Prostaatklachten:wees. er op tijd bij...

Transcriptie

1 Regionaal ziekenhuis Heilig HART Naamsestraat Leuven Urologisch Centrum Dr. H. Breugelmans tel. : afspraken : spoed : Prostaatklachten:wees er op tijd bij... Informatiebrochure ten behoeve van de patiënt.

2 Inleiding. Vanaf de leeftijd van ongeveer 50 jaar begint bij iedere man de prostaatklier in volume toe te nemen. Deze klier dankt zijn naam aan het feit dat hij rond de plasbuis (= het urinekanaal in de penis, ook nog urethra genoemd) gelegen is en voor de blaasuitgang staat ('pro-stata') (figuur 1). Figuur 1 : lokalisatie van de prostaat : blaas zaadblaasjes PROSTAAT zaadleider bijbal plasbuis (urethra) teelbal In feite bestaat de prostaat uit twee delen : de prostaatklier zelf en eromheen een prostaatkapsel. Vergroting van de prostaatklier is meestal goedaardig (dit wordt meestal verstaan onder "last hebben van de prostaat" of " prostatisme"). In het prostaatkapsel ontstaan in meer dan 80 % der gevallen de kwaadaardige letsels.

3 Vergroting van de prostaat geeft klachten van prostatisme, welke zich uiten in volgende symptomen : vaker plassen overdag, 's nachts opstaan om te urineren, verzwakte waterstraal, nadruppelen, urine niet lang kunnen ophouden... om de voornaamste te noemen. Deze prostaatvergroting leidt tot overbelasting van de blaasspier, waarvan de vezels uiteindelijk onherstelbare schade zullen ondergaan! Risico op kwaadaardigheid. Gezien de incidentie van prostaatkanker toeneemt vanaf 50 jaar, en gezien prostaatkanker de tweede doodsoorzaak is geworden bij de man, is het ten zeerste aangewezen dat elke man boven de 50 jaar zijn prostaat jaarlijks laat nakijken door middel van een klinisch onderzoek, een bloedtest en een goed uitgevoerde echografie. Hierdoor kan een (symptoomloze) kwaadaardigheid VROEGTIJDIG opgespoord worden en nog relatief eenvoudig behandeld worden. DIT GELDT OOK NOG VOOR PATIENTEN DIE REEDS BEHANDELD WERDEN VOOR EEN GOEDAARDIGE VERGROTING VAN DE PROSTAATKLIER, GEZIEN HET KAPSEL NIET VERWIJDERD WORDT BIJ DEZE BEHANDELINGSMETHODEN! (zie verder) Opsporing. Het is zeer wenselijk dat elke man boven de 50 jaar zijn prostaat jaarlijks laat controleren, omdat vergroting van de prostaat in sommige gevallen minder goedaardig kan zijn! Ook als men geen last heeft van de "prostaat", kan vanaf de leeftijd van 50 jaar een kwaadaardig letsel in de prostaat beginnen te groeien, vooral in het kapsel dus. Inderdaad kan door jaarlijks onderzoek een eventueel in aanleg zijnde kwaadaardige tumor vroegtijdig worden ontdekt en genezen. Een te groot letsel kan vaak niet meer genezen worden! Regelmatige controles zijn dus gewenst!

4 De voornaamste manieren om dit te doen zijn het anaal onderzoek en de echografie, welke eveneens via de aars geschiedt ("transrectaal"). Verder is er het zgn. P.S.A., wat de afkorting is van prostaat-specifiek antigeen, een stof in het bloed die verhoogd is bij ontsteking of kwaadaardigheid van de prostaatklier. Samen geven deze drie gegevens veel informatie omtrent de toestand van uw prostaatklier. Hoe definitief behandelen? Voor een goedaardige prostaatvergroting bestaan de volgende behandelingsmogelijkheden : a) medicamenteuze behandelingen : Deze staan voorlopig nog in de kinderschoenen : enkele produkten worden experimenteel getest. Medicamenten zullen de groei vertragen, doch kunnen de vergrote klier niet verkleinen, m.a.w. het volume blijft bestaan! Verergering van de klachten zal dus trager optreden, maar een bestaande last blijft. Succes is tijdelijk en de medicatie moet levenslang genomen worden. Voor een patiënt met beginnende prostaatlast kunnen deze medicamenten soms een tijdelijke oplossing bieden. Volgende meer definitieve behandelingsmethoden kunnen thans wel worden aangewend (figuur 2): Figuur 2 : schema van de verschillende operatieve behandelingsmethodes van prostaatvergroting :

5 b) transurethrale resectie : De prostaat wordt doorheen de plasbuis (urethra) weggenomen. Dit wordt ook wel 'uitzuigen', 'uitpellen' of wegbranden genoemd. Inderdaad wordt het vergrote kliergedeelte als een sinaasappel uit zijn schil gepeld, zodat alleen de schil nog ter plaatse blijft. Vandaar dat na een prostaatoperatie toch nog steeds prostaatweefsel aanwezig is (het niet vergrote kapsel) (figuur 3). De ingreep gebeurt door het aanwenden van een met elektriciteit verwarmde lus, waarmee de prostaat in kleine stukjes wordt weggenomen. Figuur 3 : prostaatregio voor en na de operatie : voor de operatie na de operatie U komt voor deze operatie daags tevoren 's morgens nuchter binnen, omdat uw algemene conditie nog getest moet worden (hart en longen, bloed). Tevens zullen er nog radiografieën ("foto's") van de urinewegen worden gemaakt, mocht dit nog niet gebeurd zijn. De anesthesist(e) zal met u de aard van de verdoving (anesthesie) komen bespreken : algemene ("prik in de arm + masker") of locoregionale ("prik in de rug") anesthesie. Bij de eerste vorm (algemene anesthesie) slaapt u volledig, in het tweede geval (locoregionale anesthesie) bent u verdoofd vanaf de onderbuik (een licht kalmeermiddel doet u wat slaperig voelen om rustig de operatietijd door te brengen). Belangrijk om weten is dat men na een locoregionale anesthesie 24 uren lang bedrust dient te houden. Op de dag van de operatie zelf zal u na de behandeling, die maar een 30-tal minuten duurt en pijnloos verloopt, een blaassonde krijgen gedurende enkele dagen, om resterend wondvocht gemakkelijker te draineren. Ongemakken na de ingreep worden goed opgevangen door aangepaste medicatie en zorg van de urologisch getrainde verpleegkundigen. Enkele dagen na de operatie wordt dus deze blaassonde verwijderd en zult u voor het eerst wateren zonder prostaat. De eerste dagen kan men de drang om te plassen moeilijk beheersen, zodat u te laat op het toilet zult terecht komen. Tevens kan de urine in het begin wat bloederig zijn en heeft men een branderig gevoel bij het wateren.

6 's Nachts dient men ook nog frequent op te staan. Deze probleempjes beteren dag na dag... Denk er wel aan dat de inwendige wonde ongeveer 6 weken nodig heeft om volledig te genezen. In deze tijd kan een wondkorstje loskomen en kunt u nabloeden. Bloedklontervorming kan dan zorgen voor urinaire retentie : u kunt niet meer wateren omdat de uitgang van de blaas geblokkeerd is door de klonters. Om dit te vermijden is het noodzakelijk veel vocht te drinken (2 liter per dag!). Alcohol (zeker zware bieren en korte dranken) wordt best vermeden tot u op controle komt, ongeveer 5 weken na de ingreep. U dient hiervoor zelf een afspraak bij onze secretaresse te maken. Het is wenselijk dat U 1 week na uw ontslag uit het ziekenhuis uw huisarts raadpleegt, voor algemene postoperatieve controle. Verder mag U alles doen behalve fietsen (het fietszadel drukt juist op de inwendige operatiewonde). Op lange termijn kunnen er soms door de bewerking doorheen de plasbuis vernauwingen ontstaan in het plaskanaal (kans 1 %), welke dan moeten worden opgerekt of ingesneden (in daghospitaalverband, dus geen nieuwe opname). Zaadlozingen (ejaculaties) komen in 90 % niet meer voor : het sperma verdwijnt na het orgasme in de blaas en wordt nadien mee uitgewaterd : retrograde ejaculatie. Wat betreft de potentie kan gesteld worden dat de erecties even krachtig blijven als voor de operatie (soms lichte vermindering in enkele percenten, soms zelfs verbetering...), evenals de gevoelens (libido, orgasme, hoewel soms door de partner klachten van 'droogte' worden geopperd (door de retrograde ejaculatie), waardoor een verminderd orgasme zou optreden bij de vrouw. In het algemeen mag gesteld worden dat de erectiekracht behouden blijft, en het orgasme mogelijk "anders" maar zeker niet slechter wordt (een pijnlijke orgasme voor de operatie maakt plaats voor een normaal orgasme na de operatie!). Het is eveneens belangrijk te noteren dat bepaalde klachten na de operatie nog kunnen blijven bestaan, zij het in mindere mate, doordat uw blaas onherstelbare schade heeft opgelopen door langdurig te moeten oppompen tegen de weerstand van een vergrote prostaatklier. Wacht dus niet te lang alvorens U te laten behandelen! c) open (suprapubische / retropubische) prostatectomie : Via een insnede in de onderbuik wordt de prostaat verwijderd ('sinaasappel uit schil gepeld') (dit gebeurt al dan niet doorheen de blaas) (figuur 2 en 3). Deze 'grotere' vorm van chirurgie is zeker niet 'erger' dan de vorige vorm. Hij wordt gebruikt indien de prostaat echt te groot is om door andere methoden verwijderd te worden zonder problemen. Postoperatief blijft de blaassonde wat langer ter plaatse (ongeveer 6 dagen). De neveneffecten zijn dezelfde als beschreven onder b. De genezing(-sduur) blijft dezelfde, alleen moet U rekening houden met het feit dat de buikspieren, hoewel niet ingesneden dan toch gespreid worden zodat zware buikspierbelasting de eerste weken af te raden is.

7 U mag dus wederom niet - fietsen - zware arbeid verrichten - alcohol gebruiken. U moet dus wel veel drinken (2 liter per dag, opgepast voor sterke drank en zware bieren). c) Lasertherapie : Dit is vooralsnog een enorm betwiste behandelingsmethode om kleinere vormen van prostaatvergroting te behandelen. Doorheen de urethra of plasbuis ('transurethraal') doet men de prostaatklier door middel van laserwarmte schrompelen. Er is geen bloedverlies, zodat een blaassonde langs de plasbuis niet nodig is. Het maximale effect van de lasertherapie laat wel 6 weken op zich wachten. Om een urineretentie (niet meer kunnen plassen) op te vangen wordt preventief een fijne sonde doorheen de buikwand in de blaas geplaatst tijdens de laserbehandeling. Complicaties zoals deze beschreven onder a. en b. zijn minder frequent : er treedt zelden strictuurvorming op, de zaadlozing blijft bij een groot aantal van de geopereerde patiënten der gevallen. Het is een pijnloze ingreep die praktisch geen bloeding veroorzaakt. Deze behandeling kan vaak ook in 'one day-clinic' (daghospitalisatie) -verband gebeuren. De behandeling is wel de duurste omdat speciale lasersonden dienen gebruikt te worden welke voorlopig nog niet worden terugbetaald door het ziekenfonds. We willen nogmaals benadrukken dat voorlopig alleen kleinere prostaatvolumes voor deze therapie in aanmerking komen. Tevens wordt een prostaat met tekens van chronische ontsteking best niet met laser behandeld, omdat bij toepassing van deze methode meer weefsel achterblijft dan bij de vorige 2 behandelingswijzen, zodat nog ontstekingen kunnen optreden postoperatief. Het grootste nadeel van de behandeling is dat men geen direct effect heeft (maximaal effect soms pas een jaar later!). De behandeling is ook niet zo volledig dan de klassieke transurethrale resectie. Recente lasertechnieken doen het weefsel van de prostaat direct volledig verdampen, en hebben dus wel een direct effect. Deze behandelingen zijn echter nog verschrikkelijk duur! d) elektrovaporisatie : Een nieuwe vorm van behandeling die de lasertechniek vervangt is de verdamping van de prostaat met elektrische warmte. De behandeling is praktisch te vergelijken met de klassieke transurethrale resectie van de prostaat, alleen wordt een groot gedeelte van het weefsel verdampt in plaats van weggesneden of weggebrand, zodat men net zoals bij een laserbehandeling minder verwikkelingen heeft dan bij de klassieke operatie, en toch evenveel succes heeft dan bij de klassieke transurethrale resectie.

8 e) Hyperthermie : Het transrectaal (via een sonde in de aars) opwarmen van de prostaat is niet alleen een dure behandeling, maar vooral een therapie met relatief weinig succes (één op twee). Daarenboven is het resultaat meestal slechts van tijdelijke aard (max. 2 tot 3 jaar) Deze behandeling wordt dan ook als minder goed beschouwd, en is volledig vervangen door de verdamping via de plasbuis (zie onder d)). TOT BESLUIT : Met deze brochure hopen we uw vragen omtrent uw probleem gedeeltelijk te hebben ondervangen. Aarzel niet eventuele bijkomende inlichtingen te vragen! Tot slot nog eens een concreet overzicht van uw verblijf in onze dienst : dag van opname : nazicht hart (ECG), longen (RX Thorax), bloed ; anesthesiologisch consult; dag van operatie : blaassonde na de ingreep; deze blijft enkele dagen ter plaatse; 1 week na ontslag : controle bij huisarts; 5 weken na ontslag : controle op onze raadpleging. U mag na de operatie niet fietsen gedurende een maand. Tijdens deze periode is alcoholgebruik te mijden. Veel vochtinname is noodzakelijk. Om blaasontstekingen te vermijden gedurende het genezingsproces zult U thuis nog enkele dagen een antibioticum dienen te nemen. Bij problemen na de ingreep kan men STEEDS terecht in de dienst Urologie van het Regionaal Ziekenhuis Heilig Hart, DAG en NACHT! Steeds is er een uroloog van wacht ) (tel ). -

9 Bijlage : Internationale Prostaat-Symptoom-Score (Wereldgezondheidsorganisatie). Deze score-lijst wordt gebruikt voor het vastleggen van de ernst van de plasklachten. Vul hem gerust in en breng hem mee bij uw volgende bezoek. De uroloog zal dan de ernst van de klachten met U bespreken. 1. Hoe vaak had U in de afgelopen maand het gevoel dat uw blaas niet leeg was nadat U had geplast? 2. Hoe vaak moest U in de afgelopen maand weer plassen binnen twee uur nadat U geplast had? 3. Hoe vaak heeft U in de afgelopen maand gemerkt dat tijdens het plassen de straal enkele malen stopte en startte? 4. Hoe vaak had U in de afgelopen maand moeite om het plassen uit te stellen? 5. Hoe vaak had U in de afgelopen maand een zwakke urinestraal? 6. Hoe vaak moest U in de afgelopen maand persen om de urinestraal op gang te brengen? 7. Hoe vaak moest U in de afgelopen maand s nachts het bed uit om te plassen? 8.Wanneer het urineren uw hele leven zou blijven zoals nu, hoe zou U zich daarover voelen? nooit minder dan 1 op 5 minder dan 1 op 2 bijna 1 op 2 meer dan 1 op 2 bijna altijd nooit 1 keer 2 keer 3 keer 4 keer 5 keer gelukkig plezierig zeer tevreden gemengde gevoelens zeer ontevreden ongelukkig

10