Visplan Reest en Wieden

Transcriptie

1 VBC Reest en Wieden Visplan Reest en Wieden Deel 1, algemene uitwerking

2

3 Statuspagina Titel Samenstelling Homepage Visplan Reest en Wieden, deel 1 algemene uitwerking VBC Reest en Wieden [email protected] Bibliografische referentie: VBC Reest en Wieden, Visplan Reest en Wieden. VBC Reest en Wieden te Meppel. VBC Reest en Wieden, Meppel Niets uit dit rapport mag worden vermenigvuldigd door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de copyright-houder. Vastgesteld tijdens de VBC-vergadering van 13 mei 2013 Vastgesteld door de visrechthebbende partijen middels een schriftelijke akkoordverklaring, die zijn bijgevoegd in Bijlage VII Foto s omslag: Ronald Messemaker (Natuurmonumenten) Hengelsportfederatie Groningen-Drenthe Sportvisserij Oost Nederland

4

5 Inhoudsopgave 1 Inleiding Huidige situatie gebied en beleid Gebiedsbeschrijving en begrenzing Beleid en beheer visstand, visserij en watersystemen Huidige situatie visserij, visserijbeheer en visstand Visrechten en visserijgebruik Visstand en viswatertype Visuitzettingen Visonttrekking Vismortaliteit Visserijkundig onderzoek, monitoring en vangstregistratie Regelgeving Controle, handhaving en sanctionering Bereikbaarheid en bevisbaarheid Streefbeelden en maatregelen Algemeen Visrechten en visserijgebruik Visstand en viswatertype Visuitzettingen Visonttrekking Vismortaliteit Visstandmonitoring en vangstregistratie Regelgeving Controle, handhaving en sanctionering Bereikbaarheid en bevisbaarheid Uitvoeringsprogramma en toetsing voorgenomen maatregelen Communicatie, evaluatie en bijstelling visplan Communicatie Evaluatie en bijstelling visplan Bijlagen... 48

6

7 - Inleiding - 1 Inleiding Sportvisserij, beroepsvisserij, waterschap en terreinbeherende organisaties; al deze partijen werken dagelijks op en langs het water en hebben belang bij een gezonde en duurzame visstand. Het is dan ook logisch dat zij samen overleggen in de visstandbeheercommissie (VBC) Reest en Wieden om hun activiteiten rond vis op elkaar af te stemmen. In de VBC komen alle zaken aan de orde die de visstand en de visserij raken. Eén van de doelen van de VBC Reest en Wieden is het gezamenlijk vormgeven en uitvoeren van een duurzaam visstand- en visserijbeheer 1 via een planmatig aanpak. Ten behoeve van het planmatige visserijbeheer stellen sportvisserij en beroepsvisserij gezamenlijk een visplan op, zij doen dit in overleg met de andere partijen binnen de VBC. Het waterschap, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer toetsen het visplan. Dit past ook bij het Rijksbeleid voor de binnenvisserij (Ministerie van EL&I, 2009). In dit visplan wordt beschreven hoe de visrechthebbende hengelsportorganisaties en beroepsvissers in het beheergebied van Waterschap Reest en Wieden het visserijbeheer willen uitvoeren. Bij het visserijbeheer moet rekening worden gehouden met de doelen van Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) en de doelen van Natura Het waterschap toetst of het visplan niet in strijd is met de KRW-doelen. De terreinbeheerders toetsen het visplan aan de eigen doelen voor de visstand. Toets aan de Natura 2000-doelen vindt plaats via de beheerplannen die voor de Natura 2000-gebieden worden opgesteld. Voorliggend visplan kan hiervoor als input worden gebruikt. Dit visplan heeft uitsluitend betrekking op KRW-waterlichamen waar visserijactiviteiten plaatsvinden. Daarbij is gefocust op het beheer van de vissoorten die in de Visserijwet worden genoemd, maar omdat de visserij ook van invloed kan zijn op uitheemse vissoorten en vissoorten uit de Flora- en faunawet worden deze waar relevant ook besproken. Het visserijbeheer van de overige wateren binnen het beheergebied van het waterschap wordt besproken in de VBC, daarbij worden waar mogelijk de uitgangspunten van dit visplan gevolgd. In de toekomst kunnen de overige wateren ook in het visplan worden opgenomen. 1 Visstandbeheer omvat de planmatige voorbereiding en uitvoering van maatregelen bedoeld om een bepaalde visstand te bereiken in een omschreven watersysteem. Deze maatregelen zijn onder meer gericht op het beheer van de leefomgeving van vissen. Visserijmaatregelen zoals het onttrekken en uitzetten van vissen maken deel uit van het visstandbeheer. Visserijbeheer omvat de planmatige voorbereiding van maatregelen bedoeld om de beroepsmatige en de recreatieve visserij optimaal in te richten. Het gaat om het onttrekken en uitzetten van vis en het stellen van regels daarvoor. Onder visserijbeheer vallen ook maatregelen rond de toegankelijkheid en de bevisbaarheid van het water. Het gevoerde visserijbeheer heeft invloed op de visstand en ook op het watersysteem , VBC Reest en Wieden

8 - Visplan voor Reest en Wieden - Dit visplan is een groeidocument, dat in de komende jaren verder kan worden aangevuld en geconcretiseerd. Vanwege de leesbaarheid bestaat het visplan uit twee delen. In Visplan Reest en Wieden; deel 1, algemene uitwerking wordt de algemene situatie beschreven en wordt een onderbouwing gegeven van voorgenomen maatregelen. In Visplan Reest en Wieden; deel 2, gebiedsgerichte uitwerking wordt de visserijsituatie per waterlichaam beknopt weergegeven in factsheets. Op de factsheets staan ook de voor het betreffende waterlichaam gewenste maatregelen beschreven. Leeswijzer In hoofdstuk twee wordt de huidige situatie van het gebied en het beleid dat betrekking heeft op visstandbeheer en visserij beschreven. In hoofdstuk drie wordt de huidige situatie van de visserij, het visserijbeheer en de visstand in algemene termen beschreven. De gewenste situatie en voorgenomen maatregelen voor de visstand en visserij worden in algemene termen in hoofdstuk vier beschreven. In hoofdstuk vijf zijn de voorgenomen maatregelen verwerkt in een werkprogramma, waarin ook de prioritering en toetsing van de maatregelen is opgenomen. En tot slot is in hoofdstuk zes beschreven hoe gecommuniceerd wordt over het visplan en hoe het visplan geëvalueerd en bijgesteld wordt. Het visplan wordt besloten met bijlagen, waaronder een verklarende woordenlijst VBC Reest en Wieden 8

9 - Huidige situatie gebied en beleid - 2 Huidige situatie gebied en beleid 2.1 Gebiedsbeschrijving en begrenzing Dit visplan heeft betrekking op de KRW-waterlichamen in het beheergebied van Waterschap Reest en Wieden. De waterlichamen liggen in het midden en zuidwesten van Drenthe en het noordwesten van Overijssel. Het Meppelerdiep is buiten beschouwing gelaten, omdat hiervoor een aparte VBC bestaat genaamd IJssel Plus. Meer informatie over de VBC IJssel Plus is te vinden op In figuur 2.1 is het beheergebied weergegeven met de daarin gelegen waterlichamen. Het beheergebied heeft een oppervlakte van hectare met een totale lengte van kilometer aan watergangen en grote wateren. In verhouding tot andere waterschapsgebieden is er veel natuur en weinig stedelijk gebied. In het beheergebied liggen twee nationale parken: Nationaal Park Weerribben-Wieden en Nationaal Park Dwingelderveld. Enkele plaatsen binnen het beheergebied zijn Vollenhove, Steenwijk, Meppel, Blokzijl, Smilde, Beilen en Hoogeveen (Waterschap Reest en Wieden, 2009). Er komen zowel stilstaande als stromende wateren voor. Het gebied kent volgens de KRW-indeling vijf verschillende watertypen. De meeste waterlichamen zijn kunstmatig of zijn door menselijke invloed sterk veranderd (gekanaliseerd, verstuwd). In dit visplan worden uitsluitend de waterlichamen behandeld die een sportvisserijfunctie hebben (zie tabel 2.1). Tabel 2.1 KRW-waterlichamen in het beheergebied Naam KRW-type Status Boezem M27 Kunstmatig Drentse kanalen (Beilervaart) M3 Kunstmatig Drentse kanalen (Drentsche Hoofdvaart) M3 Kunstmatig Drentse kanalen (Hoogeveense Vaart) M3 Kunstmatig Drentse kanalen (Linthorst-Homankanaal) M3 Kunstmatig Drentse kanalen (Middenraai) M3 Kunstmatig Drentse kanalen (Oranjekanaal) M3 Kunstmatig Drentse kanalen (Reestvervangende Leiding) M3 Kunstmatig Drentse kanalen (Zuidwolder Waterlossing) M3 Kunstmatig Oude Diep R5 Sterk veranderd Oude Vaart R5 Sterk veranderd Reest R12 Sterk veranderd Vledder Aa R5 Sterk veranderd Wapserveense Aa R5 Sterk veranderd Wold Aa R5 Sterk veranderd , VBC Reest en Wieden

10 - Visplan voor Reest en Wieden - Figuur 2.1 Overzichtskaart KRW-waterlichamen in het plangebied. 2.2 Beleid en beheer visstand, visserij en watersystemen Europees Het relevante Europese beleidskader voor dit visplan wordt gevormd door de Kaderrichtlijn Water (KRW), Natura 2000 en de Europese Aalverordening. Kaderrichtlijn Water Doel van de Europese Kaderrichtlijn Water is om de waterlichamen in de betreffende stroomgebieden in 2015 in een goede ecologische en chemische toestand te krijgen en/of te houden. Er is hierbij uitstel mogelijk van twee maal zes jaar, dus de eindtermijn is Om in 2015 de waterlichamen in een goede staat te krijgen of te houden zijn maatregelenpakketten samengesteld. Het betreft vooral inrichtingsmaatregelen. Maatregelen voor verbetering van de chemische kwaliteit moeten veelal op landelijk of Europees niveau worden genomen (bijvoorbeeld het stikstofbeleid) VBC Reest en Wieden 10

11 - Huidige situatie gebied en beleid - KRW-doelen De waterlichamen die in dit visplan aan de orde komen worden getypeerd als M3 (gebufferde regionale kanalen), M27 (Matig grote ondiepe laagveenplassen) R5 (Langzaam stromende middenloop/benedenloop op zand) of R12 (Langzaam stromende middenloop/benedenloop op veenbodem). De meeste wateren worden verder getypeerd als sterk veranderd of kunstmatig water. Dit betekent dat door onomkeerbare menselijke ingrepen het niet mogelijk is om de natuurlijke toestand te bereiken. De huidige kwaliteit van het waterlichaam wordt uitgedrukt in een score ten opzichte van de natuurlijke toestand. De natuurlijke toestand is beschreven in een zogenaamde referentie. Deze referentie geeft aan hoe het waterlichaam er uit zou zien zonder menselijke verstoring. De huidige kwaliteit van de waterlichamen is uitgedrukt in een ratio van deze referentie, de zogenaamde ecologische kwaliteitsratio (EKR). Deze EKRscore ligt tussen nul en één, waarbij de score één staat voor de referentiesituatie. De KRW-doelstelling voor het waterlichaam is ook uitgedrukt in een EKR-score. De doelstelling is de huidige situatie na uitvoering van alle mogelijke en reële maatregelen. Deze doelstelling wordt het goed ecologisch potentieel (GEP) genoemd. Voor het GEP en een beschrijving van de huidige situatie van de wateren in het plangebied wordt verwezen naar de factsheets uit het Waterbeheerplan Waterschap Reest en Wieden (Waterschap Reest en Wieden, 2009). Biologische kwaliteitselementen KRW Om te beoordelen wat de ecologische kwaliteit van een waterlichaam is, is voor ieder KRW-watertype een maatlat opgesteld. Deze maatlat bestaat uit een aantal kwaliteitselementen. Per element is de goede ecologische toestand vastgesteld (GET=de referentiesituatie). Van deze GET is vervolgens een GEP afgeleid, wat dus het doel zal zijn voor de komende jaren. De visstand is één van de kwaliteitselementen op de maatlat. De maatlatten voor de visstand voor het type R5 en R12 zijn opgebouwd uit twee deelmaatlatten: Deelmaatlat soortensamenstelling en deelmaatlat abundantie. De maatlat vis voor het type M3 en M27 bestaat alleen uit parameters die de abundantie van kenmerkende en algemene soorten beschrijven (zie tabel 2.2). De maatlatten zijn tot 2015 geldig (Evers, 2007 en Van der Molen & Pot, 2007). Tabel 2.2 Maatlat vis type M3, M27, R5 & R12 Maatlat vis type M , VBC Reest en Wieden

12 - Visplan voor Reest en Wieden - Maatlat vis type M27 Maatlat vis type R5 Maatlat vis type R12 Maatregelen die genomen worden om de KRW-doelen te behalen zijn globaal beschreven in Bijlage III. De doelen en de huidige score op de maatlat vis voor de verschillende waterlichamen zijn weergegeven op de factsheets in het visplan deel VBC Reest en Wieden 12

13 - Huidige situatie gebied en beleid - Natura 2000 Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Via Natura 2000 wordt uitvoering gegeven aan de gebiedsbescherming die vereist is vanuit de Vogel- en Habitatrichtlijn. In het plangebied liggen acht Natura 2000-gebieden (zie figuur 2.2). In drie van deze gebieden liggen voor de sportvisserij relevante wateren. De boezem ligt voor het grootste deel in de Natura 2000 gebieden Wieden en Weerribben. De Vledder Aa ligt deels in het Natura 2000-gebied Drents-Friese Wold & Leggelderveld. Voor De Wieden geldt de opgave om het leefgebied en populatieomvang van bittervoorn, kleine en grote modderkruiper en rivierdonderpad te behouden. De Weerribben hebben ook een behoud doelstelling voor bittervoorn, kleine en grote modderkruiper. Voor het Drents-Friese Wold & Leggelderveld zijn geen doelstellingen voor vis geformuleerd. De doelstellingen voor overige flora- en fauna en het aanwijzingsbesluit zijn te vinden op Voor activiteiten die in Natura 2000-gebieden plaatsvinden dient te worden aangetoond dat die geen significant effect hebben op de natuurdoelstellingen van het gebied. Daarbij is het uitgangspunt dat bestaande activiteiten geen significante invloed hebben op de doelen. Het bestaande visserijgebruik dient bij voorkeur te worden opgenomen in het beheerplan dat voor ieder Natura 2000-gebied moet worden opgesteld. Voor de genoemde gebieden wordt nog gewerkt aan een beheerplan, waarin de gewenste visstand en het visserijgebruik zal worden beschreven. De visrechthebbenden hebben hiervoor informatie aangeleverd. Figuur 2.2 Overzichtskaart Natura 2000-gebieden , VBC Reest en Wieden

14 - Visplan voor Reest en Wieden - Europese aalverordening De Europese Aalverordening (Europese Unie, 2007) voorziet in de bescherming en herstel van de aal. De aalpopulatie is sinds de jaren zeventig zeer sterk afgenomen, zo sterk dat het voortbestaan van de soort in gevaar is. De aalverordening verplicht de lidstaten om het aalbeheer in een beheerplan uit te werken. Het beheer moet gericht zijn op het realiseren van een uittrek van paairijpe aal (schieraal) ter grootte van 40% van de uittrek in In het Nederlandse Beheerplan zijn een aantal herstelmaatregelen opgenomen. De voor dit visplan relevante maatregelen zijn: Tegengaan van schieraalsterfte door gemalen en het bevorderen van vrije migratie door de aanleg van vispassages. Dit is opgenomen in de KRW-maatregelen. De beroepsvissers mogen niet op aal vissen in de maanden september, oktober en november. Meeneemverbod van gevangen aal door sportvissers; gevangen aal moet door sportvissers direct levend in het zelfde water worden teruggezet. Uitzet van glasaal en pootaal Nationaal Binnenvisserijbeleid Het kader voor de visserij op de binnenwateren is de Visserijwet van Hierin zijn de bevoegdheden van de visrechthebbenden beschreven. Het Ministerie van EL&I hanteert voor de binnenvisserij het beleid (Ministerie van LNV, 2009) dat de visserij moet passen bij de doelen die de waterbeheerder stelt op grond van de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Het ministerie wil daarom dat visrechthebbenden in VBC-verband afspraken maken over de visserij en deze vastleggen in het visplan. De waterbeheerder dient het visplan te toetsen op basis van de vastgestelde KRW-maatlatten voor de visstand. Beleid water en visstandbeheer In de Adviesnota Beleid Water- en Visstandbeheer van de Unie van Waterschappen, Sportvisserij Nederland en de Combinatie van Beroepsvissers (2006) wordt de verhouding beschreven tussen de waterbeheerder en de visrechthebbende. De waterbeheerder of de terreinbeheerder is verantwoordelijk voor het visstandbeheer, omdat deze verantwoordelijk is voor het leefmilieu van de vissen en voor een ecologisch gezond watersysteem. De visrechthebbende is verantwoordelijk voor het visserijbeheer, omdat deze bevoegdheid in de Visserijwet aan hem wordt toegekend. De waterbeheerder of de terreinbeheerder beïnvloedt dus de mogelijkheden van de visrechthebbenden, terwijl de visrechthebbenden invloed hebben op de samenstelling van de visstand, waarvoor de waterbeheerder verantwoording draagt VBC Reest en Wieden 14

15 - Huidige situatie gebied en beleid Regionaal Waterschap Reest en Wieden Het waterschap ziet een gezonde visstand als één van de kenmerken van een goede ecologische kwaliteit van een watergang (Waterschap Reest en Wieden, 2009). De visstand laat op veel plaatsen te wensen over. Redenen hiervoor zijn: Stuwen en gemalen belemmeren de trek van vis. De inrichting van watergangen is onvoldoende geschikt voor paaien, opgroeien, foerageren en schuilen omdat er geen variatie is in de structuur (diepte, substraat, stroming, oever). Uitgangspunten en aanpak voor de (her)inrichting van watergangen: Het waterschap is verantwoordelijk voor de inrichting van watergangen in ecologische verbindingszones. Inrichting, beheer en onderhoud worden gebaseerd op de ecologische doelstellingen van de zones. Belangrijke randvoorwaarden zijn dat goede waterafvoer mogelijk blijft en dat de veiligheid gewaarborgd blijft. Vrijwel alle stuwen in stromende waterlichamen worden zo nodig passeerbaar gemaakt voor vissen. Als er veel ecologische winst te behalen is, worden ook kunstwerken in andere watergangen aangepast. In vrijwel alle waterlichamen worden via herinrichting meer natuurlijke omstandigheden gecreëerd. De omvang van de maatregel hangt af van de functie en het ambitieniveau voor het betreffende oppervlaktewater. De maatregelen zijn bedoeld om vissen en andere waterorganismen meer kansen te geven. Vismigratieplan Bij herinrichtingsplannen voor een beek of bij groot onderhoud of vervanging van een stuw in een beek, maakt het waterschap de stuw passeerbaar voor vissen. Voor faunapassages, waaronder vistrappen is voor begroot. Op een aantal plaatsen onderzoekt het waterschap de beheervisserij. Het waterschap heeft een vismigratieplan waarin de knelpunten van de vismigratie zijn geïnventariseerd. Het plan bevat een leidraad voor de aanpak van die knelpunten. Het waterschap streeft naar samenwerking met de sport- en beroepsvisserij op het gebied van vismonitoring en specifieke visprojecten. Waterbeheerplan In het Waterbeheerplan (WBP) zijn maatregelen aangegeven waarmee het waterschap de beoogde kwaliteit van de waterlichamen wil realiseren. Alle KRW-maatregelen zullen in meer of mindere mate een positieve invloed uitoefenen op de visstand. De maatregelen staan samengevat in Bijlage III. De meeste maatregelen worden uitgevoerd via integrale projecten die Water-op-Maat projecten worden genoemd, hiervoor is een meerjarenprogramma opgesteld. Nota Vis boven Water De nota Vis boven Water (de Vries, 2004) tracht vis expliciet in het beleid van het waterschap te positioneren. Inmiddels is deze nota uit , VBC Reest en Wieden

16 - Visplan voor Reest en Wieden achterhaald door de uitwerking van de KRW en de nota Vismigratie uit 2010 en is voor dit visplan niet relevant. Nota Vismigratie Reest en Wieden De nota Vismigratie Reest en Wieden (De Vries, 2010) bevat een verkenning van wat vismigratie inhoudt en welke uitgangspunten en aanpak Reest en Wieden daarvoor kan hanteren. Binnen het waterschap is de werkgroep Vismigratie ingesteld om vismigratie bevorderende maatregelen te coördineren en uit te laten voeren. Beheer en onderhoud Reest en Wieden houdt zich aan de Flora- en faunawet. In de praktijk is hiervoor het werken volgens de Gedragscode Flora- en faunawet voor waterschappen (Unie van Waterschappen, 2012) een belangrijke pijler. Deze aanpak leidt tot een aanpassing van het maaibeheer dat in het algemeen gunstig is voor het leefmilieu van vissen. Daarnaast wordt bij het maaien in visrijke wateren het op de kant gedeponeerde maaisel op vis gecontroleerd en wordt bij baggeren zo nodig de visstand tijdelijk verwijderd of overgezet. Voor de medewerkers beheer en onderhoud worden praktijkdagen georganiseerd, waarbij vis één van de onderwerpen is. Recreatief medegebruik In de beleidsnotitie Recreatie en Water (Waterschap Reest en Wieden, 2008) geeft het waterschap aan hoe zij omgaat met recreatief medegebruik van waterkeringen, onderhoudspaden, watergangen en overige wateren. Het waterschap ziet recreatief medegebruik als een unieke kans voor profilering en educatie, en wil recreatief medegebruik op individuele basis in veel gevallen toe staan. Alleen als recreatief medegebruik gevolgen heeft voor het watersysteem, landbouw of natuur, stemt het waterschap niet vanzelfsprekend in met het recreatief medegebruik. Het gaat hierbij (tenzij anders is bepaald) om het wandelen over onderhoudspaden die door landbouwgebieden en natuurgebieden lopen of hier direct aan grenzen, ruitersport, ATB, en ook georganiseerde (commerciële) activiteiten. De keur wordt aangepast zodat het dagelijks bestuur nog wel de mogelijkheid heeft om voor dergelijke activiteiten afzonderlijk toestemming te verlenen. Het waterschap zal in de planperiode in overleg treden met diverse organisaties om de behoefte aan recreatief medegebruik te inventariseren. De uitkomsten worden onder meer gebruikt voor het realiseren van recreatief medegebruik bij de uitvoering van projecten. Beleid Natuurmonumenten Natuurmonumenten geeft in haar terreinen de ruimte aan dieren zoals vissen, om zonder ingrepen van de mens zo natuurlijk mogelijk te kunnen leven. Oogsten staat hier haaks op en wordt alleen toegestaan als dit volgt uit maatregelen die nodig zijn om de natuurwaarden in stand te houden. In De Wieden bestaat er een lange traditie van samenwerking met lokale bewoners bij het beheer van het natuurgebied. Beroepsvisserij is daar ook een onderdeel van en Natuurmonumenten zet zich in voor het behoud van deze beroepsgroep. Niet voor niets is de slogan voor dit 2013 VBC Reest en Wieden 16

17 - Huidige situatie gebied en beleid - natuurrijke cultuurgebied: In dit gebied gaan mens en natuur al heel lang samen. Natuurmonumenten zet zich dan ook in voor behoud van de beroepsvisserij in De Wieden en heeft recent daartoe een nieuw contract met de Algemene Bond voor Binnenvissers in NW Overijssel afgesloten. Daarmee zijn de rechten om te vissen hoofdzakelijk bij de beroepsvissers gelegd, met uitzondering van een aantal locaties die specifiek aangewezen zijn voor de sportvisserij. Sportvissen Bestaande sportvisrechten worden wel gerespecteerd, nieuwe visrechten worden niet uitgegeven. Specifieke voorzieningen ten behoeve van het sportvissen worden niet aangebracht. Evenals andere recreatievormen wordt het sportvissen bezien vanuit een regionale zonering. In de praktijk neemt het sportvissen in Nederland een aparte plaats in. Het betreft hier een activiteit die door de maatschappij voor een groot deel geaccepteerd wordt en ook wettelijk is toegestaan. Het sportvissen is gereguleerd via een bijbehorend stelsel van schriftelijke toestemmingen (voorheen vergunning). Sportvissers dienen in het bezit te zijn van een VISpas (schriftelijke toestemming). Voor de gevangen vis geldt een zorgplicht. Indien vissen weer worden losgelaten mag de behandeling tijdens en na het vangen niet leiden tot een sterk verminderde kans op overleven. Beroepsvisserij Sinds 1979 voert Natuurmonumenten een nee, tenzij beleid (Natuurmonumenten, 1979), dat stelt dat jacht "een beheermaatregel is als alle andere, die in beginsel alleen wordt uitgeoefend voor zover het terreinbeheer dat noodzakelijk maakt." Het nee, tenzij beleid blijft ook in de toekomst het centrale uitgangspunt van het beleid van Natuurmonumenten. In 1997 is dit beleid samen met andere aspecten van op fauna gericht beheer uitgewerkt in de Nota Soortgerichte Maatregelen (Natuurmonumenten, 1997), waarin richtlijnen staan voor eventuele noodzakelijke soortgerichte maatregelen. Beleid Staatsbosbeheer Staatsbosbeheer is eigenaar en beheerder van de Weerribben. Het gehanteerde beleid ten aanzien van de visserij wordt bepaald door de speciale status van de Weerribben als Natura 2000-gebied en onderdeel van een Nationaal Park. In het Visstandbeheerplan Nationaal Park de Weerribben (Leijzer, 2003) is de visie op de visstand en de visserij verwoord. Uitgangspunt is dat gestreefd wordt naar een natuurlijke en duurzame visstand voor laagveenmoerassen, waarvan zowel de natuur als de sportvisserij kan profiteren. De visstand in laagveenmoerassen wordt gekenmerkt door plantminnende vissoorten , VBC Reest en Wieden

18 - Visplan voor Reest en Wieden Beleid Algemene Bond van Binnenvissers in NW- Overijssel Het algemene beleid van de Algemene Bond van Binnenvissers in Noord west-overijssel (verder de Bond) is om binnen de gestelde kaders te komen tot een duurzame benutting van zowel aal als schubvis, voor zo ver dit nog niet het geval is. Bestaande visserijen zijn er voortdurend op gericht om, naast het verwerven van een inkomen voor de betrokken beroepsvissers, een gezonde visstand te behouden voor het unieke gebied waarbinnen de leden van de Bond werkzaam zijn. Uitgangspunten voor het bereiken van een evenwichtige visstand die past bij de bepaalde watertypen, waarbij de gereguleerde onttrekking door de beroepsvissers een zoveel mogelijk positieve bijdrage leveren, zijn: Het behoud van en uitbreiding van de bestaande volledige visrechten. Het behartigen van de belangen van de beroepsvisserij zowel regionaal als landelijk. Het onderhouden van de goede contacten en samenwerking met de verhuurders van deze visrechten, zowel binnen de VBC als daarbuiten. Het onderhouden van de goede contacten en samenwerking met de sportvisserij en haar faciliteren middels machtigingen waar mogelijk. Het opstellen van visplannen voor zowel schubvis als aal. Meewerken aan een aalherstelplan en aalbeheerplan. Het bijhouden en vergroten van de kennis over vis- en visstandbeheer en alles wat daarbij komt kijken. Het behouden van het cultureel erfgoed van de beroepsvisserij in Noordwest-Overijssel. Naast bovenstaande punten houdt de Bond zich ook bezig met concretiseren van een lange termijn visie op de beroepsvisserij middels een vertegenwoordiging in de overkoepelende organisatie Combinatie van Beroepsvissers. Hiermee wordt ook op landelijk niveau een bijdrage geleverd voor een verduurzaming van zowel de visstand als ook de beroepsvisser Sportvisserij De doelen en beleidspunten van de Hengelsportfederatie Groningen Drenthe en Sportvisserij Oost Nederland op hoofdlijnen zijn: Het stimuleren, ontwikkelen en bevorderen van de hengelsport als sportieve recreatie, zowel voor jongeren als volwassenen. Een verantwoord en integraal water- en visstandbeheer waarvoor de VBC s een belangrijk platform bieden, met als speerpunt het beschermen, verbeteren en monitoren van de visstand; Behoud, verbetering en uitbreiding van vis- en looprechten; Het verzorgen van voorlichting en educatie op het gebied van vis, het leefmilieu van vis en de sportvisserij in het algemeen, onder andere door deelname aan beurzen en manifestaties en het geven van vislessen aan de jeugd, waarbij actief samenwerking wordt 2013 VBC Reest en Wieden 18

19 - Huidige situatie gebied en beleid - gezocht met zowel scholen als organisaties als het IVN; Een goed georganiseerde vorm van controle en handhaving om navolging van de regelgeving te waarborgen en excessen te voorkomen; Uitbreiding en versterking van de publiciteit, met extra aandacht voor de digitale media, alsmede versterking van de contacten en samenwerking met waterbeheerders, beroepsvissers, natuur- en terreinbeheerders en andere recreatieve en beroepsmatige medegebruikers van het water; Een verantwoorde organisatie van wedstrijden met aandacht voor het welzijn van de vis en voorkoming van hinder voor derden; Het behartigen van de belangen van de hengelsport in het algemeen en in het bijzonder van de aangesloten hengelsport- en specialistenverenigingen , VBC Reest en Wieden

20

21 - Huidige situatie visserij, visserijbeheer en visstand - 3 Huidige situatie visserij, visserijbeheer en visstand 3.1 Visrechten en visserijgebruik Visrechten De visrechten in het gebied van Waterschap Reest en Wieden worden verhuurd aan twee overkoepelende hengelsportorganisaties, vijf hengelsportverenigingen en de bond van binnenvissers (vijf visserijbedrijven). De visrechten worden gehuurd van het waterschap, provincie, gemeentes of particulieren. Daarnaast wordt aan één beroepsvisser een schriftelijke toestemming door Sportvisserij Oost Nederland verleend voor de visserij op aal. Er zijn ook enkele hengelsportverenigingen (HSV-en) zonder visrechten, deze HSV-en hebben hun visrechten overgedragen aan de overkoepelende organisaties. De volgende organisaties of personen huren visrechten of zijn eigenaar van visrechten op de KRW-waterlichamen, de ligging van de visrechten staat vermeld op de factsheets: Sportvisserij HSV Balkbrug HSV Dwingeloo Meppeler HSV Sportvisserij Oost Nederland Federatie Groningen Drenthe Beroepsvisserij Algemene Bond van Binnenvissers in NW-Overijssel (5 visserijbedrijven) Visserijbedrijf A.W. Timmerman De hengelsportverenigingen met visrechten zijn aangesloten bij één van beide federaties. Deze hengelsportverenigingen hebben hun water ingebracht in de federatieve of landelijke lijst van viswateren behorend bij de VISpas. Deze wateren zijn opgenomen in Via deze website kunnen sportvissers informatie krijgen over vislocaties en de regels die daar gelden. Een aantal wateren is niet ingebracht in de VISpas, deze wateren mogen alleen bevist worden door leden van de visrechthebbende hengelsportorganisatie Sportvisserijgebruik De sportvisserij mag zich verheugen in het feit dat zij de grootste georganiseerde vorm van watergebonden recreatie in Nederland is met een nog steeds toenemend ledenaantal. De sportvisserij vertegenwoordigt dan ook een aanzienlijk economisch en tevens maatschappelijk belang. Naast de primaire activiteit, het vissen, is er namelijk toenemende aandacht voor aan de hengelsport gerelateerde nevenactiviteiten. Het gaat onder andere om controle en handhaving, milieuzorg , VBC Reest en Wieden

22 - Visplan voor Reest en Wieden - (schoonmaakacties), het opleiden van jeugd tot verantwoorde sportvissers en de ogen en oren aan de waterkant die zorgen voor sociale controle. De Federatie Groningen Drenthe en Sportvisserij Oost-Nederland en de hierbij aangesloten leden zijn gerechtigd te vissen binnen het werkgebied van het Waterschap Reest en Wieden op onderstaande basis: Op machtiging van het beroep: in de huurovereenkomsten tussen Natuurmonumenten en de Bond en tussen waterschap en de Bond is opgenomen dat de sportvisserij een machtiging dient te krijgen voor het vissen met de hengel. Dit geldt voor de boezem in Noordwest- Overijssel. Door middel van rechtstreekse huurovereenkomsten van volledig visrecht met het Waterschap Reest en Wieden: het gebied buiten de boezem. Eén en ander zoals aangegeven in Bijlage VI. Door middel van huurovereenkomsten van volledig visrecht, aangegaan met andere watereigenaren dan het waterschap, waaronder de provincies Overijssel en Drenthe (grotere scheepvaartkanalen en enkele grote plassen), Stichting Het Drentse Landschap, gemeenten enz. De leden van de federaties verkrijgen hun schriftelijke toestemming op basis van hun lidmaatschap van een aangesloten vereniging. Deze toestemming wordt vormgegeven via de VISpas, en eventueel aanvullend daarop de NachtVISpas en/of de Derde Hengel VISpas. De verschillende vormen van sportvisserijgebruik zijn getypeerd in acht sportvisserijtypen (zie Bijlage IV). Per water wordt in de factsheets aangegeven welke type sportvisserij het meest wordt beoefend Beroepsvisserijgebruik De verschillende vormen van beroepsvisserijgebruik zijn getypeerd in vijf beroepsvisserijtypen (zie Bijlage V). De Algemene Bond van Binnenvissers in Noordwest-Overijssel huurt binnen haar werkgebied, dat de boezem van het voormalig waterschap Vollenhove beslaat, de volledige visrechten 2 van diverse watereigenaren, onder andere: Waterschap Reest en Wieden Provincie Overijssel Gemeente Steenwijkerland Gemeente Zwartewaterland Natuurmonumenten En diverse particulieren De Bond verdeelt deze rechten weer onder haar leden middels schriftelijke toestemmingen om hier, binnen eventuele beperkingen van de 2 Volledig visrecht is het visrecht voor schubvis, aal en schaaldieren 2013 VBC Reest en Wieden 22

23 - Huidige situatie visserij, visserijbeheer en visstand - verhuurder, met alle bij de wet geoorloofde vistuigen te vissen. Ieder lid heeft een aaneengesloten areaal waar hij de visserij uitoefent. Hoofdzakelijk wordt er op aal gevist met diverse soorten fuiken: Kleine eenvleugels (tot 160 mazen opzet): vooral in het voorjaar; Grote tweevleugels/hokfuiken (van 120 tot 450 mazen opzet); Schietfuiken: in mindere mate. Beroepsvissers zijn verplicht om alle typen fuiken te voorzien van een stopgrit om bijvangst van otters te vermijden en bijvangst van vogels te verminderen. Ook wordt er op aal gevist met hoekwant en aaldoggers. Op plaatsen waar niet met bovenstaande vistuigen gevist kan of mag worden, wordt met het elektrovisapparaat gevist. Op schubvis wordt gevist met staande netten, de zegen en het elektrovisapparaat. Voor visstandbemonsteringen wordt gevist met de kuil en het elektrovisapparaat. Voor de kuil is een ontheffing van het ministerie van EL&I beschikbaar. 3.2 Visstand en viswatertype Visstand Een beschrijving van de visstand per waterlichaam is te vinden op de factsheets en zijn afkomstig uit de uitgevoerde KRW-monitoringen of ander onderzoek. Hiervoor zijn alleen onderzoeksresultaten van de laatste vijf jaar gebruikt. Indien er in meerdere jaren onderzoek is uitgevoerd dan worden alleen de meest recente gegevens vermeld. De visstand is de laatste 10 tot 15 jaar aan verandering onderhevig als gevolg van de vermindering van de voedselrijkdom en de toenemende helderheid van het water. Ook zijn er in toenemende mate exotische vissoorten verschenen, zoals de zwartbekgrondel en roofblei Viswatertype De waterlichamen zijn allemaal sterk veranderd of kunstmatig. Het betreft zowel stilstaande als langzaam stromende wateren. Voor de typering van de viswatertypen is de OVB-viswatertypering voor stilstaande wateren gebruikt. Belangrijkste sleutelfactoren bij de typering van stilstaande wateren zijn het doorzicht van een water en de bedekking met water- en moerasplanten. Sterk gekanaliseerde en genormaliseerde beken met een lage stroomsnelheid zijn ook getypeerd als stilstaande wateren, omdat de visstand daar voornamelijk bepaald wordt door het doorzicht en de waterplantenbedekking. De meer natuurlijke beken worden getypeerd op grond van de typering voor stromende wateren, sleutelfactoren zijn daarbij diepte, breedte en substraattype , VBC Reest en Wieden

24 - Visplan voor Reest en Wieden - In de factsheets is het viswatertype per waterlichaam beschreven. Meest voorkomende viswatertype is het snoek-blankvoorntype. Het gebied is wat betreft watertypen in drie hoofdgroepen op te delen. In het westen ligt de boezem bestaande uit meren, petgaten, legakkers en veensloten met op het grote open water een visstand die voornamelijk bestaat uit eurytope vissoorten. In de delen die bestaan uit legakkers, veensloten en petgaten komen meer kenmerkende soorten voor. Dit zijn soorten die horen bij een plantenrijk milieu zoals ruisvoorn en snoek. Indien de verlanding ver gevorderd is komen hier ook zuurstoftolerante vissoorten als kroeskarper en grote modderkruiper voor. In het oosten van het gebied liggen de kanalen en gekanaliseerde beken. In deze wateren komen zowel plantenminnende als eurytope visgemeenschappen voor, afhankelijk van de diepte en de waterplantenbedekking. 3.3 Visuitzettingen In het verleden zijn in verschillende waterlichamen vissen uitgezet. De uitzetting van aal door de Bond is de bekendste in het plangebied, deze uitzettingen vinden jaarlijks plaats in de Boezem, sinds De sportvisserij heeft recent geen vis uitgezet. De meest recente uitzettingen zijn weergegeven in tabel 3.3 en op de factsheets. Tabel 3.3 Overzicht van de meest recente visuitzettingen Door Water Jaar Vissoort Totaal kg Gewicht p/s Grootte Aantal Bond Boezem 2007 Aal (pootaal) gram Bond Boezem 2008 Aal (pootaal) gram Bond Boezem 2009 Aal (pootaal) gram Bond Boezem 2010 Aal (pootaal) gram Bond Boezem 2010 Aal (glasaal) 5 0,3 gram Bond Boezem 2011 Aal (glasaal) 28 0,3 gram Bond Boezem 2012 Aal (glasaal) 21 0,3 gram Beroepsvisserij Sinds het gereed komen van het gemaal Stroink bij Blokzijl in 1919, waardoor het gebied volledig afgesloten werd voor de vrije intrek van glas- en pootaal, heeft de Bond zich ingespannen om de aalstand op peil te houden middels uitzet van aal. De Bond zorgt voor aankoop van deze vissoort, om ze vervolgens door haar leden uit te laten zetten in het gehele beheergebied van de Bond. Tot op de dag van vandaag wordt dit gecontinueerd, in ongelijke hoeveelheden per jaar, afhankelijk van de prijzen. Ieder lid van de Bond draagt verplicht financieel bij aan het pootvisfonds, van waaruit de aankopen gefinancierd worden. De beroepsvisserij zet deze aal uit, om zo de aalpopulatie in De Wieden in stand te houden. De Wieden is een schoon opgroei gebied en dus ideaal voor de beroepsvissers om de aal op te laten groeien. Op deze manier 2013 VBC Reest en Wieden 24

25 - Huidige situatie visserij, visserijbeheer en visstand - worden er verschillende doelen gediend. Brood op de plank voor de beroepsvisser, cultuurhistorie en het behoud van aal in De Wieden. Daarnaast heeft de Bond, mede middels bijdragen van onder meer het waterschap, twee actieve aalgoten bij het gemaal Stroink en één actieve aalgoot bij de Arembergersluis in Zwartsluis om ook op deze wijze nog jonge aal binnen het gebied te brengen Sportvisserij De federaties stellen zich op het standpunt dat visbestanden zoveel mogelijk selfsupporting moeten zijn. De visstand is hierbij de resultante van alle milieufactoren in en langs het water. Uitzonderingen hierop zijn mogelijk in situaties van onbedoelde grote vissterfte (calamiteiten). Daarnaast is een zorgvuldige onderhoudsuitzetting van karper gewenst gezien de moeizame voortplanting van deze soort in ons Nederlandse klimaat die zelden leidt tot levensvatbaar nageslacht. De laatste vijf jaren (2007 t/m 2011) heeft Sportvisserij Oost Nederland (voorheen de federatie Oost Nederland) jaarlijks een financiële bijdrage geleverd aan de uitzetting van aal door het beroep in de kop van Overijssel. In het gebied van de Federatie Groningen-Drenthe wordt geen aal of glasaal uitgezet. 3.4 Visonttrekking Beroepsvisserij Hoofdzakelijk wordt er door de leden van de Algemene Bond van Binnenvissers in Noordwest-Overijssel op aal gevist welke voor menselijke consumptie verkocht wordt. Snoek, snoekbaars, voorn, brasem en baars worden eveneens vaak voor menselijke consumptie verkocht. Wanneer het mogelijk is worden snoek, zeelt, brasem en karper verkocht als pootvis aan handelaren of sportvisserijverenigingen Sportvisserij Nederlandse sportvissers nemen soms vis mee voor eigen consumptie, dit betreft bijna uitsluitend de vissoort snoekbaars en in mindere mate baars en snoek. De aal mag niet meer worden onttrokken door sportvissers omdat er sinds 2009 een landelijk meeneemverbod voor paling geldt. De beide federaties hebben het meenemen van snoek en snoekbaars beperkt tot maximaal één, respectievelijk twee. Van sportvissers uit Oost-Europa (gastarbeiders of recreanten) is bekend dat zij gevangen vis (vaak brasem, karper of snoek) graag consumeren. Dit gaat om een groep van maximaal 6% van het totale aantal sportvissers (Smit, 2004). De omvang van de visonttrekking door deze , VBC Reest en Wieden

26 - Visplan voor Reest en Wieden - groep is moeilijk te bepalen. Beide federaties hanteren een meeneemverbod voor karper om het karperbestand te beschermen Natuurlijke visonttrekking Onder de waterspiegel is het eten en gegeten worden. Bij vissen is de sterfte als gevolg van predatie in de eerste levenstadia (ei, larve, juveniel) zeer hoog. De meeste vissoorten leggen daarom tienduizenden eitjes. Bij een natuurlijk evenwicht is er gemiddeld net zoveel sterfte als aanwas. Geschikte paai- en opgroeiomstandigheden zijn van groot belang om ervoor te zorgen dat voldoende exemplaren de paairijpe leeftijd kunnen bereiken. Mocht door omstandigheden het aantal ouderdieren kleiner worden, dan vindt compensatie plaats door een verhoogde vruchtbaarheid, grotere overleving en hoge groeisnelheid. Wanneer de omstandigheden voor paai- en opgroei matig of slecht zijn kunnen bestanden onder druk komen te staan. Het effect van predatie kan dan onevenredig groot worden. Ook wanneer er onevenredig grote onttrekking plaatsvindt in het paaibestand kan de visstand onder druk komen te staan. De visstand vertoont dan tekenen van overbevissing (o.a. relatief veel kleine exemplaren, hoge groeisnelheden). Binnen het beheergebied van Reest en Wieden is er uiteraard ook sprake van natuurlijke predatie. Sprekende voorbeelden hiervan zijn de snoek, visotter en de aalscholver. Over de aalscholver is er landelijk discussie over het effect van deze vorm van vispredatie op de vispopulatie, zie onderstaand kader. Aalscholverpredatie van invloed of niet? Sport- en beroepsvisserij zijn van mening dat de invloed van aalscholverpredatie een belangrijke sturende factor is voor de visstand. Dit vanwege de ligging van een aalscholverkolonie binnen het gebied. Omdat de aalscholver een opportunist is worden met name de algemeen voorkomende vissoorten gegeten. Het effect van aalscholverpredatie wordt vooral zichtbaar in de lengtesamenstelling van de algemene vissoorten, waarbij de lengteklasse tussen grofweg 15 en 40 centimeter sterk zijn ondervertegenwoordigd of nagenoeg verdwenen (Laak en Aarts, 2008). Hoewel predatie een natuurlijk proces is en de aalscholverstand landelijk stabiel (bron: is, kan de impact voor de visstand en de visserij groot zijn (Carss, 2005). Predatie door andere visetende dieren heef een minder grote invloed op de visstand. Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer zijn van mening dat de aalscholverpredatie een sturende factor is voor de visstand. Maar predatie is een natuurlijk verschijnsel en niet uit te sluiten is dat andere predators een net zo belangrijke rol spelen in de predatie VBC Reest en Wieden 26

27 - Huidige situatie visserij, visserijbeheer en visstand Vismortaliteit In het beheergebied zijn de volgende vissterftes van aanzienlijke omvang bekend: Eind jaren 90: Grote sterfte van aal op de meren rondom Belt- Schutsloot door hoge watertemperatuur. Palingen werden vuurrood, stijf en lagen dood in fuiken en op de bodem. De oorzaak is niet bekend, mogelijk dat giftige algenbloei of Botulisme type E de boosdoener was. 2007: sterfte onder grote snoeken op onder andere De Venematen. Waarschijnlijk door zuurstofloosheid. Meer dan 40 grote snoeken werden opgeruimd door o.a. Natuurmonumenten en 2011: Vissterfte in de winter en het vroege voorjaar door langdurige ijs- en sneeuwbedekking die zuurstofloosheid veroorzaakte. Nadat de gemalen werden aangezet tijdens de dooi, kon het zuurstofloze water zich verspreiden waardoor vis door zuurstofgebrek stierf. 2011: In augustus was er in het Oranjekanaal een karpersterfte van waarbij 40 tot 60 dode karpers zijn waargenomen. In het beheergebied zijn er daarnaast nog enkele algemene oorzaken voor vismortaliteit: Sterfte als gevolg van calamiteiten, zoals riooloverstort, hevige regenval, illegale lozingen. Zomersterfte als gevolg van droogval/zuurstofloosheid. Sterfte door gemalen: uit recent onderzoek blijkt dat gemalen voor aanzienlijke vissterfte kunnen zorgen. Dit is vooral afhankelijk van de lengte en de soort vis en het toerental van de pomp. De STOWA heeft een gemalenwijzer ontwikkeld die is te downloaden van waarmee waterschappen kunnen beoordelen welke maatregelen genomen kunnen worden om vissterfte te voorkomen (van der Wal, 2012). Sterfte door virussen en andere visziekten. De mate waarin vissterfte optreedt, kan per jaar zeer verschillen. Het is wenselijk om tot een centrale melding en registratie te komen, zodat duidelijk wordt welke impact de vissterfte heeft op de visstand. Het is van belang dat alle betrokkenen bij het visstandbeheer op de hoogte zijn van dit meldpunt. De verwachting is dat de algemene oorzaken van vissterfte op de boezem geen effect hebben op de stand van de niet trekkende vissoorten. Bij vissterfte speelt de afdeling Waterbeheer van het waterschap een belangrijke rol. Dode vis wordt zo spoedig mogelijk verwijderd door de beheerder van het water. Het waterschap probeert de oorzaak te achterhalen en kan vervolgens maatregelen (laten) nemen, bijvoorbeeld door watergangen door te spoelen. In geval van botulisme hanteert het waterschap een speciaal draaiboek. Meldingen die bij het waterschap binnenkomen worden geregistreerd. Buiten kantooruren is de wachtdienst van het waterschap paraat om in geval van vissterftes en klachten actie te ondernemen. Voor grote calamiteiten, onder andere ernstige , VBC Reest en Wieden

28 - Visplan voor Reest en Wieden - waterverontreiniging, kent het waterschap het Calamiteitenplan De totale jaarlijkse vismortaliteit is nog niet te kwantificeren. 3.6 Visserijkundig onderzoek, monitoring en vangstregistratie Monitoring en onderzoek In het beheergebied zijn er in het verleden diverse en uitgebreide visstandonderzoeken uitgevoerd. Initiatiefnemers waren de beroepsvisserij, sportvisserij en waterschap. In de factsheets is per waterlichaam aangegeven welke informatie beschikbaar is. Hieronder een opsomming van de verschillende onderzoeken: Vledder- en Wapserveense Aa (Zoetemeyer, 1995) Oranjekanaal (Schouten en Riemersma, 1997) Linthorst-Homankanaal (OVB, 1997 / Wijmans, 2003) Visstandbeheerplan Noordwest-Overijssel (Klinge, 1999) Verspreidingsatlas Overijssel (Crombaghs, 2001) Vissenatlas Groningen Drenthe (Brouwer, 2008) Weerribben (Leijzer, 2003) Vismigratie in Reest & Wieden (Talma, 2003 / Kroes, 2008 / De Vries, 2010) Duinigermeer (Riegman, 2007) Beiler- en Westerborkerstroom (Beers en Aarts, 2003) Visvijver Holtien te Dwingeloo (De Laak, 2006) Oude Diep (Kroes en Beers, 2002) Wold Aa (Gerlach en Zoetemeyer, 1999) Spuigat te Havelte (Gerlach, 1991) Gemeentesingels te Hoogeveen (Gerlach en Van der Spiegel, 1993) Vismonitoring waterlichamen Reest en Wieden in 2006 en 2007, M. Beers & M. Koole, Aquaterra-KuiperBurger, 2008 Beheervisserij Schutsloterwijde (Diverse rapportages door Witteveen+Bos) Vismigratie naar de Reest Monitoring vispassage Dickninge in de Reest Visaanbod bij gemaal Stroink (buitenkant) Binnenkort te verwachten rapportages over: Vismonitoring voor de KRW Monitoring vistrap de Wulpen (Hydraulische vispasseerbaarheid) Waterschap De visstand in de KRW-waterlichamen wordt gemonitord. Daarnaast zijn er diverse kleine onderzoeken en monitoringprojecten. Beschermde (vis)soorten worden geregistreerd in een database van het waterschap. In 2011 is het waterschap een contract aangegaan met de Gegevensautoriteit Natuur die de Nationale Databank Flora en Fauna beheert, om gegevens over het voorkomen van beschermde (vis)soorten 2013 VBC Reest en Wieden 28

29 - Huidige situatie visserij, visserijbeheer en visstand - uit te wisselen. Bij de muskusrattenbestrijding vindt bijvangstregistratie plaats. De KRW-monitoring en het overgrote deel van de overige monitoring en onderzoek wordt uitgevoerd door de afdeling Realiseren en Meten. Sportvisserij Zowel de Federatie Groningen Drenthe als Sportvisserij Oost-Nederland beschikken over goed toegeruste monitoringsploegen. Deze ploegen bestaan uit vrijwilligers. Door Federatie Groningen Drenthe wordt de inzet van vrijwilligers gecombineerd met hiertoe opgeleide beroepsvissers. De monitoringsploegen monitoren overwegend kleinere wateren en daarnaast bijvoorbeeld nieuwe vistrappen. Voor een aantal waterschappen zijn al gedurende enkele jaren KRW-onderzoeken uitgevoerd. Om zelfstandig onderzoek te kunnen blijven uitvoeren, is door Sportvisserij Oost-Nederland de Stichting visserijkundig onderzoek Oost Nederland opgericht. De stichting is met name nodig om op eigen viswateren visstandonderzoek te kunnen uitvoeren. De Federatie Groningen Drenthe overweegt dezelfde stap, maar werkt vooralsnog onder de paraplu van ecologenbureau Koeman en Bijkerk. Dit bureau treedt op als formeel aannemer en verzorgt tevens de rapportages van de KRW-monitoringen. Samenwerking met derden, waaronder andere federaties, behoort tot de mogelijkheden Vangstregistratie Beroepsvisserij In 2013 zal er een proef plaatsvinden van de Combinatie van Beroepsvissers en de Bond, in het kader van de Digitale Vangstregistratie. Hierbij krijgen alle leden de beschikking over een handheld -apparaat aan boord, waarbij de vangsten direct centraal geregistreerd kunnen worden. Dit is een uitwerking van het reeds toegepaste SMS-systeem, dat werd toegepast bij het Project Decentraal Aalbeheer in 2011 in Friesland. In het verleden zijn er fuikvangstregistraties over het gehele gebied bijgehouden in opdracht van de provincie Overijssel voor de visatlas. Ook zijn er bij het project Ontwikkeling Beheervisserij op het Schutsloterwijde jaarrond fuikvangstregistraties bijgehouden op een aantal locaties op het meer. Sportvisserij In het beheergebied wordt al sinds 1998 aan vangstenregistratie gedaan. De hengelvangstgegevens zijn goed bruikbaar als aanvulling op regulier visstandonderzoek. Bepaalde vissoorten worden namelijk vooral met de hengel goed gevangen. Daarnaast ontstaat er een continue reeks van visstandgegevens, waardoor een beter beeld ontstaat van de ontwikkeling van de visstand dan door een eenmalig onderzoek. Door Sportvisserij Nederland is de website ontwikkeld om hengelvangsten te kunnen registreren, de website is er ook in de vorm van een app voor smartphones. Binnen het VBC gebied Reest en Wieden zijn in de loop der jaren vissen geregistreerd door 80 rapporteurs binnen 912 sessies. Daarnaast , VBC Reest en Wieden

30 - Visplan voor Reest en Wieden - zijn er 16 viswedstrijden geregistreerd. Er zijn in het gebied maar liefst 18 verschillende vissoorten aan de hengel gevangen. Een verdeling van de gevangen vissoorten is weergegeven in figuur 3.1. In tabel 3.4 staan de wateren waarin de meeste vissen geregistreerd zijn. Dit geeft ook een beeld van wateren met een hoge waarde voor sportvisserij. Dit beeld is echter niet volledig omdat veel sportvissers nog niet deelnemen aan hengelvangstregistratie. Tabel 3.4 Overzicht van de wateren met de meeste hengelvangstgegevens Water Aantal geregistreerde vissen Belterwiede 1464 Meppelerdiep 1381 Steenwijkerdiep 1036 Kanaal Beukers-Steenwijk 1001 Hoogeveense Vaart 933 Ruisvoorn 8% Pos 3% Snoek 3% Overig 5% Baars 5% Kolblei 14% Blankvoorn 42% Brasem 20% Figuur 3.1 Procentuele verdeling van vissoorten aan de hand van hengelvangsten Vangstregistratie is een mooie tool om de verspreiding van exoten in beeld te brengen en in de gaten te houden. In de huidige situatie komt vooral de roofblei voor als exoot, maar gezien de sterke opmars van exotische grondels in Nederland zullen ze mogelijk ook dit gebied op korte termijn gaan bevolken. Sportvisserij Nederland is betrokken in het project invasieve exoten van het Ministerie EL&I en levert jaarlijks data aan over de verspreiding van exoten aan de hand van hengelvangsten. Een bijzondere vorm van hengelvangstregistratie vindt sinds 2003 plaats in de Weerribben. De Snoekstand monitoringsgroep Noord-Oost Nederland krijgt hier toestemming van Staatsbosbeheer, om in de winter maximaal 6 dagen op snoek te vissen. De vangsten worden daarbij geregistreerd waardoor er een mooie gegevensreeks is opgebouwd over het snoekbestand (ter illustratie zie figuur 3.2). De conditie van de snoek, eventuele beschadigingen, vangstlocatie en lengteklasse worden 2013 VBC Reest en Wieden 30

31 - Huidige situatie visserij, visserijbeheer en visstand - genoteerd. Staatsbosbeheer krijgt hierdoor een goed beeld van ontwikkelingen in de snoekstand. Ook waarnemingen van andere dieren zoals otters en zeldzame vogels worden genoteerd Aantallen gevangen snoeken per lengteklasse winter centimeter Figuur 3.2 Resultaten van de Snoekstand monitoringsgroep van één winter. 3.7 Regelgeving De Visserijwet biedt een basisbescherming voor de Nederlandse visstand. Visrechthebbenden hebben de mogelijkheid om aanvullende voorwaarden op te nemen in de schriftelijke toestemmingen Beroepsvisserij Naast de wettelijke bepalingen (Visserijwet 1963) die de beroepsvisserij naleeft, zijn er binnen de Bond onderlinge afspraken gemaakt over de arealen viswater waarin de leden de visserij uitoefenen. Soms vanwege contractuele aanwijzingen, soms uit oogpunt van het tegengaan van onnodig dierenleed en soms uit praktische overwegingen. Hierbij kan het gaan om bepaalde typen vistuigen op sommige wateren niet toe te staan, of in een bepaald deel de schriftelijke toestemming voor bijvoorbeeld de zegen slechts aan één bedrijf toe te kennen zodat hierdoor een vorm van beheervisserij ontstaat. Ook zijn de wettelijke gesloten tijden voor sommige vistuigen verlengd, vanwege het drukke toeristenseizoen. Hierdoor ontstaan er langere rustperiodes voor de beoogde vissoorten. Ook het dichtzetten van vaarten en sloten met fuiken wordt niet meer overal toegestaan. Bij de herintroductie van de otter in 2002 in het beheergebied van de Bond werden de leden verplicht om hun aalfuiken te voorzien van zogenaamde stopgrids. Dit is een soort ruif of raster van netwerk, plastic of RVS met een maximale maaswijdte van 8 x 8 cm. De stopgrids moeten , VBC Reest en Wieden

32 - Visplan voor Reest en Wieden - voorkomen dat otters de fuiken in zwemmen en verdrinken. Door de invoering van de stopgrids kon er ook niet meer gevist worden met visfuiken, omdat grote en dus marktwaardige vis niet meer de fuiken kan in zwemmen. Ook de bijvangst van marktwaardige schubvis uit de aalfuiken daalde tot praktisch nul. Bijkomend positief neveneffect was dat ook muskusratten niet meer de fuiken in kunnen zwemmen, waarmee schade aan de fuiken wordt voorkomen. Verder stopte ook de sporadische bijvangst van watervogels Sportvisserij Het grootste deel van de waterlichamen is opgenomen in de landelijke of federatieve lijst van viswateren bij de VISpas. In de landelijke en federatie lijst van viswateren zijn de regels en voorwaarden voor de sportvisserij opgenomen. Deze zijn ook digitaal te raadplegen op Specifieke voorwaarden voor gebieden of wateren zijn opgenomen in de Factsheets. 3.8 Controle, handhaving en sanctionering Onder controle wordt verstaan het controleren op het in bezit hebben van geldige visdocumenten en op het naleven van de in de Visserijwet en de schriftelijke toestemming opgenomen bepalingen en voorwaarden. Er zijn twee vormen van controle: publiekrechterlijk en privaatrechterlijk. Publiekrechtelijke controle wordt uitgevoerd door beëdigde ambtenaren (Politie, AID of BOA), privaatrechtelijk controle wordt uitgevoerd door vrijwilligers zonder strafrechtelijke bevoegdheid. De sanctionering is wettelijk geregeld. Per overtreding zijn boetebedragen vastgesteld. Deze zijn te vinden op de website van Sportvisserij Nederland. Publiekrechtelijke controle door politie, NVWA of BOA s De publiekrechtelijke controle in het beheergebied wordt uitgevoerd door plaatselijke politiekorpsen, politiemilieudienst, BOA s in dienst van de sportvisserij of terreinbeherende organisaties. Voor de boezem is er een handhavingsovereenkomst gesloten tussen politie, waterschap, provincie, gemeente en terreinbeheerders (Waterplan). In de onderstaande tabel staat het aantal uitgevoerde controles per organisatie en gebied. Deelgebied Organisatie Aantal controles Boezem Waterplan 249 Gehele gebied BOA s 631 (incl. boezem) Waterplan (controle boezem) In de boezem wordt in de toeristische periode veel gevist. Vanuit het project Waterplan worden vissers gecontroleerd. Daarnaast worden 2013 VBC Reest en Wieden 32

33 - Huidige situatie visserij, visserijbeheer en visstand - vissers die flora en fauna beschadigen of verstoren aangesproken. Visstroperij wordt adequaat aangepakt. Hiervoor worden alle vistuigen waarvan de eigenaar onbekend is verwijderd. Waar kansrijk zal gepost worden. Naast algemeen toezicht vinden er gericht controles plaats in een themaweek per maand. Politie IJsselland is trekker. Het streven voor 2010 was ten minste 330 sportvissers controleren. In werkelijkheid zijn in sportvissers gecontroleerd. Bij deze controles bleken er 15 vissers in strijd met de voorschriften te vissen. In deze gevallen is procesverbaal (PV) opgemaakt. Uit onderstaande tabel blijkt dat het percentage vissers dat zich niet aan de regels houdt al jaren rond de 7% ligt. Jaar Gecontroleerde Processen verbaal (PV s) sportvissers (7%) (6%) (7%) (8%) (6%) BOA s sportvisserij De BOA s in het controlenetwerk van de sportvisserij registreren hun activiteiten in het BOA-registratiesysteem. In 2011 zijn er 654 sportvissers gecontroleerd (4% meer dan in 2010). In 12% van de gevallen is een waarschuwing gegeven en in 14% van de gevallen is handhavend opgetreden. De meest voorkomende overtreding (zie Tabel 3.5) betreft het vissen zonder schriftelijke toestemming (41% van de overtredingen). De meeste controles vinden plaats langs en op de boezem en langs de Hoogeveensche Vaart (zie Figuur 3.3). Figuur 3.3 Overzichtskaart BOA-controles in het beheergebied , VBC Reest en Wieden

34 - Visplan voor Reest en Wieden - Tabel 3.5 Meest geconstateerde overtredingen door BOA s in 2011 Overtreding Aandeel van uitgeschreven PV s Geen VISpas 41% Vissen met levend aas 13% Meerdere overtredingen 12% Vissen met beroepsvistuig 9% 3.9 Bereikbaarheid en bevisbaarheid Een goede bereikbaarheid en bevisbaarheid van wateren is voor de sportvisserij een cruciale voorwaarde. Men moet bij het water kunnen komen (bereikbaarheid) en er dient aan het water voldoende ruimte te zijn om te kunnen vissen (bevisbaarheid). In 2011 is door de Hengelsportfederatie Groningen Drenthe een oeveratlas uitgebracht (HSF Groningen Drenthe, 2011). Hierbij wordt uitgegaan van drie typen sportvissers (wedstrijd-, recreatie- en actieve vissers) die ieder specifieke eisen aan de oevers stellen. Aan de bevisbaarheid en toegankelijkheid worden per type een aantal criteria gesteld met onder andere speciale aandacht voor jeugd en mindervaliden. Het op deze wijze vastleggen van de actuele situatie is waardevol en kan mogelijk tot het hele gebied worden uitgebreid. Naast de bereikbaarheid van oevers is ook de bevisbaarheid van het water van belang. Een voortdurende zorg is de groei van waterplanten in dusdanige hoeveelheden dat er nog nauwelijks sprake is van de mogelijkheid tot vissen. De begroeiing bereikt in een aantal gevallen een niveau dat zelfs het welzijn van de vis in het geding is. In een aantal gevallen zijn waterbeheerders in staat en bereid om soelaas te bieden door bepaalde trajecten extra aandacht te geven met betrekking tot het maaien. Hierover moeten afspraken worden gemaakt. Van waterbeheerders mag niet worden verwacht dat zij ettelijke kilometers extra maaien ten behoeve van de sportvisserij. Voor wat betreft de bereikbaarheid is het zaak al in een vroeg stadium betrokken te zijn bij plannen tot oeveraanpassingen. Een goede afstemming met alle betrokkenen kan leiden tot voor allen bevredigende oplossingen die het draagvlak vergroten voor meer op natuur en recreatie gericht beheer en onderhoud. Voor de beroepsvisserij is de bereikbaarheid geen probleem omdat gebruik wordt gemaakt van een boot. De bevisbaarheid is op een aantal plaatsen wel een probleem, waar vaak weinig aan te doen is. Op de Beulakerwijde is slechts 15 % van het water bevisbaar door de aanwezigheid van (eeuwenoude) boomstobben op de bodem van het meer. In een aantal petgaten heeft zich een dichte onderwaterbegroeiing ontwikkeld, die zich snel uitbreid en die het vissen onmogelijk maakt VBC Reest en Wieden 34

35 - Streefbeelden en maatregelen - 4 Streefbeelden en maatregelen Onderstaande wensen en maatregelen zijn opgesteld op basis van de informatieavond voor belanghebbenden van 20 februari De VBC Reest en Wieden heeft vervolgens een afweging gemaakt ten aanzien van haalbaarheid en verenigbaarheid van de verschillende wensen. Waar mogelijk zijn er gezamenlijke wensen geformuleerd, maar bij verschillen van inzicht is vanwege praktische overwegingen gekozen om de wensen per sector aan te geven. De slag om tot gezamenlijke streefbeelden te komen tussen alle VBCpartijen is nog niet gemaakt en zal na het vaststellen van het visplan in VBC-verband gebeuren. In Bijlage VII hebben de waterbeheerder en natuurbeheerder de visserijwensen beoordeeld. Deze beoordeling kan gebruikt worden om tot een gezamenlijk streefbeeld te komen. 4.1 Algemeen Bij het opstellen van dit eerste visplan van de VBC Reest en Wieden is gebleken dat nog niet alle informatie aanwezig is om de factsheets visserij voor alle waterlichamen compleet in te vullen. Wel is duidelijk geworden welke omissies er nog zijn. De eerste taak voor de VBC die volgt uit dit visplan is om die ontbrekende gegevens te verzamelen. Wensen visserij: In de factsheets visserij staat een compleet overzicht van alle zaken die betrekking hebben op vis en visserij. Maatregelen Ontbrekende informatie in de factsheets visserij verzamelen en verwerken. 4.2 Visrechten en visserijgebruik Wensen visserij: Alle huurovereenkomsten binnen het beheergebied dienen dezelfde opzet te hebben, waarbij de VBC adviseert over de inhoud. Doel is dat voor alle partijen dezelfde spelregels gelden. De sportvisserij streeft ernaar dat al het water in het plangebied wordt opgenomen in de landelijke lijst van viswateren van de VISpas. Hierdoor zijn de wateren voor alle aangesloten sportvissers ontsloten. Het waterschap borgt het sportvisserijgebruik op haar terreinen op grond van het recreatiebeleid , VBC Reest en Wieden

36 - Visplan voor Reest en Wieden - Sportvisserijmogelijkheden (visstekken, wedstrijdtrajecten, nachtvislocaties) worden behouden en indien ze door herinrichting verdwijnen worden alternatieve locaties beschikbaar gesteld. Om de draagkracht voor de beroepsvisserij te vergroten wordt gestreefd naar het terugbrengen van het aantal beroepsvissers op de boezem. De resterende beroepsvissers hebben hierdoor een beter toekomstperspectief. Vrijvallende visrechtenpercelen van beroepsvissers vallen toe aan beroepsvissers met naastgelegen percelen visrecht. Sportvissers moeten kunnen vissen op de Reest, hiervoor dient het visrecht verhuurd te worden aan de sportvisserij. Maatregelen: De huurovereenkomsten visrecht binnen het beheergebied worden geïnventariseerd. Na inventarisatie wordt een voorstel gedaan voor een model huurovereenkomst, waardoor iedereen met dezelfde voorwaarden te maken krijgt. Op basis van de visrechtinventarisatie kan worden nagegaan welke wateren in de VISpas zijn opgenomen en welke niet. Waarna visrechthebbenden actief benaderd kunnen worden voor het inbrengen van visrechten. Er dient een inventarisatie gemaakt te worden van alle visstekken en wedstrijdtrajecten binnen het beheergebied, die vervolgens aan de waterbeheerders wordt voorgelegd. In de VBC zal periodiek de toestand van de stekken besproken worden. Het Drents Landschap zal benaderd worden om sportvisserij op de Reest mogelijk te maken. 4.3 Visstand en viswatertype Wensen visserij: De VBC streeft realistische doelen voor de visstand na. De milieuomstandigheden zijn hierbij leidend, waarbij er ruimte is voor duurzaam economisch en recreatief gebruik van de visstand. Het watersysteem is ecologisch gezond en biedt voldoende paai-, opgroei- en schuilgelegenheid. De inrichting en het beheer zijn hierop afgestemd. De visbestanden zijn evenwichtig opgebouwd, alle jaarklassen zijn vertegenwoordigd. De visstand bevat zowel soorten die zijn aangepast aan specifieke omstandigheden (stroom- en plantenminnende soorten), als soorten die geen specifieke eisen stellen aan het milieu (eurytope soorten). Door het gebruik van verschillende vormen van monitoring (HVR, KRW-monitoring, vangstregistratie beroepsvissers) ontstaat een goed beeld van de visstand. De monitoringsresultaten worden jaarlijks geëvalueerd, zodat trends in de visstand kunnen worden gevolgd. Trends worden waar mogelijk gekoppeld aan veranderingen in 2013 VBC Reest en Wieden 36

37 - Streefbeelden en maatregelen - inrichting, predatie, waterkwaliteit, visserijinspanning etc. Op grond van de jaarlijkse evaluatie van monitoringsresultaten adviseert de VBC aan het waterschap en de terrein beherende instanties over de inrichting en het beheer van de waterlichamen. Daarnaast wil de VBC betrokken worden bij de uitwerking van diverse KRW-doelen in concrete maatregelen. Vis kan vrij migreren binnen de waterlichamen en van en naar andere waterlichamen. Hierdoor zijn er geen belemmeringen voor de migratie naar paai-, foerageer- en overwinteringsgebieden. Maatregelen: De VBC zal advies geven aan de waterbeheerders op het gebied van inrichting van het water. Het waterschap zal gevraagd worden in de voorbereiding van plannen de VBC te betrekken. Het overzicht van vismigratieknelpunten op dient jaarlijks geactualiseerd te worden. Zie ook thema monitoring. 4.4 Visuitzettingen Wensen visserij: Uitgangspunt is dat visuitzet niet nodig is in situaties met een ecologisch gezond watersysteem, waar de omstandigheden voor alle levensstadia van de kenmerkende vissoorten het jaarrond voldoende zijn. Door bijzondere omstandigheden kan van dit uitgangspunt worden afgeweken, bijvoorbeeld als het gaat om bedreigde vissoorten, na grootschalige sterfte of in geïsoleerde wateren met gebrekkige inrichting. Om een bijdrage te leveren aan het herstel van de aalstand zal de VBC zich inzetten voor het instellen van een opgroeigebied voor aal omdat het gebied het één na schoonste gebied in Nederland is. De beroepsvissers willen periodiek glasaal en pootaal uitzetten in de boezem. Het karperbestand wordt in wateren die van belang zijn voor de karpervisserij indien nodig op peil gehouden door periodieke uitzettingen. De uitzettingen zijn gericht op het in stand houden van een evenwichtig opgebouwd karperbestand, waar vanwege de herkenbaarheid van individuele vis - verschillende beschubbingspatronen in voorkomen. Eventuele uitzettingen gebeuren planmatig, waarbij de KRW randvoorwaarden stelt aan de uitzetting. Maatregelen: In samenwerking tussen de stichting Dupan en de Bond van Binnenvissers zal jaarlijks een hoeveelheid glasaal en/of pootaal worden uitgezet in de boezem. Voorafgaand aan de uitzet zal de VBC hierover worden geïnformeerd , VBC Reest en Wieden

38 - Visplan voor Reest en Wieden Visonttrekking Wensen visserij: De visonttrekking door beroepsvissers vindt voornamelijk plaats in de boezem. De beroepsvisserij heeft de boezem verdeeld onder de leden van de Bond, waardoor gemene weidevisserij wordt voorkomen. Gestreefd wordt naar een duurzame onttrekking, zonder overbevissing. Om conflicten tussen sport- en beroepsvissers te voorkomen worden indien nodig onderling afspraken gemaakt wanneer en waar de verschillende activiteiten plaatsvinden. Sportvissers behouden de mogelijkheid om vis mee te nemen voor consumptie. Aal mag door sportvissers niet meegenomen worden. Vanwege de beperkte aanwezigheid van interessante consumptievis (snoekbaars en baars) is visonttrekking door sportvissers zeer beperkt en aan maxima gebonden. De hoeveelheid onttrokken vis wordt geregistreerd en periodiek besproken in de VBC, zodat de duurzaamheid van de visserij gevolgd kan worden. Vispredatie door aalscholvers heeft geen of slechts een beperkt effect op de visstand, doordat er het jaarrond voldoende schuilgelegenheid is voor vis. Maatregelen: De VBC gaat na of er een systeem kan worden opgezet voor de registratie van vangsten, om de ontwikkelingen in de visstand te kunnen volgen en daarmee de onttrekking te kunnen beoordelen. De ontwikkeling van de aalscholverpopulatie zal periodiek worden gerapporteerd en besproken in de VBC. 4.6 Vismortaliteit Wensen visserij: Door een visvriendelijke inrichting en beheer van de watergangen treden er geen grootschalige vissterftes op. Meldingen van vissterftes worden bijgehouden door het waterschap en jaarlijks besproken in de VBC. Vismortaliteit als gevolg van gemalen komt zo weinig mogelijk voor, doordat gemalen een goed werkend visgeleidingssysteem (max. 10% cumulatieve sterfte). Maatregelen: Schieraal wegvangen voor niet visvriendelijke gemalen zonder visgeleiding en overzetten op een vrije trekroute naar zee. Meldingen van vissterfte worden besproken in de VBC VBC Reest en Wieden 38

39 - Streefbeelden en maatregelen Visstandmonitoring en vangstregistratie Wensen visserij: Monitoring of onderzoek gebeurt altijd in overleg met de VBC, zodat alle betrokkenen wederzijds geïnformeerd zijn. Waar mogelijk worden lokale beroepsvissers of lokale sportvisserijorganisaties ingezet bij de uitvoering van monitoring. De beroepsvisserij streeft ernaar om ook buiten de boezem meer visstandonderzoek in opdracht van waterbeheerders uit te voeren. In de monitoring dient speciaal aandacht te zijn voor de kwetsbare soorten grote modderkruiper en kwabaal. In de vismonitoring worden alle vissoorten, inclusief voor de visserij oninteressante soorten, meegenomen. De monitoring is vooral gericht op het vaststellen van trends in de visstand. Continue meting o.a. door middel van vangstregistratie (beroepsmatig en met de hengel) wordt hiervoor ingezet. In het kader van het verbeteren van de migratiemogelijkheden voor vis, is de monitoring ook gericht op het volgen van de verspreiding van uitheemse vissoorten (exoten). Op alle wateren worden vangsten geregistreerd in Bij wedstrijden worden het aantal deelnemers, het vangstgewicht en de vangst per hengeluur bijgehouden. De beroepsvissers doen vangstregistraties via een eenvoudig systeem dat alleen voor het visstandbeheer relevante informatie verzamelt. Maatregelen: In samenwerking met de Combinatie van Beroepsvissers zal de Bond in overleg met de VBC een vangstregistratiesysteem ontwikkelen. De VBC zal zich inzetten om het kennisniveau van vrijwilligers te vergroten ten behoeve van visherkenning De VBC zal uitzoeken hoe de inzet van beroepsvissers of voor monitoring erkende sportvisserijorganisaties bij visstandonderzoek verder kan worden vormgegeven. 4.8 Regelgeving Wensen visserij: De regelgeving voor de visserij is acceptabel, omdat ze begrijpelijk en logisch is. De regelgeving voor de sportvisserij is zoveel mogelijk gelijk aan landelijke regelgeving. Binnen het beheergebied zijn de regels per sector overal hetzelfde. Er is makkelijk bereikbare informatie voor sportvissers over waar wel en niet mag worden gevist , VBC Reest en Wieden

40 - Visplan voor Reest en Wieden - Maatregelen: Er zal een visstekkenkaart voor de Weerribben en Wieden worden gemaakt, waardoor het voor sportvissers eenvoudiger is na te gaan waar wel en niet gevist mag worden. 4.9 Controle, handhaving en sanctionering Wensen visserij: Op basis van BOA-registraties wordt de controle afgestemd op specifieke gebieden of knelpunten. De controles worden afgestemd met politie en andere handhavende instanties. De controle van sportvissers door BOA s en verenigingscontroleurs ligt op een zodanig niveau dat er een reële pakkans is voor vissers die vaker overtredingen begaan. Het aantal geconstateerde overtredingen (proces-verbaal en waarschuwing) ligt dankzij de controles op een niveau lager dan 15%. Maatregelen: Een meldpunt stroperij en incidenten instellen met goede communicatie tussen verenigingen en het waterschap. Doel is om snel te kunnen handhaven Bereikbaarheid en bevisbaarheid Wensen visserij: Bereikbaarheid en bevisbaarheid verbeteren en waarborgen, vooral op de delen waar herinrichting gaat plaatsvinden. Vanwege de verruiging van de begroeiing boven en onder het water, zijn sportvissers in de zomermaanden afhankelijk van speciale stekken, die intensiever worden beheerd. Deze locaties hebben bij het waterschap en de terreinbeheerders een status als specifieke visstek. Dit betreffen zowel wedstrijdtrajecten, als visstekken voor individuele sportvissers. De locaties met een status van specifieke visstek worden zodanig beheerd, dat de bevisbaarheid van de stek het jaarrond zo goed mogelijk is. Dit is mogelijk doordat gefocust wordt op een beperkt aantal hotspots. Waterschap, terreinbeheerders en federaties dragen gezamenlijk bij aan een optimaal onderhoud van deze stekken. Maatregelen: Een oeveratlas of stekkenkaart voor het hele VBC-gebied ontwikkelen. De oeveratlas/stekkenkaart bij de water- en oeverbeheerders onder de aandacht brengen, zodat bij herinrichting en beheer rekening gehouden kan worden met de sportvisserijbelangen VBC Reest en Wieden 40

41 - Streefbeelden en maatregelen , VBC Reest en Wieden

42

43 - Uitvoeringsprogramma en toetsing voorgenomen maatregelen visserij - 5 Uitvoeringsprogramma en toetsing voorgenomen maatregelen visserij In de onderstaande tabel staat per maatregel aangegeven het toetsingsresultaat, de actoren, de planning en kostentoedeling. De gebruikte afkortingen staan onder de tabel toegelicht. Het toetsresultaat wordt als volgt uitgedrukt in een letter: A. maatregel heeft zeker positief effect op doelen water/natuurbeheer; B. maatregel heeft mogelijk positief effect op doelen water/natuurbeheer; C. maatregel heeft geen effect of relevantie op doelen water/natuurbeheer; D. maatregel heeft mogelijk negatief effect op doelen water/natuurbeheer; E. maatregel heeft zeker negatief effect op doelen water/natuurbeheer. De maatregelen zijn getoetst aan de KRW-doelen voor de verschillende waterlichamen van Waterschap Reest en Wieden. Maatregelen in de laatste categorie (E) kunnen niet worden uitgevoerd. Voor maatregelen met een mogelijk negatief effect (D) kan eerst nader onderzoek worden gevraagd. Voor de andere categorieën geldt dat de betreffende maatregel kan worden uitgevoerd. In de kolom Prio is de prioriteit van de maatregel aangegeven. Daarbij zijn de volgende categorieën gehanteerd. I. Hoog: maatregel is van groot belang voor sportvisserij of waterschap en dient op korte termijn te worden uitgevoerd II. Middel: maatregel is van belang en dient binnen 2 jaar te worden opgestart III. Laag: maatregel is van belang, maar uitvoering kan pas starten over 2 jaar. Tabel 5.1 Uitvoeringsprogramma Visplan Voorgenomen maatregelen Toets Wie Prio Wanneer Kosten toedeling 4.1 Algemeen 1. Ontbrekende informatie in de factsheets visserij verzamelen en verwerken. C Visserij Nvt 4.2 Visserijgebruik 2. De huurovereenkomsten visrecht binnen het beheergebied worden geïnventariseerd. Na inventarisatie wordt een voorstel gedaan voor een model huurovereenkomst, waardoor iedereen met dezelfde voorwaarden te maken krijgt. C/D Waterschap Nvt , VBC Reest en Wieden

44 - Visplan voor Reest en Wieden - 4. Er dient een inventarisatie gemaakt te worden van alle visstekken en wedstrijdtrajecten binnen het beheergebied, die vervolgens aan de waterbeheerders wordt voorgelegd. In de VBC zal periodiek de toestand van de stekken besproken worden. 5. Het Drents Landschap zal benaderd worden om sportvisserij op de Reest mogelijk te maken. 4.3 Visstand en viswatertype 6. De VBC zal advies geven aan de waterbeheerders op het gebied van inrichting van het water. Het waterschap zal gevraagd worden in de voorbereiding van plannen de VBC te betrekken. 7. Het overzicht van vismigratieknelpunten op dient geactualiseerd te worden, daarnaast zal het waterschap gevraagd worden de VBC jaarlijks een overzicht te leveren met de stand van zaken van de optrekbaarheid. 4.4 Visuitzet 8. In samenwerking tussen de stichting Dupan en de Bond van Binnenvissers zal jaarlijks een hoeveelheid glasaal en of pootaal worden uitgezet in de boezem. Voorafgaand aan de uitzet zal de VBC hierover worden geïnformeerd. 4.5 Visonttrekking 9. De VBC gaat na of er een systeem kan worden opgezet voor de registratie van vangsten om de ontwikkelingen in de visstand te kunnen volgen en daarmee de onttrekking te kunnen beoordelen. 10. De ontwikkeling van de aalscholverpopulatie zal periodiek worden gerapporteerd en besproken in de VBC. 4.6 Vismortaliteit 11. Schieraal wegvangen voor niet visvriendelijke gemalen zonder visgeleiding en overzetten op een vrije trekroute naar zee. 12. Meldingen van vissterfte worden besproken in de VBC. 4.7 Monitoring 13. In samenwerking met de Combinatie van Beroepsvissers wordt een 2013 VBC Reest en Wieden 44 C C C B B B C A B B VBC Voorgenomen maatregelen Toets Wie Prio Wanneer Kosten toedeling 3. Op basis van de visrechtinventarisatie kan worden nagegaan welke wateren in de VISpas zijn opgenomen en welke niet. Waarna visrechthebbenden actief benaderd kunnen worden voor het inbrengen van visrechten. C Sportvisserij Nvt Sportvisserij Sportvisserij Waterschap Beroepsvisserij Beroepsvisserij/ VBC Natuurmonume nten/ VBC VBC Waterschap/ Beroepsvisserij Beroepsvisserij/ VBC

45 - Uitvoeringsprogramma en toetsing voorgenomen maatregelen visserij - Voorgenomen maatregelen Toets Wie Prio Wanneer Kosten toedeling vangstregistratiesysteem ontwikkeld. 14. De VBC zal zich inzetten om het kennisniveau van vrijwilligers te vergoten ten behoeve van visherkenning. 15. De VBC zal uitzoeken hoe de inzet van beroepsvissers of voor monitoring erkende sportvisserijorganisaties bij visstandonderzoek verder kan worden vormgegeven. 4.8 Regelgeving 16. Er zal een visstekkenkaart voor de Weerribben en Wieden worden gemaakt, waardoor het voor sportvissers eenvoudiger is na te gaan waar wel en niet gevist mag worden. 4.9 Controle en Handhaving 17. Een meldpunt stroperij en incidenten instellen met goede communicatie tussen verenigingen en het waterschap. Doel is om snel te kunnen handhaven Bereikbaarheid 18. Een oeveratlas of stekkenkaart voor het hele VBC-gebied ontwikkelen. 19. De oeveratlas/stekkenkaart bij de wateren oeverbeheerders onder de aandacht brengen, zodat bij herinrichting en beheer rekening gehouden kan worden met de sportvisserijbelangen. C C C B C C Sportvisserij/ VBC VBC VBC Sportvisserij Sportvisserij Sportvisserij , VBC Reest en Wieden

46

47 - Communicatie, evaluatie en bijstelling visplan - 6 Communicatie, evaluatie en bijstelling visplan 6.1 Communicatie Het visplan zal aan alle visrechthebbenden en hengelsportorganisaties worden toegestuurd. Het visplan wordt daarnaast gepubliceerd op de website Jaarlijks in april zal er een informatiebijeenkomst over het visstand- en visserijbeheer worden georganiseerd voor alle betrokkenen in het beheergebied. De monitoringsresultaten en een jaarrapportage over het afgelopen jaar zullen dan gepresenteerd worden. Specifieke regelgeving voor sportvissers zal via de VISpas en gecommuniceerd worden. 6.2 Evaluatie en bijstelling visplan Op basis van hoofdstuk 5 van dit visplan wordt jaarlijks in december de jaaragenda van de VBC vastgesteld. Jaarlijks in februari worden de beschikbare monitorings- en registratiegegevens door de VBC besproken en wordt het beleid geëvalueerd. Indien noodzakelijk wordt door de VBC het visplan vervolgens bijgesteld , VBC Reest en Wieden

48 - Visplan voor Reest en Wieden - 7 Bijlagen Bijlage I Literatuur/gebruikte informatie Bijlage II Verklarende woordenlijst Bijlage III Voorgenomen KRW-maatregelen Bijlage IV Sportvisserijtypen Bijlage V Beroepsvisserijtypen Bijlage VI Kaart visrechten Bijlage VII Akkoordverklaringen visrechthebbenden VBC Reest en Wieden 48

49 - Bijlagen - Bijlage I Literatuur/gebruikte informatie Beers, M.C. en T.W.P.M. Aarts, Visstandbeheer- en inrichtingsplan Beiler- en Westerborkerstroom. OVB, Nieuwegein. Beers M.C. & J. Beekman, Basisdocument Sportvisserij en Visstandbeheer Overijsselse Kanalen. Organisatie ter Verbetering van de Binnenvisserij, Nieuwegein, i.o.v. Hengelsportfederatie Oost- Nederland Beers, M.C. & M. Koole, Vismonitoring waterlichamen Reest en Wieden in 2006 en Aquaterra-KuiperBurger, Geldermalsen. Brouwer, T. et al., Vissenatlas Groningen Drenthe; Verspreiding van zoetwatervissen in Groningen en Drenthe in de periode Uitgeverij Profiel, Bedum. Carss, D. N. (Ed.), Reducing the conflict between Cormorants and fisheries on a pan-european scale. REDCAFE Final Report: Summary Report of a Concerted Action funded by the European Union. Study contract no. Q5CA : Natural Environment Research Council, Centre for Ecology & Hydrology. CEH Banchory Hill of Brathens Banchory Aberdeenshire AB31 4BY Scotland, UK. Crombaghs, B.H.J.M., N. van den Berg, A. B. Goutbeek, Vissen in Overijssel; Verspreidingsatlas van zoetwatervissen in stromende en stilstaande wateren in Overijssel. Provincie Overijssel, Zwolle. Europese Unie, Voorstel voor een verordening van de Raad tot vaststelling van maatregelen voor het herstel van het bestand van Europese aal. Verordening 10361/07. Europese Unie, Brussel. Evers, C.H.M. & R.A.E. Knoben, Omschrijving MEP en maatlatten voor sloten en kanalen voor de Kaderrichtlijn Water. STOWA, Utrecht. Gerlach, G. en R.B. Zoetemeyer, Rapport visserijkundig onderzoek Wold Aa, stuwvak Weerwille-Ruinerwold. OVB, Nieuwegein. Gerlach, G. en A. van der Spiegel, Rapport visserijkundig onderzoek Gemeentesingels te Hoogeveen. OVB, Nieuwegein. Gerlach, G. en A. van der Spiegel, Rapport visserijkundig onderzoek Spuitgat Domeinen te Havelte. OVB, Nieuwegein. HSF Groningen Drenthe, Oeveratlas Hengelsportfederatie Groningen Drenthe. Klinge, M., Visstandbeheersplan Noordwest-Overijssel. Witteveen en Bos, Deventer Kroes, M.J. en M.C. Beers, Het Oude Diep beter bekeken; Verbeteringsplan viswaterbeheer Oude Diep. Hengelsportfederatie Groningen Drenthe, OVB, Nieuwegein. Kroes, M., J. Merkx & J. Kemper, In- en uittrek van aal en schubvis in het gebied van Noordwest Overijssel. VisAdvies, Nieuwegein. Laak, G.A.J. de, Visserijkundig onderzoek Visvijver Holtien te Dwingeloo. Sportvisserij Nederland, Bilthoven. Laak, G.A.J. de & T.W.P.M. Aarts, Effecten van aalscholvers op visbestanden. Sportvisserij Nederland, Bilthoven in opdracht van Sportvisserij Nederland , VBC Reest en Wieden

50 - Visplan voor Reest en Wieden - Leijzer, T.B. & J. Beekman, Visstandbeheerplan Nationaal Park de Weerribben. Organisatie ter Verbetering van de Binnenvisserij (OVB), Nieuwegein. Ministerie van LNV, Brief aan de Tweede Kamer van de minister van LNV betreffende Beleidsvoornemens binnenvisserij en verankering VBC's en visplannen, d.d Ministerie van LNV, 2009-b. The Netherlands eel management plan. Ministerie van LNV, Den Haag. Molen, D.T. van der & R. Pot, Referenties en maatlatten voor natuurlijke watertypen voor de Kaderrichtlijn Water. STOWA, Utrecht. Natuurmonumenten, De jacht in de terreinen in beheer bij de Vereniging. Vereniging Natuurmonumenten, s Graveland. Natuurmonumenten, Nota Soortgerichte Maatregelen. O&B rapport no Vereniging Natuurmonumenten, s Graveland. OVB, Visstandbeheerplan Linthorst-Homankanaal te Beilen Opgesteld door de Drentse Federatie van Hengelsportverenigingen tijdens de Praktijktraining Visstandbeheerplannen georganiseerd door OVB en NVVS in 1996/'97 Piek, H., De omgang met dieren: richtlijnen voor verantwoord omgaan met dieren. Vereniging Natuurmonumenten, s Gravenland. Riegman, R, Vijftien jaar Actief Biologisch Beheer (ABB) in het Duinigermeer; evaluatie rapport. Waterschap Reest en Wieden, Meppel. Schouten, W.J. en P. Riemersma, Evaluatie Visstandbeheer Oranjekanaal Drentse Federatie van Hengelsportverenigingen, Assen. Smit, M., B. de Vos & J. de Wilde, De economische betekenis van de sportvisserij in Nederland. LEI, Den Haag. STOWA, Handboek Visstandbemonstering. Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer. Rapport 2002/07. STOWA, Utrecht. STOWA, Referenties en maatlatten voor natuurlijke watertypen voor de kaderrichtlijn water. STOWA, Utrecht Talma, K., Migratieknelpunten in verbindingszones binnen het beheersgebied van Reest & Wieden; Een inventarisatie van knelpunten voor de aquatische en terrestrische fauna en een advies voor het toepassen van vispassages. Van Hall Instituut, Leeuwarden. Unie van Waterschappen et.al., Adviesnota Beleid Water- en Visstandbeheer. Unie van Waterschappen, Sportvisserij Nederland en de Combinatie van Beroepsvissers, Rijswijk. Unie van Waterschappen, Gedragscode Flora- en Faunawet voor waterschappen. Unie van Waterschappen, Den Haag. Vries, D. de, Visbeleid waterschap Reest & Wieden; Bouwsteen voor waterbeheerplan Waterschap Reest en Wieden, Meppel. Vries, D. de, Vismigratie Reest en Wieden; verkenning, uitgangspunten en aanpak. Waterschap Reest en Wieden, Meppel. Wal, B. van der & P.M. Chan, Gemalen of vermalen worden [fase 3]: onderzoek naar de visvriendelijkheid van 26 opvoerwerktuigen. Stowa, Amersfoort. Waterschap Reest en Wieden, Water en Recreatie; Beleidsnotitie recreatief medegebruik. Waterschap Reest en Wieden, Meppel 2013 VBC Reest en Wieden 50

51 - Bijlagen - Waterschap Reest en Wieden, Waterbeheerplan Waterschap Reest en Wieden, Meppel. Wijmans, P.A.D.M. en M. van Breugel, Sportvisserij- en visstandbeheerplan Linthorst-Homankanaal OVB, Nieuwegein. Zoetemeyer, R.B., Rapport visserijkundig onderzoek Vledder- en Wapserveens Aa. Zoetemeyer, R.B., & B.J. Lucas, Basisboek visstandbeheer. Sportvisserij Nederland, Bilthoven , VBC Reest en Wieden

52 - Visplan voor Reest en Wieden - Bijlage II Verklarende woordenlijst term Actief Biologisch beheer (ABB) Abundantie AID Beheersvisserij BOA Exoot Habitat Herintroductie Hokfuik Jaarklasse KRW- Waterlichaam Kunstwerk Looprecht Maaibeheer Mortaliteit NVWA Schaaldieren Schietfuik VBC omschrijving actief Biologisch Beheer een eenmalige, grootschalige uitdunning (minimaal 75%) van vooral benthivore en planktivore vis (in de praktijk meestal kleine en grotere brasem en karper). Zie ook beheervisserij. maat voor de frequentie van voorkomen per oppervlakte-eenheid. Algemene Inspectiedienst. oorspronkelijke definitie: het onttrekken van een deel van de visstand om de visserij (doelen) te optimaliseren. Deze maatregel vormde vooral in de periode lokaal een onderdeel van het visserijbeheer. Tegenwoordig vaak gebruikt voor: het onttrekken van een deel van de visstand (meestal benthivore vis: brasem en karper) om waterkwaliteitsdoelen te realiseren (zie ook ABB). Buitengewoon opsporingsambtenaar. uitheemse en dus niet van oorsprong in Nederland voorkomende vissoort, maar door de mens geïntroduceerd of zelf binnengedrongen, die zich nog niet langer dan 100 jaar zelf heeft weten te handhaven leefomgeving van een bepaalde soort, die voldoet aan de door de soort gestelde specifieke eisen ten aanzien van abiotische en biotische omgevingsfactoren. het uitzetten van een soort in een gebied waar deze soort vroeger inheems was, maar thans is uitgestorven. een hokfuik bestaat uit wandnetten die opgespannen staan tussen (meestal houten) palen en die uitmonden in fuiken. De bovenzijde van de palen is meestal zichtbaar aan het oppervlak. groep individuen van een vissoort die in hetzelfde jaar geboren zijn. een water (of groep van wateren) dat officieel is aangewezen voor het bereiken van de Kaderrichtlijn Water doelen. aangebrachte voorziening in, langs of op het water, zoals een brug, gemaal, stroomkoker, sluis, duiker of vistrap. recht tot het betreden van de oever van het viswater jaarlijks of klein onderhoud dat zich richt op beheersing van de groei van waterplanten in het natte profiel, op taluds en eventueel op onderhoudspaden, teneinde een goede doorstroming van het water in de watergang mogelijk te houden. sterfte. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. term die wordt gebruikt voor de kreeftachtigen (Crustacea) een schietfuik is een aaneenschakeling van kleine fuiken waarbij de achterzijden van de fuiken met elkaar zijn verbonden door een lijn en de voorzijden zijn verbonden door een net (vleugel), zie Bijlage V. visstand- of visserijbeheercommissie, dit is een commissie waarin de visrechthebbenden (en evt. vergunninghouders) samenwerken met water- en natuurbeheerders om te komen tot een gezamenlijk beheer van de visstand en de visserij VBC Reest en Wieden 52

53 - Bijlagen - term VBC-convenant Visplan Visrechthebbende Visserijbeheer Visserijwet Visstandbeheer omschrijving een samenwerkingsovereenkomst waarin de samenwerking en werkwijze van de VBC wordt beschreven. een document waarin het huidige en voorgenomen visserijbeheer is beschreven. Het is een plan van de gezamenlijke visrechthebbenden (en evt. vergunninghouders) en wordt in VBC-verband opgesteld. gerechtigden tot vissen uit weke hoofden dan ook. het planmatig voorbereiden en uitvoeren van maatregelen om de visserij (sport- en beroepsvisserij) in een omschreven beheergebied te optimaliseren. Hierbij wordt rekening gehouden met de doelen die vanuit het, water-, natuur- en aalbeheer aan water, visstand en gebruik worden gesteld. deze wet heeft als belangrijkste doelstelling een doelmatige benutting van viswateren te bevorderen. De wet geeft een raamwerk voor zee-, kust- en binnenvisserij. Technische regelgeving (minimum maten, gesloten tijden, toegestane vistuigen, e.d.) zijn terug te vinden in Algemene Maatregelen van Bestuur en Privaatrechtelijke regelingen. het uitvoeren van maatregelen om de visstand te optimaliseren (aan de hand van streefbeelden en doelstellingen in vergelijking met de actuele situatie) , VBC Reest en Wieden

54 - Visplan voor Reest en Wieden - Bijlage III Voorgenomen KRW-maatregelen Hieronder een overzicht van de in het Waterbeheerplan voorgenomen maatregelen voor de Kaderrichtlijn Water, voor zover deze een directe relatie hebben met de visstand. De uitvoering van de maatregelen gebeurt grotendeels via het Water-op-Maat programma van het waterschap. Dit programma wordt regelmatig geüpdatet en door het bestuur vastgesteld. Voor advies over de aanleg van vispassages is binnen het waterschap de werkgroep Vismigratie actief. KRW-waterlichaam Periode Periode Boezem Noordwest- Onderzoek naar noodzaak 4 ha ondieptes aanleggen Overijssel vervolgmaatregelen in Schutsloterwijde Drentse Kanalen aanpassen rwzi Beilen Vispassage Stroink 1 km natuurvriendelijke oever 10,5 km natuurvriendelijke oevers Reest 10 km baggeren Linthorst Homankanaal 10 km natuurvriendelijk onderhoud 1900 ha bovenstrooms gebied aankoppelen 10 km baggeren Linthorst Homankanaal 1 km elzenbroekbos en ondieptes 1 km natuurvriendelijk onderhoud 2 vispassages 600 ha bovenstrooms gebied aankoppelen Oude Diep 1 km natuurvriendelijk onderhoud 3 km hermeanderen 4,5 km natuurlijk inrichten 4,5 km natuurvriendelijke oevers 13 vispassages Oude Vaart 15 km natuurvriendelijk onderhoud 4,5 km natuurlijk inrichten 22,5 km natuurvriendelijke oever 1,5 km hermeanderen 13 vispassages Vledder Aa 3 km natuurvriendelijk inrichten 3 km hermeanderen 2 vispassages 9 km natuurvriendelijk onderhoud Wapserveense Aa 13 km natuurvriendelijk onderhoud 3 vispassages 6 km hermeanderen Wold Aa 1 km hermeanderen 13,5 km natuurvriendelijk inrichten 14 km natuurvriendelijk onderhoud 2 km hermeanderen 10 vispassages 2013 VBC Reest en Wieden 54

55 - Bijlagen - Bijlage IV Sportvisserijtypen Sportvissers in Nederland vissen op verschillende manieren en op verschillende vissoorten. De wensen en eisen die sportvissers stellen aan visstand, viswater en visstek zijn daardoor niet gelijk, maar lopen per type sportvisser aanzienlijk uiteen. Sportvissers die zich volledig richten op het vangen van één bepaalde vissoort, zullen vooral díe wateren bevissen waar deze vissoort in redelijke mate kan worden verwacht. Daarnaast zijn er vistechnieken die specifieke eisen stellen aan de inrichting van de oevers en de directe omgeving. Er zijn bijvoorbeeld statische manieren om te vissen en meer actieve sportvisserijvormen, waarbij de hengelaar zich voortdurend verplaatst over, door of langs het water. Vooral jeugdige en mindervalide hengelaars stellen eisen aan de veiligheid, bereikbaarheid en toegankelijkheid van het water. Op grond van de combinatie van beviste vissoorten, vistechnieken en eisen die de sportvisser stelt aan het viswater en zijn visstek, is een indeling gemaakt van acht typen sportvissers. Deze typen sportvissers worden in het navolgende besproken. Recreatievisser Het grootste deel van de Nederlandse sportvissers kan worden gerekend tot het sportvisserstype recreatievisser. Dit type omvat sportvissers die met de vaste hengel of een werphengel vooral op brasem of blankvoorn vissen. Natuurbeleving, het avontuurlijk ontspannen aan de waterkant, vormt voor deze groep vaak een belangrijk motief. Karpervisser Karpervissers zijn grofweg in te delen in twee groepen. De ene groep wil graag veel karpers vangen en de andere groep vangt het liefst grote karpers. Dit verschil heeft belangrijke gevolgen voor de eisen die deze twee groepen aan het viswater en het visstandbeheer stellen , VBC Reest en Wieden

56 - Visplan voor Reest en Wieden - Snoekvisser Voor de snoekvisser is een gezonde snoekstand dé voorwaarde voor een geschikt viswater. Voor de snoekvisser is niet alleen de aanwezigheid van voldoende aantallen, maar ook het formaat van de te vangen snoek van belang. Vliegvisser Vliegvissers vissen met imitaties van insecten en vis(larven), die door de vis vooral visueel worden waargenomen. Deze vistechniek is daardoor het meest effectief in helder water. In beken worden vissoorten als beekforel, vlagzalm, kopvoorn en winde door vliegvissers zeer gewaardeerd. Snoekbaarsvisser Snoekbaars is een zeer gewilde sportvis die vanaf de kant en vooral vanuit bootjes in voedselrijke, troebele en/of diepere wateren wordt bevist. Het formaat van de te vangen snoekbaars is hierbij niet van het grootste belang VBC Reest en Wieden 56

57 - Bijlagen - Wedstrijdvisser Wedstrijdvissers willen in een bepaalde tijd zoveel mogelijk vis vangen. Het competitieelement vormt voor deze sportvissers het belangrijkste motief. Vooral voedselrijke wateren met harde, uniforme oevers en een dicht bestand aan witvis zijn geschikt als wedstrijdwater. Jeugdige visser Voor jeugdige sportvissers gelden bijzondere eisen voor wat betreft de veiligheid aan en rondom het viswater. Geschikt viswater voor de jeugd ligt in een goed bereikbare omgeving. Een gevarieerde visstand met makkelijk vangbare vissen is uiteraard een voordeel. Mindervalide sportvisser Mindervalide sportvissers stellen specifieke eisen aan de toegankelijkheid van visplekken en de bevisbaarheid van het water vanaf de oever. Bron: Zoetemeyer, R.B., & B.J. Lucas, Sportvisserijgebruik: Wat willen sportvissers? Vis & Water magazine vol. 2 (4): , VBC Reest en Wieden

58 - Visplan voor Reest en Wieden - Bijlage V Beroepsvisserijtypen Fuikenvisserij. Visserij met fuiken waarmee zowel aal als de schubvis kan worden gevangen. De aalfuiken zijn te verdelen in schietfuiken (bovenste tekening) die op de bodem liggen, en geen vaste plaats hebben, ze zijn vaak voorzien van een boei. Daarnaast zijn er vaste fuiken (onderste tekening), ook wel staande, grote of hokfuiken genoemd. Deze laatste zijn vastgemaakt aan in de grond geslagen stokken. Men vindt ze vooral langs dijken en de oevers. Staandwantvisserij. Een serie netten die zich als een soort gordijn in het water bevinden. Van boven zitten er drijvers aan het net en van onderen zijn deze verzwaard. De hoogte is veelal 1,20 meter en door het aan elkaar koppelen van deze netten kunnen ze een lengte van zo n 500 meter hebben ( perkjes staande netten ). Vis wordt gevangen doordat deze zich vast zwemt in het net. Afhankelijk van de maaswijdte kan kleinere of juist grotere vis worden gevangen. Deze vorm van visserij is slechts mogelijk in stilstaand water. Nadeel is dat ook watervogels verstrikt kunnen raken in het net en daardoor verdrinken. Hoekwantvisserij. Een lange lijn (de balk genoemd) waaraan om de 3 meter dwarslijntjes zitten met een van aas (worm of kleine vis) voorziene haak waarmee paling en ook snoekbaars wordt gevangen. Het geheel bevindt zich op de bodem en strekt zich uit over een lengte van een paar honderd meter VBC Reest en Wieden 58

59 - Bijlagen - Zegenvisserij. Een vistuig dat bestaat uit een bovenlijn (bovenpees) met drijvers en een verzwaarde onderpees, waartussen een netwerk is gespannen. Met de zegen wordt een stuk water ingesloten, vervolgens wordt de zegen binnengetrokken. De zegen wordt gebruikt voor het wegvangen van grote hoeveelheden schubvis met name voor de verkoop als pootvis. Electrovisserij. Hierbij wordt gebruik gemaakt van elektrische stroom. Doordat de vissen tijdelijk worden verdoofd kunnen ze gemakkelijk met een schepnet uit het water worden gevist. Deze vorm van visserij is positief selectief voor grotere vis. Het apparaat dient te voldoen aan internationaal geldende richtlijnen , VBC Reest en Wieden

60 - Visplan voor Reest en Wieden - Bijlage VI Kaart visrechten PM 2013 VBC Reest en Wieden 60

61 - Bijlagen - Bijlage VII Beoordelingstabel Wensen en streefbeelden visserij Onderstaande wensen van de visserij (sport en beroep) uit het visplan zijn door Natuurmonumenten en Waterschap Reest en Wieden beoordeeld. In de onderstaande tabel is per wens met onderstaande symbolen iedere wens beoordeelt. - = niet (direct) gedragen of strijdig met eigen beleid 0 = neutraal of niet van toepassing of van belang + = positief of positieve mogelijkheden Visie visplan Streefbeeld Waterschap Natuurmonumenten Algemeen In de factsheets visserij staat een compleet overzicht van alle zaken die betrekking +? hebben op vis en visserij Visrechten en Alle huurovereenkomsten binnen het beheergebied dienen dezelfde opzet te hebben, + - visserijgebruik waarbij de VBC adviseert over de inhoud. Doel is dat voor alle partijen dezelfde spelregels gelden. De sportvisserij streeft ernaar dat al het water in het plangebied wordt opgenomen 0 0 in de landelijke lijst van viswateren van de VISpas. Hierdoor zijn de wateren voor alle aangesloten sportvissers ontsloten. Het waterschap borgt het sportvisserijgebruik op haar terreinen op grond van het - 0 recreatiebeleid. Sportvisserijmogelijkheden (visstekken, wedstrijdtrajecten, nachtvislocaties) worden - 0 behouden en indien ze door herinrichting verdwijnen worden alternatieve locaties beschikbaar gesteld. Om de draagkracht voor de beroepsvisserij te vergroten wordt gestreefd naar het 0 0 terugbrengen van het aantal beroepsvissers op de boezem. De resterende beroepsvissers hebben hierdoor een beter toekomstperspectief. Vrijvallende visrechtenpercelen van beroepsvissers vallen toe aan beroepsvissers met naastgelegen percelen visrecht , VBC Reest en Wieden

62 - Visplan voor Reest en Wieden - Visie visplan Streefbeeld Waterschap Natuurmonumenten Sportvissers moeten kunnen vissen op de Reest, hiervoor dient het visrecht 0 0 verhuurd te worden aan de sportvisserij. Visstand en De VBC streeft realistische doelen voor de visstand na. De milieuomstandigheden + + viswatertype zijn hierbij leidend, waarbij er ruimte is voor duurzaam economisch en recreatief gebruik van de visstand. Het watersysteem is ecologisch gezond en biedt voldoende paai-, opgroei- en + + schuilgelegenheid. De inrichting en het beheer zijn hierop afgestemd. De visbestanden zijn evenwichtig opgebouwd, alle jaarklassen zijn - + vertegenwoordigd. De visstand bevat zowel soorten die zijn aangepast aan specifieke omstandigheden (stroom- en plantenminnende soorten), als soorten die geen specifieke eisen stellen aan het milieu (eurytope soorten). Door het gebruik van verschillende vormen van monitoring (HVR, KRW-monitoring, + + vangstregistratie beroepsvissers) ontstaat een goed beeld van de visstand. De monitoringsresultaten worden jaarlijks geëvalueerd, zodat trends in de visstand kunnen worden gevolgd. Trends worden waar mogelijk gekoppeld aan veranderingen in inrichting, predatie, waterkwaliteit, visserijinspanning etc. Op grond van de jaarlijkse evaluatie van monitoringsresultaten adviseert de VBC + + aan het waterschap en de terrein beherende instanties over de inrichting en het beheer van de waterlichamen. Daarnaast wil de VBC betrokken worden bij de uitwerking van diverse KRW-doelen in concrete maatregelen. Vis kan vrij migreren binnen de waterlichamen en van en naar andere - + waterlichamen. Hierdoor zijn er geen belemmeringen voor de migratie naar paai-, foerageer- en overwinteringsgebieden. Visuitzet Uitgangspunt is dat visuitzet niet nodig is in situaties met een ecologisch gezond watersysteem, waar de omstandigheden voor alle levensstadia van de kenmerkende vissoorten het jaarrond voldoende zijn. Door bijzondere omstandigheden kan van dit uitgangspunt worden afgeweken, bijvoorbeeld als het gaat om bedreigde vissoorten, na grootschalige sterfte of in geïsoleerde wateren met gebrekkige inrichting VBC Reest en Wieden 62

63 - Bijlagen - Visie visplan Streefbeeld Waterschap Natuurmonumenten Om een bijdrage te leveren aan het herstel van de aalstand zal de VBC zich inzetten + + voor het instellen van een opgroeigebied voor aal omdat het gebied het één na schoonste gebied in Nederland is. De beroepsvissers willen periodiek glasaal en pootaal uitzetten in de boezem. 0 0 Het karperbestand wordt in wateren die van belang zijn voor de karpervisserij indien - - nodig op peil gehouden door periodieke uitzettingen. De uitzettingen zijn gericht op het in stand houden van een evenwichtig opgebouwd karperbestand, waar vanwege de herkenbaarheid van individuele vis - verschillende beschubbingspatronen in voorkomen. Eventuele uitzettingen gebeuren planmatig, waarbij de KRW randvoorwaarden stelt aan de uitzetting. Visonttrekking De visonttrekking door beroepsvissers vindt voornamelijk plaats in de boezem. De 0 0 beroepsvisserij heeft de boezem verdeeld onder de leden van de Bond, waardoor gemene weidevisserij wordt voorkomen. Gestreefd wordt naar een duurzame onttrekking, zonder overbevissing. Om conflicten tussen sport- en beroepsvissers te voorkomen worden indien nodig 0 0 onderling afspraken gemaakt wanneer en waar de verschillende activiteiten plaatsvinden. Sportvissers behouden de mogelijkheid om vis mee te nemen voor consumptie. Aal 0 0 mag door sportvissers niet meegenomen worden. Vanwege de beperkte aanwezigheid van interessante consumptievis (snoekbaars en baars) is visonttrekking door sportvissers zeer beperkt en aan maxima gebonden. De hoeveelheid onttrokken vis wordt geregistreerd en periodiek besproken in de + + VBC, zodat de duurzaamheid van de visserij gevolgd kan worden. Vismortaliteit Door een visvriendelijke inrichting en beheer van de watergangen treden er geen 0 + grootschalige vissterftes op. Meldingen van vissterftes worden bijgehouden door het waterschap en jaarlijks + + besproken in de VBC. Vispredatie door aalscholvers heeft geen of slechts een beperkt effect op de visstand, doordat er het jaarrond voldoende schuilgelegenheid is voor vis. 0? , VBC Reest en Wieden

64 - Visplan voor Reest en Wieden - Visie visplan Streefbeeld Waterschap Natuurmonumenten Vismortaliteit als gevolg van gemalen komt zo weinig mogelijk voor, doordat 0 + gemalen een goed werkend visgeleidingssysteem (max. 10% cumulatieve sterfte). Monitoring en Monitoring of onderzoek gebeurt altijd in overleg met de VBC, zodat alle + + vangstregistrat ie betrokkenen wederzijds geïnformeerd zijn. Waar mogelijk worden lokale beroepsvissers of lokale sportvisserijorganisaties 0 + ingezet bij de uitvoering van monitoring. De beroepsvisserij streeft ernaar om ook buiten de boezem meer visstandonderzoek 0 0 in opdracht van waterbeheerders uit te voeren. In de monitoring dient speciaal aandacht te zijn voor de kwetsbare soorten grote 0 + modderkruiper en kwabaal. In de vismonitoring worden alle vissoorten, inclusief voor de visserij oninteressante + + soorten, meegenomen. De monitoring is vooral gericht op het vaststellen van trends in de visstand. - + Continue meting o.a. door middel van vangstregistratie (beroepsmatig en met de hengel) wordt hiervoor ingezet. In het kader van het verbeteren van de migratiemogelijkheden voor vis, is de + + monitoring ook gericht op het volgen van de verspreiding van uitheemse vissoorten (exoten). Op alle wateren worden vangsten geregistreerd in (waar er gevist mag worden) Bij wedstrijden worden het aantal deelnemers, het vangstgewicht en de vangst per 0 0 hengeluur bijgehouden. De beroepsvissers doen vangstregistraties via een eenvoudig systeem dat alleen + + voor het visstandbeheer relevante informatie verzamelt. Regelgeving De regelgeving voor de visserij is acceptabel, omdat ze begrijpelijk en logisch is. + + De regelgeving voor de sportvisserij is zoveel mogelijk gelijk aan landelijke 0 + regelgeving. Binnen het beheergebied zijn de regels per sector overal hetzelfde. 0? 2013 VBC Reest en Wieden 64

65 - Bijlagen - Visie visplan Streefbeeld Waterschap Natuurmonumenten Er is makkelijk bereikbare informatie voor sportvissers over waar wel en niet mag 0 0 worden gevist. Controle en Op basis van BOA-registraties wordt de controle afgestemd op specifieke gebieden 0 + handhaving of knelpunten. De controles worden afgestemd met politie en andere handhavende instanties. 0 + De controle van sportvissers door BOA s en verenigingscontroleurs ligt op een 0 + zodanig niveau dat er een reële pakkans is voor vissers die vaker overtredingen begaan. Het aantal geconstateerde overtredingen (proces-verbaal en waarschuwing) ligt 0? dankzij de controles op een niveau lager dan 15%. Bereikbaarheid Bereikbaarheid en bevisbaarheid verbeteren en waarborgen, vooral op de delen - 0 en bevisbaarheid waar herinrichting gaat plaatsvinden. Vanwege de verruiging van de begroeiing boven en onder het water, zijn 0 0 sportvissers in de zomermaanden afhankelijk van speciale stekken, die intensiever worden beheerd. Deze locaties hebben bij het waterschap en de terreinbeheerders een status als specifieke visstek. Dit betreffen zowel wedstrijdtrajecten, als visstekken voor individuele sportvissers. De locaties met een status van specifieke visstek worden zodanig beheerd, dat de bevisbaarheid van de stek het jaarrond zo goed mogelijk is. Dit is mogelijk doordat gefocust wordt op een beperkt aantal hotspots. Waterschap, terreinbeheerders en federaties dragen gezamenlijk bij aan een optimaal onderhoud van deze stekken , VBC Reest en Wieden

66 - Visplan voor Reest en Wieden VBC Reest en Wieden 66

67

68