de NPO Programmagegevens, te weten: Gedrukte programmagidsen; Elektronische Programmagidsen/EPG s; Online Media. (1) Kamerbrief: Rechterlijke uitspraak betreffende de zaak tussen de Telegraaf en de NPO over Programmagegevens, gedateerd 29 juni

19 2. Reikwijdte Onderzoek en Waardering Programmagegevens

20 Reikwijdte Onderzoek en Waardering Programmagegevens I Reikwijdte Onderzoek Het CvdM heeft ons gevraagd om een update van de 2013 waardering uit te voeren, waarbij de methodieken beperkt dienen te worden tot de inkomstenbenadering en kostenbenadering. Op basis van deze waarderingsmethodieken wordt een voorstel gedaan ten aanzien van de prijsstelling voor 2016 en De relevante prijspunten zijn onder andere gebaseerd op de volgende elementen: De geconcludeerde waardebandbreedte; Consistentie met de rationale die gehanteerd is door het CvdM in 2011 en 2013; Bepaalde aanvullende economische, juridische en / of markt-overwegingen. Wij zijn aangesteld om de Waarde NPO Programmagegevens te bepalen binnen de huidige wetgeving. Programmagegevens worden door de omroepen geproduceerd als onderdeel van het uitvoeren van haar kernactiviteiten. Op basis van de feitelijke beschikking over de gegevens worden de gegevens tegen een voorgeschreven tarief ter beschikking gesteld aan derden. De omroepen hebben het recht de gegevens commercieel te exploiteren. De tarieven voor de terbeschikkingstelling van de NPO Programmagegevens zijn vastgelegd in de Mediawet (Artikel 2.139). Hierbij dient opgemerkt te worden dat de commerciële omroepen vrij zijn in de bepaling van de tarieven voor haar programmagegevens. Het onderzoek, de waardebepaling en de prijsstelling beperkt zich tot de Nederlandse markt. Relevante Definities voor ons Onderzoek Programmagegevens zijn gedefinieerd als de voor de exploitatie van (papieren en elektronische) programmagidsen noodzakelijke informatie over radio- en televisieprogramma s van de NPO, zoals die worden verspreid via de publieke aanbodkanalen. Deze noodzakelijke informatie wordt minimaal zes weken van te voren ter beschikking gesteld. Het object van waardering betreft de mogelijkheid voor vermenigvuldiging en openbaarmaking van de NPO Programmagegevens in Nederland (oftewel, zoals reeds eerder aangegeven de NPO Programmagegevens): Gedrukte Media: De mogelijkheid tot vermenigvuldiging en openbaarmaking wordt geboden voor een periode van minimaal een week en maximaal zes weken voor gedrukte media. De vergoeding voor minder dan één week is door de NPO afgeleid van bestaande afspraken met exploitanten van dagbladen die golden voor de ingang van de wettelijke tarieven per 1 januari Dit is in lijn met het streven van de wetgever om middels het vastleggen van wettelijke tarieven de markt te verruimen zonder dat bestaande partijen te veel schade wordt berokkend. Elektronische programmagidsen/epg s en Online Media: Voor de andere media geldt deze grens niet, waardoor er voor de te waarderen licentie voor andere media (Elektronische programmagidsen/epg s en Online Media) geen periodebeperking is gedefinieerd. Noodzakelijke informatie is gedefinieerd als de belangrijkste informatie met betrekking tot de programma s, bestaande uit titel, korte beschrijving, omroep, zender, datum, tijdstip en kijkwijzerindicatie, zoals vastgelegd in artikel lid 1 van de Mediawet Met de noodzakelijke informatie wordt niet gedoeld op aanvullende informatie zoals foto s, toelichtingen en dergelijke. De Waarde NPO Programmagegevens is voor de Opdracht gedefinieerd als de waarde van de NPO Programmagegevens in het economisch verkeer. Waarde economisch verkeer is gedefinieerd als: De prijs waartegen een actief of dienst van een tot een transactie bereid zijnde verkoper naar een tot een transactie bereid zijnde koper over kan gaan. Verondersteld wordt dat zowel koper als verkoper rationeel zijn en kennis hebben van de relevante feiten. De definitie van waarde in economisch verkeer sluit aan op de Opdracht van de Minister van OCW: De waardebepaling en prijsbepaling dient zodanig gedaan te worden dat de beschikbaarstelling op evenwichtige en zorgvuldige wijze gebeurt en dat het de mogelijkheid tot exploitatie oplevert voor nieuwe partijen zonder de bestaande partijen te veel schade toe te brengen. 20

21 Relevante Prijspunten Waardebandbreedte Reikwijdte Onderzoek en Waardering Programmagegevens II Waardering en Prijsstelling 2013 Voor de waarderingen en prijsstellingen per 2013 zijn de volgende drie methodieken gehanteerd: Inkomstenbenadering:» Inkomstenanalyse;» Prijsanalyse. Marktbenadering (tariefkaarten RTL en SBS); Kostenbenadering (kosten gemaakt door de NPO). Op basis van deze methodieken zijn de prijzen vastgesteld op basis van de volgende bandbreedtes: Gedrukte Programmagidsen: Mid-Point Kostenbenadering (onderkant bandbreedte) en Inkomstenbenadering (bovenkant bandbreedte); Elektronische Programmagidsen: Kostenbenadering; Online Media: Geen directe link naar de waarderingsuitkomsten. Er is door het CvdM een bedrag ad EUR per jaar bepaald voor het online publiceren van de NPO Programmagegevens voor De prijs is in 2014 neerwaarts bijgesteld naar EUR per jaar op basis van de relatieve daling van de prijs van de Elektronische Programmagidsen. De waardebandbreedtes en geconcludeerde prijsstellingen voor 2013 zijn getoond in de nevenstaande figuur. Voor de huidige analyse, zijn alleen de Inkomstenbenadering en Kostenbenadering aangepast. De Marktbenadering is niet aangepast en derhalve constant verondersteld waardebepaling en relevante prijspunten 2013 Waardebandbreedte Methodieken Inkomstenbenadering Marktbenadering Kostenbenadering Waardebandbreedte Waardebandbreedtes voor Prijsstelling Gedrukte Programmagidsen Mid - point = (1.3 eurocent) Elektronische Programmagidsen Online Media N.V.T

22 3. Informatiebronnen

23 Overzicht Informatiebronnen Informatiebronnen Voor onze analyses hebben we gebruik gemaakt van financiële data en andere relevante informatie, die we onder andere via het CvdM hebben verkregen. Tevens hebben we informatie via een aantal andere (publieke) bronnen verzameld en ontvangen. Wij hebben geen formele onafhankelijke controle of validatie uitgevoerd ten aanzien van deze informatie. Derhalve geven wij geen zekerheid met betrekking tot de volledigheid en juistheid van de informatie. Echter, de gehanteerde informatie kan wel als relevant beschouwd worden voor de onderhavige waarde- en prijsbepaling. Voor onze analyses hebben we onder andere de volgende informatiebronnen gebruikt: Gesprekken met en aangeleverde stukken door het CvdM; Interviews met:» NPO, d.d. 16 juli 2015;» Max Magazine, d.d. 27 juli 2015;» VPRO, d.d. 28 juli 2015;» Vara, d.d. 29 juli 2015;» TrosKompas, d.d. 4 augustus 2015;» Bindinc, d.d. 6 augustus 2015;» RTL, d.d. 10 augustus 2015;» SBS, d.d. 12 augustus Jaarrekeningen van AVRO, AKN, AS Media, EO, KRO, NCRV, NPO, TROS, VARA en VPRO met betrekking tot de periode ; Oplagecijfers van HOI met betrekking tot de periode ;» De oplagecijfers zijn niet beschikbaar voor de commerciële bladen Panorama en Nieuw Revu. Bereikcijfers van het Nationaal Onderzoek Multimedia (Print Monitor II/2014-I); Een sample van de programmagidsen met betrekking tot de periode : AVRObode, KRO Magazine, Mikro Gids, NCRV-gids, Televizier, TVFilm, TV Krant, TROSkompas, VARAgids, Visie en VPRO Gids. Voor de periode hebben we van genoemde programmagidsen steeds één nummer per jaar gebruikt, die (ongeveer) in het midden van het jaar was gepubliceerd; Kijkcijfers verkregen via de SKO Jaarrapportages met betrekking tot de periode ; De volgende commerciële magazines: Weekend, Panorama, Nieuw Revu, Story, Privé, Libelle, Margriet, Flair, Viva, Beau Monde, Grazia en Vriendin (nummers van juli 2015); Kostenoverzicht NPO met betrekking tot het opstellen en aanleveren van de NPO Programmagegevens. 23

24 4. Huidige Situatie met betrekking tot de levering van de Programmagegevens

25 Situatie Levering Programmagegevens 1. Levering van ruwe programmagegevens 2. Levering van aangepaste/verrijkte programmagegevens NPO Bindinc (Programma Data Services) Stoneroos (EPGdata) Red Bee Media Overige commerciële partijen Gedrukte Programmagidsen RTL Nederland - RTL 4, 5, 7, 8 3. Overeenkomsten voor het leveren van de aangepaste/verrijkte programmagegevens Dagbladen SBS Broadcasting - SBS6, NET5, Veronica Overige nationale en internationale omroepen 4. Overeenkomst voor het recht van vermenigvuldiging en openbaarmaking van programmagegevens 5. Directe levering van ruwe dan wel aangepaste/verrijkte programmagegevens, afzonderlijk door NPO, RTL Nederland en SBS Broadcasting Elektronische Programmagidsen ( EPG s ) Online media / App s en websites 25

26 5. Juridisch Kader en Relevante Ontwikkelingen

27 Juridisch Kader en Relevante Ontwikkelingen I Inleiding In deze sectie gaan we kort in op de juridische ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden sinds ons vorige onderzoek. Zoals reeds aangegeven heeft het Gerechtshof Amsterdam in haar arrest geconcludeerd (d.d. 28 april 2015) dat de NPO Programmagegevens niet juridisch beschermd zijn. Leden van de Tweede Kamer hebben vragen gesteld aan de staatssecretaris van OCW in hoeverre deze uitspraak een impact heeft op de waarde van de NPO Programmagegevens en vervolgens hoe dit tot uitdrukking moet komen in de prijs van de NPO Programmagegevens. Naar aanleiding van deze uitspraak van het Gerechtshof Amsterdam, heeft de staatssecretaris van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap besloten om het CvdM te vragen een nieuw onderzoek te laten uitvoeren ten aanzien van de prijsbepaling van de NPO Programmagegevens (1). De onderliggende reden hiervan is dat men verwacht dat de uitspraak van het Gerechtshof Amsterdam een impact heeft op de prijs van de NPO Programmagegevens. De staatssecretaris heeft derhalve een verzoek bij het CvdM neergelegd om hiervoor versneld onderzoek te laten uitvoeren, zodat bepaald kan worden of de tarieven aangepast moeten worden en indien dit het geval is, in hoeverre de tarieven aangepast moeten worden. Definitie Waarde en link met Prijs Alvorens we nagaan in hoeverre de uitspraak een impact heeft op de waarde en/of de prijs, is het van belang om de definitie van Waarde en de vertaalslag naar prijs helder te hebben. Definitie van waarde economisch verkeer: De prijs waartegen een actief of dienst van een tot een transactie bereid zijnde verkoper naar een tot een transactie bereid zijnde koper over kan gaan. Verondersteld wordt dat zowel koper als verkoper rationeel zijn en kennis hebben van de relevante feiten. In het verleden is de prijs vervolgens van de waarde afgeleid op basis van de volgende rationale (gespecificeerd per categorie / doelgroep): Gedrukte Programmagidsen: Afgeleid van het gemiddelde van de bovengrens van de Inkomstenbenadering en de waarde afgeleid op basis van de Kostenbenadering (ondergrens); Elektronische Programmagidsen / EPG s: De prijsstelling voor de Elektronische Programmagidsen is gebaseerd op de waarde afgeleid op basis van de Kostenbenadering; Online Media: Gebaseerd op de 2011 prijsstelling en de procentuele daling van de prijs voor EPG s. (1) Kamerbrief: Rechterlijke uitspraak betreffende de zaak tussen de Telegraaf en de NPO over Programmagegevens, gedateerd 29 juni

28 Juridisch Kader en Relevante Ontwikkelingen II Consequenties De conclusie van het Gerechtshof Amsterdam dat er geen sprake is van intellectueel eigendomsbescherming (voor de NPO Programmagegevens) heeft niet per definitie een directe impact op de waarde, aangezien een product een waarde kan hebben zonder het hebben van een bepaalde juridische eigendomsbescherming. Echter, de conclusie ten aanzien van de intellectueel eigendomsbescherming kan wel tot bepaalde situaties leiden waardoor de mate waarin de Waarde NPO Programmagegevens gerealiseerd kan worden, daalt: Er komt een alternatieve provider op de markt die de NPO Programmagegevens tegen een lagere prijs (waarschijnlijk kosten plus een marge) aan gaat bieden; of Er komt geen alternatieve provider op de markt, hetgeen kan impliceren dat men de loyaliteit dusdanig hoog inschat dat het niet opportuun is de markt te betreden, of men niet voldoende commerciële mogelijkheden ziet met een dergelijk businessmodel. We hebben op basis van gesprekken met het CvdM begrepen dat het niet van toepassing zijn van de intellectueel eigendomsbescherming tot gevolg heeft dat de NPO Programmagegevens gratis mogen worden overgenomen uit gepubliceerde gidsen dan wel direct bij de originele bron (dat zijn, de omroepen) kunnen worden opgevraagd. Op basis van de bovenstaande observaties kan beargumenteerd worden dat de uitspraak op termijn wel gevolgen kan hebben voor de winst van de (NPO) RTV gidsen. Op de lange termijn kan volgens een economische redenering en bovenstaande observaties verwacht worden dat de Waarde NPO Programmagegevens zal dalen tot de kostprijs (plus een eventuele winstmarge). De vraag die vervolgens gesteld dient te worden is, of en hoe dergelijke verwachtingen in een prijsstelling verweven moeten worden. Dit is namelijk afhankelijk van de vraag of en hoe in de toekomst met de NPO Programmagegevens nog steeds een dergelijk winstniveau gerealiseerd kan worden, of dat het winstniveau onder druk komt te staan. Indien er sprake is van neerwaartse druk op het winstniveau, zal dat ook resulteren in een daling van de Waarde NPO Programmagegevens. Concluderend, de Waarde NPO Programmagegevens is in het verleden bepaald binnen de context van juridische eigendomsbescherming. Deze is komen te vervallen en dit kan derhalve een impact hebben op de Waarde NPO Programmagegevens, indien de winstmarges van de gedrukte programmagidsen zijn gedaald, door: Daling van de oplages van de gedrukte programmagidsen; en / of Daling van de verkoopprijs van de gedrukte programmagidsen. Indien de markt volledig rationeel is, dan is te verwachten dat er gedrukte programmagidsen op de markt komen die de programmagegevens tegen kostprijs plus een winstmarge aanbieden. De NPO Programmagegevens zijn immers vrij beschikbaar en kunnen derhalve tegen kostprijs (kosten van een programmagids en het overtikken van de informatie) verkregen worden. Deze ontwikkeling zou een negatieve impact hebben op de verkoopprijs en oplages van de traditionele programmagidsen, waardoor de Waarde NPO Programmagegevens afgeleid op basis van Inkomstenbenadering naar de kostprijs plus een marge zou kunnen tenderen. Het, althans voorlopig, uitblijven van een dergelijke ontwikkeling suggereert, onder andere, dat derden de loyaliteit van de klanten dusdanig hoog inschatten dat het niet opportuun is om een dergelijk programmagids op de markt te brengen. Bovenstaande impliceert derhalve dat het in lijn der verwachting ligt dat de Waarde NPO Programmagegevens (afgeleid op basis van de Inkomstenbenadering) daalt naar de kostprijs plus een redelijke winstmarge. Dit betekent dat de prijs van de NPO Programmagegevens eveneens zou kunnen dalen. Echter, hoe lang dit gaat duren is lastig in te schatten. Daarnaast, het is eveneens lastig na te gaan of het uitblijven van een nieuwe aanbieder daadwerkelijk gedreven wordt door interpretatie van de hoogte van de loyaliteit, of dat er andere redenen zijn. Andere redenen kunnen zijn: Te hoge entry barriers ; Additionele kosten (zoals productiekosten, druk en verzendkosten, redactiekosten, etc.) die niet goedgemaakt kunnen worden; of Andere strategische alternatieven die meer opleveren. 28

29 6. Oplage-Ontwikkeling RTV Gidsen

30 Oplage-Ontwikkeling RTV Gidsen Oplage-ontwikkelingen Gedrukte Programmagidsen De twee tabellen rechts geven een overzicht van de ontwikkeling van de jaaroplage van de gedrukte programmagidsen. Nagenoeg alle gidsen dalen qua oplage over de periode , met uitzondering van Max Magazine. In 2012 / 2013 was de daling van de oplage relatief hoog met 10,5% / 8,2% op NPO niveau (excl. Max Magazine). Deze daling is hoger dan in de voorgaande en latere jaren en dit kan onder andere verklaard worden door (Bron: Interviews met representatieve marktpartijen): Economische crisis; en Relatief sterke opkomst van substituten in de vorm van EPG s en Online Media. Daarnaast kennen de gedrukte programmagidsen een relatief hoog verloop door vergrijzing en overlijden, daar zij een relatief oud klantenbestand hebben. Max Magazine Per begin 2013 is er onder de naam Max Magazine een nieuwe partij toegetreden op de markt voor gedrukte programmagidsen. Deze partij vertoont als enige een (substantiële) groei van de oplage. In 2014 had zij reeds een oplage welke te vergelijken is met die van TVFilm en KRO Magazine. De komst van Max Magazine toont aan dat er nog wel degelijk vraag is naar gedrukte RTV gidsen. Echter, men dient zich wel te richten op een bepaalde doelgroep en, naar wij hebben begrepen, gaat een dergelijke ontwikkeling vaak, deels, ten koste van de oplage van een andere gedrukte RTV gids. Ontwikkeling Totale Verspreide Jaaroplage RTV Gidsen RTV Gids / Magazine CAGR '11 - '14 TVFilm 3,354,912 3,248,518 3,109,990 3,007, % VPRO Gids 11,094,252 10,209,078 9,688,674 9,312, % KRO Magazine 6,986,876 5,942,265 5,431,650 4,693, % Visie 6,505,101 6,167,304 5,769,296 5,640, % Troskompas 20,319,034 18,324,800 16,276,156 14,667, % TeleVizier 7,285,564 6,511,221 5,963,583 5,628, % Mikro Gids 19,537,856 17,269,722 14,794,425 13,385, % VARAgids 14,730,228 13,303,150 11,878,400 10,001, % AVRObode 14,343,108 12,760,404 11,458,425 10,464, % TV Krant 8,847,661 7,605,572 6,522,308 5,677, % NCRV-gids 10,599,863 9,316,710 8,905,365 8,519, % Max Magazine - - 1,841,720 4,160,640 n.a. Totaal NPO Bladen 123,604, ,658, ,639,992 95,157, % Totaal NPO Bladen - Excl. Max 123,604, ,658,744 99,798,272 90,996, % Veronica Magazine 41,328,717 34,667,990 29,636,250 23,082, % TotaalTV 1,785,321 1,623,232 1,485,848 1,393, % Totaal SBS Bladen 43,114,038 36,291,222 31,122,098 24,476, % Groei Jaaroplage Ontwikkeling RTV Gids / Magazine TVFilm 2.2% -3.2% -4.3% -3.3% VPRO Gids 1.1% -8.0% -5.1% -3.9% KRO Magazine 1.7% -15.0% -8.6% -13.6% Visie -6.6% -5.2% -6.5% -2.2% Troskompas -3.8% -9.8% -11.2% -9.9% TeleVizier -2.5% -10.6% -8.4% -5.6% Mikro Gids -4.4% -11.6% -14.3% -9.5% VARAgids -4.4% -9.7% -10.7% -15.8% AVRObode -7.1% -11.0% -10.2% -8.7% TV Krant -6.5% -14.0% -14.2% -13.0% NCRV-gids -10.8% -12.1% -4.4% -4.3% Max Magazine n.a. n.a. n.a % Totaal NPO Bladen -4.4% -10.5% -8.2% -6.4% Totaal NPO Bladen - Excl. Max -4.4% -10.5% -9.8% -8.8% Gemiddelde -3.8% -10.0% -8.9% 3.0% Mediaan -4.4% -10.6% -8.6% -7.2% Minimum -10.8% -15.0% -14.3% -15.8% Maxmimum 2.2% -3.2% -4.3% 125.9% Veronica Magazine -7.5% -16.1% -14.5% -22.1% TotaalTV -0.3% -9.1% -8.5% -6.2% Totaal SBS Bladen -7.2% -15.8% -14.2% -21.4% 30

31 7. Waarderingsmethodieken en Belangrijke Overwegingen ten aanzien van de Waarde- en Prijsbepaling

32 Waarderingsmethodieken en Belangrijke Overwegingen ten aanzien van de Waardeen Prijsbepaling I Waarde vs. Prijs en Financiële data Introductie De Waarde NPO Programmagegevens is voor onze opdracht gedefinieerd als de waarde van de NPO Programmagegevens in het economisch verkeer. Waarde economisch verkeer is hierbij gedefinieerd als: De prijs waartegen een actief of dienst van een tot een transactie bereid zijnde verkoper naar een tot een transactie bereid zijnde koper over kan gaan. Verondersteld wordt dat zowel koper als verkoper rationeel zijn en kennis hebben van de relevante feiten. De Waarde NPO Programmagegevens wordt uitgedrukt als de waarde per gedrukte programmagids per editie. We hebben voor deze basis gekozen, daar dit ons inziens de beste en meest betrouwbare eenheid is om de waardebandbreedte in uit te drukken. Tevens is hiervoor de meeste (betrouwbare) informatie beschikbaar. De waardebandbreedte uitgedrukt per gedrukte programmagids per editie wordt vervolgens gebruikt om de prijs per gedrukte programmagids per editie te bepalen. Tevens wordt de waardebandbreedte gebruikt om de vertaling te maken naar de prijsstelling voor EPG s en online media. Financiële Data De gehanteerde financiële data zijn overgenomen uit de jaarrekeningen van de programmagidsen met betrekking tot de periode (dat was de meest recente informatie beschikbaar ten tijde van het uitvoeren van ons onderzoek). Het totale exploitatieresultaat van de programmagidsen kan niet geïnterpreteerd worden als het resultaat dat ten behoeve van de NPO komt. Hierbij is namelijk geen rekening gehouden met eventuele verrekeningen met derden, zoals de verrekening met Sanoma in het geval van Bindinc. Voor de bepaling Waarde NPO Programmagegevens zijn wij van mening dat het exploitatieresultaat van de programmagidsen als basis moet worden gehanteerd. Eventueel aandeel derden heeft namelijk geen impact op de Waarde NPO Programmagegevens. Max Magazine is gestart met het uitgeven van een RTV Gids gedurende Als gevolg van aanloopkosten, is het exploitatieresultaat van Max Magazine voor de jaren 2013 en 2014 negatief. Derhalve hebben wij de resultaten en oplage van Max Magazine niet meegenomen in de inkomstenanalyse. Verschil tussen waarde en prijs Waarde is subjectief: Waarde wordt gebaseerd op individuele en daarmee subjectieve aannames. Vanwege het subjectieve karakter van een waardering wordt de uitkomst doorgaans in een bandbreedte uitgedrukt. Prijs is objectief: De prijs is een gegeven volgend uit daadwerkelijk observeerbare transactie(s). Op basis van de observatie dat waarde subjectief is en prijs objectief, bepalen wij een waardebandbreedte. Mede op basis van de waardebandbreedte kan een aantal prijsstellingen met betrekking tot de verschillende distributiekanalen worden afgeleid. De prijsstellingen zullen onder andere gebaseerd worden op de volgende overwegingen: De geconcludeerde waardebandbreedte; Consistentie met de rationale die in 2011 en 2013 gehanteerd is door het CvdM om te komen van de waardebandbreedte naar de relevante prijsstellingen, tenzij dit inmiddels (op onderdelen) achterhaald zou zijn; Eventueel bepaalde aanvullende (economische en juridische) marktontwikkelingen om nuances met betrekking tot de eerste twee punten in ogenschouw te nemen. 32

33 Waarderingsmethodieken en Belangrijke Overwegingen ten aanzien van de Waardeen Prijsbepaling II Waarderingsmethodieken en Marktaandeel A. Bepalen Waarde NPO Programmagegevens: 1. Inkomstenbenadering 2. Kostenbenadering A. Waarderingsmethodieken Voor de bepaling van de Waarde NPO Programmagegevens hebben we de volgende methodieken gehanteerd: Inkomstenbenadering: De waarde wordt afgeleid van de: 1. Inkomstenanalyse: Inkomsten die kunnen worden toegewezen aan de NPO Programmagegevens; 2. Prijsanalyse: Prijs die de consument bereid is te betalen voor de NPO Programmagegevens minus de kosten die kunnen worden toegewezen aan de NPO Programmagegevens (inclusief correctie winstmarge en loyaliteitsmarge); Kostenbenadering: De waarde wordt met name gebaseerd op de extra kosten die gemaakt worden door de NPO en de publieke omroepen voor het opstellen en leveren van de programmagegevens ten behoeve van de afnemers van de informatie en een redelijk rendement dat behaald mag worden op deze kosten. Op basis van de verschillende benaderingen hebben we de waarde van de programmagegevens (het complete spoorboekje) bepaald.» Let op: In tegenstelling tot de waarderingsanalyse uitgevoerd in 2011 en 2013/2014 is de Marktbenadering niet meegenomen, aangezien de uitkomsten op basis van de Marktbenadering in het verleden niet in ogenschouw zijn genomen voor de Prijsbepaling. B. Opdelen van de waarde van het volledige spoorboekje op basis van marktaandeel NPO C. Waarde NPO Programmagegevens B. Opdelen op basis van Marktaandeel De Waarde NPO Programmagegevens is (voor de Inkomstenbenaderingen) afgeleid van de totale waarde van programmagegevens voor alle kanalen (radio en televisie) en het marktaandeel van de NPO. Het marktaandeel is alleen gebaseerd op de kijkcijfers en niet op het marktaandeel met betrekking tot de radio (luistercijfers), daar het de aanname is dat de programmagidsen voornamelijk gekocht worden voor programmagegevens met betrekking tot de televisie. Het NPO marktaandeel is op twee manieren bepaald: Methode Laag : het marktaandeel is bepaald op basis van het daadwerkelijke marktaandeel van de NPO. Methode Hoog : het marktaandeel is gecorrigeerd door het hanteren van een andere definitie van de markt, waarbij de relevante markt is gedefinieerd als NPO, SBS en RTL. D. Prijs NPO Programmagegevens 33

34 Waarderingsmethodieken en Belangrijke Overwegingen ten aanzien van de Waardeen Prijsbepaling III Marktaandeel en Waardebepaling A. Bepalen Waarde NPO Programmagegevens: 1. Inkomstenbenadering B. Opdelen op basis van Marktaandeel (Vervolg) Onderstaande tabel geeft een overzicht van de marktaandelen op basis van de twee benaderingen. Dit overzicht laat zien dat de methode een relatief grote impact heeft op de Waarde NPO Programmagegevens aangezien methode Hoog een marktaandeel NPO oplevert, dat in ,7% en gemiddeld 12,8% hoger is dan het marktaandeel NPO volgens de methode Laag. Voor de afleiding van de waarde van de NPO Programmagegevens uit de totale waarde programmagegevens op basis van methode Laag en methode Hoog wordt het gemiddelde marktaandeel voor de periode gehanteerd. Marktaandelen Include Gemiddeld '11 - '14 2. Kostenbenadering B. Opdelen van de waarde van het volledige spoorboekje op basis van marktaandeel NPO C. Waarde NPO Programmagegevens D. Prijs NPO Programmagegevens Marktaandeel - Alle zenders (Methode Laag) (1) NPO 31.9% 34.6% 31.9% 33.2% 32.9% RTL 26.2% 24.4% 24.6% 24.1% 24.8% SBS 15.7% 14.0% 14.0% 13.5% 14.3% Overig 26.2% 27.0% 29.5% 29.2% 28.0% Totaal 100.0% 100.0% 100.0% 100.0% 100.0% Marktaandeel - NPO, RTL en SBS (Methode Hoog) (2) NPO 43.3% 47.4% 45.2% 46.9% 45.7% RTL 35.5% 33.4% 34.9% 34.0% 34.5% SBS 21.3% 19.2% 19.9% 19.1% 19.8% Totaal 100.0% 100.0% 100.0% 100.0% 100.0% (1) Weging op basis van het marktaandeel op basis van de kijkcijfers van de SKO Jaarraportages (2) Weging op basis van het totaal NPO, RTL en SBS Bron: Kijkcijfers van de SKO Jaarrapportages C. Waardebepaling NPO Programmagegevens voor verschillende distributiekanalen Op basis van de verschillende waarderingsmethodieken hebben wij een waardebandbreedte bepaald. Deze waardebandbreedte is het resultaat van wat er op het moment wordt betaald in de markt voor programmagidsen, de winst die wordt gerealiseerd door de programmagidsen als ook de kosten die gemaakt worden om de programmagegevens op te stellen en te distribueren. De Kostenbenadering geeft doorgaans een redelijke indicatie van de onderkant van de waarde van het te waarderen object, daar deze methodiek geen rekening houdt met de uniekheid en schaarste van het object van waardering. D. Prijsbepaling en Aandachtspunten De relevante prijsstellingen zijn afgeleid van geconcludeerde waardebandbreedte, waarbij we onder andere de consistentie met de vorige prijsstellingen en huidige economische overwegingen in ogenschouw nemen. 34

35 8. Inkomstenbenadering

36 Primaire Inkomstenbenadering Secundaire Inkomstenbenadering Introductie Inkomstenbenadering: Prijsanalyse en Inkomstenanalyse Introductie Onderstaand schematisch overzicht geeft aan hoe invulling gegeven wordt aan de Inkomsten- en Prijsanalyse. Voor het uitvoeren van deze methodieken hebben we gekeken naar de relevante parameters met betrekking tot gedrukte programmagidsen, daar betrouwbare informatie met betrekking tot de relevante parameters voor andere distributievormen minder beschikbaar is. Dit impliceert dat de onderbouwing van de relevante waarderingsparameters ook gebaseerd moet worden op observaties met betrekking tot tijdschriften (het segment) en papieren programmagidsen. Voor de uitwerking van de twee Inkomstenbenaderingen zijn onder andere de volgende parameters van groot belang: prijs programmagidsen, prijs verrijking, kosten, loyaliteitsmarge en winstmarge. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de waardebandbreedte afgeleid op basis van de Inkomstenanalyse minder gevoelig is voor nuanceringen met betrekking tot deze waarderingsparameters dan de Prijsanalyse. Deze gevoeligheid heeft met name betrekking op de aanname met betrekking tot de prijs van de verrijking. Voor de uitwerking van de Prijsanalyse kijken we derhalve ook naar de consistentie met de uitkomsten afgeleid op basis van de Inkomstenanalyse. We achten de waardebandbreedte afgeleid op basis van de Inkomstenanalyse dan ook superieur aan die van de Prijsanalyse, omdat deze bandbreedte robuuster is en gebaseerd is op minder (subjectieve) aannames. Inkomstenanalyse Inkomsten programmagidsen Relatieve Basis Prijsanalyse Oplage Prijs Inkomsten programma -gidsen Kosten Objectief observeerbaar Bepaald op basis van subjecte aannames Relatieve Kosten Prijs verrijking Prijs programma -gidsen Winstmarge programmagidsen Loyaliteitsmarge Winstmarge Waarde PPGs NPO, RTL en SBS Loyaliteitsmarge Winstmarge Waarde PPGs NPO, RTL en SBS Prijs PGGs Waarde programmagegevens NPO, RTL en SBS Waarde programmagegevens NPO, RTL en SBS Marktaandelen Marktaandelen Waardebandbreedte NPO Programmagegevens Waardebandbreedte NPO Programmagegevens 36

37 Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge I Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge Conform aangegeven in het raamwerk gepresenteerd op de vorige pagina, kan de waarde in het economisch verkeer van de NPO Programmagegevens bepaald worden op basis van de inkomsten die er mee gerealiseerd (kunnen) worden (ingeschat door middel van prijs of direct via omzet) minus de operationele kosten die gemaakt moeten worden om het product te realiseren en een afslag voor twee componenten waarvan de waarde niet is opgenomen in de waarde van de NPO Programmagegevens, te weten: 1. De genormaliseerde winstmarge; en 2. De loyaliteitsmarge. Ad 1: Genormaliseerde Winstmarge: Nevenstaande tabel toont de operationele winstmarges van diverse geselecteerde commerciële uitgevers van tijdschriften. De gemiddelde winstmarge gemeten over de afgelopen vier jaar is 10,0%.» Let op: De activiteiten van de geselecteerde ondernemingen zijn in veel gevallen niet volledig vergelijkbaar met die van een onderneming die zich volledig richt op het uitgeven van een tijdschrift. Echter, we achten deze benchmark-analyse wel zinvol om inzicht te krijgen in de genormaliseerde winstmarge van een commerciële uitgever van tijdschriften. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de winstmarge in deze sector varieert over de jaren en per uitgever. Een aantal specifieke opmerkingen bij de geselecteerde ondernemingen zijn:» Sinds de overname van SBS door Sanoma in 2011 is de classificatie verbreed van Sanoma Magazines naar Sanoma Media;» De operationele winstmarges en omzetveranderingen voor de jaren 2011 en 2012 zijn aangepast voor (i) Lagardere Active en (ii) Arnoldo Mondadori Editore SpA op basis van de meest recente informatie;» De classificatie van Roularta Media Group is per 2013 aangepast vanwege IFRS vereisten;» Het resultaat van WPG Uitgevers B.V. is in 2013 (negatief) beïnvloed door een reorganisatie;» Met ingang van 2013 heeft er bij Axel Springer AG een aanpassing qua segment classificatie plaatsgevonden. 5 Operationele Winstmarge Commerciële Uitgevers Bron: Jaarverslagen van de betreffende ondernemingen Gemiddeld '11 - ' 14 Sanoma Media 21.9% 23.8% 23.1% 33.0% 25.5% Telegraaf Media Nederland 8.9% 5.4% 6.2% 5.6% 6.5% Lagardere Active 9.9% 5.1% -2.0% 7.9% 5.2% Roularta Media Group 5.5% 2.7% 6.0% 7.1% 5.3% WPG Uitgevers B.V. 8.4% 5.0% -7.2% 5.9% 3.0% Arnoldo Mondadori Editore SpA 11.7% 5.6% 0.9% 6.0% 6.0% Axel Springer AG 22.0% 20.7% 16.4% 15.6% 18.7% Bertelsmann 12.0% 7.3% 8.4% 9.5% 9.3% Minimum 5.5% 2.7% -7.2% 5.6% 3.0% Gemiddelde 12.6% 9.5% 6.5% 11.3% 10.0% Maximum 22.0% 23.8% 23.1% 33.0% 25.5% 6 Relatieve Omzet Veranderingen Commerciële Uitgevers CAGR '11 - ' 14 Sanoma Media 23.3% 8.6% -8.5% -5.2% 3.8% Telegraaf Media Nederland -4.7% -4.2% -5.3% -7.0% -5.3% Lagardere Active -28.5% -39.7% 11.1% -10.4% -19.1% Roularta Media Group 1.6% -2.4% -39.5% -2.6% -12.6% WPG Uitgevers B.V. -6.0% -7.3% -8.9% -6.8% -7.2% Arnoldo Mondadori Editore SpA 16.5% -5.1% -11.2% -6.2% -2.0% Axel Springer AG -3.7% -3.8% 238.0% 2.6% 33.9% Bertelsmann -10.3% -3.0% -9.2% -13.3% -9.0% Minimum -28.5% -39.7% -39.5% -13.3% -19.1% Gemiddelde -1.5% -7.1% 20.8% -6.1% -2.2% Maximum 23.3% 8.6% 238.0% 2.6% 33.9% 37

38 Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge II Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge (Vervolg) Ad 1: Genormaliseerde Winstmarge (Vervolg): De operationele winstmarge van de commerciële uitgevers is behoorlijk gedaald in 2012 en 2013, met name door dalende opbrengsten, zoals aangetoond middels omzetveranderingen in de tabel rechtsonder, en (eenmalige / bedrijfsspecifieke) reorganisatielasten. Echter, de financiële prestaties van de RTV gidsen van de NPO kunnen als stabieler worden beschouwd, vanwege onder andere hoge loyaliteit van de abonnees, zoals nader wordt onderbouwd op de volgende pagina. Daarnaast is in 2014 de operationele winstmarge over het algemeen fors verbeterd, waardoor de gemiddelde operationele winstmarge op 10,0% uitkomt. Op basis van bovenstaande marktobservaties is het onze aaname dat een tijdschrift met een zekere merknaambekendheid een winstmarge van ongeveer 10,0% zou moeten kunnen realiseren. Hierbij dient opgemerkt te worden dat de geobserveerde operationele winstmarge bandbreedte 3,0% tot 25,5% bedraagt voor de periode , en derhalve sterk kan variëren (zowel per tijdschrift als per jaar). De brede bandbreedte kan onder andere verklaard worden door:» De unieke content van de tijdschriften;» De relatieve waarde van de merknaam;» De loyaliteit van de customer base. Op basis van de verschillende observaties achten wij het niet onredelijk dat een genormaliseerde operationele winstmarge voor een tijdschrift 10,0% bedraagt. Dit is in lijn met de aanname met betrekking tot de genormaliseerde winstmarge zoals gehanteerd voor de 2013 analyse. Wij hebben dan ook als Base Case aanname een genormaliseerde winstmarge van 10,0% gehanteerd. 5 Operationele Winstmarge Commerciële Uitgevers Gemiddeld '11 - ' 14 Sanoma Media 21.9% 23.8% 23.1% 33.0% 25.5% Telegraaf Media Nederland 8.9% 5.4% 6.2% 5.6% 6.5% Lagardere Active 9.9% 5.1% -2.0% 7.9% 5.2% Roularta Media Group 5.5% 2.7% 6.0% 7.1% 5.3% WPG Uitgevers B.V. 8.4% 5.0% -7.2% 5.9% 3.0% Arnoldo Mondadori Editore SpA 11.7% 5.6% 0.9% 6.0% 6.0% Axel Springer AG 22.0% 20.7% 16.4% 15.6% 18.7% Bertelsmann 12.0% 7.3% 8.4% 9.5% 9.3% Minimum 5.5% 2.7% -7.2% 5.6% 3.0% Gemiddelde 12.6% 9.5% 6.5% 11.3% 10.0% Maximum 22.0% 23.8% 23.1% 33.0% 25.5% 6 Relatieve Omzet Veranderingen Commerciële Uitgevers CAGR '11 - ' 14 Sanoma Media 23.3% 8.6% -8.5% -5.2% 3.8% Telegraaf Media Nederland -4.7% -4.2% -5.3% -7.0% -5.3% Lagardere Active -28.5% -39.7% 11.1% -10.4% -19.1% Roularta Media Group 1.6% -2.4% -39.5% -2.6% -12.6% WPG Uitgevers B.V. -6.0% -7.3% -8.9% -6.8% -7.2% Arnoldo Mondadori Editore SpA 16.5% -5.1% -11.2% -6.2% -2.0% Axel Springer AG -3.7% -3.8% 238.0% 2.6% 33.9% Bertelsmann -10.3% -3.0% -9.2% -13.3% -9.0% Minimum -28.5% -39.7% -39.5% -13.3% -19.1% Gemiddelde -1.5% -7.1% 20.8% -6.1% -2.2% Maximum 23.3% 8.6% 238.0% 2.6% 33.9% Bron: Jaarverslagen van de betreffende ondernemingen 38

39 Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge III Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge (Vervolg) Conform aangegeven in het raamwerk gepresenteerd op de vorige pagina, kan de waarde in het economisch verkeer van de NPO Programmagegevens bepaald worden op basis van de inkomsten die er mee gerealiseerd (kunnen) worden (ingeschat door middel van prijs of direct via omzet) minus de operationele kosten die gemaakt moeten worden om het product te realiseren en een afslag voor twee componenten waarvan de waarde niet is opgenomen in de waarde van de NPO Programmagegevens, te weten: 1. De genormaliseerde winstmarge; en 2. De loyaliteitsmarge. 2: Loyaliteitsmarge: De loyaliteitsmarge relateert aan de aanname dat een abonnee bereid is een hogere prijs te betalen dan rationeel verklaard kan worden op basis van de reguliere winstmarges. Een dergelijke premie is onder andere van toepassing bij ondernemingen met een sterke merknaam en bij verenigingen. De sterke merknaam leidt tot premiumpricing, tot grotere volumes of tot een combinatie hiervan. De loyaliteit kan bij de programmagidsen onder andere geobserveerd worden bij de leeftijdsopbouw van het klantenbestand, de leeftijdsontwikkeling van het klantenbestand, de winstmarges van de RTV gidsen en de prijsontwikkeling van de RTV gidsen.» Let op: Max Magazine is gestart met het uitgeven van een RTV gids gedurende Als gevolg van aanloopkosten is het exploitatieresultaat van Max Magazine voor de jaren 2013 en 2014 negatief. Derhalve hebben wij de resultaten en oplage van Max Magazine niet meegenomen in de onderbouwing van de loyaliteitsmarge. Leeftijdsopbouw Klantenbestand:» Als gekeken wordt naar de leeftijdsopbouw van het klantenbestand van de NPO programmagidsen, zoals getoond in nevenstaande grafiek, is op te merken dat het aandeel 50 jaar of ouder dan wel het aandeel 65 jaar of ouder bij de NPO programmagidsen hoger is dan bij de commerciële magazines. Waar bij de NPO programmagidsen 61,3% van het klantenbestand 50 jaar of ouder is, is dit in vergelijking met de commerciële magazines 45,7%. Wanneer dit bekeken wordt voor de klanten die 65 jaar of ouder zijn, blijkt dat deze leeftijdscategorie 33,3% van de klanten vertegenwoordigt bij de NPO programmagidsen en respectievelijk 18,5% bij de commerciële magazines.» De hogere gemiddelde leeftijd van het klantenbestand van de NPO programmagidsen suggereert dat de gemiddelde klant relatief lang een abonnement heeft, hetgeen op haar beurt doorgaans een hogere mate van loyaliteit suggereert. 40.0% 35.0% 30.0% 25.0% 20.0% 15.0% 10.0% 5.0% 0.0% 7.7% 11.9% 19.1% 28.1% 33.3% Gemiddelde NPO RTV Gidsen Let op: De commerciële magazines bestaan uit: Autoweek, Beau Monde, Flair, Grazia, Libelle, Margriet, Nieuw Revu, Panorama, Privé, Story, Viva, Vriendin en Weekend. Bron: NOM Print Monitor 2013-II/2014-I Totale Jaaroplage Ontwikkeling Programmagids / Magazine Leeftijdsopbouw 10.2% 21.5% 35.3% 25.2% 7.7% Gemiddelde Veronica Magazine 6.1% 18.9% 29.4% 27.2% Bron: Oplagecijfers van HOI en Bevolkingsopbouw en Sterftekans data van het Centraal Bureau voor de Statistiek 18.5% Gemiddelde Commerciele Magazines CAGR NPO Programmagidsen 123,604, ,658,744 99,798,272 90,996,837 Veronica Magazine 41,328,717 34,667,990 29,636,250 23,082,794 Commerciële Magazines 76,127,086 70,415,437 63,788,744 58,638,186 NPO Programmagidsen -4.4% -10.5% -9.8% -8.8% -8.4% Veronica Magazine -7.5% -16.1% -14.5% -22.1% -15.2% Commerciële Magazines -6.7% -7.5% -9.4% -8.1% -7.9% Gecorrigeerde % Oplagedaling NPO Programmagidsen -2.9% -8.5% -7.8% -6.7% -6.5% Veronica Magazine -6.9% -15.3% -13.6% -20.7% -14.3% Commerciële Magazines -5.7% -6.4% -8.2% -6.8% -6.8% Let op: De commerciële magazines bestaan uit: Autoweek, Beau Monde, Flair, Grazia, Libelle, Margriet, Privé, Story, Viva, Vriendin en Weekend. Voor Panorama en Nieuwe Revu is geen data voor 2013 en 2014 beschikbaar en zijn daarom weggelaten uit bovenstaande analyse. 39

40 Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge IV Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge (Vervolg) 2: Loyaliteitsmarge (Vervolg): Leeftijdsopbouw Klantenbestand:» Deze aanname wordt verder onderbouwd wanneer wordt gekeken naar de leeftijdsopbouw van het klantenbestand van het Veronica Magazine, waar 33,0% van het klantenbestand 50 jaar of ouder is (in verhouding tot 61,3% bij de NPO programmagidsen) en 7,7% van het klantenbestand 65 jaar of ouder is (in verhouding tot 33,3% bij de NPO programmagidsen).» Wanneer gekeken wordt naar de gemiddelde jaarlijkse oplagedalingen van de NPO programmagidsen in vergelijking met die van de commerciële magazines, blijkt dat deze relatief gelijk zijn voor de periode (8,4% vs. 7,9%), zoals aangetoond in nevenstaande tabel.» Echter, zoals reeds besproken, is het aandeel 65 jaar of ouder van het klantenbestand van de NPO programmagidsen hoger in vergelijking met commerciële magazines.» Indien de oplagedalingen gecorrigeerd worden voor opzeggingen veroorzaakt door het overlijden van de klant, ingeschat middels data met betrekking tot de sterftekans en bevolkingsopbouw, leidt dit tot de observatie dat de oplagedalingen bij de NPO programmagidsen op een vergelijkbare basis lager zijn dan bij de commerciële magazines (6,5% respectievelijk 6,8%). Dit indiceert dat de loyaliteit bij de NPO programmagidsen hoger is dan bij de commerciële magazines.» Deze aanname wordt verder ondersteund door een vergelijking van de oplagedalingen van de NPO programmagidsen met de oplagedalingen van het Veronica Magazine, welke significant hoger zijn dan de oplagedalingen van de NPO programmagidsen voor de periode » Daarnaast suggereert de hogere oplagedaling over de periode van Veronica Magazine ten opzichte van de NPO programmagidsen dat de loyaliteit bij de NPO programmagidsen is gestegen over dezelfde periode.» Concluderend kunnen we stellen dat de verschillen in leeftijdsopbouw van het klantenbestand laten zien dat er sprake is van loyaliteitsverschillen, waarbij op basis van de leeftijdsopbouw aangenomen kan worden dat het klantenbestand van de NPO programmagidsen als meest loyaal beschouwd kan worden. De recente oplagedaling van de NPO programmagidsen in vergelijking tot de oplagedaling van het Veronica Magazine suggereert dat de gehele loyaliteit van het NPO klantenbestand (wederom) is gestegen. 40.0% 35.0% 30.0% 25.0% 20.0% 15.0% 10.0% 5.0% 0.0% 7.7% 11.9% 19.1% 28.1% 33.3% Gemiddelde NPO RTV Gidsen Bron: NOM Print Monitor 2013-II/2014-I Leeftijdsopbouw 10.2% 21.5% 35.3% 25.2% 7.7% Gemiddelde Veronica Magazine 6.1% 18.9% 29.4% 27.2% 18.5% Gemiddelde Commerciele Magazines Let op: De commerciële magazines bestaan uit: Autoweek, Beau Monde, Flair, Grazia, Libelle, Margriet, Nieuw Revu, Panorama, Privé, Story, Viva, Vriendin en Weekend. Totale Jaaroplage Ontwikkeling Programmagids / Magazine Let op: De commerciële magazines bestaan uit: Autoweek, Beau Monde, Flair, Grazia, Libelle, Margriet, Privé, Story, Viva, Vriendin en Weekend. Voor Panorama en Nieuwe Revu zijn geen data voor 2013 en 2014 beschikbaar en zijn daarom weggelaten uit bovenstaande analyse. Bron: Oplagecijfers van HOI en Bevolkingsopbouw en Sterftekans data van het Centraal Bureau voor de Statistiek CAGR NPO Programmagidsen 123,604, ,658,744 99,798,272 90,996,837 Veronica Magazine 41,328,717 34,667,990 29,636,250 23,082,794 Commerciële Magazines 76,127,086 70,415,437 63,788,744 58,638,186 NPO Programmagidsen -4.4% -10.5% -9.8% -8.8% -8.4% Veronica Magazine -7.5% -16.1% -14.5% -22.1% -15.2% Commerciële Magazines -6.7% -7.5% -9.4% -8.1% -7.9% Gecorrigeerde % Oplagedaling NPO Programmagidsen -2.9% -8.5% -7.8% -6.7% -6.5% Veronica Magazine -6.9% -15.3% -13.6% -20.7% -14.3% Commerciële Magazines -5.7% -6.4% -8.2% -6.8% -6.8% 40

41 Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge V Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge (Vervolg) 2: Loyaliteitsmarge (Vervolg): Leeftijdsontwikkeling Klantenbestand:» De tabellen rechts tonen de relatieve leeftijdsopbouw van het klantenbestand en (op basis van de totale jaaroplage) het (impliciete) absolute aantal lezers van de NPO Programmagidsen, Veronica Magazine en de Commerciële Magazines voor 2013 en 2015 (op basis van jaaroplage 2012 en 2014) (1).» Zonder enige impact van nieuwe leden of opzeggingen zou verwacht mogen worden dat na 1 jaar de gemiddelde leeftijd exact met 1 jaar gestegen zou zijn. Een bepaalde proportie van een leeftijdscohort zou derhalve naar het volgende leeftijdscohort moeten gaan. Echter, dit wordt niet geobserveerd. De volgende trends zijn waarneembaar: Bij een loyaal publiek (bijvoorbeeld geen opzeggingen en alleen nieuwe leden) kan verwacht worden dat 1 jaar later de populatie ouder is geworden, dus een daling van de jongste categorie, een stijging van de oudste categorie en verder een kleine daling (c.q. stijging) van de oudere categorie als de ernaast gelegen jongere categorie een lager (c.q. hoger) deel van het totaal heeft. Aan dit beeld voldoen de NPO Programmagidsen en het Veronica Magazine; De Commerciële Magazines daarentegen hebben te maken met veel opzeggingen, met name bij de tweede en derde categorie (de gewogen gemiddelde leeftijd stijgt hierdoor dus ook sterk bij de Commerciële Magazines); 2013 Analyse Leeftijd (1) Gewogen 2012 Point Estimate Gemiddelde Oplage NPO RTV Gidsen Relatieve Split 8.2% 11.9% 18.8% 29.2% 31.9% 51.4 Absoluut # Lezers 9,036,466 13,203,849 20,771,252 32,365,507 35,296, ,658,744 Veronica Magazine Relatieve Split 11.8% 22.8% 34.5% 24.4% 6.5% 41.0 Absoluut # Lezers 4,078,587 7,897,942 11,959,247 8,468,253 2,263,961 34,667,990 Commerciele Magazines (2) Relatieve Split 7.0% 19.8% 30.3% 26.2% 16.8% 45.9 Absoluut # Lezers 5,881,558 16,605,899 25,355,675 21,898,425 14,035,688 83,669,265 (1) Bron: Nationaal Onderzoek Multimedia Print Monitor 2012-II/2013-I: Gemiddeld Bereik 13+ (2) Absoluut # Lezers is inclusief Panorama en Nieuwe Revu 2015 analyse Leeftijd (1) Gewogen 2014 Point Estimate Gemiddelde Oplage NPO RTV Gidsen Relatieve Split 7.7% 11.9% 19.1% 28.1% 33.3% 51.7 Absoluut # Lezers 6,968,312 10,857,298 17,341,671 25,528,725 30,279,922 90,996,837 Veronica Magazine Relatieve Split 10.2% 21.5% 35.3% 25.2% 7.7% 42.1 Absoluut # Lezers 2,360,120 4,965,802 8,144,461 5,825,268 1,787,143 23,082,794 Commerciele Magazines (2) Relatieve Split 9.0% 12.3% 27.9% 32.0% 18.9% 47.9 Absoluut # Lezers 5,901,596 8,047,630 18,241,296 20,923,839 12,339,700 65,454,061 (1) Bron: Nationaal Onderzoek Multimedia Print Monitor 2013-II/2014-I: Gemiddeld Bereik 13+ (2) Absoluut # Lezers is exclusief Panorama en Nieuwe Revu (1) Let op: Het 2015 Multimedia Print Monitor Onderzoek was ten tijde van het uitvoeren van onze analyses nog niet beschikbaar. We hebben daarom de jaaroplages voor 2012 en 2014 gehanteerd voor deze analyse. 41

42 Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge VI Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge (Vervolg) 2: Loyaliteitsmarge (Vervolg): Leeftijdsontwikkeling Klantenbestand: Bij Veronica Magazine is er sprake van relatief veel opzeggingen (leidend tot een daling van de oplage). De ontwikkeling van de leeftijdsopbouw van het klantenbestand suggereert dat Veronica Magazine met name jonge abonnees verliest (de eerste twee leeftijdscategorieën). Als gevolg hiervan stijgt de gewogen gemiddelde leeftijd en zou verondersteld kunnen worden dat met name de oudere Veronicaleden loyaal zijn; Bij de NPO Programmagidsen zie je een toename van de daling van de oplage, terwijl de jongste leeftijdscategorie zakt qua aantallen. Met andere woorden: bladen worden minder gekocht, maar dan met name minder door jongeren, waarvan aangenomen kan worden dat die minder loyaal zijn. Concluderend kunnen we stellen dat de verschillen in leeftijdsopbouw van het klantenbestand suggereren dat er sprake is van loyaliteitsverschillen, waarbij op basis van de leeftijdsopbouw en ontwikkeling over de periode aangenomen kan worden dat het klantenbestand van de NPO programmagidsen als meest loyaal beschouwd moet worden. Deze aanname is gebaseerd op de veronderstelling dat oudere lezers relatief meer loyaal zijn dan jongere lezers en de leeftijd van het klantenbestand van de NPO Programmagidsen is gewogen gemiddeld het hoogst. Tevens, meer specifiek, de leeftijdscategorie 65 jaar of ouder is voor de NPO Programmagidsen de grootste categorie. Het feit dat de NPO leeftijdscategorie 65 jaar of ouder (ons inziens de meest loyale leeftijdscategorie) in relevantie is gestegen, impliceert ons inziens dat de gehele loyaliteit (en daarmee de loyaliteitsmarge) ook is toegenomen Analyse Leeftijd (1) Gewogen 2012 Point Estimate Gemiddelde Oplage NPO RTV Gidsen Relatieve Split 8.2% 11.9% 18.8% 29.2% 31.9% 51.4 Absoluut # Lezers 9,036,466 13,203,849 20,771,252 32,365,507 35,296, ,658,744 Veronica Magazine Relatieve Split 11.8% 22.8% 34.5% 24.4% 6.5% 41.0 Absoluut # Lezers 4,078,587 7,897,942 11,959,247 8,468,253 2,263,961 34,667,990 Commerciele Magazines (2) Relatieve Split 7.0% 19.8% 30.3% 26.2% 16.8% 45.9 Absoluut # Lezers 5,881,558 16,605,899 25,355,675 21,898,425 14,035,688 83,669,265 (1) Bron: Nationaal Onderzoek Multimedia Print Monitor 2012-II/2013-I: Gemiddeld Bereik 13+ (2) Absoluut # Lezers is inclusief Panorama en Nieuwe Revu 2015 analyse Leeftijd (1) Gewogen 2014 Point Estimate Gemiddelde Oplage NPO RTV Gidsen Relatieve Split 7.7% 11.9% 19.1% 28.1% 33.3% 51.7 Absoluut # Lezers 6,968,312 10,857,298 17,341,671 25,528,725 30,279,922 90,996,837 Veronica Magazine Relatieve Split 10.2% 21.5% 35.3% 25.2% 7.7% 42.1 Absoluut # Lezers 2,360,120 4,965,802 8,144,461 5,825,268 1,787,143 23,082,794 Commerciele Magazines (2) Relatieve Split 9.0% 12.3% 27.9% 32.0% 18.9% 47.9 Absoluut # Lezers 5,901,596 8,047,630 18,241,296 20,923,839 12,339,700 65,454,061 (1) Bron: Nationaal Onderzoek Multimedia Print Monitor 2013-II/2014-I: Gemiddeld Bereik 13+ (2) Absoluut # Lezers is exclusief Panorama en Nieuwe Revu 42

43 Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge VII Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge (Vervolg) 2: Loyaliteitsmarge: Winstmarges:» De gewogen gemiddelde winstmarge over de afgelopen vier jaar bedraagt 23,6% en is relatief constant gebleven over deze periode ondanks de oplagedaling (voor 2014 is de winstmarge zelfs gestegen).» Wanneer nader in wordt gegaan op de individuele winstmarges, is op te merken dat een aantal programmagidsen een hoge winstmarge weet te behalen, te weten de gidsen waarvan de vereniging (omroep) een geloofsachtergrond heeft.» De programmagidsen zonder een geloofsachtergrond of een duidelijke link naar een omroep realiseren de laagste winstmarge (aangemerkt als zonder directe link ).» Deze observaties worden getoond in nevenstaande tabel en grafiek, waarin de winstmarges voor de programmagidsen vanaf 2011 worden gepresenteerd, ingedeeld naar drie categorieën, evenals de gewogen gemiddelde winstmarge van alle programmagidsen tezamen.» Van de programmagidsen zonder directe link, kan worden aangenomen dat deze weinig tot geen loyaliteit kennen (of inprijzen in de prijs van hun programmagids).» Van de programmagidsen met een duidelijk link naar een omroep door middel van een geloofsachtergrond kan worden aangenomen dat deze een relatief hoge klantenloyaliteit kennen en een sterke merknaam hebben. Dit uit zich onder andere in een relatief hoge oplage wat vervolgens leidt tot een relatief hoge winstmarge door schaalvoordelen. Operationele Winstmarge Programmagegevens, Loyaliteit en Achtergrondinformatie Programmagids Categorie Gemiddeld '11 - '14 Mediaan '11 - ' 14 A Algemeen 21.6% 15.4% 13.6% 13.6% 16.1% 14.5% B Algemeen 36.2% 35.9% 34.9% 37.9% 36.2% 36.0% C Algemeen -2.7% 7.3% 10.6% 6.8% 5.5% 7.0% D Algemeen 23.2% 22.4% 24.4% 28.4% 24.6% 23.8% E Algemeen 8.3% -2.6% -12.4% 10.0% 0.8% 2.8% F Geloofsachtergrond 26.6% 29.4% 31.8% 32.4% 30.0% 30.6% G Geloofsachtergrond 25.1% 31.4% 27.9% 32.7% 29.3% 29.6% H Geloofsachtergrond 32.2% 33.6% 32.9% 38.5% 34.3% 33.3% I Geloofsachtergrond 37.5% 39.5% 37.5% 42.2% 39.2% 38.5% J Zonder Directe Link 16.5% 9.6% 6.8% 17.8% 12.7% 13.0% K Zonder Directe Link 11.9% 15.0% 9.0% 9.7% 11.4% 10.8% Omroepbladen met geloofsachtergrond 30.3% 33.5% 32.5% 36.4% 33.2% 33.0% Algemene omroepbladen 17.3% 15.7% 14.2% 19.3% 16.6% 16.9% Omroepbladen zonder link naar de vereniging 14.2% 12.3% 7.9% 13.7% 12.0% 11.9% Gewogen gemiddelde winstmarge 23.1% 22.9% 21.6% 26.6% 23.6% 23.0% 40.0% 35.0% 30.0% 25.0% 20.0% 15.0% 10.0% Operationele Winstmarge Programmagegevens, Loyaliteit en Achtergrondinformatie Omroepbladen met geloofsachtergrond Algemene omroepbladen Omroepbladen zonder link naar de vereniging Gewogen gemiddelde winstmarge 5.0% 0.0%

44 Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge VIII Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge (Vervolg) 2: Loyaliteitsmarge: Winstmarges:» De programmagidsen verschillen onderling niet voor wat betreft de programmagegevens (het Spoorboekje).» Hierdoor kan worden aangenomen dat een indicatie van de gewogen gemiddelde loyaliteitsmarge verkregen kan worden door de gewogen gemiddelde winstmarge te vergelijken met de marge van de programmagidsen waarbij loyaliteit (waarschijnlijk) niet of in zeer geringe mate van toepassing is.» De gemiddelde winstmarge over de jaren is 23,6%, de gewogen gemiddelde winstmarge voor dezelfde periode van de gidsen met een programmagids zonder duidelijke link naar de vereniging is 12,0%. Dit impliceert een loyaliteitsmarge van 11,5%.» De winstmarges van programmagidsen J en K zijn relatief volatiel, hetgeen met name gedreven wordt door de relatief lage oplages. De maximale winstmarge bedraagt 17,8%, behaald door programmagids J in 2014, terwijl programmagids K in 2012 een marge van 15,0% wist te behalen. Deze marges indiceren een loyaliteitsmarge van respectievelijk 7,4% en 7,9%.» Voor de bepaling van de loyaliteitsmarge voor de onderhavige analyse achten wij de observaties voor de meest recente jaren als meest relevant. Voor de afgelopen jaren (2013 en 2014) kan een stijging van de impliciete loyaliteitsmarge worden geobserveerd (met uitzondering van de programmagids J in 2014). Verschillen in Winstmarge Categorie Gemiddeld '11 - '14 Mediaan '11 - ' 14 Gewogen gemiddelde winstmarge 23.1% 22.9% 21.6% 26.6% 23.6% 23.0% 21.6% 26.6% Winstmarge J 16.5% 9.6% 6.8% 17.8% 12.7% 13.0% 6.8% 17.8% Winstmarge K 11.9% 15.0% 9.0% 9.7% 11.4% 10.8% 9.0% 15.0% Totaal / gemiddelde 14.2% 12.3% 7.9% 13.7% 12.0% 13.0% 7.9% 14.2% Impliciete Loyaliteitsmarge J (1) 6.6% 13.3% 14.8% 8.8% 10.9% 11.1% 6.6% 14.8% Impliciete Loyaliteitsmarge K (1) 11.1% 7.9% 12.6% 17.0% 12.2% 11.9% 7.9% 17.0% Totaal / gemiddelde 8.8% 10.6% 13.7% 12.9% 11.5% 11.8% 8.8% 13.7% (1) Bepaald als 'Winstmarge J of K -/- Sector Marge' 2013 Waardering Totaal Delta - K Verschillen in Winstmarge 6.6% 7.5% 7.9% Min 17.0% 17.0% Max Delta - J 6.6% 14.8% 0.0% 2.0% 4.0% 6.0% 8.0% 10.0% 12.0% 14.0% 16.0% 18.0% 44

45 Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge IX Prijsontwikkeling Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge (Vervolg) 2: Loyaliteitsmarge: Prijsontwikkeling:» De gewogen gemiddelde opbrengsten / prijzen van de Programmagidsen zijn de afgelopen jaren gestegen met meer dan 4,6% op jaarbasis, zoals aangetoond in nevenstaande tabel op basis van (i) de gewogen gemiddelde opbrengst (aangepast voor advertentieinkomsten en kosten), (ii) abonnementsprijzen en (iii) losse verkoop (advies) prijzen.» In samenhang met de oplagedalingen van de Programmagidsen en de relevante schaalvoordelen, hebben de prijsstijgingen er onder andere voor gezorgd dat de Programmagidsen de winstmarge in stand hebben kunnen houden.» Dit impliceert onder andere dat de Programmagidsen de afgelopen jaren meer zijn gaan kapitaliseren op de loyaliteit van de klantenbasis van de Programmagidsen. Op basis van onze observaties met betrekking tot (i) de leeftijdsopbouw van het klantenbestand, (ii) de leeftijdsontwikkeling van het klantenbestand, (iii) de winstmarges van de RTV gidsen en (iv) de prijsontwikkeling van de RTV gidsen, achten wij een Base Case loyaliteitsmarge van 10,0% als meest redelijk. Dit impliceert een stijging van 2,5% ten opzichte van de 2013 analyse. Dit wordt ondersteund door de marktobservaties en is gelijk aan de stijging van de aanname ten aanzien van de loyaliteitsmarge voor de 2013 (versus 2011) analyse. Gewogen Gemiddelde Opbrengst (1) CAGR '11 - '14 Televizier % AVRObode % TVFilm % Visie % KRO Magazine % Mikro Gids % NCRV-gids % TV Krant % TROSkompas % VARAgids % VPRO Gids % Gewogen gemiddelde op basis van totale jaaroplage % Abonnementsprijzen Televizier % AVRObode % TVFilm % Visie % KRO Magazine % Mikro Gids % NCRV-gids % TV Krant % TROSkompas % VARAgids % VPRO Gids % Gewogen gemiddelde op basis van totale jaaroplage % Losse Verkoopprijzen Televizier % AVRObode % TVFilm % Visie % KRO Magazine n.a. n.a. n.a. Mikro Gids % NCRV-gids 1.09 n.a. n.a. n.a. n.a. TV Krant % TROSkompas % VARAgids % VPRO Gids % Gewogen gemiddelde op basis van totale jaaroplage (2) % (1) Gemiddelde prijs berekend op basis van totale omzet incl. contributies (exclusief advertentie-inkomsten en de totale oplage) (2) Op basis van de Programmagidsen waarvoor voor alle vier jaren observaties beschikbaar zijn 45

46 Aannames Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge X Conclusie Base Case Aannames Loyaliteitsmarge en Winstmarge Op basis van onze observaties hanteren wij een loyaliteitsmarge van 10,0%, en een genormaliseerde winstmarge van 10,0%. Op basis van de marktobservaties, achten wij een gecombineerde margecorrectie van 20,0% niet onredelijk. Dit betekent dat een hogere normalisatie in ogenschouw wordt genomen dan in de waardering die in 2013 is uitgevoerd, waar een gecombineerde margecorrectie van 17,5% werd gehanteerd. Dit wordt gedreven door een stijging van de loyaliteitsmarge. Een stijging ten opzichte van de Base Case aanname voor loyaliteit van 2,5% (van 7,5% naar 10,0%) kan kwalitatief onderbouwd worden op basis van (onder andere) de volgende elementen: Door het verloop van de klanten kan aangenomen worden dat de loyaliteit van de achterblijvende klanten stijgt, de loyaliteit is immers een gewogen gemiddelde met betrekking tot de totale klantenbasis en we kunnen aannemen dat de afgelopen twee jaar de minder loyale klanten relatief vaker hun abonnement hebben opgezegd dan de loyale klanten waardoor de gewogen gemiddelde loyaliteit is gestegen; Door de continue ontwikkelingen op het technologische vlak (App s, EPG s, etc.) worden de papieren gidsen steeds vaker overbodig geacht. De klanten van de papieren gidsen dienen derhalve een steeds hogere loyaliteit te hebben, daar de toegevoegde waarde van de programmagegevens (opgenomen) in papieren gidsen steeds geringer wordt terwijl de prijs relatief sterk is gestegen; De oplagedaling van het Veronica Magazine is verder geïntensiveerd gedurende de laatste twee jaar ten opzichte van de NPO programmagidsen. Dit suggereert dat de loyaliteit voor de NPO programmagidsen is gestegen, omdat bij gelijkblijvende loyaliteit een vergelijkbare daling verwacht zou worden; We observeren een stijging van het verschil tussen de gewogen gemiddelde winstmarge en de winstmarge van de programmagidsen zonder een duidelijke link naar een omroep; en De Programmagidsen zijn nog meer gaan kapitaliseren op de loyaliteit van de klantenbasis, wat wordt ons inziens geïllustreerd door de stijging van de gemiddelde prijzen, wat mede tot gevolg heeft gehad dat de winstmarge van de Programmagidsen relatief constant is gebleven, ondanks de daling van de oplages. Base Case Aannames: Loyaliteitsmarge: 10,0% Genormaliseerde Winstmarge: 10,0% 46

47 Waarderingsuitkomsten Inkomstenbenadering I i) Inkomstenanalyse Winstmarge Gidsen (excl. advertentie-inkomsten) -/- Genormaliseerde winstmarge (10,0%) -/- Loyaliteitsmarge (10,0%) = Waarde alle programmagegevens * Marktaandeel NPO = Waarde NPO Programmagegevens Inkomstenanalyse op basis van NPO programmagidsen De Waarde NPO Programmagegevens op basis van de Inkomstenanalyse is bepaald op basis van het stappenschema dat links van deze pagina is gepresenteerd. In onderstaande tabel staan de uitkomsten van de Waarde NPO Programmagegevens op basis van de Inkomstenanalyse. De Waarde NPO Programmagegevens volgens de Inkomstenanalyse is bepaald op basis van de winstmarge op de programmagegevens. Dit is de winstmarge die resteert na correctie voor advertentie-inkomsten en -uitgaven, na aftrek van een genormaliseerde winstmarge en een marge met betrekking tot de loyaliteit van de klantenbasis (loyaliteitsmarge). De uitkomsten berusten onder andere op de volgende aannames: Een genormaliseerde winstmarge van 10,0%; Een loyaliteitsmarge van 10,0%; De advertentie-inkomsten en -uitgaven zijn niet in ogenschouw genomen in de Inkomstenanalyse. De uitgaven die betrekking hebben op advertenties zijn drukkosten, verzendkosten en kosten gerelateerd aan advertentieacquisitie. De druk- en verzendkosten zijn bepaald door per programmagids de totale drukkosten en verzendkosten te vermenigvuldigen met het percentage pagina s met advertenties in een programmagids; Het exploitatieresultaat is gecorrigeerd voor de kosten van de voor de RTL- en SBS-programmagegevens (met ingang van 2014); De totale waarde van de programmagegevens is vervolgens gecorrigeerd voor het marktaandeel van de NPO (Methode Laag / Methode Hoog), zodat de waarde van de NPO Programmagegevens afgeleid kan worden. De onderstaande tabel geeft aan dat de waardebandbreedte EUR 0,010 0,014 is. Waarde Programmagegevens per programmagids op basis van Inkomstenanalyse Gemiddeld ( ) CAGR ( ) Omzet uit programmagegevens, achtergrondinformatie en loyaliteit 97,411,457 92,830,177 85,923,284 83,391, % Gewogen gemiddelde winstmarge (voor belasting en interest) 23.1% 22.9% 21.6% 26.6% 23.6% Genormaliseerde winstmarge -10.0% -10.0% -10.0% -10.0% Loyaliteitsmarge programmagidsen -10.0% -10.0% -10.0% -10.0% Winstmarge op programmagegevens 3.1% 2.9% 1.6% 6.6% 3.6% Totaal exploitatieresultaat programmagegevens 2,984,294 2,704,019 1,392,228 5,533,139 Totale jaaroplage programmagidsen 123,604, ,658,744 99,798,272 90,996, % Waarde programmagegevens per programmagids Marktaandeel NPO (Methode Laag) 31.9% 34.6% 31.9% 33.2% Waarde NPO Programmagegevens per programmagids Marktaandeel NPO (Methode Hoog) 43.3% 47.4% 45.2% 46.9% Waarde NPO Programmagegevens per programmagids

48 Waarderingsuitkomsten Inkomstenbenadering II i) Inkomstenanalyse Winstmarge Gidsen (excl. advertentie-inkomsten) -/- Genormaliseerde winstmarge (10,0%) -/- Loyaliteitsmarge (10,0%) = Waarde alle programmagegevens * Marktaandeel NPO = Waarde NPO Programmagegevens Inkomstenanalyse op basis van NPO programmagidsen Wij hebben de volgende observaties bij de geconcludeerde waardebandbreedte op basis van de inkomstenanalyse (EUR 0,010 0,014): De oplage is met ongeveer 9,7% per jaar gedaald over de afgelopen vier jaar, terwijl de oplage het afgelopen jaar met ongeveer 8,8% is gedaald; De omzet is met ongeveer 5,0% per jaar gedaald over de afgelopen vier jaar, terwijl de omzet het afgelopen jaar met 2,9% (van 2013 naar 2014) is gedaald. Dit impliceert dat een forse gemiddelde prijsstijging is doorgevoerd over de afgelopen vier jaar, als ook het laatste jaar, zoals reeds eerder geobserveerd; De oplage-, prijs- en omzetontwikkelingen verschillen sterk tussen de programmagidsen. Echter, over het afgelopen jaar hebben de programmagidsen met de grootste prijsstijgingen ook de hoogste oplagedalingen gekend; Kortom, de loyaliteit zal naar alle waarschijnlijkheid verder zijn toegenomen. Echter, ook de winstmarge van de programmagidsen is gestegen over het afgelopen jaar, wat in theorie leidt tot een hogere waarde van de Programmagegevens voor 2014; Dit is in onze ogen vooral een signaal van een toegenomen mate van loyaliteit, in plaats van een hogere waarde van de Programmagegevens; Let op: Max Magazine is gestart met het uitgeven van een RTV Gids gedurende Als gevolg van aanloopverliezen, is het exploitatieresultaat van Max Magazine voor de jaren 2013 en 2014 negatief. Derhalve hebben wij de resultaten en oplage van Max Magazine niet meegenomen in de inkomstenanalyse. Waarde Programmagegevens per programmagids op basis van Inkomstenanalyse Gemiddeld ( ) CAGR ( ) Omzet uit programmagegevens, achtergrondinformatie en loyaliteit 97,411,457 92,830,177 85,923,284 83,391, % Gewogen gemiddelde winstmarge (voor belasting en interest) 23.1% 22.9% 21.6% 26.6% 23.6% Genormaliseerde winstmarge -10.0% -10.0% -10.0% -10.0% Loyaliteitsmarge programmagidsen -10.0% -10.0% -10.0% -10.0% Winstmarge op programmagegevens 3.1% 2.9% 1.6% 6.6% 3.6% Totaal exploitatieresultaat programmagegevens 2,984,294 2,704,019 1,392,228 5,533,139 Totale jaaroplage programmagidsen 123,604, ,658,744 99,798,272 90,996, % Waarde programmagegevens per programmagids Marktaandeel NPO (Methode Laag) 31.9% 34.6% 31.9% 33.2% Waarde NPO Programmagegevens per programmagids Marktaandeel NPO (Methode Hoog) 43.3% 47.4% 45.2% 46.9% Waarde NPO Programmagegevens per programmagids

49 Waarderingsuitkomsten Inkomstenbenadering III i) Inkomstenanalyse Gevoeligheidsanalyse Winstmarge Gidsen (excl. advertentie-inkomsten) -/- Genormaliseerde winstmarge (10,0%) -/- Loyaliteitsmarge (10,0%) = Waarde alle programmagegevens * Marktaandeel NPO Gevoeligheidsanalyse Loyaliteitsmarge en Genormaliseerde Winstmarge In de grafiek linksonder hebben we een gevoeligheidsanalyse van de Waarde NPO Programmagegevens (op basis van Methode Laag oftewel de onderkant van de waardebandbreedte volgens de Inkomstenbenadering) opgenomen met betrekking tot de loyaliteitsmarge en in de grafiek rechtsonder met betrekking tot de genormaliseerde winstmarge. De gevoeligheidsanalyses zijn exclusief de financiële impact van de kosten voor de RTL programmagegevens en advertentieinkomsten. De loyaliteitsmarge is ons inziens één van de meest relevante en gevoelige parameters voor de bepaling Waarde NPO Programmagegevens, daar deze parameter als meest subjectieve variabele beschouwd kan worden. Bovendien zijn beide marges volledig gelijk voor wat betreft de impact op de uitkomst: elke procent meer aan loyaliteitsmarge heeft dezelfde impact als een procent meer genormaliseerde winstmarge. De grafiek toont dat de gemiddelde Waarde NPO Programmagegevens daalt naarmate de loyaliteitsmarge stijgt, als ook dat de gemiddelde Waarde NPO Programmagegevens daalt naarmate een hogere genormaliseerde winstmarge wordt verondersteld. Bij 3,8% additionele loyaliteits- c.q. genormaliseerde winstmarge wordt de Waarde NPO Programmagegevens gelijk aan EUR 0,00 (in vergelijking tot EUR 0,010) in Methode Laag. Zoals aangegeven, de impact van beide parameters is hetzelfde en derhalve tonen beide hetzelfde beeld voor wat betreft de relatie tussen de marge aanpassing en de Waarde NPO Programmagegevens. = Waarde NPO Programmagegevens Gevoeligheidsanalyse met betrekking tot loyaliteitsmarge (genormaliseerde winstmarge van 10.0%) Gevoeligheidsanalyse met betrekking tot genormaliseerde winstmarge (loyaliteitsmarge van 10.0%) Gemiddelde loyaliteitsmarge RTV Gidsen Base-Case (Laag) Winstmarge Base-Case (Laag) (0.010) (0.020) (0.030) (0.040) Loyaliteitsmarge: 10,0% Genorm. Winstmarge: 10,0% (0.010) (0.020) Break-Even: 13,8% (0.030) Break-Even: 13,8% 0% 2.50% 5.00% 7.50% 10.00% 12.50% 15.00% 17.50% 20.00% 22.50% 25.00% 0.00% 4.00% 8.00% 12.00% 16.00% 20.00% 49

50 Waarderingsuitkomsten Inkomstenbenadering IV ii) Prijsanalyse Prijs per Pagina Verrijking Prijs Programmagids -/- Prijs Verrijking = Prijs programmagegevens -/- Kosten Aanname Prijs per Pagina Verrijking Het stappenschema dat wordt gevolgd om de Waarde NPO Programmagegevens te bepalen op basis van de Prijsanalyse is links gepresenteerd. De Prijs Verrijking is een cruciale (en zeer gevoelige parameter) voor deze benadering. De Prijs Verrijking is bepaald op basis van: Prijs per pagina Verrijking: Afgeleid van marktobservaties en impliciete consistentie met de Inkomstenanalyse;» Vermenigvuldigd met: Aantal pagina s: Gewogen gemiddeld aantal pagina s Verrijking in een programmagids. Wij hanteren een prijs per pagina Verrijking van EUR 0,0274 voor de waardering van de NPO Programmagegevens op basis van de Prijsanalyse, wat grofweg gelijk is aan de bovenkant van het eerste kwartiel afgeleid van de geselecteerde tijdschriften. Deze prijs per pagina Verrijking leidt tot een waardebandbreedte die gelijk is aan de bandbreedte op basis van de Inkomstenanalyse. Gezien de gevoeligheid van deze parameter en hoe deze puntschatting zich verhoudt tot marktobservaties, achten wij deze aanname als meest redelijk. -/- Genormaliseerde winstmarge (10,0%) -/- Loyaliteitsmarge (10,0%) = Totale waarde alle programmagegevens * Marktaandeel NPO = Waardebandbreedte NPO Programmagegevens. Overzicht commerciele magazines en prijs per pagina Verrijking nr. 30/ nr. 45/ nr. 11/ Vriendin n.a. Weekend Prive Viva Beau Monde n.a. Autoweek n.a. Story Panorama Flair Margriet Grazia n.a. Libelle Nieuwe Revu Minimum Eerste kwartiel Gemiddelde Mediaan Maximum

51 Waarde Programmagegevens Waarderingsuitkomsten Inkomstenbenadering V ii) Prijsanalyse Gevoeligheidsanalyse Prijs Programmagids -/- Prijs Verrijking = Prijs programmagegevens -/- Kosten -/- Genormaliseerde winstmarge (10,0%) Aanname Prijs per Pagina Verrijking Nadere Uitwerking De prijs per Pagina Verrijking voor de Base Case is gebaseerd op basis van een drietal observaties / analyses: 1. Het eerste kwartiel afgeleid van de geselecteerde tijdschriften: EUR 0,033; 2. Het gemiddelde van de bandbreedte en de mid-point, respectievelijk EUR 0,039 en 0,038; 3. Een gevoeligheidsanalyse op de waarderingsuitkomst. Op basis van deze observaties en de onderstaande gevoeligheidsanalyse, hanteren wij een prijs per pagina Verrijking van EUR 0,0274 voor de Base Case waardering op basis van de Prijsanalyse. Deze prijs per pagina Verrijking leidt tot een waardebandbreedte die gelijk is aan de bandbreedte voor de Base Case op basis van de Inkomstenanalyse. Gezien de gevoeligheid van deze parameter en hoe deze puntschatting zich verhoudt tot marktobservaties, achten wij deze aanname als meest redelijk. Gevoeligheidsanalyse prijs per pagina Verrijking en Aanname Point Estimate Base Case In onderstaande grafiek presenteren we een gevoeligheidsanalyse van de gemiddelde Waarde NPO Programmagegevens (op basis van Methode Laag en Hoog) met betrekking tot de prijs per pagina Verrijking evenals de Base Case uitkomsten van de Inkomstenanalyse. De grafiek geeft aan dat de Waarde NPO Programmagegevens stijgt naarmate de gehanteerde prijs per pagina Verrijking daalt (ceteris paribus). Deze grafiek laat duidelijk zien dat de impact van deze parameter significant is. Het is daarom belangrijk om na te gaan in hoeverre de uitkomst op basis van de Prijsanalyse onderbouwd kan worden met de andere Inkomstenbenadering, de Inkomstenanalyse. Op basis van deze vergelijking hebben we eveneens geconcludeerd dat een point estimate van EUR 0,0274 als redelijk beschouwd kan worden. Deze aanname valt namelijk binnen de bandbreedte van het eerste kwartiel en leidt tot consistentie qua uitkomsten met de Inkomstenanalyse. -/- Loyaliteitsmarge (10,0%) Relatie prijs pagina Verrijking en Waarde Programmagevens Scenario - Prijsanalyse (Methode Laag) Scenario - Prijsanalyse (Methode Hoog) Base-Case Inkomstenanalyse (Methode Laag) Base-Case Inkomstenanalyse (Methode Hoog) = Totale waarde alle programmagegevens EUR 0,0274 per pagina Verrijking * Marktaandeel NPO = Waardebandbreedte NPO Programmagegevens (0.020) (0.040) Prijs per pagina Verrijking 51

52 Waarderingsuitkomsten Inkomstenbenadering VI ii) Prijsanalyse Uitwerking Prijsanalyse Uitwerking Zoals aangegeven, de uitkomst afgeleid op basis van de Prijsanalyse is sterk afhankelijk van de aanname met betrekking tot Prijs Verrijking. De Prijs Verrijking is bepaald op basis van het aantal pagina s Verrijking en de prijs per pagina Verrijking, waarbij met name de aanname met betrekking tot prijs per pagina de gevoelige parameter is. Marginale aanpassingen met betrekking tot deze parameter hebben derhalve een grote impact op de uiteindelijke waardebandbreedte. Om dit probleem te ondervangen, kijken wij onder andere naar de bandbreedte van het eerste kwartiel en naar de impliciete prijs die gehanteerd dient te worden om een vergelijkbare bandbreedte af te leiden die geconcludeerd is op basis van de Inkomstenanalyse. Deze benadering is in lijn met de eerdere opmerking dat de Inkomstenanalyse de primaire benadering is en de Prijsanalyse de secundaire benadering. Conform het stappenschema voor de Prijsanalyse, kan de Waarde NPO Programmagegevens vervolgens op basis van de volgende aannames afgeleid worden: A) De gewogen gemiddelde prijs van de programmagidsen is afgeleid van de prijzen van de abonnementen (EUR 1,051); B) De aannames met betrekking tot de prijs per pagina Verrijking zijn in voorgaande pagina s besproken en leidt tot een Prijs Verrijking van EUR 0,729. C) Het verschil tussen de verkoopprijs en de Prijs Verrijking kan beschouwd worden als de prijs van programmagegevens van de programmagidsen (dit is par saldo de prijs die de consument bereid is te betalen). D) De kosten die voor de Prijsanalyse kunnen worden toegerekend aan programmagegevens hebben betrekking op verzend- en drukkosten. Deze worden pro rata toegerekend op basis van het relatieve aantal pagina s met programmagegevens opgenomen in een programmagids; E) Een genormaliseerde winstmarge van 10,0%; F) Een loyaliteitsmarge van 10,0%. De loyaliteitsmarge wordt toegepast op de Gewogen Gemiddelde Prijs per programmagids, daar de loyaliteit niet alleen van toepassing is op de programmagegevens maar op de gehele programmagids; G) Het gemiddelde marktaandeel van de NPO voor de periode op basis van Methode Laag en Methode Hoog. De waardebandbreedte op basis van deze aannames is EUR 0,010 0,014. B) # Pagina s Verrijking * Prijs per pagina = Prijs Verrijking = EUR 0,729 Waarde NPO Programmagegevens: A) 2014 Gewogen Gemiddelde Prijs per Programmagids: EUR 1,051 Waardebandbreedte NPO Programmagegevens: EUR 0,010 0,014 C) Prijs programmagegevens = EUR 0,322 D) Minus Kosten = Winst programmagegevens (-/- EUR 0,154 = EUR 0,168) E) / F) Minus Winstmarge en Loyaliteitsmarge = Totale Waarde programmagegevens (-/- EUR 0,032 -/- EUR 0,105) = EUR 0,031 G) Maal Marktaandeel NPO (Methode Laag: 32,9%, Methode Hoog 45,7%) 52

53 Combinatie Inkomsten- en Prijsanalyse Combinatie Inkomsten- en Prijsanalyse In dit hoofdstuk zijn wij nader ingegaan op de Inkomstenbenaderingen, te weten de Inkomstenanalyse en de Prijsanalyse. De waardebandbreedtes van de twee submethodieken zijn identiefk. Dit is per saldo gebaseerd op de aanname met betrekking tot prijs per pagina Verrijking. De Inkomstenanalyse is de primaire Inkomstenbenadering en de Prijsanalyse de secundaire benadering. De prijs per pagina Verrijking is voor de Base Case zodanig gekozen dat de prijsranges gelijk aan elkaar zijn voor de twee subbenaderingen. De Base Case prijs pagina Verrijking (EUR 0,0274) is grofweg gelijk aan het eerste kwartiel en kan als zodanig als niet onredelijk worden beschouwd. De waardebandbreedte die afgeleid kan worden op basis van de Inkomstenbenadering is EUR 0,010 0,014 per gedrukte programmagids. Inkomstenanalyse Inkomstenanalyse Omzet uit programmagegevens, achtergrondinformatie en loyaliteit 79,299,255 Impliciet Operationele Winst 18,681,297 Impliciet Gewogen gemiddelde winstmarge (voor belasting en interest) 23.6% Gemiddeld Genormaliseerde winstmarge -10.0% Base Case Loyaliteitsmarge programmagidsen -10.0% Base Case Winstmarge op programmagegevens 3.5% Gemiddeld Totaal exploitatieresultaat programmagegevens 2,805, Oplage * EUR Totale jaaroplage programmagidsen 90,996, Waarde programmagegevens per programmagids Base Case Noot Marktaandeel NPO (Methode Laag) 32.9% Gemiddeld Waarde programmagegevens NPO per programmagids Base Case Marktaandeel NPO (Methode Hoog) 45.7% Gemiddeld Waarde programmagegevens NPO per programmagids Base Case Prijsanalyse Prijsanalyse Noot Gewogen gemiddelde prijs per programmagids Base Case Prijs verrijking (0.729) Base Case Prijs programmagegevens Base Case Programmagegevens gerelateerde kosten (0.154) Base Case Prijs programmagegevens Base Case Genormaliseerde winstmarge (0.032) Base Case Loyaliteitsmarge programmagidsen (0.105) Base Case Waarde programmagegevens per programmagids Base Case Marktaandeel NPO (Methode Laag) 32.9% Gemiddeld Waarde programmagegevens NPO per programmagids Base Case Marktaandeel NPO (Methode Hoog) 45.7% Gemiddeld Waarde programmagegevens NPO per programmagids Base Case 53

54 9. Kostenbenadering

55 Kostenbenadering Inleiding Een kostenbenadering geeft doorgaans een redelijke indicatie van de onderkant van de waarde van het te waarderen object. Deze benadering neemt namelijk alleen de kosten die samenhangen met het te waarderen object en een redelijk rendement op deze kosten in ogenschouw en houdt daarmee dus geen rekening met het unieke karakter en de schaarste van het te waarderen object. Zoals reeds besproken, wij verwachten dat de Waarde NPO Programmagegevens over een bepaalde tijd naar de uitkomst van de kostenbenadering zal tenderen, doordat: de relevantie van de programmagegevens afneemt; de loyaliteitsmarge toeneemt; en de conclusie van het Gerechtshof Amsterdam dat er geen sprake is van juridische bescherming van de NPO Programmagegevens gevolgen kan hebben voor het het concurrentiële krachtenveld. Aannames De Kostenbenadering is onder andere gebaseerd op de volgende aannames: De FTE NPO Programmagegevens hebben betrekking op de FTE aangesteld binnen de NPO om de NPO Programmagegevens op te zetten; De 2.7 FTE die toegewezen zijn aan de FTE NPO Programmagegevens houden zich alleen bezig met het opstellen van de basis NPO Programmagegevens (oftewel, zij houden zich bezig met het spoorboekje voor wat betreft de NPO Programmagegevens). De FTE kosten zijn gebaseerd op de gemiddelde salariskosten van één FTE bij de NPO; Naast FTE kosten zijn er kosten met betrekking tot de technische levering en distributie van de NPO Programmagegevens in ogenschouw genomen, welke zijn uitbesteed door de NPO (EUR ); Een genormaliseerde winstmarge van 10%. Let op: De jaaroplage van Max Magazine is wel meegenomen in de kostenbenadering (omslag van totale kosten naar kosten per editie), daar de relevante kosten ook betrekking hebben op het opzetten van de NPO Programmagegevens voor Max. Waarde Programmagegevens per programmagids op basis van Kostenbenadering FTE - NPO Programmagegevens 2.70 Technische Levering / Distributie n.v.t. Totaal aantal FTE voor Programmagegevens (1) 2.70 Kosten Per FTE (2) 72,050 Kosten FTE Programmagegevens 194,535 Technische Levering / Distributie 54,000 Totale jaarlijkse kosten 248,535 Genormaliseerde Winstmarge 10.0% Genormaliseerde Winst 24,854 Totale Waarde NPO Programmagegevens 273,389 Totale jaaroplage programmagidsen (3) 95,157,477 Waarde NPO Programmagegevens per programmagids (1) Aantal FTE is ingeschat op basis van gesprekken met CvdM en NPO data. (2) Kosten op basis van NPO gemiddelde salariskosten inclusief werkplekkosten ad EUR per jaar (3) Jaaroplage heeft betrekking op het kalenderjaar Uitkomst In nevenstaande tabel staan de aannames en de uitwerking van de Waarde NPO Programmagegevens op basis van de Kostenbenadering. De Kostenbenadering resulteert in een Waarde NPO Programmagegevens van EUR 0,003 per gedrukte programmagids. 55

56 10. Samenvatting Waarderingsuitkomsten en Vertaling Waardebandbreedte naar Prijsstelling

57 Uitkomsten 2015 Uitkomsten 2015 Analyse Waarderingsuitkomsten Waarderingsuitkomsten De Inkomstenbenadering op basis van de voorlopige waarderingsuitkomsten leidt tot een waardebandbreedte van EUR 0,010 0,014. Deze waardebandbreedte kan vergeleken worden met de geconcludeerde 2013 waardebandbreedte resulterende uit de Inkomstenbenadering van EUR 0,016 0,022, hetgeen een daling van ongeveer 36% impliceert (op basis van het gemiddelde van de waardebandbreedte). Waardebandbreedte 2015 Waardebandbreedte Methodieken Inkomstenbenadering Marktbenadering N.V.T Gezien het feit dat de uitkomsten op basis van de Marktbenadering in het verleden niet in ogenschouw zijn genomen voor de Prijsbepaling, hebben we deze benadering voor de (2015) update niet aangepast. Kostenbenadering Waardebandbreedte Er dient opgemerkt te worden dat de huidige update ongeveer één jaar na de datum van de vorige analyse is opgesteld (desondanks is er voor de Inkomstenbenadering wel twee jaar aan additionele data toegevoegd in vergelijking met de vorige analyse), terwijl dit bij de vorige analyse ook twee jaar was Waardebandbreedte Methodieken Inkomstenbenadering Marktbenadering Kostenbenadering Waardebandbreedte

58 Samenvatting Waardebandbreedte en Prijsstelling Samenvatting Waardebandbreedte 2015 Samenvatting Prijsstelling 2015 Uitkomsten Waarde Programmagegevens per programmagids 2015 Min Gem Max Categorie Prijsstelling Rationale 1) Inkomstenbenadering A) Inkomstenanalyse B) Prijsanalyse Gedrukte Programma-gidsen EUR 0,006 (0,6 eurocent) per oplage Afgeleid van 75% Kostenbenadering en 25% bovenkant van de Inkomstenbenadering bandbreedte. 2) Marktbenadering n.a. n.a. n.a. 3) Kostenbenadering Voorheen is 50% Kostenbenadering en 50% bovenkant van de Inkomstenbenadering bandbreedte gehanteerd voor de prijsstelling. Waardebandbreedte Waardebandbreedte Methodieken Inkomstenbenadering Het hogere gewicht voor de Kostenbenadering achten wij redelijk in het licht van i) daling van de relevantie, ii) toename van de loyaliteitsmarge, iii) de conclusie van het Gerechtshof Amsterdam dat er geen sprake is van juridsche bescherming van de NPO Programmagegevens. Marktbenadering N.V.T Kostenbenadering Waardebandbreedte Elektronische Programma-gidsen / EPG s EUR 0,003 (0,3 eurocent) per technische voorziening per maand De prijsstelling voor de Elektronische Programmagidsen is gebaseerd op de Kostenbenadering. Dit prijspunt is gekozen op basis van consistentie met de benadering die in 2011 en 2013 was gehanteerd. Gedrukte Programmagidsen Waardebandbreedtes voor Prijsstelling Online Media EUR per licentie per jaar Gebaseerd op prijsstelling 2013 (EUR 1.700) en de procentuele stijging van de prijs voor EPG s (0,003 / 0,004-1 = -/- 25%), hetgeen uitkomt op EUR Elektronische Programmagidsen 75% Kosten + 25% Inkomsten = (0.6 eurocent) Deze benadering is consistent met de 2011 en 2013 benadering. Online Media N.V.T

59 11. Gehanteerde Afkortingen

60 Gehanteerde Afkortingen Afkorting App s : Verklaring Applicaties voor mobiele telefoons, tablets etc.; CvdM : Commissariaat voor de Media; D&P of wij : B.V.; EPG : Elektronische Programmagids; HOI : (Voorheen) Het Oplage Instituut; NPO : Nederlandse Publieke Omroep; NPO Programmagegevens : Programmagegevens van de Landelijke Publieke media-instellingen, oftewel de Nederlandse Publieke Omroep (NPO); Object van Waardering : Zie NPO Programmagegevens; OCW : Onderwijs, Cultuur en Wetenschap; Waarde NPO Programmagegevens : Waarde voor de mogelijkheid om de NPO Programmagegevens te kunnen vermenigvuldigen en openbaar maken Waarderingsdatum : 1 januari

61 12. Disclaimer

62 Disclaimer B.V. ( D&P of wij ) hebben van het Commissariaat voor de Media ( CvdM of Commissariaat voor de Media ) de opdracht ( Opdracht ) gekregen om een update uit te voeren van de waardering van de Programmagegevens van de Landelijke Publieke media-instellingen. In dit rapport beschrijven wij het waarderings- en prijsbepalingsproces. Dit rapport is opgesteld voor het Commissariaat voor de Media door D&P. Dit rapport kan voor informatie-doeleinden worden verstrekt aan derde partijen, maar derde partijen kunnen zich niet beroepen op D&P bij het nemen of niet nemen van bepaalde besluiten betreffende de inhoud van het rapport. D&P aanvaardt derhalve geen enkele verantwoordelijkheid naar derde partijen. Dit rapport bevat informatie uit verschillende bronnen, bestaande uit geschreven en besproken informatie (de Informatie ) die gedeeltelijk is verstrekt door en namens het CvdM. Hoewel de ontvangen informatie geanalyseerd heeft, hebben we geen verificatie of audit uitgevoerd in overeenstemming met algemeen geaccepteerde audit standaarden. Vanuit dit oogpunt kunnen wij geen zekerheid geven met betrekking tot de volledigheid en juistheid van de gehanteerde informatie. Echter, de gehanteerde informatie wordt door ons wel als relevant beschouwd voor de Opdracht. Op basis van het voornoemde geeft geen enkele garantie aan derden (met uitzondering van het CvdM en dan enkel conform omschreven in de opdrachtbrief) omtrent de toereikendheid, volledigheid en accuraatheid van het rapport. Elke vorm van aansprakelijkheid jegens is hiermee uitdrukkelijk niet van toepassing. heeft tevens documenten aangaande programmagegevens en gerelateerd aan de Opdracht onderworpen aan een analyse. Deze analyse is uitsluitend uitgevoerd om de waarde van de programmagegevens te bepalen. vervult op basis van voornoemde evaluatie derhalve geen adviserende dan wel juridische rol met betrekking tot de inhoud van onderhavige documenten en gaat er derhalve vanuit dat verplichtingen van de partijen gerelateerd aan de documenten valide en juridisch bindend zijn. De waarde economisch verkeer wordt bepaald op basis van de aanname van voortdurend gebruik van de activa in het bestaande bedrijf. Dienovereenkomstig, de bereikte conclusies in de waardering zijn alleen relevant voor het specifieke doel van de Opdracht zoals hierboven aangegeven. De waardering van activa en bedrijven is geen exacte wetenschap. De bereikte conclusies zullen in veel gevallen noodzakelijkerwijs subjectief zijn en afhankelijk van de inschatting van een individu. Derhalve is de waarderingsuitkomst normaliter een waardebandbreedte, aangezien de verschillende waarderingsmethodieken niet zullen leiden tot een exacte schatting van de waarde. Echter, het doel van deze Opdracht vereist de uitdrukking in een enkele waarde, waarbij we de waarde baseren op het mid-point van de waardebandbreedte als ook consistentie met de rationale gehanteerd in De waardebandbreedte en resulterende prijsstelling achten wij zowel redelijk als verdedigbaar op basis van de gehanteerde methodieken en de beschikbare/gehanteerde informatie. Echter, gezien het subjectieve karakter van een waardebandbreedte kunnen derden een andere bandbreedte concluderen waarmee een andere prijsstelling ook van toepassing zou kunnen zijn. Het juridische kader beschreven in dit document is in samenwerking met het CvdM opgesteld. 62

63 13. Appendix Artikel van de Mediawet

64 Artikel De landelijke publieke media-instellingen stellen de volgende gegevens van hun programma-aanbod ter beschikking van de NPO: per programma de titel, een korte omschrijving, de naam van de landelijke publieke media-instelling die het programma verzorgt, het programmakanaal waarop het programma wordt verspreid, de datum en het tijdstip van verspreiding, en de classificatie, bedoeld in artikel De landelijke publieke media-instellingen aanvaarden dat de NPO de gegevens voor vermenigvuldiging en openbaarmaking aan het publiek via gedrukte of elektronische programmagidsen ter beschikking stelt aan de omroepverenigingen en tegen een marktconforme vergoeding aan andere afnemers die daarom verzoeken. 3. De landelijke publieke media-instellingen stellen de gegevens, bedoeld in het eerste lid, tijdig ter beschikking van de NPO. De NPO stelt die gegevens ten minste zes weken voorafgaand aan de verspreiding van het desbetreffende programma-aanbod ter beschikking van de omroepverenigingen en van de andere afnemers, bedoeld in het tweede lid. 4. De NPO sluit met de andere afnemers, bedoeld in het tweede lid, een overeenkomst met betrekking tot de beschikbaarstelling van de gegevens. De overeenkomst bepaalt in elk geval dat de gegevens niet worden gewijzigd, en bevat overigens geen bepalingen of voorwaarden die de terbeschikkingstelling van de gegevens hinderen. 5. Het bedrag van de vergoeding, bedoeld in het tweede lid, is: A. voor gedrukte programmagidsen: 0,0195 voor elk afgezet exemplaar van een gedrukte programmagids; B. voor elektronische programmagidsen die door middel van technische voorzieningen die de ontvangst van televisieprogramma s op digitale wijze mogelijk maken, gevoed of verspreid worden: per maand per huishouden 0,006 voor elke zodanige technische voorziening; en C. voor overige elektronische programmagidsen: per jaar 2500 per elektronische programmagids. 6. Het Commissariaat kan bij regeling andere bedragen dan de bedragen, bedoeld in het vijfde lid, vaststellen, als de resultaten van zijn tweejaarlijks onderzoek naar de marktprijs van de vergoedingen daartoe aanleiding geven. 7. Het Commissariaat maakt de resultaten van het onderzoek en de wijze van berekening van de marktprijs van de vergoedingen bekend. 64