Fietsroute. Harderbos en knardijk

Transcriptie

1 23 KM Fietsroute Harderbos en knardijk U fietst over verharde fietspaden en dijken, door het bos en langs het water. De route is ± 23 kilometer. Tijdens deze afwisselende fietsroute komt u veel verschillende planten en dieren en ook werken van Waterschap Zuiderzeeland tegen.

2 inleiding fietstocht langs dijken, stuwen en een gemaal Harderbos en knardijk Flevoland is onlosmakelijk met water verbonden. Dijken scheiden land en water. In de polders stroomt veel water in sloten, tochten, vaarten en plassen. En daarnaast is er water dat we niet zien, maar dat ook van invloed is: grond- en kwelwater. Op het laagste punt ligt het nieuwe land ongeveer vijf meter beneden de zeespiegel. Goed waterbeheer is daarom van levensbelang. Waterschap Zuiderzeeland voert dit uit: het zorgt voor de dijken, voor droge voeten en voor de kwaliteit van het water in de polder. Deze fietsroute voert u langs een aantal plekken waar u eens stil kunt staan bij het werk van Waterschap Zuiderzeeland. En uiteraard bij het mooie landschap van Flevoland. De route leidt langs dijken, stuwen en een gemaal, maar ook door bossen met natuurvriendelijke oevers, prachtige poelen en kleine stroompjes. Een hond mag aangelijnd mee in het Harderbos. Veel fietsplezier! 3

3 routebeschrijving Harderbos en knardijk 4

4 routebeschrijving Afstand ± 23 km PARKEREN Parkeerplaats Harderhaven Zeewolde. Hier vindt u ook hotel/café/restaurant Hardersluis (Harderhaven 32, Zeewolde) START Parkeerplaats van Harderhaven / Flevoboulevard Recreatiegebied naar het Veluwemeer Vanaf het parkeerterrein van Harderhaven gaat u rechtsaf het fietspad op langs de Harderdijk richting Biddinghuizen. Bij de eerste rotonde gaat u rechtdoor. Even verderop ziet u aan uw rechterhand Gemaal Lovink en aan uw linkerhand het kunstwerk De Blauwe Dromer. Zie ook Gemaal Lovink en De Blauwe Dromer (pag. 10 en 12) Volg het fietspad rechtdoor langs de Harderbosweg. Na ongeveer 1,5 km houdt de weg naast u op: volg het fietspad op de dijk rechtdoor. Bij de tennisbaan aan uw linkerhand, slaat u linksaf de Strandweg in. Steek de Harderbosweg over en ga het fietspad op, het Harderbos in. Zie ook Harderbos (pag. 14) Na ongeveer 500 m komt u bij een T-splitsing. Sla hier rechtsaf, het bruggetje over. Volg het fietspad met de bochten mee tot u bij de Sternweg komt. Ga hier rechtsaf. Blijf de Sternweg volgen. Ter hoogte van restaurant Hans en Grietje liggen aan uw rechterhand natuurvriendelijke oevers. U kunt hier het bos in lopen of fietsen om de oevers te bekijken. Zie ook Natuurvriendelijke oevers (pag. 16) Volg de Sternweg tot u bij de Karekietweg komt. Steek de weg over en ga linksaf, het fietspad op (richting Biddinghuizen en Dronten). Na iets meer dan 1 km gaat u voor de autoweg linksaf het fietspad op. Volg de bocht naar rechts en ga bij de T-splitsing naar links: u fietst nu langs de Gooise Weg (de N305). Let op: u steekt ook nog een afrit van de N305 over! Steek bij de verkeerslichten de Gooise Weg over en sla linksaf, de Futenweg op. Volg deze weg. Na ongeveer 3,5 km volgt u de bocht naar rechts. Sla de eerste weg links, de Baardmeesweg, in. Volg deze weg met de bochten mee. Bij de Knarsluis steekt u linksaf de weg over en gaat u over het fietspad de Knardijk op. Volg dit fietspad met de bocht mee naar links. Links van u ziet u rietland. Voorbij het rietland fietst u een brug over. Ga hierna direct rechtsaf. Houd de weg rechtdoor aan. Na een aantal bochten ziet u aan uw rechterhand een vaart. Volg het fietspad langs de vaart. Aan uw rechterhand ziet u de Hoge Knarsluis, die onderdeel uitmaakt van de Knardijk. Zie ook Hoge Knarsluis en Knardijk (pag. 18) Volg de Knardijk. Ter hoogte van de Ossenkampweg gaat het fietspad over in een klinkerweg. Volg de dijk tot u bijna bij een T-splitsing komt. Zo n 50 m voor de T-splitsing gaat u links het fietspad op. Dit ligt aan landzijde van de Knardijk. 6 7

5 Aan uw linkerhand ziet u het uitkijkpunt De Biezenburcht. Zie ook De Biezenburcht (pag. 20) Aan het eind van de Knardijk komt u bij een rotonde. Steek vóór de rotonde rechtsaf de weg over. Ga vervolgens linksaf onder het tunneltje door. U ziet aan uw rechterhand weer de Harderhaven, het start- en eindpunt van deze fietsroute. bezienswaardigheden Harderbos en knardijk 8

6 2 Gemaal Lovink Gemaal Lovink is één van de zeven gemalen van Waterschap Zuiderzeeland die ervoor zorgen dat water in de sloten, tochten en vaarten van Flevoland op peil blijven. Vrijwel permanent zijn vier gemalen bezig om Zuidelijk en Oostelijk Flevoland bewoonbaar te houden. Een polder blijft niet vanzelf droog. Neerslag, en ook water dat door de dijken heen sijpelt of uit de grond omhoog komt, moeten weggepompt worden. Als dit niet gebeurt, staan binnen een week grote plassen water op het land. De bewoners van Zuidelijk en Oostelijk Flevoland danken hun droge voeten aan de gemalen Wortman in Lelystad, De Blocq van Kuffeler in Almere, Colijn in Ketelhaven en Lovink bij Biddinghuizen. Het gemaal bevat twee pompen, die worden aangedreven door elektromotoren. De pompen kunnen elk liter water per minuut wegpompen. Ze gaan automatisch aan als het waterpeil te hoog komt. Voor het gemaal Lovink is dit 5,20 meter beneden NAP. Elke pomp draait ongeveer uren per jaar. Gemaal Lovink is in oktober 1957 in werking gezet om Oostelijk Flevoland leeg te pompen. Samen met de gemalen Colijn en Wortman, lukte het dit binnen negen maanden. Het gemaal is genoemd naar dr. H.J. Lovink ( ). Hij was voorzitter van de Staatscommissie, die de landbouwkundige en economische aspecten van de inpoldering behandelde. 'De pompen kunnen elk liter water per minuut wegpompen' 10 11

7 2 de blauwe dromer Tegenover gemaal Lovink ligt in de Hoge Dwarsvaart het kunstwerk De Blauwe Dromer. Het kunstwerk -een paarsblauwe ringdijk- heeft een doorsnede van 45 meter en steekt als een soort vulkaankrater boven het water uit. De ringdijk is iets gekanteld in de richting van de hooggelegen Harderdijk, zodat toeschouwers een glimp kunnen opvangen van het hart van het eiland. Tussen de blauwe stenen aan de binnenzijde van de dijk groeit sedum spurium, een plant waarvan de bloemen het kunstwerk in de zomermaanden een roodroze gloed geven. Langs het water is groot hoefblad geplant, dat met zijn grote bladeren voor een natuurlijk groene afzetting zorgt. Het kunstwerk, dat in juli 2002 werd opgeleverd, is van de hand van de Amsterdamse kunstenaar Jacqueline Verhaagen. De naam De Blauwe Dromer is ontleend uit de jargon voor verschillende soorten dijken. Anders dan de waker (een buitendijk die land en water scheidt) en de slaper (de daarachter gelegen binnendijk die voor noodgevallen dient), heeft de dromer geen functie. Het is een nutteloze dijk die diep in het land gelegen is en, net als het kunstwerk, een vreemde eend in de omgeving vormt. Volgens de kunstenaar is de dromer een metafoor voor het domein van verinnerlijking en verbeelding. Want hoewel het kunstwerk, mede door zijn zinnelijke kleur, de voorbijganger naar zich toe lokt, blijft het een onbereikbaar paradijs. hoewel het kunstwerk de voorbijganger naar zich toe lokt, blijft het een onbereikbaar paradijs 12 13

8 5 Het harderbos Het Harderbos is onderdeel van Harderhoek, een groen lint van natuurgebieden tussen Biddinghuizen en Zeewolde. Ook het Harderbroek, waar u later nog langsrijdt, is hier een onderdeel van. In 1968 zijn hier de eerste populierenbossen aangelegd op de voormalige Zuiderzeebodem. Van deze eentonige productiebossen maakt Natuurmonumenten sinds 1997 nieuwe oernatuur. Natuur die steeds mooier, afwisselender en grootser wordt. Het Harderbos is een groene oase met gevarieerde bossen, opvallend dikke bomen, ruige moerassen, bloemrijk grasland en vogelrijke plassen. Veel broedvogels Dit half verwilderde landschap trekt steeds meer beschermde vogels, schuwe zoogdieren en kieskeurige amfibieën en reptielen aan. Er broeden meer dan 90 verschillende vogelsoorten zoals de roerdomp, krooneend, wielewaal, snor en het baardmannetje. Ook de lepelaar, tureluur, ijsvogel en kwartelkoning laten zich regelmatig zien. Rijke natuur In het bos of langs de randen verschuilen zich zoogdieren als vos, ree, bunzing, haas en hermelijn. In de poelen, vaarten en plassen leven ringslang, kleine watersalamander, groene kikker en sinds kort bouwt zelfs de bever hier burchten. Aan de oevers ziet u in het voorjaar en de zomer prachtige vlinders en libellen. Verspreid in het gebied groeien beschermde wilde orchideeën en andere kleurrijke en heerlijk geurende bloemen en planten. Water in het Harderbos In de tochten en sloten in het bos zijn stuwen geplaatst. Ten tijde van overvloedige neerslag kan zo in het bos water worden geborgen. Door deze manier van waterberging hebben de omliggende gebieden minder last van het gevallen water. 'er broeden meer dan 90 verschillende vogelsoorten in het harderbos' 14 15

9 11 Natuurvriendelijke oevers Natuurvriendelijke oevers worden aangelegd langs watergangen in bos- en natuurterreinen. Deze oevers lopen minder steil af dan normale oevers en hebben vaak ook nog brede bermen. Doordat de oever minder steil zijn, ontstaat een bredere bedding. Deze biedt extra ruimte om water vast te houden in tijden over overvloedige neerslag. Ook zorgt deze oeversoort ervoor dat meer en meer verschillende soorten dieren in en om het water kunnen leven. Vaak worden naast natuurvriendelijke oevers ook poelen aangelegd waar kikkers en salamanders kunnen leven. Of rietzomen waar rietvogels leven zoals de rietzanger en de kleine karekiet. Daarnaast worden zogenaamde paaikommen aangelegd om vis voldoende paai- en schuilgelegenheid te bieden. Door middel van de paaikom zijn er ontwikkelingsmogelijkheden voor open waterriet. De afzonderlijke rietstengels hiervan staan verder van elkaar af. Veel dieren benutten dit daarom als voedsel-, leef- en verblijfplaats. Ook zijn op sommige plaatsen plasbermen aangelegd. Hier is een geleidelijke overgang tussen water en land gecreëerd; het water is er ondiep. Dit is een ideale omgeving voor waterplanten (schedefonteinkruid) en oeversoorten (grote lisdodde, riet). Libellen en allerlei andere macrofauna zoals haften, watermijten, kevers, wantsen en vlokreeften, gedijen door de grote toename in leef- en verblijfmogelijkheden. De verschillende leefomgevingen rond de natuurvriendelijke oevers, trekken veel verschillende dieren aan, wat ook goed is voor de waterkwaliteit. Hoge Dwarsvaart Een goed voorbeeld van een natuurvriendelijke oevers ligt langs de Hoge Dwarsvaart in het Harderbos. Water schap Zuiderzeeland en Natuurmonumenten hebben 4,2 kilometer van de -voorheen- rechtlijnige Hoge Dwarsvaart opnieuw ingericht. De nieuwe inrichting biedt aan veel bomen, planten en diersoorten een ideale woonomgeving en is ook goed voor waterberging: er is zes hectare extra oppervlaktewater gecreëerd. Poelen Langs de natuurvriendelijke oevers zijn poelen aan - gelegd voor amfibieën zoals kikkers en salamanders. Een poel staat niet in verbinding met een sloot of tocht, maar wordt geïsoleerd aangelegd

10 17 hoge knarsluis en knardijk Tussen Oostelijk en Zuidelijk Flevoland loopt de Knardijk. Deze vormde de westelijke dijk van Oostelijk Flevoland toen Zuidelijk Flevoland nog niet bestond. Bij de aanleg werd de Knardijk voorzien van een klinkerweg om Lelystad, het werkeiland Lelystad Haven, te verbinden met Harderwijk. In de Knardijk liggen twee sluizen, de Lage Knarsluis in de Lage Vaart en de Hoge Knarsluis in de Hoge Vaart. Nadat in 1968 ook Zuidelijk Flevoland was drooggemalen, is de Knardijk bij de Hoge en de Lage Vaart doorgegraven. Zo ontstond één watersysteem voor de beide polderdelen. In de vaarten werden de Knarsluizen gebouwd. Dit zijn keersluizen die normaal altijd open staan zodat het water doorstroomt en scheepvaart mogelijk is. Waterschap Zuiderzeeland voert het beheer en onderhoud van de Knardijk en de Knarsluizen uit. Ook al scheidt deze dijk nu geen land en water, toch is het belangrijk dat deze slaperdijk goed onderhouden blijft. Hij moet namelijk voorkomen dat bij een dijkdoorbraak heel Zuidelijk of Oostelijk Flevoland onder water loopt. Door beide sluizen te sluiten, blijft een eventuele overstroming beperkt tot een deel van de polders. 'Door beide sluizen te sluiten, blijft een eventuele overstroming beperkt tot een deel van de polders' 18 19

11 18 de biezenburcht Het uitkijkpunt naast de Knardijk heet De Biezen- burcht. Vanuit De Biezenburcht heeft u een prachtig uitzicht over het natuurgebied Harderbroek, maar ook over het water en het eiland de Biezen. De burcht is in 1993 gebouwd op basis van een pentagon, een vijfhoek. Op elk van de uitkijkpunten is een kaart van de omgeving aanwezig. De Biezenburcht is een ontwerp van de befaamde architecten Alberts en Van Huet. Harderbroek Het natuurgebied Harderbroek is een afwisselend natuurgebied met bos, plassen, riet en open delen die worden begraasd. In de vele rietkragen rondom de plassen broeden duizenden moerasvogels. Het bos is rijk aan zangvogels, die u kunt horen als u over het fietspad fietst langs de Knardijk. Op en rond de plassen komen veel moeras- en watervogels voor, waaronder de roerdomp, bruine kiekendief, dodaars en zwaan. Het Harderbos is aangelegd in de periode In het grootschalig aangelegde westelijke deel ligt het accent op de houtproductie. In het kleinschalige oostelijke deel ligt het accent op de recreatie. Sluitgat Vanuit de Biezenburcht kijkt u uit over een voormalig sluitgat. Dit sluitgat is één van de vier laatste punten waar de dijken om de polders van Flevoland uiteindelijk gesloten zijn. Bij deze vier sluitgaten staan beelden met gedichten. Aan de waterzijde van de dijk staat één van de vier beelden met een gedicht van Marga Minco. De drie andere gedichten zijn van Ed Hoornik, Remco Campert en Jan Wolkers. De beelden zijn geplaatst in 1996 toen de provincie Flevoland tien jaar bestond. 'In de vele rietkragen rondom de plassen broeden duizenden moerasvogels' 20 21

12 Emmeloord Urk Lelystad Dronten Zie pdf 2 voor de kaart Almere Zeewolde Fietsroute Harderbos en Knardijk (± 23 km) meer Fiets- en wandelroutes Waterschap Zuiderzeland brengt een aantal fietsen wandelroutes uit. Deze zijn te verkrijgen bij het waterschap. Zie voor de beschikbaarheid. 22

13 Colofon Fotografie Waterschap Zuiderzeeland en Aatjan Renders Grafisch ontwerp Simons en Boom Meer informatie Waterschap Zuiderzeeland Postbus AE Lelystad (0320)

14 VEILIGHEID voldoende water schoon water waterschap Zuiderzeeland Meer weten over fiets- en wandelroutes? Kijk op Lindelaan KT Lelystad T (0320) F (0320)