Arjen Boerman In opdracht van

Transcriptie

1 Arjen Boerman FREE Nature Januari 2010 In opdracht van Gemeente Amsterdam 1

2 Inleiding Sinds 2007 is FREE Nature in opdracht van de Gemeente Amsterdam actief in het Geuzenbos in Amsterdam. Met behulp van de grote grazers beheert FREE het gebied en ondersteunen we de natuurlijke processen als water en wind. Daarnaast organiseren we jaarlijks struintochten/ excursies en verzorgen we veldlessen voor lokale basisscholen. Beheer Geuzenbos Vanaf juli 2009 heeft Arjen Boerman het beheer van het Geuzenbos en de grote grazers overgenomen van Roeland Vermeulen. Dit ging gepaard met een gebiedsbezoek en een inwerkperiode. Vanaf september ligt het beheer vanuit FREE in het Geuzenbos geheel bij Arjen Boerman. Er wordt vanuit FREE één keer in de drie jaar voor elk begrazingsgebied een gebiedsbezoek georganiseerd. Hierin wordt in gezelschap van verschillende vertegenwoordigers van FREE en de opdrachtgever het beheer van het gebied besproken. Hierbij waren de volgende personen aanwezig; Dennis van Randen Haven Amsterdam Geert Timmermans Hoofd Ontwerper, Dienst Ruimtelijke Ordening Marcel Mannaert Haven Amsterdam Roeland Vermeulen Beheerder / voorlichter FREE Nature Geuzenbos (tot juli 2009) Arjen Boerman Beheerder/ voorlichter FREE Nature Geuzenbos (vanaf juli 2009) Patrick van den Burg Beheerder/ Voorlichter FREE Nature gebieden Limburg Frank Maasland Directeur FREE Nature Het mooie van een gebiedsbezoek, is dat de beheerder die het gebied en de kuddes goed kent, op die dag samen met de opdrachtgevers en collega s vanuit FREE op een andere manier naar het gebied moet kijken. Door even stil te staan bij zo n gebied kan je soms heel goed stappen vooruit maken en je gezamenlijk af vragen: wat gaat er goed, wat niet en wat voor ontwikkelingen zijn er in de toekomst mogelijk? Op zo n dag wordt het gehele project besproken en waar mogelijk, verbeterd Belangrijkste onderwerpen zijn inrichting, grazers, publiek, het gebied en toekomstbeeld. Tijdens het gebiedbezoek is besloten om de restanten van het paintball verleden verder uit het gebied te verwijderen. Netten, bouwsels, afzetlint en pallets zijn door de aannemer van Gemeente Amsterdam uit het gebied verwijderd. Verspreid door het gebied ligt nog redelijk veel kleiner afval. Tijdens de wintermaanden wordt dit zeer goed zichtbaar. In de wintermaanden opruimen is daarom aan te raden. In 2010 gaan we het opruimen van het afval combineren met de jaarlijkse Natuurwerkdag. Op deze manier wordt de natuurbeleving weer een stuk hoger. Dan is er meteen een goede mogelijkheid om het gebied bij de Amsterdammers onder de aandacht te brengen. Naast de beleving, is het voor de gezondheid van de dieren van belang om vooral metaal en pallets uit het gebied te halen. Uitbreiding van het gebied en een verbinding tussen Noord en Zuid kwamen ook ter sprake. De uitbreidingsmogelijkheden en de verbinding van Noord en Zuid hebben we als FREE verwerkt in het begrazingsplan wat we aan de hand van het gebiedsbezoek hebben opgesteld. Ook kan Geuzenbos Zuid worden uitgebreid met een stuk bos en hooiland ten westen van de afwateringssloot. Deze uitbreiding hangt nauw samen met overleg met de schapenboer. Zodra dit proces is afgerond kan het gebied groeien naar in totaal hectare. 2

3 Als de uitbreiding in fases wordt gerealiseerd en er een verbinding is tussen het noordelijk en zuidelijk deel wordt het mogelijk om meerdere harems met koniks en een grotere kudde schotse Hooglanders op te bouwen. Mogelijk dat de reeën uit Spaarnwoude dan ook het Geuzenbos ontdekken. Natuurlijker kuddes met meerdere stieren en hengstengroepen zorgt voor een ander terreingebruik. Dit leidt tot een meer gevarieerd gebruik van het gebied door de grazers en heeft zo gevolgen voor de flora en fauna. Het noordelijk deel van het Geuzenbos groeit in hoog tempo dicht met struiken (vooral duindoorn) doordat de koniks vooral op de weitjes grazen. Duindoorn en braam worden hier zelden begraasd. Foto 1: Konikpaarden op de bouwkavels bij industriegebied de Heining Bij het gebiedsbezoek op Geuzenbos Noord zagen we langs de sloot bij Industriegebied de Heining veel sporen van de Koniks door de sloot. Aansluitend op het Gebiedsbezoek is FREE nogmaals bij de sloot gaan kijken. Nu stonden verschillende merries op de bouwkavels bij de Heining. Direct die vrijdag hebben we de betreffende dieren verplaatst naar het begrazingsgebied de Landtong Rozenburg bij Rotterdam. Dit in afwachting van het plaatsen van een raster. Dit raster is vlak voor de Kerst geplaatst. De merries zijn met hun veulens aan het einde van de zomer naar het Geuzenbos teruggekeerd. Een tijdelijk schrikdraad raster zorgde er toen voor dat dieren binnen bleven. Van de harem op Noord zijn een merrie en de leidhengst achter gebleven in het Geuzenbos. Deze 4-jarige merrie heeft in oktober haar eerste veulen gekregen. Het is een merrieveulen met de naam Kayla van het Geuzenbos. Normaal krijgen merries in hun tweede levensjaar een veulen. Het komt wel vaker voor dat een merrie pas op oudere leeftijd haar eerste veulen krijgt. Gemiddeld krijgen de merries tussen hun 2 e en 5 e levensjaar hun eerste veulen. Ze is dus geen uitzondering, al was het wel een hele aangename verassing. 3

4 Foto 2: Veulen Kayla van het Geuzenbos, geboren Op Zuid zijn er in maart/ april een tweetal stierkalveren geboren. Eind december 2009 loopt er op Noord een harem van 7 koniks. Op Zuid lopen er op het moment 5 hengsten en 7 Schotse Hooglanders. In januari 2010 gaat één koe weg vanwege publiek onvriendelijk gedrag. Hiervoor komen twee jonge koeien in de plaats. Dit met het oog op mogelijke uitbreiding het komende jaar. Bijzonder was de vondst van de mosgal, Rozenmosgalwesp, Diplolepis rosae (zie foto 3). Deze kleine wespensoort woont bij voorkeur op kamers bij wilde rozen. De wesp legt haar eieren in de ontluikende blaadjes, dit levert de gallen op. In mei/ juni komen de volwassen wespen naar buiten om elders in verse rozenblaadjes nieuwe eitjes te leggen. In het voorjaar van 2009 bloeiden er ongeveer 100 brede wespenorchissen in het gebied. Langs de oever van de sloot langs het industriegebied en op de paardenweitjes bloeiden zeker 40 rietorchissen. Uit waarnemingen van de toezichthouders en de vorige beheerder wordt duidelijk dat het aantal orchideeën toeneemt. De brede wespenorchissen staan vooral langs de wissel van de grazers. Foto 3: Mosgal, Rozenmosgalwesp 4

5 Planten, maar ook insecten, vogels en andere organismen profiteren van de aanwezigheid van grote grazers als rund en paard. Vanaf de ijstijd horen grote grazers thuis in Europa. Elke grazer met zijn eigen specialiteit voor een bepaald vegetatietype. Zo is een Konik die afstamt van het oerpaard de Tarpan van oorsprong een steppe- en bosdier. En het rund in de vorm van de Schotse Hooglanders meer een grazer van bossen en bosweides. Paard en rund vullen binnen het Geuzenbos elkaar prachtig aan met hun verschillen in voedselkeuze en (graas)gedrag. De co-evolutie tussen een plantensoort en een grazer wordt met het volgende voorbeeld mooi zichtbaar. Een Schotse Hooglander eet blad van de Grote Klis pas als de zaden rijp zijn. Tijdens het eten van de bladeren, klitten de zaden aan de vacht en worden zo door de runderen door het gebied verspreid. De grote klis kan dan op de voor hem anders onbereikbare plekken ontkiemen. Grazers verplaatsen via mest of vacht de zaden door het gebied. De soorten die via de mest worden verplaatst hebben vaak belang bij de zeer plaatselijke voedselrijkdom van de bodem. Wind, water en vogels zijn andere factoren waarmee zaden zich door een gebied verspreiden. Foto 4: Brede wespenorchis Foto 5: Rietorchis 5

6 Foto 6: Schotse hooglander met in de vacht zaaddozen Grote Klis Foto 7: Landkaartje, zomer generatie 6

7 Voorlichting Foto 8; Excursie In het Geuzenbos worden jaarlijks zes struintochten georganiseerd. Wat ons opvalt is dat het animo voor een excursie het afgelopen jaar sterk is afgenomen. In 2008 zijn er excursies georganiseerd voor maximaal 15 personen. In 2009 zijn er door ons 6 excursies georganiseerd. Op de volgende data is er door FREE nature een excursie georganiseerd in het Geuzenbos; Excursie voor Cursus Natuurlijke begrazing (FREE), 15 deelnemers Excursie Geuzenbos, 24 deelnemers, Radio-interview RTV NH Excursie Geuzenbos, 3 deelnemers Excursie Geuzenbos, 1 deelnemer, 1 deelnemer niet komen opdagen Excursie Geuzenbos, 5 deelnemers Excursie Geuzenbos, 5 deelnemers (werknemers Haven Amsterdam) Wat meteen opvalt is de lage opkomst. De bereikbaarheid en het moeilijk kunnen vinden van het startpunt zijn mogelijke oorzaken voor de lage opkomst. Als mensen zich via de mail opgeven sturen we ze een kaartje met een routebeschrijving. Ondanks deze routebeschrijving haakten verschillende deelnemers af. Als startpunt hanteren we het Gemaal langs de Wethouder van Essenweg. Via de media worden de aanmeldingen steeds minder. Ook plaatst de media steeds kleiner artikeltjes over de excursies. FREE wil dit oplossen door ook excursies te gaan geven aan bewoners van de camping in Spaarnwoude en bijvoorbeeld aan de KNNV of een plaatselijke IVN/ milieuwerkgroep. 7

8 Educatie Dit jaar is er één dubbele veldles gegeven. Net als de afgelopen jaren heeft FREE een brief gestuurd naar basisscholen in Amsterdam West en in de regio Halfweg met de uitnodiging voor veldlessen in het Geuzenbos. Daarop kwam één reactie van een multiculturele basisschool, El kadisa. Op deze school is een Powerpoint presentatie gegeven aan twee groepen. Een week later zou de ene groep in de morgen komen en de andere in de middag. Door weersomstandigheden zijn de twee veldlessen samengevoegd en zijn ze beide tegelijk in de middag gegeven. Door het openbaar vervoer en tijdsplanning van de leraren zijn de kinderen ongeveer 2 uur in het Geuzenbos geweest. Bij het opruimen vonden we vervolgens tot aan de bushalte een spoor van veldlesboekjes. We kunnen dan ook als FREE concluderen dat de veldles kennelijk niet aansloeg bij de kinderen van deze school. Van de klas waren eigenlijk maar een vijftal kinderen serieus bezig met een opdracht. Half juni hebben we nogmaals de basisscholen aangeschreven. Hierop kwam geen enkele positieve reactie. Samen met de Gemeente Amsterdam moeten we dit probleem oplossen. Ook hier zijn de bereikbaarheid en het openbaar vervoer verantwoordelijk voor het lage aantal aanmeldingen voor veldlessen in Voor 2010 is dit één van de verbeterpunt binnen de educatie en voorlichting rond het Geuzenbos. De gezamenlijke wens van FREE en de Gemeente Amsterdam is om 10 veldlessen per jaar te geven. 8

9 Colofon Uitgave: FREE Nature Obrechtstraat BN Arnhem Redactie: Chris Braat, Roeland Vermeulen Tekst: Arjen Boerman Foto s: Arjen Boerman Samenstelling: FREE Nature (Arjen Boerman) In opdracht van: Gemeente Amsterdam Copyright FREE Nature Alles uit dit verslag mag worden overgenomen of geciteerd, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Het Geuzenbos is in het beheer bij Haven Amsterdam en maakt deel uit van de PEHS. FREE Nature beheert het Geuzenbos, geeft voorlichting en organiseert veldlessen in het Geuzenbos sinds 2007 in opdracht van de gemeente Amsterdam. 9