HET GEHEIM VAN PINGJUM

Transcriptie

1 HET GEHEIM VAN PINGJUM De (her) ontdekking van een landschappelijk juweel in Friesland de toelichting op het PROJEKTPLAN v/h werkverband PGH van de vereniging Dorpsbelang Pingjum 0ctober 2012

2 Inhoudsopgave Pagina 2 Aanleiding en achtergrond Pagina 3 Oprichting werkgroep PGH Pagina 4 Contacten met Gemeente en Provincie Pagina 5 Hoe nu verder? Pagina 6 Acties Pagina 7 Draagvlak Pagina 8 Resultaten Pagina 9 Wensen/Planning Pagina 10 Begroting Bijlagen 1. Eigenaren van de Pingjumer Gouden Halsband 2. Toelichting aanvraag media 3. PGH in de Encyclopedie van Friesland 4. Notitie ( concept ) (werkgroep PGH ) 5. Pleidooi van Pingjum 6. Provinciale commissie erfgoedvereniging Heemschut 7. Adhesie dorpsbelang Arum 1

3 Het geheim van Pingjum (Een tweede leven voor een cultuurhistorisch en landschappelijk juweel: de Pingjumer Gouden Halsband.) Aanleiding en achtergrond Al eeuwen meandert de oude zeedijk De Pingjumer Gouden Halsband door het gebied van de Lytse Bouhoeke. Het is een van de oudste zeedijken in Nederland. De dijk werd vanaf de 10e eeuw aangelegd langs de Marneslenk, een zeearm die tot diep in Friesland doordrong. De dorpen Zurich, Kimswerd, Arum en Witmarsum liggen aan of vlakbij de dijk. De dijk is een stille getuige van de aanhoudende strijd van de bewoners tegen de brute macht van de zee. Deze oude dijk sluit vrijwel aan op haar moderne opvolger, de Afsluitdijk. Ook zo n bijzonder monument van de strijd tegen het water, maar dan wel van zo n 900 jaar later. En wanneer je als wandelaar over deze dijk loopt kun je genieten van de eenvoudige schoonheid van dit landschappelijk monument en luisteren naar de verhalen van 1000 jaar geschiedenis. Het is niet voor niks dat het pad voor Omrop Fryslân door de luisteraars als 2e eindigde bij de mooiste wandelpaden van Fryslân. Opmerkelijk, omdat de dijk nog weinig bekend is en niet overal gemakkelijk begaanbaar. Pingjumer Gouden Halsband in de atlas van Schotanus 1718 Eind 19e eeuw heeft de dijk haar waterkerende functie definitief verloren. Vanaf die tijd veranderde geleidelijk het gebruik. Maar het is opvallend hoeveel stukken er nog bewaard zijn gebleven. Hoe lang nog? De bedreigingen in onze moderne tijd zijn talrijk.onbekend maakt onbemind. Daarom hebben wij de werkgroep Pingjumer Gouden Halsband het voor u liggend plan opgesteld om de dijk bij een breed publiek goed en verantwoord in beeld te brengen. Ons doel is dit landschappelijk juweeltje voor onze streek behouden. 2

4

5 De eerste stappen Na een aantal wandelingen op de dijk, bestudering van antieke documenten, krantenartikelen en gesprekken met diverse deskundigen werden de prioriteiten vastgesteld, met natuurlijk boven aan de agenda het een halt toeroepen aan het verval en de vernielingen en de procedures te starten om het herstel en het behoud van de dijk ter hand te nemen. Met de toenmalige gemeente Wûnseradiel werd er contact gelegd en vrij snel daarna met de provincie. Deze eeuwenoude dijk is bij de overheid en historici al vrij lang in beeld. In 2006 werd het pleidooi van Pingjum door een club bestuurders uit het waddengebied opgesteld ( Wadlance). ( zie bijlage). simmerjûnkuierke Pingjumer Halsband Contacten met de Gemeente en de Provincie Friesland...EN VERDERE STAPPEN. Ook in onze contacten met provincie en gemeente-inmiddels per 1 januari 2011 de gemeente SWF (Sudwest Fryslân ) bleek een positieve opstelling ten opzichte van behoud van de Pingjumer Halsband. In de provinciale nota Grutsk brengt de gemeente in de ( concept ) Erfgoednota de cultuurhistorische betekenis van de bijna 1000 jaar oude dijkstructuur rondom Pingjum onder de aandacht. De gemeente zet in eerste instantie in op consolidatie en conservatie van de nog aanwezige delen van het dijklichaam, die in gemeentelijk bezit zijn ( zie bijlage ). In het uitvoeringsprogramma bij de Erfgoednota wordt voorgesteld om een aanzienlijk bedrag vrij te maken voor deze consolidatie en voor onderzoek naar de cultuurhistorische en archeologische waarde van de dijk. Wij, de werkgroep PGH, hopen van ganser harte dat de raad in december met deze voorstellen in zal stemmen.binnen de nieuwe gemeente staat niet alleen het cultureel erfgoed hoog op de agenda, maar tevens het behoud van de leefbaarheid in en om de kleine kernen. Het past in de gemeentelijke doelstellingen om deze gebiedsontwikkeling met draagvlak in de gemeenschap te faciliteren en te ondersteunen. En dat sluit naadloos aan op onze acties, die het enthousiasme uitdragen van de bewoners voor hun streek. Enthousiasme dat we graag aan anderen willen overdragen.de betekenis die de provincie en de gemeente in hun beleidstukken toekennen aan de Pingjumer Gouden Halsband en aan de leefbaarheid in de kleine kernen hebben ons gemotiveerd om het voorliggende projectvoorstel in te dienen. Het komt Ut de Mienskip!! 4

6 En verdere stappen... Ondertussen heeft de werkgroep het initiatief genomen tot allerlei acties en bijeenkomsten rond de Pingjumer Halsband. Dat waren niet alleen instanties zoals het Nationaal Historisch Museum, de provincie Friesland, de gemeenten Wûnseradiel en later Südwest-Fryslân, of omrop Fryslân, maar ook individuele belangstellenden en deskundigen zoals Peter Karstkarel, Wil Broos, Reinder Politiek, Herke Giliam en Geert de Jong werden hierop bevraagd. Ook werd er op de Simmerjûnkuierkes van Willem de Haan veel goodwill gekweekt bij de honderden wandelaars die in de zomer aan de maandelijkse wandeltochten deelnamen. Willem had als wandelaar ook bemoeienis bij het tot stand komenvan een nieuw traject van Waddenwandelen. Een deel van deze wandeling, die begin 2013 bewegwijzerd gaat worden, loopt via het toegankelijke deel van de Pingumer Gouden Halsband. Door de werkgroep worden beschadigingen en slechte begaanbaarheid van de dijk gesignaleerd en aan de gemeente doorgegeven. Doorgaans worden de problemen snel opgelost. En aanpak van het gemeentelijk stuk is in de Erfgoednota vastgesteld. Hoe nu verder? De werkgroep heeft al in 2011 een conceptnotitie geschreven waarin de problemen ten aanzien van de oude zeedijk zijn vermeld en waarin kort aangegeven is wat deze werkgroep wil bereiken voor de korte en de lange termijn. Het antwoord is eenvoudig: een verdere aantasting voorkomen, noodzakelijk onderhoud plegen, een beschermde status verwerven voor het gehele dijktracé, de wandelroute en dorpskuierkes aanleggen voor bewoners en toeristen en de voorzieningen daarvoor aanleggen. Kortom wij vinden de Pingjumer Gouden Halsband van archeologisch, historisch, landschappelijk, cultureel en educatief van eminent belang voor onze streek en willen daar handen en voeten aan geven. Aldfaers Erf, wy weidzje oer dy! 5

7 Het gebied De Pingjumer Gouden Halsband is een uniek cultuurhistorisch erfgoed; een van de weinige nog overgebleven middeleeuwse zeewaterkeringen aan de Waddenkust. De dijk is wel in een bestemmingsplan bestemd, maar heeft nog geen cultuurhistorisch beschermde status. Het verval, het verzakken en het afkalven zet sluipenderwijs door. In het verleden zijn er stukken afgegraven. Sloten zijn afgegraven met de eeuwenoude aarde. Noodzakelijk onderhoud blijft tot nu grotendeels achterwege. Delen van de dijk dreigen letterlijk in het water te verdwijnen. Ook is de dijk niet gebouwd om het huidige zware landbouwverkeer te dragen. Hierdoor ontstaat soms schade en het herstel is soms een lastige kwestie. En het probleem De oude dijk is deels toegankelijk voor wandelaars, maar is moeilijk te vinden en hier en daar moeilijk begaanbaar. Aansluitingen zijn er met de dorpen Pingjum, Zurich, Kimswerd, Arum, Witmarsum en de zeedijk. Maar je moet een kenner van het gebied zijn om het wandelpad te vinden. Belangrijk is ook dat de PGH en de Slachtedijk (bekend van de Slachte marathon) door middel van een alweer historische dijk met elkaar zijn verbonden. Het eigendom lag vroeger bij de gemeente en de Kerken in de omgeving, maar nu zijn delen van de dijk ook in het bezit van verschillende agrariërs. (zie eigendomskaartje in de bijlage). Dat betekent dat er sprake is van een gecompliceerde onderhoudssituatie. En enkele particuliere stukken zijn afgesloten voor wandelaars. Acties rondom de PGH zijn er tot nu toe verschillende: --georganiseerde wandelingen met grote deelname (vaak met medewerking van de agrariërs); --aanleg van een voetbruggetje bij Arum voor betere ontsluiting, --grote fiets- en voetbrug over de N31, --het Project X was here, ( digitale informatiepunten van het Nationaal Historisch Museum ) -- opbouw van een kleine tentoonstellingsruimte in Pingjum; --project swalkroutes, deel van Friese kustpad, deel van het Menno Simons pad. - -Project Waddenwandelen ( 2013 ) Maar een samenhangend beleid ontbreekt tot nu toe. Acties zijn versnipperd en ad-hoc. Een beheerplan voor goed onderhoud van de dijk ontbreekt. Gevolg is soms moeilijk begaanbare stukken op de dijk. Het mag wel spannend zijn, maar niet een brandnetelpad. Een plan ten aanzien van goed onderhoud van de dijk, de aangrenzende historische waterlopen en van de toeleidende paden vanuit aangrenzende dorpen zou al een grote vooruitgang betekenen. De gemeente Súdwest-Fryslân zou daarin het voortouw kunnen nemen. Zij zou ook een voorbeeldfunctie kunnen vervullen ten aanzien van haar eigen dijkgedeelte. 6

8 Simmerjûnkuierkes o.l.v. Willem de Haan Draagvlak Het is duidelijk dat de regio en de omliggende dorpen belang hebben bij bekendheid van dit fraaie gebied waar men in de rust en de ruimte uit kan waaien en tot zichzelf kan komen. De verenigingen van dorpsbelangen hebben aangegeveneen groot belang te hechten aan het streven van de initiatiefgroep om de Gouden Halsband bekendheid te geven en meer wandelmogelijkheden te ontwikkelen. Bij de dorpen ontbreken veelal dorpskuierkes. Ook toeristische ondernemers in de omgeving ( horeca, (mini) campings, museu, logies, B&B ) hebben belang bij bekendheid van de streek, de omgeving van de Gouden Halsband en een wandelpad met aansluiting op de dorpen. ( en andere paden in het waddenwandelgebied ). Het belangrijke resultaat van de werkgroep tot nu toe is dat de Pingjumer Gouden Halsband op de agenda staat bij de provincie en de gemeente. Met onder andere als resultaat dat de gemeemte alerter is op de handhaving. De verenigingen van Dorpsbelangen van Pingjum, Kimswerd, Arum, Witmarsum en Zurich hebben aangegevende plannen van de wefrkgroep werkgroep te ondersteunen. Ook heeft de Heemschut, Bond Heemschut, een landelijke een landelijke vereniging vereniging die zich ten die doel zich ten stelt doel om stelt het cultuurhistorisch om het cultuurhistorisch erfgoederf- te beschermen, zich achter ons plan gesteld. ( zie bijlage ) 7

9 - Resultaten verzilveren Er valt naar te toekomst veel te verzilveren. Op dit moment is er een gemeentelijk plan in de maak voor de consolidatie en herstel van waterkanten op het gemeentelijk traject. Ook wordt er door de gemeente gehandhaafd wanneer stukken van de dijk worden stuk gereden of vergraven. Maar dat is niet genoeg; net als de bekende Slachte. Ook zou het goed zijn dat op langere termijn de dijk een beschermde status krijgt als (gemeentelijk) monument. Bescherming van de dijk moet in ieder geval zo snel mogelijk geregeld worden in een bestemmingsplan Buitengebied, waarbij een verbod wordt opgenomen om zonder vergunning grond te verzetten. Eventueel herstel van weggewerkte stukken zal op korte termijn niet mogelijk zijn. Wij hopen echter met relatief beperkte kosten een optimaal rendement te bereiken voor de Mienskip. Wij wolle wis net fan de flier op de souder stappe. Maar er moet op korte termijn wel wat gebeuren wil de motivatie van de initiatiefgroep niet verzwakken. Wij willen Wij willen dat er op korte termijn een onderzoek start waarin de archeologische en cultuurhistorische waarde en de fysieke situatie van de dijk wordt onderzocht, inclusief de historische waterlopen. Dit onderzoek kan aantonen welke waardering deze dijk verdient en wat de bedreigingen zijn. Dit onderzoek is nodig voor de uiteindelijke wettelijke bescherming door de overheden, maar ook interessant voor het ontwikkelen van voorlichtingsmateriaal, zoals een website, een documentaire film, folders, borden, gebruik van moderne digitale middelen en andere vormen van educatief materiaal voor scholen, wandelaars en toeristen. Hierbinnen wil de werkgroep het tot haar taak rekenen pro actief informatie te verschaffen op scholen voor lager en middelbaar onderwijs, lezingen in dorpshuizen, café s, recreatiecentra of andere openbare ruimten. Dit kan doormiddel van het vertonen van een documentaire film met toelichting en discussie hierover, het uitdelen van foldermateriaal en het vertonen van een powerpoint/ keynote presentatie waarin ook de nieuwe communicatietechnieken worden geïntroduceerd. 8

10 Wensen: Een film/documentaire met in de hoofdrol de Pingjumer Gouden Halsband; een eenvoudig maar begaanbaar kuierpaad met duurzame Paadwizers, inclusief aansluitingen op de andere dorpen, enkele voorzieningen zoals overstap hekjes,zes informatie borden en zes banken. een routekaart met historische en toeristische informatie (te downloaden en actualiseren via diverse wandelsites en te koop bij lokale ondernemers; een goed onderhouds- en beheersplan voor de dijk zodat deze zonder al te veel hindernissen gelopen kan blijven worden gedurende een groot aantal jaren; Toetsing aan EU-beleid De aanleg van het pad over de al bestaande dijk met veelal een pad heeft geen negatieve effecten op milieu, water, bodem, lucht; hooguit bij aanleg van smalle betonplaten zal de verharding toenemen. De effecten op natuur en landschap zijn positief, in zoverre dat een zeer oude historische groene dijk behouden blijft in een verder mono-agrarische wereld. De effecten op leefbaarheid in onze kleine kernen is alleen maar positief; denk aan het enthousiasme van de vrijwilligerswerkgroep, de drukbezochte gezamenlijke wandelingen en de mogelijkheid om alleen even uit te waaien. De effecten op werkgelegenheid zijn gelegen in het aantrekken van wandeltoeristen, waardoor de lokale horeca meer kans krijgt om nog te blijven bestaan; ook meer kans voor agrarische nevenactiviteit als B&B of minicamping. Planning van activiteiten Wanneer de gemeente Súdwest-Fryslân, Provincie Fryslân en Plattelandsprojecten de handen ineen slaan en budget beschikbaar stellen, dan kunnen binnen een jaar na beschikbaarheidstelling verschillende projecten worden gerealiseerd. uitvoering van een archeologische, cultuurhistorisch en fysiek onderzoek van de dijk; (zie bijlage); opstelling van PR materiaal, film/documentaire, educatief materiaal; aanleg en bewegwijzering van dorpskuierkes in aansluiting op de route van Waddenwandelen; een goede voorlichting naar de boeren zodat de boeren goed geïnformeerd worden en bij voorkeur overgehaald worden om de dijk als bijvoorbeeld een boerenlandpad open te stellen; Pas daarna zal met elkaar een beheer- en onderhoudsplan voor de middellange termijn kunnen worden opgesteld met randvoorwaarden voor behoud en bescherming van de dijk en juridisch vastleggen van de openbare wandelroute. (PM) 9

11 Dekkingplan (PM) Ons dekkingsplan ziet er als volgt uit: Documentatiemateriaal documentaire / film van minuten; gids voor de toerist; lesbrieven; website Wandelvoorzieningen 6 cultuurhistorische informatieborden, 6 banken; Aansluiten en uitbreiden Waddenwandelroute (PM); Routeverwijzing dorpskuiers vanuit de 5 dorpen Archeologisch en cultuurhistorisch onderzoek Voorlichting aan agrariërs Voorlichting scholen Voorlichting dorpsbelangen Opstellen beheerplan Kosten Werkgroep p.m p.m. p.m. p.m. p.m. 10