Werkingsverslag 2006

Transcriptie

1 Werkingsverslag 2006 Dit project wordt ondersteund binnen het Actieplan Wetenschapsinformatie en Innovatie, een initiatief van de Vlaamse Gemeenschap

2 Doelstellingen Ook in 2006 bleef de belangstelling voor de activiteiten van de Vlaamse volkssterrenwachten groot. Het effect dat de totale zonsverduistering van 11 augustus 1999 heeft teweeggebracht, blijft aanhouden, en wordt nog versterkt door de totale zonsverduistering van 29 maart 2006, als gedeeltelijke eclips zichtbaar vanuit België en Nederland. Dergelijke verschijnselen zijn heel belangrijk, omdat voor de meesten onder ons sterrenkunde erg abstract is geworden. Het contact met de sterrenhemel is immers totaal verloren gegaan door het succes van de massamedia die ons s avonds aan de beeldbuis of voor het computerscherm gekluisterd houden en de steeds maar verder om zich heen grijpende lichthinder. Gelukkig werken de hoger genoemde gebeurtenissen zeer uitnodigend om nader kennis te maken met ruimtevaart en sterrenkunde. Hoe ver weg dergelijke hemellichamen ook staan, astronomie is beslist geen esoterische bedoening, maar een wetenschap die ons kennis bezorgt die direct relevant is voor ons bestaan. Zo leert de sterrenkunde ons dat wij bestaan uit materiaal gevormd in reeds lang verdwenen sterren. Ook wordt het steeds duidelijker dat onze dampkring ons maar in zeer beperkte mate beschermt tegen inslagen van hemellichamen zoals kometen en planetoïden, en dat zulke inslagen catastrofale gevolgen kunnen hebben. Bovendien kan een geïnteresseerde in de sterrenkunde, met de nodige inzet en gedrevenheid maar zonder veel middelen, belangrijke wetenschappelijke bijdragen tot deze wetenschap leveren. Tenslotte, als wetenschap tot doel heeft een antwoord te zoeken op de eeuwige vragen van de mens over het wat, hoe en waarom van de dingen, dan beantwoordt de sterrenkunde in de ruime zin van het woord hier wel bij uitstek aan. Zij probeert immers de immense wereld rondom ons te beschrijven en te begrijpen en leert ons welke plaats wij erin innemen. De Vlaamse volkssterrenwachten proberen daarom aan het grote publiek en aan de schoolgaande jeugd broodnodige informatie over te brengen over de verworvenheden van sterrenkunde en ruimtevaart, op wetenschappelijk verantwoorde wijze maar tegelijk begrijpelijk en ondersteund door informatica en moderne media. Door hen met behulp van telescopen wegwijs te maken aan de sterrenhemel, pogen zij het publiek opnieuw bewust te maken van het ons omringende heelal. Meer concreet stelt Volkssterrenwacht Urania zich tot doel sterrenkunde, ruimtevaart, weerkunde en aanverwante wetenschappen en technieken te populariseren. Hierbij moet het interactief aspect, dit wil zeggen het actief betrekken van het doelpubliek bij de diverse initiatieven, worden benadrukt. Betrokkenheid kan immers alleen worden gerealiseerd door te betrekken! Het mag daarom ook niet verwonderen dat Urania ook de actieve boefening van sterrenkunde en weerkunde bevordert. Volkssterrenwacht Urania is zich daarbij in groeiende mate bewust van haar maatschappelijke rol. Daarom werden in de statuten de volgende doelstellingen ingeschreven, die de vereniging daarvoor reeds al feitelijk nastreefde: 1. het stimuleren van jongeren om te kiezen voor een exact wetenschappelijke studie; 2. het vervullen van een brugfunctie tussen de overheid, de professioneel-wetenschappelijke wereld en de ruimtevaartindustrie enerzijds en het grote publiek anderzijds; en 3. de uitbouw van een vrijwilligerswerking. De doelstellingen van Urania worden gerealiseerd door een grote verscheidenheid aan activiteiten. Door het ontvangen en begeleiden van schoolgroepen, socio-culturele verenigingen en individuele bezoekers wordt aan iedereen de gelegenheid geboden tot een eerste kennismaking met sterrenkunde en weerkunde. Via een documentatiecentrum en de uitgave van publicaties en een tijdschrift wordt informatie over deze wetenschappen aan het publiek verstrekt. Verder biedt de volkssterrenwacht cursussen aan, voordrachten, waarnemingsavonden, tentoonstellingen, studiereizen, astronomische waarnemingskampen en manifestaties gericht naar het grote publiek. Daarbij richt Urania zich tot zowel beginners als gevorderden. In het bijzonder wordt de mogelijkheid geboden zelf sterrenkunde of weerkunde als hobby te beoefenen. Uit deze mensen rekruteert de vereniging haar (vrijwillige) medewerkers. 1

3 Bij haar activiteiten besteedt de vereniging bijzondere aandacht aan jongeren. In het licht van het schrijnend tekort aan studenten die voor een exact-wetenschappelijke opleiding kiezen, vindt de volkssterrenwacht het erg belangrijk om vooral bij jongeren wetenschappelijke interesse op te wekken. Ook betrekt Urania veel jongeren in haar vrijwilligerswerking. Als vrijwillige medewerker krijgen zij immers alle mogelijkheden om hun talenten te ontwikkelen, en het mag daarom geen verwondering wekken dat de meeste van hen voor een exact-wetenschappelijke studie kiest. Om nog slagvaardiger te kunnen optreden, sloten de Vlaamse volkssterrenwachten Urania, Mira, Beisbroek, het Europlanetarium en Armand Pien een overeenkomst af met de Afdeling Wetenschappen van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap voor de periode Deze sluit aan bij een eerdere overeenkomst tussen de eerstgenoemde vier volkssterrenwachten voor de periode Vanuit dezelfde optiek richtten Volkssterrenwacht Urania en Volkssterrenwacht Beisbroek reeds eerder, in 1995, het Samenwerkingsverband van Vlaamse Volkssterrenwachten v.z.w. op. Organisatie De werking van Urania, Volkssterrenwacht van Antwerpen v.z.w., werd vastgelegd in de Statuten, aangenomen door de Stichtingsvergadering van 17 april 1970 (BS van 3 december 1970) en aangepast door de Algemene Vergadering op 17 november 1986 (BS van 21 mei 1987), 13 februari 1991 (BS van 4 april 1991), 17 februari 1992 (BS van 21 mei 1992), 28 februari 1996 (BS van 3 mei 1996) en 12 december 2005 (BS van 12 januari 2006) en in het Huishoudelijk Reglement, goedgekeurd door de Raad van Bestuur op 13 februari De juridische, financiële, administratieve en bestuurlijke belangen van de vereniging worden behartigd door de Raad van Bestuur. De Raad van Bestuur benoemt een algemeen directeur, die de dagelijkse werkzaamheden van de vereniging leidt. Hij beschikt hiervoor over een aantal hoofdmedewerkers, om bepaalde activiteiten te coördineren, en een aantal toegevoegde medewerkers om deze laatsten bij te staan in hun taak. Bovendien kunnen directie en medewerkers voor het organiseren van manifestaties of het uitvoeren van karweien geregeld rekenen op erg geapprecieerde gelegenheidshulp. In 2006 kwam de Raad van Bestuur bij elkaar op 27 februari, 9 juni en 8 december. De Algemene Vergadering kwam bij elkaar op 27 februari en 8 december. De Algemene Vergadering bestaat uit de effectieve leden van de vereniging. De vereniging telde eind 2005 in totaal 54 effectieve leden. Alle andere leden van de vereniging zijn toegetreden lid. In 2006 telde Urania in totaal 682 leden. De betoelaging door het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap via de Afdeling Wetenschappen gebeurt op basis van een contractuele regeling tussen Volkssterrenwacht Urania, Volkssterrenwacht Beisbroek, Volkssterrenwacht Mira, het Europlanetarium, en Volkssterrenwacth Armand Pien. In het kader van de afgesloten overeenkomst, hebben de vijf samenwerkende volkssterrenwachten concrete afspraken gemaakt voor een nauwere samenwerking en een gemeenschappelijke werking, waarover ook in dit verslag wordt gerapporteerd. Dankzij de betoelaging, kon Volkssterrenwacht Urania personeel aanwerven. Gedurende het volledige werkingsjaar 2006 beschikte Volkssterrenwacht Urania over de volgende personeelsleden: Bart Dessoy, halftijds (19 u.) administratief medewerker; Marc Van den Broeck, halftijds (19 u.) directeur; Maarten Gillis, deeltijds (13 u.) educatief medewerker. Ondanks de aanwezigheid van bezoldigd personeel, steunt de vereniging in ruime mate op de onbaatzuchtige inzet van enthousiaste en gemotiveerde vrijwilligers. Afgezien van de Vlaamse overheid, wordt Volkssterrenwacht Urania op jaarlijkse basis gesubsidieerd door de Provincie Antwerpen en de gemeenten Hove, Edegem, Kontich en Lint. 2

4 Dienstverlening Bezoeken en introductie-activiteiten Eén van de belangrijkste taken van een volkssterrenwacht is het introduceren tot de astronomie en aanverwante wetenschappen van bezoekers die over dit onderwerp weinig of geen kennis bezitten. Zowel socio-culturele verenigingen als individuele personen doen hiervoor op ons beroep. Vaste onderdelen van zo n bezoek zijn een multimediale introductie tot de sterrenkunde en een bezoek aan de observatietoren en de andere waarnemingsinfrastructuur van de sterrenwacht, met mogelijkheid tot waarnemen indien het bezoek s avonds plaatsvindt en indien het weer het toelaat, en een bezoek aan het weerstation. Als gevolg van een samenwerkingsakkoord tussen de Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde van Antwerpen en Volkssterrenwacht Urania, mag deze s avonds ook bezoekersgroepen ontvangen in het Zoo-planetarium. In 2006 werden 150 groepen met in totaal 3897 bezoekers ontvangen, waaronder 53 volwassenengroepen of gemengde groepen en 97 jongeren- en schoolgroepen. Daarnaast ontving Urania verscheidene honderden individuele bezoekers (zie p. 19 e.v.). De hier geciteerde cijfers houden geen rekening met bezoekers op speciale manifestaties. In vergelijking met het jaar 2005 (151 groepen met in totaal 3847 bezoekers, waaronder 72 volwassenengroepen of gemengde groepen en 79 jongeren- of schoolgroepen), stellen we een status-quo vast. Bezoekende groepen in 2006 Groepen aangeduid met * zijn jongeren; de andere zijn volwassenen. Nr Datum Begin Einde Duur Naam Begeleider Aantal 1 05/01/ :30 21:00 2:30 Kameleon WKB, Mechelen Alain Geenrits /01/ :00 20:30 2:30 De Laet, Hove Frans Busschots /01/ :45 22:15 2:30 Athena, Brasschaat M. Van den Broeck 8 4* 11/01/ :30 12:00 2:30 Gem Basisschool, Halle-Zoersel Maarten Gillis /01/ :30 17:00 2:30 De Markgrave, Antwerpen Guido Mariën 16 6* 12/01/ :30 12:00 2:30 SBSO Groenlaar, Reet Maarten Gillis 28 7* 13/01/ :30 12:00 2:30 SBSO Groenlaar, Reet Maarten Gillis /01/ :30 22:00 2:30 KWB, Tielen Eric Van der Jeught /01/ :00 16:30 2:30 KUNA, Merksem Frans Busschots 42 10* 18/01/ :00 11:30 2:30 GVBS Mater Christi, Lint M. Van den Broeck 22 11* 19/01/ :00 11:30 2:30 GVBS Mater Christi, Lint M. Van den Broeck 20 12* 21/01/ :00 21:30 2:30 11e Prins van Luik, Hove Frans Busschots 21 13* 21/01/ :00 21:30 2:30 11e Prins van Luik, Hove Maarten Gillis 20 14* 23/01/ :15 11:45 2:30 Sint-Jozefinstituut, Geel M. Van den Broeck 34 15* 23/01/ :15 11:45 2:30 Sint-Jozefinstituut, Geel Guido Mariën 34 16* 23/01/ :15 11:45 2:30 Sint-Jozefinstituut, Geel Maarten Gillis 34 17* 24/01/ :00 11:30 2:30 VB De Brenne, Berendrecht Fred Suffys 30 18* 25/01/ :00 16:30 2:30 Zeno's verjaardagsparty, Kapellen M. Van den Broeck 18 19* 27/01/ :00 11:30 2:30 Sint-Jozefinstituut, Borsbeek Etienne Vermeulen 28 20* 27/01/ :00 11:30 2:30 Sint-Jozefinstituut, Borsbeek Fred Suffys 30 21* 31/01/ :00 11:30 2:30 BSGO De Schans, Kontich M. Van den Broeck 28 22* 31/01/ :30 15:00 2:30 Lycée International, Antwerpen Etienne Vermeulen 8 23* 31/01/ :00 22:30 2:30 Moretus Ekeren, Kapellen C. Rulmonde 34 24* 01/02/ :00 11:30 2:30 BSGO De Schans, Kontich M. Van den Broeck 26 25* 03/02/ :45 16:15 2:30 Sint-Aloysius, Mortsel M. Van den Broeck 36 26* 03/02/ :45 16:15 2:30 Sint-Aloysius, Mortsel Guido Mariën /02/ :00 22:30 2:30 KWB, Hofstade Frans Busschots 43 28* 07/02/ :00 11:30 2:30 OLVE-familia, Edegem Fred Suffys 21 3

5 Nr Datum Begin Einde Duur Naam Begeleider Aantal 29 07/02/ :30 15:00 2:30 Wandelaars, Herentals Guido Mariën 15 30* 07/02/ :00 22:30 2:30 Moretus Ekeren, Kapellen Etienne Vermeulen 29 31* 08/02/ :00 11:30 2:30 OLVE-familia, Edegem Fred Suffys /02/ :00 22:30 2:30 KWB Kapellen-Centrum, Kapellen E. Van der Jeught /02/ :00 22:30 2:30 Ciso NV, Hove Frans Busschots /02/ :30 12:00 2:30 Ariadne, Reet Guido Mariën 17 35* 15/02/ :00 11:30 2:30 OLVE-familia, Edegem Fred Suffys /02/ :30 16:00 2:30 Koperen Passer 8, Berchem Guido Mariën 19 37* 17/02/ :30 12:00 2:30 Freinetschool de Kring, Berchem Guido Mariën /02/ :00 22:30 2:30 Davidsfonds, Aartselaar E. Van der Jeught /02/ :00 22:30 2:30 IFANG, Brecht Frans Busschots /02/ :00 21:30 2:30 Fotoclub Mertens, Brasschaat Fred Suffys 15 41* 21/02/ :15 15:45 2:30 Sint-Ritacollege, Kontich Guido Mariën /02/ :00 21:30 2:30 KWB Lisp/Emblem-Lier, Lier E. Van der Jeught /02/ :00 12:30 2:30 Zilveren Passer 154, Oelegem Guido Mariën 16 44* 23/02/ :30 12:00 2:30 SBSO Groenlaar, Reet Maarten Gillis 21 45* 24/02/ :30 11:00 2:30 Sint-Ritacollege, Kontich Guido Mariën /02/ :00 22:30 2:30 Oud-leiding scouts 77, Hove Frans Busschots 17 47* 06/03/ :00 12:30 2:30 BuBaO De Regenboog, Retie Maarten Gillis 35 48* 06/03/ :00 12:30 2:30 BuBaO De Regenboog, Retie Etienne Vermeulen 35 49* 07/03/ :00 15:30 2:30 Benoth Jerusalem, Antwerpen Etienne Vermeulen 27 50* 07/03/ :00 20:30 2:30 SJ Berchmanscollege, Westmalle Fred Suffys 36 51* 08/03/ :00 11:30 2:30 GVBS De Tandem, Mortsel Guido Mariën 31 52* 08/03/ :00 17:30 2:30 Verjaardagsf Simon, Nieuwkerken Guido Mariën 10 53* 09/03/ :00 11:30 2:30 Sint Jan Berchmansinstituut, Puurs Guido Mariën 46 54* 09/03/ :30 15:00 2:30 Sint Jan Berchmansinstituut, Puurs Guido Mariën 39 55* 10/03/ :00 22:30 2:30 Sint Ursula Instituut, Wilrijk Herman Fornhoff 30 56* 13/03/ :30 12:00 2:30 BS 't Klavertje, Herenthout Fred Suffys 30 57* 15/03/ :00 11:30 2:30 Kangoeroe "de Bunt", Ekeren M. Van den Broeck 15 58* 15/03/ :00 17:30 2:30 Verjaardagsfeest Kevin, Edegem M. Van den Broeck /03/ :30 12:00 2:30 KBG De Klinge, Verrebroek Etienne Vermeulen /03/ :30 17:00 2:30 Ziekenzorg H.Hart, Deurne Guido Mariën 52 61* 17/03/ :00 15:30 2:30 t Groen Schooltje, Hove M. Van den Broeck /03/ :30 17:00 2:30 Zilveren Passer 73, Herentals Fred Suffys 37 63* 22/03/ :30 12:00 2:30 BSGO Borgerhout, Borgerhout M. Van den Broeck 31 64* 23/03/ :30 12:00 2:30 BSGO Borgerhout, Borgerhout Fred Suffys 20 65* 23/03/ :00 20:30 2:30 St.-J.-Berchmanscol., Westmalle M. Van den Broeck 40 66* 24/03/ :30 12:00 2:30 BSGO Borgerhout, Borgerhout M. Van den Broeck 18 67* 24/03/ :00 22:30 2:30 Hogeschool Antw, Antwerpen C. Rulmonde 15 68* 30/03/ :00 12:30 2:30 Sint-Aloysiuscollege, Menen Fred Suffys 47 69* 30/03/ :00 12:30 2:30 Sint-Aloysiuscollege, Menen Robert Gevers /04/ :30 22:00 2:30 SOKA, Berchem Frans Busschots /04/ :00 22:30 2:30 Groep Cis Verbeeck, Antwerpen Cis Verbeeck /04/ :00 16:30 2:30 Douane Accijnzen, Merksem Guido Mariën /04/ :00 22:30 2:30 Kring voor Heemkunde, Edegem Fred Suffys /04/ :00 22:30 2:30 Groep Cis Verbeeck, Antwerpen Cis Verbeeck 2 75* 18/04/ :30 16:00 2:30 Denise Grésiac, Berchem Guido Mariën 32 76* 18/04/ :30 16:00 2:30 Denise Grésiac, Berchem Etienne Vermeulen /04/ :00 21:30 2:30 Stella Marisinstituut, Merksem Nancy Vermeulen /04/ :00 15:30 2:30 Dagcentrum Driehuizen, Kontich Guido Mariën /04/ :00 22:30 2:30 Pastores Federatie, Hove Frans Busschots 7 80* 20/04/ :30 12:00 2:30 St. Stanislas, Berchem K. Van der Heyden 33 81* 20/04/ :30 12:00 2:30 St. Stanislas, Berchem Guido Mariën /04/ :00 23:30 2:30 Amfibie, Beerse Frans Busschots 2 4

6 Nr Datum Begin Einde Duur Naam Begeleider Aantal 83* 24/04/ :30 15:00 2:30 t Speelscholeke, Deurne M. Van den Broeck 14 84* 27/04/ :30 12:00 2:30 Humaniora Voorzienigheid, Diest Guido Mariën 40 85* 29/04/ :00 15:30 2:30 Impact, Zandhoven Frans Busschots 24 86* 03/05/ :00 16:30 2:30 Verjaardagsf Thomas, Kapellen M. Van den Broeck 5 87* 08/05/ :30 12:00 2:30 Sint-Jozefinstituut, Kontich Fred Suffys /05/ :00 21:30 2:30 Probusclub Rubens, Hove Fred Suffys 13 89* 10/05/ :00 11:30 2:30 BS De Vlinder, Brasschaat Maarten Gillis /05/ :00 16:30 2:30 Toffe Tours, Verrebroek Fred Suffys /05/ :00 16:30 2:30 Ziekenzorg CM Verbond, Leuven Maarten Gillis /05/ :00 16:30 2:30 Ziekenzorg CM Verbond, Leuven Guido Mariën 29 93* 29/05/ :30 12:00 2:30 Sint-Gummaruscollege, Lier M. Van den Broeck 26 94* 30/05/ :00 11:30 2:30 GLS Klimop, Wuustwezel Guido Mariën 40 95* 30/05/ :00 11:30 2:30 GLS Klimop, Wuustwezel Fred Suffys 34 96* 31/05/ :00 16:30 2:30 Verjaardag Yassine, Berchem Maarten Gillis /06/ :00 12:30 2:30 Zilveren Passer 157, Edegem Fred Suffys 14 98* 16/06/ :00 11:30 2:30 Andreas Vesalius, Edegem Fred Suffys 31 99* 16/06/ :00 11:30 2:30 Andreas Vesalius, Edegem Guido Mariën * 26/06/ :00 12:30 2:30 Gem Basisschool, Oosterzele Fred Suffys /08/ :30 12:00 2:30 Van Calster Luc, Geel Guido Mariën /08/ :30 17:00 2:30 Thuishaven Ritmica, Mortsel Guido Mariën * 30/08/ :30 16:00 2:30 Heilige Familie, Berchem Guido Mariën /09/ :00 21:30 2:30 Service Club Merksem, Zoersel Frans Busschots * 13/09/ :00 16:30 2:30 Verjaardagsfeest Maarten, Mortsel M. Van den Broeck * 14/09/ :00 11:30 2:30 OLV Pulhof, Berchem Fred Suffys * 19/09/ :00 11:30 2:30 OLV Pulhof, Berchem Guido Mariën * 21/09/ :00 12:30 2:30 Basisschool Vennebos, Schilde Fred Suffys * 25/09/ :00 11:30 2:30 Regina Pacis 1, Hove Fred Suffys * 26/09/ :00 11:30 2:30 Regina Pacis 1, Hove Guido Mariën * 28/09/ :00 11:30 2:30 Regina Pacis 1, Hove Guido Mariën * 29/09/ :00 11:30 2:30 Regina Pacis 1, Hove Guido Mariën /09/ :45 22:15 2:30 KWB, Beerzel Frans Busschots * 03/10/ :00 11:30 2:30 OLV Pulhof, Berchem M. Van den Broeck /10/ :30 23:00 2:30 KWB Heiende, Lokeren Fred Suffys /10/ :00 17:30 2:30 Hoveberg, Antwerpen M. Van den Broeck * 16/10/ :00 11:30 2:30 Parkschool Ieperman, Wilrijk Guido Mariën * 17/10/ :00 11:30 2:30 Parkschool Ieperman, Wilrijk Guido Mariën * 18/10/ :00 16:30 2:30 Verjaardagsfeest Jesper, Mortsel M. Van den Broeck /10/ :30 15:00 2:30 Zilveren Passer nr 28, Berchem Fred Suffys /10/ :00 22:30 2:30 Milieuraad, Kontich Etienne Vermeulen /10/ :00 21:30 2:30 MXS NV, Boutersem Frans Busschots 8 123* 24/10/ :10 11:40 2:30 t Kofschip, Edegem Guido Mariën * 02/11/ :00 15:30 2:30 Sted Jeugddienst Grabbelpas, Tielt M. Van den Broeck * 03/11/ :00 22:30 2:30 KSA Parsival Piepers, Edegem Maarten Gillis * 06/11/ :30 12:00 2:30 IKSO, Denderleeuw Guido Mariën * 06/11/ :30 12:00 2:30 IKSO, Denderleeuw K. Van der Heyden * 06/11/ :00 15:30 2:30 IKSO, Denderleeuw K. Van der Heyden * 06/11/ :00 15:30 2:30 IKSO, Denderleeuw Guido Mariën /11/ :30 22:00 2:30 KWB H. Familie, Deurne C. Rulmonde * 08/11/ :00 11:30 2:30 Sint Lambertinus, H-op-den-Berg Guido Mariën /11/ :00 16:30 2:30 Zilveren Passer 43, Berchem Fred Suffys /11/ :00 22:30 2:30 Davidsfonds, Beerzel Frans Busschots * 17/11/ :45 12:15 2:30 BSGO De Vesten, Herentals Guido Mariën /11/ :00 22:30 2:30 Vakantiegenoegens, Merksem Herman Fornhoff /11/ :00 22:30 2:30 Vakantiegenoegens, Merksem E. Van der Jeught 29 5

7 Nr Datum Begin Einde Duur Naam Begeleider Aantal /11/ :00 22:30 2:30 Vakantiegenoegens, Merksem Frans Busschots * 23/11/ :00 11:30 2:30 OLVE-Familia, Edegem M. Van den Broeck * 23/11/ :00 11:30 2:30 OLVE-Familia, Edegem K. Van der Heyden /11/ :00 22:30 2:30 Intern Women's Register, Edegem Frans Busschots * 24/11/ :00 22:30 2:30 Verjaardag Rebecca, Schelle Maarten Gillis /11/ :00 22:30 2:30 Ing Kamer, S-Katelijne Waver Frans Busschots * 28/11/ :00 12:30 2:30 Freinetschool de Kring, Berchem M. Van den Broeck * 30/11/ :00 12:30 2:30 IMI, Roosdaal Maarten Gillis * 08/12/ :15 11:45 2:30 Beroepssch Emmaüs, Antwerpen M. Van den Broeck * 08/12/ :00 22:30 2:30 Seppe, Lint Erwin Guetens /12/ :00 16:30 2:30 Seniorengroep Van Aken, Mortsel K. Van der Heyden * 13/12/ :00 16:30 2:30 Verjaardagsfeest Jonas, Kontich M. Van den Broeck * 15/12/ :15 11:45 2:30 OLVE RDR, Edegem Guido Mariën * 20/12/ :00 16:30 2:30 Verjaardag Oskar, Keerbergen M. Van den Broeck 13 Geografische spreiding van de groepen Gemeente Aantal Gemeente Aantal Prov. Antwerpen Arr. Antwerpen Aartselaar 1 Mortsel 6 Antwerpen 41 Ranst 1 Borsbeek 2 Rumst 4 Brasschaat 3 Schelle 1 Brecht 1 Schilde 1 Edegem 14 Wuustwezel 2 Hove 12 Zandhoven 1 Kapellen 5 Zoersel 2 Kontich 8 Schelle 1 Lint 3 Schilde 1 Malle 2 Wuustwezel 2 Arr. Mechelen Arr. Turnhout Heist-op-den-Berg 1 Beerse 1 Lier 2 Geel 4 Mechelen 1 Herentals 3 Putte 2 Herenthout 1 Puurs 2 Kasterlee 1 Sint-Katelijne-Waver 1 Retie 2 Prov. Vlaams-Brabant Arr. Leuven Arr. Halle-Vilvoorde Boutersem 1 Roosdaal 1 Diest 1 Zemst 1 Keerbergen 1 Leuven 2 Prov. West-Vlaanderen Arr. Kortrijk Arr. Tielt Menen 2 Tielt 1 6

8 7

9 Gemeente Aantal Gemeente Aantal Prov. Oost-Vlaanderen Arr. Aalst Arr. Sint-Niklaas Aalst 1 Beveren 2 Denderleeuw 4 Lokeren 1 Arr. Gent Oosterzele 1 Volkssterrenwacht Urania organiseert bovendien onder de naam Urania Mobiel introducties bij scholen en verenigingen ter plaatse. Voor de logistiek hiervan doet de vereniging beroep op Urania Diensten v.z.w. Met de modernste technische middelen (computer en DVD) en het recentst beschikbare materiaal (rechtstreekse weerbeelden, beelden van de Hubble-ruimtetelescoop), maar ook meer traditionele didactische attributen (Baader-planetarium, telescopen, sterrenkaarten,...) wordt ter plaatse, door ervaren lesgevers van Volkssterrenwacht Urania, een multimediale les of introductie op maat gebracht. In 2006 werden 141 scholen en 2 verenigingen bereikt, wat neerkomt op in totaal 8524 deelnemers. In 2005 bereikten we 125 scholen en 17 verenigingen, met in totaal 8573 deelnemers. We mogen dus spreken van een status-quo. Urania Mobiel 2006 Nr Datum Begin Lesuren School of vereniging Begeleider Aantal 1 09/01/06 13:15 3 Vrije Centrumschool, Oostrozebeke Marc Van den Broeck /01/06 08:35 4 Sancta Maria, Deurne Marc Van den Broeck /01/06 08:30 3,5 WIGO St.-Jan, Essen Werner Hamelinck /01/06 08:30 7 SLC, Gent Werner Hamelinck /01/06 08:25 2 St.-Ritacollege, Kontich Werner Hamelinck /01/06 11:10 1 St.-Ritacollege, Kontich Björn Peeters /01/06 13:10 2 St.-Ritacollege, Kontich Werner Hamelinck /01/06 15:00 2 St.-Ritacollege, Kontich Marc Van den Broeck /01/06 08:45 3 VBS St.-Lucia, Oelegem Marc Van den Broeck /01/06 08:25 3 Ursulinen, Mechelen Werner Hamelinck /01/06 11:10 2 Ursulinen, Mechelen Werner Hamelinck /01/06 14:40 2 Ursulinen, Mechelen Werner Hamelinck /01/06 09:15 3 H. Hartcollege, Wezembeek-Oppem Werner Hamelinck /01/06 08:25 2 OLV Van De Ham, Mechelen Werner Hamelinck /01/06 10:30 2 OLV Van De Ham, Mechelen Werner Hamelinck /01/06 13:25 3 OLV Ten Doorn, Eeklo Werner Hamelinck /01/06 16:00 3 Pius X, Hoboken Marc Van den Broeck /01/06 08:30 4 VBS, Roosbeek Marc Van den Broeck /01/06 08:30 3 St. Gabriëlcollege, Boechout Werner Hamelinck /01/06 13:30 3 St. Gabriëlcollege, Boechout Werner Hamelinck /01/06 09:15 3 Mariagaarde Instituut, Malle Werner Hamelinck /02/06 09:00 3 Freinetschool, Gijzegem Maarten Gillis /02/06 08:20 2 St. Jozefinstituut, Brugge Werner Hamelinck /02/06 10:15 2 St. Jozefinstituut, Brugge Werner Hamelinck /02/06 13:15 2 St. Jozefinstituut, Brugge Werner Hamelinck /02/06 13:30 2 Mater Dei, Brasschaat Marc Van den Broeck /02/06 08:30 4 Immaculata Instituut, De Panne Björn Peeters /02/06 14:10 3 Bisschoppelijk College, Veurne Werner Hamelinck /02/06 08:30 4 Montfortcollege, Rotselaar Werner Hamelinck /02/06 08:20 3 TI Heilige Harten, Ninove Werner Hamelinck 40 8

10 Nr Datum Begin Lesuren School of vereniging Begeleider Aantal 31 07/02/06 13:00 3 TI Heilige Harten, Ninove Werner Hamelinck /02/06 09:20 3 Pius X, Zele Werner Hamelinck /02/06 08:30 4 St. Jozefcollege, Aarschot Werner Hamelinck /02/06 19:30 2 Basisschool Kompas, Geel Marc Van den Broeck /02/06 13:30 3 Lemmensinstituut, Leuven Werner Hamelinck /02/06 13:00 2 KTA, Aalst Maarten Gillis /02/06 08:30 6 Sint-Jozef College, Turnhout Marc Van den Broeck /02/06 09:20 2 Heilig Grafinstituut, Turnhout Marc Van den Broeck /02/06 13:00 2 Heilig Grafinstituut, Turnhout Marc Van den Broeck /02/06 08:30 2 Lutgardis, Oudergem Maarten Gillis /02/06 09:20 2 Heilig Grafinstituut, Turnhout Marc Van den Broeck /02/06 13:00 2 Heilig Grafinstituut, Turnhout Marc Van den Broeck /03/06 08:45 3 De Pijl, Antwerpen Marc Van den Broeck /03/06 21:00 1,5 VTS, Herentals Werner Hamelinck /03/06 10:00 2 KA, Ekeren Marc Van den Broeck /03/06 08:25 4 KSO Glorieux, Roux Werner Hamelinck /03/06 09:00 2 Immaculata, Deurne Marc Van den Broeck /03/06 09:00 2 Siblo Morckhoven, Deurne Marc Van den Broeck /03/06 08:25 4 Sint Franciscus, Evergem Werner Hamelinck /03/06 08:25 2 Sint-Maarten school, Beveren-Waas Werner Hamelinck /04/06 08:30 4 St. Hubertusschool, Niel Werner Hamelinck /04/06 20:00 1 Sancta Maria, Rotselaar Werner Hamelinck /04/06 09:10 2 St. Godelieve, Antwerpen Werner Hamelinck /04/06 20:00 2 Davidsfonds, Zandhoven Werner Hamelinck /04/06 08:30 4 Sint-Johannaschool, Wommelgem Marc Van den Broeck /04/06 08:30 3 De Reuzenboom, Boom Werner Hamelinck /04/06 12:30 3 OLV Sint-Aloysius, Zepperen Marc Van den Broeck /05/06 08:45 4 GBS, Ravels Marc Van den Broeck /05/06 08:30 5 GVBS Vita et Pax, Antwerpen Werner Hamelinck /05/06 08:30 4 GVBS Vita et Pax, Antwerpen Marc Van den Broeck /05/06 14:30 2,5 De Basis, Duffel Maarten Gillis /05/06 14:00 2 Sint-Norbertusinstituut, Duffel Werner Hamelinck /05/06 09:00 4 Wilgenduin, Kalmthout Marc Van den Broeck /05/06 08:30 4 St. Lodewijkscholen, Kwatrecht Werner Hamelinck /06/06 13:10 3 GLS 't Blokje, Loenhout Marc Van den Broeck /06/06 09:00 3 Gem Basisschool, Destelbergen Werner Hamelinck /09/06 13:15 3 Axi-Joma, Deurne Werner Hamelinck /09/06 08:00 4 Sint-Eduardus, Merksem Werner Hamelinck /10/06 08:15 4 College OLV ten Doorn, Eeklo Werner Hamelinck /10/06 08:15 3 College OLV ten Doorn, Eeklo Werner Hamelinck /10/06 19:00 2 De Moerbei, Kemmel Werner Hamelinck /10/06 08:15 2 College OLV ten Doorn, Eeklo Werner Hamelinck /10/06 10:05 6 College OLV ten Doorn, Eeklo Marc Van den Broeck /10/06 10:55 5 College OLV ten Doorn, Eeklo Werner Hamelinck /10/06 08:30 2 St. Annacollege, Antwerpen Werner Hamelinck /10/06 10:00 2 St. Annacollege, Antwerpen Werner Hamelinck /10/06 10:00 2 St. Annacollege, Antwerpen Marc Van den Broeck /10/06 08:30 4 St. Jorisinstituut, Bazel Werner Hamelinck /10/06 13:00 1 St. Jorisinstituut, Bazel Werner Hamelinck /10/06 09:20 3 St. Gabriëlcollege, Boechout Werner Hamelinck /10/06 13:35 3 Mariagaarde Instituut, Malle Werner Hamelinck /10/06 08:25 4 St. Jozefscollege, Izegem Werner Hamelinck /10/06 08:30 4 BSGO, Stabroek Marc Van den Broeck /10/06 08:25 7 St. Jozefscollege, Izegem Werner Hamelinck /10/06 08:30 4 Instituut Heilige Familie, Sint-Niklaas Marc Van den Broeck /10/06 08:40 2 Sint-Ursula Instituut, OLV Waver Werner Hamelinck /10/06 10:35 2 Sint-Ursula Instituut, OLV Waver Werner Hamelinck /10/06 08:30 3 Heilig Grafinstituut, Bilzen Werner Hamelinck /10/06 13:00 3 Heilig Grafinstituut, Bilzen Werner Hamelinck 91 9

11 Nr Datum Begin Lesuren School of vereniging Begeleider Aantal 90 18/10/06 08:20 4 Sint-Jozefsinstituut, Borsbeek Werner Hamelinck /10/06 08:30 4 Lutgardis, Oudergem Marc Van den Broeck /10/06 12:55 3 Instituut Mater Salvatoris, Kapellen Werner Hamelinck /10/06 13:00 2 Freinetschool, Herentals Marc Van den Broeck /10/06 08:25 2 St. Maarten Bovenschool, Beveren Werner Hamelinck /10/06 10:20 2 St. Maarten Bovenschool, Beveren Werner Hamelinck /10/06 08:30 4 VBS Scheutplaneet, Anderlecht Marc Van den Broeck /10/06 13:30 3 VBS Scheutplaneet, Anderlecht Marc Van den Broeck /10/06 13:00 3 KS Joma, Merksem Werner Hamelinck /10/06 08:20 2 St. Jozefhumaniora, Brugge Werner Hamelinck /10/06 10:00 2 St. Jozefhumaniora, Brugge Werner Hamelinck /10/06 13:20 2 St. Jozefhumaniora, Brugge Werner Hamelinck /10/06 15:00 2 St. Jozefhumaniora, Brugge Werner Hamelinck /10/06 08:25 4 Instituut H. Hart van Maria, Berlaar Werner Hamelinck /10/06 13:00 3 Konincklijk Lyceum, Aalst Werner Hamelinck /11/06 13:30 3 Sint Eduardus, Schoten Marc Van den Broeck /11/06 08:30 2 VTS, Turnhout Marc Van den Broeck /11/06 10:20 2 VTS, Turnhout Marc Van den Broeck /11/06 08:30 4 H. Hartinstituut, Halle Marc Van den Broeck /11/06 08:30 2 Heilig Grafinstituut, Turnhout Marc Van den Broeck /11/06 10:20 2 Heilig Grafinstituut, Turnhout Marc Van den Broeck /11/06 08:25 1 Sint Jozefsinstituut, Kontich Guido Mariën /11/06 08:30 2 Sint Jozefsinstituut, Kontich Werner Hamelinck /11/06 09:15 1 Sint Jozefsinstituut, Kontich Guido Mariën /11/06 10:20 1 Sint Jozefsinstituut, Kontich Guido Mariën /11/06 10:20 2 Sint Jozefsinstituut, Kontich Werner Hamelinck /11/06 11:10 1 Sint Jozefsinstituut, Kontich Guido Mariën /11/06 13:55 1 Sint Jozefsinstituut, Kontich Guido Mariën /11/06 13:55 1 Sint Jozefsinstituut, Kontich Werner Hamelinck /11/06 14:55 1 Sint Jozefsinstituut, Kontich Guido Mariën /11/06 14:55 1 Sint Jozefsinstituut, Kontich Werner Hamelinck /11/06 15:45 1 Sint Jozefsinstituut, Kontich Guido Mariën /11/06 15:45 1 Sint Jozefsinstituut, Kontich Werner Hamelinck /11/06 08:30 2 Klein-Seminarie, Sint-Niklaas Werner Hamelinck /11/06 10:20 2 Klein-Seminarie, Sint-Niklaas Werner Hamelinck /11/06 10:20 2 VTS, Turnhout Marc Van den Broeck /11/06 08:30 4 Sint Eduardus, Merksem Marc Van den Broeck /11/06 08:30 4 Berkenboom, Sint-Niklaas Werner Hamelinck /11/06 08:20 4 St. Pieterscollege, Leuven Werner Hamelinck /11/06 08:20 3 Klein Seminarie, Roeselare Werner Hamelinck /11/06 08:30 4 OL Vrouw van Vreugde, Roeselare Werner Hamelinck /11/06 13:20 3 OL Vrouw van Vreugde, Roeselare Werner Hamelinck /11/06 08:30 6 St. Jan Berchmanscollege, Avelgem Werner Hamelinck /11/06 09:20 2,5 St. Lievenscollege, Antwerpen Werner Hamelinck /11/06 08:30 7 St. Lievenscollege, Gent Werner Hamelinck /11/06 14:00 3 Stella Matutina College, Lede Marc Van den Broeck /11/06 08:45 4 Sint Isidorus, Sint-Niklaas Werner Hamelinck /11/06 08:15 4 Spes Nostra, Kuurne Werner Hamelinck /12/06 10:15 2 Sint Bavo, Gent Werner Hamelinck /12/06 08:30 4 Maria Boodschap Lyceum, Brussel Marc Van den Broeck /12/06 08:30 4 OLV van Lourdesinstituut, Ekeren Werner Hamelinck /12/06 13:00 3 Don Bocso, Wijnegem Werner Hamelinck /12/06 08:30 4 GIBO Heiken, Brasschaat Werner Hamelinck /12/06 08:30 1 GIBO Heiken, Brasschaat Guido Mariën 30 10

12 Geografische spreiding van het aantal groepen Gemeente Aantal Gemeente Aantal Prov. Antwerpen Arr. Antwerpen Antwerpen 18 Niel 1 Boechout 3 Ranst 1 Boom 1 Schoten 1 Brasschaat 3 Stabroek 1 Essen 1 Wijnegem 1 Kalmthout 1 Wommelgem 1 Kapellen 1 Wuustwezel 1 Kontich 16 Zandhoven 1 Malle 2 Arr. Mechelen Arr. Turnhout Berlaar 1 Geel 1 Duffel 2 Herentals 2 Mechelen 5 Ravels 1 Sint-Katelijne-Waver 2 Turnhout 10 Prov. Vlaams-Brabant Arr. Leuven Arr. Halle-Vilvoorde Boutersem 1 Aarschot 1 Leuven 2 Halle 1 Rotselaar 2 Wezembeek-Oppem 1 Boutersem 1 Prov. Limburg Arr. Hasselt Arr. Tongeren Sint-Truiden 1 Bilzen 2 Prov. West-Vlaanderen Arr. Brugge Arr. Roeselare Brugge 7 Izegem 2 Roeselare 4 Arr. Ieper Arr. Tielt Heuvelland 1 Oostrozebeke 1 Arr. Kortrijk Arr. Veurne Avelgem 1 De Panne 1 Kuurne 1 Veurne 1 Brussel Hoofdstedelijk Gewest Arr. Brussel Anderlecht 2 Brussel 1 Oudergem 2 11

13 Gemeente Aantal Gemeente Aantal Prov. Oost-Vlaanderen Arr. Aalst Arr. Gent Aalst 3 Destelbergen 1 Lede 1 Evergem 1 Ninove 2 Gent 3 Arr. Dendermonde Arr. Sint-Niklaas Wetteren 1 Beveren 3 Zele 1 Kruibeke 2 Sint-Niklaas 5 Arr. Eeklo Arr. Oudenaarde 1 Eeklo 6 Ronse Eigen educatieve activiteiten Cursussen Door het ontvangen van bezoekers, verschaffen de volkssterrenwachten aan geïnteresseerden een eerste introductie tot de sterrenkunde. Er bestaat bij een deel van het publiek echter ook behoefte aan diepgaandere informatie. Om aan deze behoefte tegemoet te komen, worden er cursussen ingericht. Het gevarieerde aanbod reflecteert de diverse, specifieke belangstellingspunten van het publiek, als ook de verschillende niveaus van diepgang waaraan behoefte is. De cursussen zijn opgevat als permanente vorming eerder dan als onderwijs in de traditionele zin van het woord. Basiscursus Sterrenkunde Deze hoofdzakelijk beschrijvende cursus poogt een algemeen overzicht te geven van de ganse sterrenkunde. De veronderstelde voorkennis van wiskunde, fysica en chemie is deze van het niveau volledig lager secundair onderwijs, wetenschappelijke afdeling. De cursus loopt van midden september tot eind april. Twee lessen gaan door in het planetarium van de Antwerpse dierentuin. Cursusjaar in 2006 Datum Periode Onderwerp en verantwoordelijke lesgever Lesduur Deelnemers 12/01/06 20:00 22:10 Instrumenten voor de amateur (Didier Van Hellemont) 2: /01/06 20:00 22:10 Praktische wenken voor waarnemingen (Didier Van Hellemont) 2: /01/06 20:00 22:10 Afstand van sterren (Herman Fornhoff) 2: /02/06 20:00 22:10 Helderheid van sterren (Herman Fornhoff) 2: /02/06 20:00 22:10 Licht en kleur (Herman Fornhoff) 2: /02/06 20:00 22:10 Classificatie van sterren (Herman Fornhoff) 2: /02/06 20:00 22:10 Dubbelsterren, massa van sterren (Herman Fornhoff) 2: /03/06 20:00 22:10 De zon en sterstructuur (Dirk Callebaut) 2: /03/06 20:00 22:10 Ontstaan en levensloop van sterren (Dirk Callebaut) 2: /03/06 20:00 22:10 Het Melkwegstelsel (Charles Ramsdonck) 2: /03/06 20:00 22:10 Extragalactische stelsels (Charles Ramsdonck) 2: /04/06 20:00 22:10 De roodverschuiving (Charles Ramsdonck) 2: /04/06 20:00 22:10 Het heelal (Charles Ramsdonck) 2:

14 Er waren 46 cursisten ingeschreven, waarvan er 41 een getuigschrift behaalden. Behaalden een getuigschrift met vrucht: Brosens Tom Geukens Kris Symons Hugo Claes Alex Ingelbrecht Hugo Van den Eynde Koen De Baere Geert Mets Danny Van Eif Tjeerd Devriese Michel Ryckbosch Berlinda Wynen Fernand Doossche Carlo Sretenovic Ljiljana Behaalden een getuigschrift voor regelmatige aanwezigheid: Bal Margit Haegemans Hugo Van den Eynde Karel Bellens Ann Livens Wim Van Erck Wim Blockx André Noppen Jan Van Horebeek Greet Ceulemans Walter Platteau Hemut Van Humbeeck René Cuyt Greet Senecaut Inez Verbergt Carina De Bie Dirk Stockman Bruno Verelst Johan De Bie Hans Timmermans Jean-Paul Vertommen Guy De Wit Jef Van Bocxstaele Ine Willemoens Johan Guldentops Guy Van den Bril Guy Winkler Alpfonse Guy Cursusjaar in 2006 Datum Periode Onderwerp en verantwoordelijke lesgever Lesduur Deelnemers 14/09/06 20:00 22:10 Verwelkoming (Walter De Raedt) 2: /09/06 20:00 22:10 Planetarium: Wegwijzers aan de hemel (Ivo Verlaeckt) 2: /09/06 20:00 22:10 Planetarium: Horizon, equator, ecliptica (Ivo Verlaeckt) 2: /10/06 20:00 22:10 De hemel in beweging (Ivo Verlaeckt) 2: /10/06 20:00 22:10 Tijdrekening (Cis Verbeeck) 2: /10/06 20:00 22:10 Coördinaten en tijdrekening, deel 1 (Cis Verbeeck) 2: /10/06 20:00 22:10 Coördinaten en tijdrekening, deel 2 (Cis Verbeeck) 2: /11/06 20:00 22:10 Het zonnestelsel, deel 1 (Walter De Raedt) 2: /11/06 20:00 22:10 Het zonnestelsel, deel 2 (Walter De Raedt) 2: /11/06 20:00 22:10 Het zonnestelsel, deel 3 (Walter De Raedt) 2: /11/06 20:00 22:10 Planetoïden, kometen en meteoren, deel 1 (Marc Gyssens) 2: /12/06 20:00 22:10 Planetoïden, kometen en meteoren,deel 2 (Marc Gyssens) 2: /12/06 20:00 22:10 De wetten van Kepler (Herman Fornhoff) 2:00 41 Er zijn 45 cursisten ingeschreven. Cursus Praktische Sterrenkunde In deze lessenreeks kunnen zowel nieuwkomers als zij die reeds wat achtergrondkennis van sterrenkunde hebben, hun gading vinden. De lesgevers vertrekken van de praktijk zelf om van de geïnteresseerde een beginnend waarnemer te maken. Telkens het weer het toelaat, wordt er daadwerkelijk waargenomen, maar ook bij bewolkt weer genieten demonstraties en simulaties de voorkeur boven zuiver doceren. Deze aanpak vergt van de deelnemer uiteraard een actieve inzet. Eén les gaat echter door in het planetarium van de Antwerpse dierentuin; de andere op Urania. Cursusjaar in 2006 Alle lessen van het cursusjaar gingen door in het najaar van Er waren 28 cursisten ingeschreven, 24 behaalde een getuigschrift behaalden. 13

15 Behaalden een getuigschrift voor regelmatige aanwezigheid: Blockx Catherine Jacobs Jozef Roelants Walter Buts Marinus Jansegers Christiane Schoors Natalie Clevers Jozef Langbeen Ludo Truyts Eddy Dammen Ferdinand Laukens Erwin Van der meirsch Anja De Saeger Karel Lemmens Gaston Van Wijnsberghe Shana Decoster Koen Marynen Jan Vanherreweghe Dora Dillen Philippe Peere Julien Verhesen Sandra Hesbain Bernadette Perneel Luc Vleminckx Dora Cursusjaar in 2006 Datum Periode Onderwerp en verantwoordelijke lesgever Lesduur Deelnemers 19/09/06 20:00 22:10 Eenvoudige waarnemingstechnieken (Didier Van Hellemont) 2: /09/06 20:00 22:10 Planetarium: Sterrenbeelden (Didier Van Hellemont) 2: /10/06 20:00 22:10 Verrekijkers (Steve Van Impe) 2: /10/06 20:00 22:10 Lichthinder (Rob Embrechts) 2: /10/06 20:00 22:10 Telescopen (Dirk Hofmans) 2: /10/06 20:00 22:10 Meteoren (Jan Verbert) 2: /11/06 20:00 22:10 Astrofotografie (Dirk Hofmans) 2: /11/06 20:00 22:10 Deep-sky (Sven De Deyne) 2: /11/06 20:00 22:10 Planeten (Karel Van den Troost) 2: /11/06 20:00 22:10 Astronomische software en Internet (Dirk Hofmans) 2: /12/06 20:00 22:10 Atlassen en catalogi (Didier Van Hellemont) 2: /12/06 20:00 22:10 Astrofotografie in de praktijk (Dirk Hofmans) 2:00 24 Er zijn 27 cursisten ingeschreven. Cursus Kijkerbouw De Cursus Kijkerbouw richt zich zowel tot beginnelingen als gevorderden. Voor de nieuwkomers richt de cursus zich op het bouwen van een Newton-telescoop. Daarbij wordt uiteraard ook aandacht besteed aan de fysische principes die aan dit instrument ten grondslag liggen. Voor de gevorderden ligt de nadruk op het vergelijken van diverse telescoopsystemen, de fouten van klassieke systemen en een optimale afstelling. De lessen worden om de twee jaar georganiseerd in het atelier van Volkssterrenwacht Urania, op dinsdagavond, telkens van 20 u. tot 22 u. 10, onder begeleiding van Chris Baetens. Ze kunnen jaarlijks ook worden gevolgd op donderdagavond, telkens van 20 u. tot 22 u. 10, in de spiegelslijperij van het planetarium van de Antwerpse dierentuin, onder leiding van Robert De Graef en Hugo Riemis. Om een optimale begeleiding te kunnen waarborgen, worden op beide locaties slechts een beperkt aantal cursisten toegelaten. Cursusjaar in 2006 Er waren 14 lessen in Er waren 6 cursisten ingeschreven, die allen een getuigschrift behaalden. Behaalden een getuigschrift voor regelmatige aanwezigheid: De Baetselier Iwein Dumoulin Siska Van Kelst Willy De Bruyn Mark Seger Roger Verhaegen Robert Cursusjaar in 2007 De cursus kon dit cursusjaar enkel in de spiegelslijperij van het planetarium van de Antwerpse dierentuin worden gevolgd. Er hebben zich hiervoor geen cursisten aangemeld. 14

16 Cursus Kijkerbouw voor Gevorderden Deze cursus vindt plaats op dinsdag en/of vrijdagavond op Urania, van 20 u. tot 22 u. 10 en loopt van half september tot begin mei. Hij wordt alternerend ingericht met de Cursus Kijkerbouw. Het is de bedoeling ex-cursisten van de Cursus Kijkerbouw de mogelijkheid te geven onder begeleiding een grotere telescoop te bouwen. De tijdens de Cursus Kijkerbouw opgedane kennis en vaardigheiden zijn een vereiste om deze cursus aan te vatten. Er wordt veel aandacht besteed aan de verschillende systemen, monteringen, aandrijvingen en hun voor- en nadelen. Bij helder weer komt ook het waarnemen met zelfbouwinstrumenten aan bod. Alle lessen werden begeleid door Chris Baetens in samenwerking met andere leden van de Werkgroep Kijkerbouw. Ze gaan door op Urania. De cursus wordt niet ingericht in Cursusjaar in 2006 Er waren 24 sessies in 2006 en er zijn 3 cursisten ingeschreven. Jeugdcursus Sterrenkunde De Jeugdcursus Sterrenkunde richt zich tot 12- tot 15-jarigen en poogt een algemeen overzicht te geven van de sterrenkunde. Geen voorkennis van wiskunde, fysica of chemie wordt verondersteld. Vertrekkend van een structuurtekening van het heelal komen achtereenvolgens zon, aarde, maan, planeten, kometen, meteoren, sterren en sterrenstelsels aan bod. Met het oog op de praktijk worden ook coördinaten, verrekijkers en telescopen behandeld. De cursus bestaat uit een twintigtal lessen, meestal op zaterdag van 10 u. tot 12 u. Twee lessen gaan door in het planetarium van de Antwerpse dierentuin. Er zijn ook een zestal waarnemingsavonden en een astrokwis voorzien. Cursusjaar in 2006 Datum Periode Onderwerp en verantwoordelijke lesgever Lesduur Deelnemers 14/01/06 10:00 12:00 Het zonnestelsel, deel 1(Laura Wittemans) 2: /01/06 10:00 12:00 Het zonnestelsel, deel 2(Laura Wittemans) 2: /01/06 10:00 12:00 Weerkunde (Kristof De Bruyn) 2: /02/06 10:00 12:00 Ruimtevaart (Kristof De Bruyn) 2: /02/06 10:00 12:00 De sterren, deel 1 (Matthias Van Wijnendaele) 2: /02/06 10:00 12:00 De sterren, deel 2 (Matthias Van Wijnendaele) 2: /02/06 20:00 22:30 Waarnemingsavond: Planeten (Pieter Fillet) 2: /02/06 10:00 12:00 Sterrenstelsels (Gertrui Vandist) 2: /02/06 20:00 22:30 Waarnemingsavond: Dubbelsterren en variabelen (K, Bonjean) 2: /03/06 20:00 22:00 Planetarium: Coördinaten (Marianne Busschots) 2: /03/06 10:00 12:00 Coördinaten en atlassen (Marianne Busschots) 2: /03/06 10:00 12:00 Astrokwis (Marianne Busschots) 2: /03/06 20:00 22:30 Waarnemingsavond: Deep-sky (Cas Lemmens) 2:30 9 Er waren 9 cursisten ingeschreven, die allen een getuigschrift behaalden. Behaalden een getuigschrift voor regelmatige aanwezigheid: Akenzua Neil efe Mees Koen Van Petegem Robbe Dolhain Gobius Meeus Laurens Vanhulle Alexander Janssens Arna Planchenault Aricia Verstraelen Wouter 15

17 Cursusjaar in 2006 Datum Periode Onderwerp en verantwoordelijke lesgever Lesduur Deelnemers 16/09/06 10:00 12:00 Verwelkoming, totaalbeeld heelal (Marianne Busschots) 2: /09/06 10:00 12:00 De zon (Olivier De Deken) 2: /10/06 20:00 22:00 Planetarium: Sterrenbeeld (Marianne Busschots) 2: /10/06 10:00 12:00 Planeetbeweging en tijdsbepaling (Toon Verlinden) 2: /10/06 10:00 12:00 De aarde, deel 1 (Noortje Coremans) 2: /10/06 20:00 22:30 Waarnemingsavond: Sterrenbeelden (Stefanie Verberckt) 2: /10/06 10:00 12:00 De aarde, deel 2 (Noortje Coremans) 2: /11/06 10:00 12:00 Het zonnestelsel, deel 1 (Laura Wittemans) 2: /11/06 10:00 12:00 Het zonnestelsel, deel 2 (Laura Wittemans) 2: /11/06 20:00 22:30 Waarnemingsavond: Planeten (Ini Vanwesenbeeck) 2: /11/06 10:00 12:00 De maan (Ini Vanwesenbeeck) 2: /12/06 20:00 22:30 Waarnemingsavond: De maan (Ini Vanwesenbeeck) 2:30 11 Er zijn 13 cursisten ingeschreven. Seminaries Sterrenkunde In tegenstelling tot de Basiscursus Sterrenkunde, behandelen de Seminaries Sterrenkunde de astronomie niet in haar geheel, maar beperken zij zich tot het uitdiepen van enkele jaarlijks wisselende onderwerpen. Elk onderwerp wordt behandeld door een specialist op dat gebied. De veronderstelde voorkennis van wiskunde, natuurkunde en scheikunde is deze van het niveau volledig hoger middelbaar onderwijs, wetenschappelijke opleiding. Ook wordt voorkennis van de Basiscursus Sterrenkunde verondersteld. De cursus gaat door dinsdagavond van 20 u. tot 22 u. 10, van midden september tot begin mei. Cursusjaar in 2006 Gedurende in totaal 12 lessen kwamen de volgende thema s aan bod: Biljarten met planeten (F. Janssens, 1 les) Variabele sterren (E. Broens, 2 lessen) De verrassingen van het drielichamenprobleem (F. Janssens, 1 les) Sterrenkunde in onze streken in de 16 de en 17 de eeuw (S. Van Impe, 1 les) Exoplaneten (S. De Jonge, 1 les) Radio-astronomie (P. Vanouplines, 1 les) Radio-astronomie voor amateurastronomen (P. Vanouplines, 1 les) Cosmograil en Mercator (H. Van Winckel, 3 lessen) Supernovae van type Ia (Ch. Ramsdonck, 1 les) Er waren in totaal 61 cursisten ingeschreven, waarvan er 41 een getuigschrift behaalden. Behaalden een getuigschrift voor regelmatige aanwezigheid: Buelens Edward Heylen Yvan Van De Walle Willem Coen Ivo Jacobs Axel Van den Abeele Guy De Block Hugo Janssens Guido Van den Bergh Raphaël De Cauwsemaecker Koen Jonckheere Valère Van den Heuvel Ivo De Herdt Herman Laes Henry Van Gastel Nin De Laet Jozefa Lemmens Emilius Van Hove Luc De Saeger Karel Malfait Ludo Van Huffel Sven Decolvenaer Dirk Peeters Andy Van Ranst Marcel Dekoninck Jozef Peters Joseph Verbist Leopold Delmelle Jacques Peters Liesbeth Vercammen Josée Derkinderen Maria Scheers Marleen Verhelst Paul Dielen Daniel Smeets Marc Vervaet Yvan Dujardin Nadine Suetens Joseph Wijnings Ludo Heylen René Van Antwerpen Roland 16

18 Cursusjaar in 2006 Gedurende in totaal 12 lessen komen de volgende thema s aan bod: Dwerggalaxieën (S. De Rijke, 2 lessen) Zonnefysica en het neutrinoprobleem (Ch. Ramsdonck, 3 lessen) Het raadsel van de verdwenen Wolf-Rayet-Rontgenbronnen (A. De Groof, 1 les) De maan, onze buur (T. Dethier, 3 lessen) De ondergang van de dinosauriers (Ph. Claeys, 2 lessen) Het kilmaat op aarde: kwestie van evenwicht (S. De Witte, 1 les) Er zijn in totaal 67 cursisten ingeschreven voor één of meer onderdelen. Basiscursus weerkunde Deze cursus geeft een algemeen overzicht van de weerkunde. De lessen worden geïllustreerd aan de hand van de apparatuur in het weerstation van de sterrenwacht. De veronderstelde voorkennis is deze van het niveau volledig lager secundair onderwijs. De lessen gingen door op Urania, meestal op donderdagavond van 20 u. tot 22 u. 10. Cursusjaar in 2006 Datum Periode Onderwerp en verantwoordelijke lesgever Lesduur Deelnemers 12/01/06 20:00 22:10 Invloed weer op energie, deel 2 (Stefan Meulemans) 2: /01/06 20:00 22:10 Kaarten beoordelen (David Dehenauw) 2:00 11 Er waren 14 cursisten ingeschreven, waarvan er 11 een getuigschrift behaalden. Behaalden een getuigschrift voor regelmatige aanwezigheid: Boschmans Andreas Gervais Jules Peters Joseph Calders Stijn Jacobs Mark Van De Walle Willem De Laet Jozefa Léonard Michel Van Seggelen Richard De vis Ann Meuris Christel Cursus zwarte gaten Zwarte gaten vormen het meest abstracte onderwerp uit de sterrenkunde. Een zwart gat is de meest extreme toestand die de materie kan aannemen. Het is onzichtbaar, alles wat er intuimelt komt er nooit meer uit, in de onmiddellijke omgeving wordt de zwaartekracht oneindig sterk en vervormt de ruimte. Wanneer ze bovendien deel uitmaken van een sterrenstelsel hebben ze hierop een grote invloed. Deze thematische cursus vatte in 7 lessen onze huidige inzichten terzake samen. De lessen gingen door op Urania, op donderdagavond van 20 u. tot 22 u. 10. Cursusjaar in 2006 Er waren 33 cursisten ingeschreven, waarvan er 30 een getuigschrift behaalden. Behaalden een getuigschrift voor regelmatige aanwezigheid: Calders Stijn Jacobs Axel Smeets Niels Dammen Ferdinand Jacobs Mark Stockmans Liliane De Laet Jozefa Jacobs Paul Truyen Robin Decolvenaer Dirk Laes Henry Van De Walle Willem Derkinderen Maria Langbeen Ludo Van den Broeck Peter Hens Marc Lemmens Emilius Verheeke Walter Hermans Walter Moens An Vervaet Yvan Herremans Christl Moorkens Thierry Vleminckx Dora Hesbain Bernadette Peters Joseph Willemarck Walter Horemans Annie Rongé Martine Willemarck Werner 17

19 Sterrenplukkers Deze cursus richt zich tot kinderen van 7 tot 11 jaar en bestaat uit 12 lessen op zaterdagnamiddag van 14 u. tot 16 u., Er wordt les gegeven door ervaren monitoren van Urania s jeugdwerking Oberon. Wegens het grote succes werden ook in de deelnemers in twee groepen worden opgesplitst. Daarom werd besloten om vanaf het cursusjaar een differentiëring naar leeftijd door te voeren. De Sterrenplukkers richt zich voortaan tot de leeftijdsgroep van 10 tot 11 jaar, terwijl de Sterrenstofjes (zie hieronder) zich richt tot de leeftijdsgroep van 7 tot 9 jaar. Cursusjaar in 2006 Datum Periode Onderwerp Lesduur Deelnemers 14/01/06 14:00 16:00 Weerkunde (Laura Wittemans) 2: /01/06 14:00 16:00 Weerkunde (Laura Wittemans) 2: /02/06 14:00 16:00 Planeten, deel 1 (Björn Peeters) 2: /02/06 14:00 16:00 Planeten, deel 1 (Björn Peeters) 2: /03/06 14:00 16:00 Planeten, deel 2 (Björn Peeters) 2: /03/06 14:00 16:00 Planeten, deel 2 (Björn Peeters) 2: /04/06 14:00 16:00 Manen (Noortje Coremans) 2: /04/06 14:00 16:00 Manen (Noortje Coremans) 2: /05/06 14:00 16:00 Kometen, meteoren en planetoïden (Goedele Deconinck) 2: /05/06 14:00 16:00 Kometen, meteoren en planetoïden (Goedele Deconinck) 2: /06/06 14:00 16:00 Buitenaards leven (Björn Peeters) 2: /06/06 14:00 16:00 Buitenaards leven (Björn Peeters) 2:00 20 Er waren 43 cursisten ingeschreven, waarvan er 40 een getuigschrift behaalden. Behaalden een getuigschrift voor regelmatige aanwezigheid: Bulteel Lennart Hens Bart Van Assche Jens Buts Diederik Herbots Cato Van Den Berghe Raya Colijn Olivier Herremans Bart van Heijst Pieter Coppens Bart Laukens Dries Van Mossevelde Alexander Coppens Peter Laukens Tim Vandervorst Hendrik Cousein Cyril Le Bris Alexander Vanhaverbeke Loes De Rache Nicolas Leblanc Raf Vanheule Eva De Schepper Lan Luyten Wannes Verbiest William Dierckx Tom Mertens Remco Vertommen Cherstine Druyts Mathias Nechelput Larissa Vissers Samuel Franquet Liselotte Rosaer Stijn Wijns Bart Geuens Christophe Swaenen Julie Willemarck Wouter Goethaert Jasper Valente Simon Willems Nicholas Gorrebeeck David Cursusjaar in 2006 Datum Tijdstip Onderwerp Lesduur Deelnemers 30/09/06 14:00 16:00 Kennismaking (Ini Vanwesenbeeck) 2: /10/06 14:00 16:00 Kosmologie (Nastassia Smeets) 2: /11/06 14:00 16:00 Ruimtevaart (Frederik Bové) 2: /12/06 14:00 16:00 Radioastronomie (Johan Vennekens) 2:00 25 Er zijn 26 cursisten ingeschreven. 18

20 Cursus sterrenstofjes Bij Sterrenstofjes maken kinderen van 7 tot 9 op een creatieve manier kennis met de wonderen van de sterrenkunde. Elke eerste zaterdag van de maand krijgen ze een sterrenkundige ontmoeting op de sterrenwacht, waarin ze ondergedompeld worden in de wereld van sterren en planeten. Een sessie bestaat uit een lesgedeelte en een actief deel met leerrijke spelletjes en knutselwerkjes. De lessen duren twee uur, van 14 u tot 16 u met een kwartiertje pauze. Cursusjaar in 2006 Datum Tijdstip Onderwerp Lesduur Deelnemers 23/09/06 14:00 16:00 Sterrenstofjes op reis (Ini Vanwesenbeeck) 2: /10/06 14:00 16:00 Ik zag twee beren aan de hemel! (Ini Vanwesenbeeck) 2: /11/06 14:00 16:00 Ik maak mijn eigen sterrenkaart (Johan Vennekens) 2: /12/06 14:00 16:00 Ik word een beroemde astronoom (Benny Geys) 2:00 26 Er zijn 27 cursisten ingeschreven. Uitreiking van getuigschriften Naar jaarlijkse traditie werd het cursusjaar afgesloten met een diploma-uitreiking, dit jaar op dinsdagavond 9 mei. Voor de derde keer op rij ging deze niet door op Urania zelf, maar in het auditorium van het Provinciehuis te Antwerpen. Na een voorwoord door bestendig afgevaardigde Ludo Helsen en een overzicht van het voorbije werk- en cursusjaar en een vooruitblik op de nabije toekomst, volgde er een voordracht door gastspreker VTM weervrouw Jill Peeters over haar boek Jill doet het weer. Er was voor deze diploma-uitreiking en de voordracht van Jill Peeters veel belangstelling: ongeveer 150 leden met hun familie woonden dit evenement bij. Tenslotte werd overgegaan tot de uitreiking van in totaal 202 getuigschriften. Tijdens een bescheiden receptie kon nog worden nagepraat met medecursisten en lesgevers over het voorbije cursusjaar. Overige educatieve activiteiten Individuele bezoekers Naast groepsbezoeken (zie p. 3 e.v.), stelt Urania haar deuren elke vrijdagavond en woensdagnamiddag open voor individuele bezoekers, die een begeleid programma krijgen aangeboden op vrijdag van 20 u. 30 tot 23 u. en op woensdag van 15 u. tot 17 u. Dit programma bestaat uit een introductie tot de sterrenkunde en een rondleiding door de Volkssterrenwacht met mogelijkheid tot waarnemen bij helder weer. In 2006 werden 30 groepen individuele bezoekers ontvangen met in totaal 244 deelnemers, een daling ten opzichte van 2005 (42 groepen met in totaal 295 deelnemers). Hierbij moet worden aangestipt dat het aantal individuele bezoekers op vrijdagavond erg weerafhankelijk is. Geografische spreiding van individuele bezoekers Gemeente Aantal Gemeente Aantal Prov. Antwerpen Arr. Mechelen Berlaar 1 Heist-op-den-Berg 2 Bornem 7 Lier 6 Duffel 9 Putte 4 19

21 Gemeente Aantal Gemeente Aantal Arr. Antwerpen Aartselaar 3 Kontich 10 Antwerpen 57 Lint 2 Boechout 5 Mortsel 5 Boom 4 Niel 1 Brasschaat 2 Ranst 10 Brecht 5 Rumst 6 Edegem 11 Schelle 2 Hemiksem 6 Schoten 10 Hove 4 Wuustwezel 1 Kalmthout 4 Zoersel 11 Kapellen 4 Zwijndrecht 1 Arr. Turnhout Geel 2 Laakdal 1 Herentals 2 Mol 2 Kasterlee 3 Turnhout 4 Prov. Vlaams-Brabant Prov. Oost-Vlaanderen Arr. Halle-Vilvoorde Arr. Eeklo Aarschot 1 Eeklo 2 Grimbergen 1 Kampenhout 2 Arr. Gent Vilvoorde 1 Gent 1 Zaventem 4 Wondelgem 1 Arr. Leuven Arr. Sint-Niklaas Hoegaarden 3 Sint-Niklaas 2 Leuven 7 Rotselaar 1 Prov. West-Vlaanderen NEDERLAND 3 DUITSLAND 2 Arr. Veurne IERLAND 1 Koksijde 5 Astrokids Pas vanaf 12 jaar kunnen jongeren terecht bij Oberon, de jeugdafdeling van Urania. Toch bestaat er ook bij kinderen uit de lagere school een enorme interesse naar alles wat met de ruimte te maken heeft. Voor de leeftijdsgroep van 7 tot 11 jaar werden daarom twee initiatieven uitgewerkt: Sterrenplukkers, een aan deze kinderen aangepaste cursus (zie p. 18) en Astrokids, een (ongeveer) vierdaags sterrenkamp. Op een speelse maar didactisch verantwoorde wijze worden kinderen vertrouwd gemaakt met begrippen uit de astronomie, ruimtevaart en weerkunde. Voor de logistiek werd beroep gedaan op Urania Diensten v.z.w. Dit sterrenkamp werd in 2006 driemaal gerealiseerd, telkens tijdens de schoolvakantieperiodes (3 tot 6 januari met 31 kinderen, 10 tot 14 april met 29 kinderen en 31 juli tot 4 augustus met 24 kinderen). De eerste twee reeksen ging door op Urania in dagverblijf. De laatste ging door in het Provinciaal Centrum van Oostmalle. 20

22 Voordracht Missie naar Mars Op zondag 12 februari om 15 u. gaf Ad Meskens, projectcoördinator van de Karel De Grote Hogeschool Antwerpen, op Urania een voordracht op Urania Missie naar Mars. Mars staat weer in het middelpunt van de belangstelling. Ook duikt weer de droom (voor sommigen, visie) op om Mars te koloniseren. Is dit wel mogelijk? Wat zijn de omstandigheden die op Mars heersen? Deze en meer vragen werden aangesneden in het project Missie naar Mars. Er waren in totaal 30 belangstellenden. Leerkrachtendag Op woensdagnamiddag 22 februari vond op Urania de tweede leerkrachtendag plaats. In totaal 52 leerkrachten, vergezeld van hun partner en kinderen, kwamen een kijkje nemen. Ze kregen een rondleiding doorheen de sterrenwacht, een overzicht van de educatieve troeven van Volkssterrenwacht Urania, en nog een drankje als afsluiter. De laatste jaren is het aantal bezoekende groepen aanzienlijk gestegen. We willen dit naar scholen toe zo goed mogelijk educatief omkaderen. Op de webpagina van Edurania kan men zich inschrijven op onze educatieve nieuwsbrief voor het kleuter-, lager- en secundair onderwijs. Daarnaast kan men er ook kant-enklare lespakketten downloaden, die naadloos aansluiten bij de eindtermen en het bezoek aan de sterrenwacht. Geografische spreiding van de deelnemers aan de leerkrachtendag Gemeente Aantal Gemeente Aantal Prov. Antwerpen Arr. Antwerpen Antwerpen 7 Hove 5 Boechout 1 Lint 1 Brasschaat 2 Ranst 2 Edegem 1 Rumst 1 Essen 2 Arr. Mechelen Arr. Turnhout Berlaar 2 Hulshout 1 Duffel 1 Oud-Turnhout 2 Heist-op-den-Berg 2 Rijkevorsel 1 Lier 4 Turnhout 1 Mechelen 1 Prov. Vlaams-Brabant Arr. Halle-Vilvoorde Arr. Leuven Halle 1 Begijnendijk Prov. Oost-Vlaanderen Arr. Aalst Arr. Gent Ninove 1 Gent 2 Wachtebeke 1 Arr. Dendermonde Arr. Sint-Niklaas Berlare 1 Beveren 2 Buggenhout 1 Sint-Niklaas 1 Hamme 2 Temse 1 21

23 Sterrenkijkdagen en Nacht van de Duisternis Jaarlijks organiseert de Vereniging voor Sterrenkunde de Sterrenkijkdagen. Alle Vlaamse volkssterrenwachten en andere sterrenkundige verenigingen, evenals particulieren, stellen dan hun kijkers ten dienste van het publiek. Onder begeleiding kan men de sterrenhemel komen bewonderen. De 24ste editie van dit evenement vond plaats op vrijdagavond 3 en zaterdagavond 4 maart Tegelijk was deze laatste avond het begin van de negende Nacht van de Duisternis. Om het publiek bewust te maken van de steeds toenemende problematiek van lichthinder, wordt jaarlijks in heel Vlaanderen deze dag georganiseerd, onder de auspiciën van de Werkgroep Lichthinder van de Vereniging voor Sterrenkunde, Preventie Lichthinder en de Bond Beter Leefmilieu. Op vrijdagavond was het helaas bewolkt. Op zaterdagavond was het echter in het begin van de avond helder, en konden de bezoekers kijken naar de maan, de planeet Saturnus en talrijke deepsky-objecten. Op zaterdagavond kon men kijken naar de maan, de planeet Saturnus en verschillende deep-sky-objecten. Zoals vorig jaar, werd er buiten een projectiescherm opgesteld waarop beelden werden geprojecteerd van de maan en van Saturnus. Deze beelden werden gemaakt via een CCD-camera achter twee telescopen. Op vrijdagavond kregen de bezoekers een vervangprogramma, bestaande uit een introductie tot het waarnemen en de verschijnselen die dan zichtbaar waren, een introductie tot de waarnemingsinfrastructuur van de volkssterrenwacht en een bezoek aan het weerstation. Er werden in totaal 340 belangstellenden genoteerd, die werden verdeeld over 30 groepen. Geografische spreiding van de deelnemers aan de Sterrenkijkdagen Gemeente Aantal Gemeente Aantal Prov. Antwerpen Arr. Antwerpen Aartselaar 7 Mortsel 9 Antwerpen 69 Niel 2 Boechout 3 Ranst 7 Boom 5 Rumst 6 Borsbeek 8 Schelle 3 Brasschaat 9 Schilde 1 Brecht 3 Schoten 1 Edegem 12 Stabroek 2 Hemiksem 2 Wijnegem 3 Hove 8 Wommelgem 3 Kapellen 1 Wuustwezel 1 Kontich 15 Zoersel 8 Lint 9 Zwijndrecht 8 Malle 2 Arr. Mechelen Arr. Turnhout Bonheiden 4 Geel 3 Bornem 4 Grobbendonk 5 Duffel 11 Herentals 5 Heist-op-den-Berg 11 Herenthout 3 Lier 19 Merksplas 1 Mechelen 13 Oud-Turnhout 2 Nijlen 8 Turnhout 5 Puurs 4 Vosselaar 3 Sint-Katelijne-Waver 4 Willebroek 3 22

24 Gemeente Aantal Gemeente Aantal Prov. Vlaams-Brabant Arr. Halle-Vilvoorde Arr. Leuven Herne 1 Leuven 1 Ternat 2 Tervuren 1 Prov. Oost-Vlaanderen Arr. Dendermonde Arr. Sint-Niklaas Zele 1 Kruibeke 2 Sint-Niklaas 1 Temse 9 Brussels Hoofdstedelijk Gewest Prov. Limburg Arr. Brussel Arr. Maaseik Brussel 3 Lommel 1 FRANKRIJK 1 NEDERLAND 2 Voordracht over Mercator-telescoop Op zondag 5 maart om 15 u. gaf Prof. dr. Christoffel Waelkens (K.U. Leuven) op Urania een voordracht op Urania over de Vlaamse Mercator-telescoop op La Palma. Deze bevindt zich op de internationale Roque de los Muchachos sterrenwacht in Santa Cruz de la Palma. Met deze telescoop beschikt Vlaanderen over een belangrijke troef om sterrenkundige waarnemingen op internationaal competitief niveau te verrichten. Het is een middelgroot instrument (met een primaire spiegeldiameter van 1,20 m), maar biedt de mogelijkheid om voor een relatief beperkt budget uniek wetenschappelijk onderzoek te doen. Bovendien laat deze telescoop langdurige waarnemingen toe, wat nodig is om lange-termijn-projecten uit te voeren. Er waren in totaal 50 belangstellenden. Totale zonsverduistering Op 29 maart vond er een totale zonsverduistering plaats. De totale fase was achtereenvolgens zichtbaar in Togo, Benin, Nigeria, Niger, Tsjaad, Libië, Turkije, Georgië, Kazakstan, Rusland en Mongolië. Ook in ons land was de eclips zichtbaar, zij het als een gedeeltelijke met een grootte van bijna 35%. De Vlaamse volkssterrenwachten besloten hierrond een happening op te zetten. Via een gezamenlijke persmededeling werd de eclips en de activiteiten errond aangekondigd. In het bijzonder werd een speciale website ( voorgesteld, die Urania voor de gelegenheid heeft gecreëerd. Er werd een affiche verspreid om het veilig waarnemen van de eclips te promoten. Deze affiche werd ondermeer bezorgd aan scholen, opticiens en andere verkooppunten van eclipsbrillen. Hiervoor werkte Urania nauw samen met de Algemene Professionele Opticiensen Optometristenbond van België (APOB). Urania gaf tevens een eclipskrantje uit op een oplage van exemplaren om deze informatiecampagne te ondersteunen. Voor wie de totaliteit wou zien, begeleidde Urania verscheidene eclipsreizen naar West-Afrika en Turkije. 23

25 Eclipsreis naar Togo, Ghana en Benin Tussen 18 maart en 1 april vertrok een kleine delegatie van vijf deelnemers naar West-Afrika, om aldaar de totale eclips te gaan bewonderen. Urania verzorgde de astronomische begeleiding van deze reis die georganiseerd werd door Untamed Wildlife Safaris. Voor de logistiek hiervan deed de vereniging beroep op Urania Diensten v.z.w. Eerst reisde het gezelschap rond in Togo, Ghana en Benin, om er onder andere kennis te maken met verschillende inheemse culturen. Zowel de kuststreek als het binnenland werden bezocht. De verplaatsingen gebeurden met jeeps, wat een extra vrijheid gaf. Zo kon de groep een ommetje maken langs de zeer mooie Bosumtwi-krater, een inslagkrater met een diameter van 10.5 kilometer en een leeftijd van net iets meer dan 1 miljoen jaar. s Nachts was het de bedoeling om ook de zuidelijke sterrenhemel wat beter te verkennen, maar door de hogte temperaturen overdag was de hemel erg heiig en ondoorzichtig. Slechts enkele keren konden de helderste sterren herkend worden. Dat liet niet veel goeds vermoeden voor de zonsverduistering, maar de ochtend van de eclips was de hemel, voor het eerst tijdens de reis, volledig opgeklaard. Enkel een verloren wolkenband zorgde nog even voor paniek. Alle vochtigheid verdween voor de duur van de eclips uit de atmosfeer, zodat de waarnemingsomstandigheden ideaal waren. Geen uur na het einde trokken er opnieuw dikke wolken binnen. Tijdens de totaliteit vertoonde de corona fijne, detailrijke streamers. Rond het derde en vierde contact konden de reizigers ook heel duidelijk de chromosfeer zien. De waarnemingsplaats op een heuvel bood een perfect zicht op de aanstormende schaduw. Niemand zag schaduwbanden. Venus was een opvallende verschijning van ongeveer een kwartier voor vierde contact. Enkele stamhoofden en de burgemeester vergastten de deelnemers op een bezoek, en namen gretig de laatste eclipsbrillen in ontvangst. Op dezelfde site stonden ook enkele vorsers van het Observatoire de Paris (Meudon), die verschillende experimenten uitvoerden. Eclipsreis naar Niger Eveneens van 18 maart tot 1 april 2006 begeleidde Urania een eclipsreis van Untamed Wildlife Safaris naar Niger, in het spoor van de Touaregs en de zoutkaravanen. Voor de logistiek hiervan deed de vereniging beroep op Urania Diensten v.z.w. Er waren 12 deelnemers. Het werd een schitterende rondreis door het Aïr-gebergte, met een indrukwekkende oversteek van de Tafassaset woestijn en een kennismaking met de rand van het Djado gebied. Het ontbrak niet aan problemen eigen aan een reis door de Sahara, maar die werden alle netjes opgelost. De eclips werd waargenomen vannuit het dorpje Aggeur, niet ver van Bilma. Een zandduin op 500 m van de centrale lijn bood een schitterend uitzicht over het westen, vanwaar de schaduw van de maan zou aanstormen. Uitgerekend de nacht voor de eclips vormde er zich mist. Deze loste gelukkig tijdig op in de loop van de volgende voormiddag, zodat de eclips goed kon worden waargenomen. De planeet Venus was zichtbaar, Mercurius werd echter niet opgemerkt. Het meest opvallend was de bijna rechthoekige corona, met duidelijke streamers. Tijdens de reis werd er s nachts uiteraard vaak naar de sterrenhemel gekeken, in het bijzonder naar enkele zuidelijke sterrenbeelden die bij ons nooit zichtbaar zijn. Eclipsreizen naar Turkije Volkssterrenwacht Urania verzorgde de astronomische begeleiding van in totaal 5 reizen naar Turkije georganiseerd door VTB en TQ3. Voor de logistiek hiervan deed de vereniging beroep op Urania Diensten v.z.w. Voor het vinden van een geschikte waarnemingslocatie voor in totaal meer dan 200 deelnemers, werd van 22 tot 25 februari 2006 een prospectie georganiseerd. Een perfect gelegen open veld op een achttal kilometer van de kust van de Middellandse Zee ter hoogte van Side kon dankzij de medewerking van de eigenaar en de burgerlijke en religieuze overheden van het dorp Demirciler voor onze groepen gereserveerd worden. De waarnemingsplaats was gelegen in een licht glooiend bucolisch landschap, met in zuidelijke richting de kustvlakte de zee, in zuidwestelijke 24

26 richting de stad Manavgat en in noordelijke richting de flanken van het Taurusgebergte. Omdat de sfeer van een eclips niet alleen bepaald wordt door het verschijnsel zelf en de astronomische en meteorologische omstandigheden, maar ook door de kwaliteit van het landschap, besteedt Urania hier steeds veel aandacht aan. Culturele rondreizen VTB organiseerde twee culturele rondreizen, een veertiendaagse en een achtdaagse. De veertiendaagse rondreis ging door van 21 maart tot 3 april De reis ving aan met een bezoek aan Istanboel en Edirne. Daarna vloog het gezelschap naar Antalya, van waaruit de onwaarschijnlijke landschappen van Capadocië, de kalkterassen van Pammukale en de overblijfselen van het kuuroord Hierapolis, de ruïnes van Side, Perge en Aspendos, Antalya, de watervallen van Manavgat en van Kurşunlu, en de opgravingen van Thermessos en Sagalassos werden bezocht. Aan deze reis namen in totaal 21 belangstellenden deel. De achtdaagse rondreis ging door van 25 maart tot 1 april Het programma was hetzelfde als dat van de veertiendaagse rondreis, met uitzondering van het bezoek aan het Europees deel van Turkije (Istanboel, Edirne) en de opgravingen van Thermessos en Sagalassos. De achtdaagse rondreis verliep ook parallel aan de veertiendaagse. Aan deze reis namen in totaal 49 belangstellenden deel. Achtdaagse verblijfsreizen TQ3 organiseerde ook twee verblijfsreizen in Side. Er waren twee dagexcursies voorzien: één dagexcursie naar de ruïnestad Sagalassos, het opgravingsgebied van de Vlaamse professor Waelkens en een tweede excursie langs de Turkse Rivièra. Eén groep verbleef er van 26 maart tot 2 april; de andere van 22 tot 31 maart. Er waren respectievelijk 70 en 25 deelnemers. Schoolreis Aan de verblijfsreis in Side van 25 maart tot 1 april 2006 nam ook een groep van 30 leerlingen, leerkrachten en begeleiders deel. Het betrof het zesde secundair wiskunde-wetenschappen van het Koninklijk Atheneum te Etterbeek. Deze groep verrichtte zowel tijdens de eclips als daarbuiten diverse wetenschappelijke experimenten. Zo werd ondermeer de afstand van Venus tot de aarde berekend aan de hand van beelden van de Venusovergang van 8 juni 2004, werd de invloed van de eclips op de temperatuur en de luchtdruk in de totaliteitszone gemeten en werd het Wolfgetal berekend aan het begin en het einde van de waarnemingweek. De eclips in Turkije Het was helder weer op de ochtend van de eclips, alhoewel enkele cirrusstrepen meer bewolking aankondigden. Gelukkig zouden deze de waarneming van de eclips in de vroege namiddag niet hinderen. s Avonds was het echter overtrokken, dus in dat opzicht hebben de deelnemers geluk gehad. Op het waarnemingsveld stonden talrijke kijkers opgesteld, voorzien van de nodige filters. Er was ook een H-α-kijker mee, die toeliet reeds vooraf vast te stellen waar er zich protuberansen bevonden langs de rand van de zon. Het aankomen van de schaduw van de maan kon goed worden gezien, en de topografie van de locatie (op een heuvel boven de kustvlakte) en het aangaan van de straatverlichting in de enkele kilometers verder gelegen stad Manavgat gaf een merkwaardige sfeer aan deze zonsverduistering. Tijdens de totaliteit, die meer dan 3 minuten en 40 seconden duurde, waren de planeten Mercurius en Venus zichtbaar. Het meest opmerkelijke aspect van deze eclips was de erg chaotische vorm van de corona, typisch voor een zonnevlekkenminimum. Volledigheidshalve voegen we nog hieraan toe dat verscheidene waarnemers van Volkssterrenwacht Urania op individuele basis naar Antalya en Side trokken om de eclips waar te nemen. Een digitaal bewerkte composietfoto van Koen Van Gorp gemaakt met behulp van 33 opnamen werd gepubliceerd op de website van NASA als Astronomy Picture of the Day van 7 april

27 26

28 De eclips op Urania In het kader van de happening die de Vlaamse volkssterrenwachten rond de eclips van 29 maart hebben opgezet, hebben zij uiteraard alle hun deuren op die dag geopend. De eclips begon om 11 u. 46 en eindigde om 13 u. 28. Het weer was slecht met veel bewolking en soms een kleine opklaring. Op Urania zorgde dit voor een lage opkomst van zo n 50 kijklustigen. De bezoekers konden tussen de wolken door met eclipsbrillen het verschijnsel onder begeleiding volgen. Ze konden ook door enkele met zonnefilters uitgeruste telescopen kijken. Binnen in onze lokalen werd een webcast-beeld geprojecteerd op groot scherm. Tentoonstelling over de Hubble-ruimtetelescoop Dit jaar hebben de Vlaamse volkssterrenwachten een tentoonstelling gerealiseerd over de Hubble Space Telescope (HST). Deze tentoonstelling bestaat uit 20 panelen. Aan de hand van een fototentoonstelling werd er een beeld gegeven van de kwaliteit die de HST realiseert bij het maken van prachtige beelden van planeten, deep-sky-objecten en sterrenstelsels. De tentoonstelling reisde rond tussen alle Vlaamse volkssterrenwachtren van 1 mei 2006 tot 28 februari Op Urania kon de tentoonstelling worden bezocht van 8 september tot 31 oktober 2006 tijdens de normale openingsuren voor individuele bezoekers (vrijdagavond of woensdagnamiddag) of in combinatie met een andere activiteit. Omwille hiervan is een precies bezoekersaantal moeilijk te becijferen. We kunnen echter rustig stellen dat ettelijke honderden geïnteresseerden de tentoonstelling bezochten. De respectieve volkssterrenwachten hebben hun regionale perscontacten ingeschakeld voor het promoten van de tentoonstelling tijdens de periode dat zij ze brachten. Introductie-avonden over sterrenkunde Tijdens de zomermaanden juli en augustus organiseerde Volkssterrenwacht Urania telkens op dinsdag en vrijdagavond introductie-avonden op de sterrenwacht. De activiteit was opgebouwd rond een multimediale voorstelling over het zonnestelsel. Daarna volgden bij helder weer telescoopwaarnemingen in de waarnemingstoren. Er werd elke avond één groep ontvangen. In totaal werden gedurende 16 avonden 313 belangstellenden bereikt. De avonden werden ingericht voor de lezers van VTM teletekst en de radiozender Antwerpen 1. Geografische spreiding van de deelnemers aan de introductie-avonden Gemeente Aantal Gemeente Aantal Prov. Antwerpen Arr. Antwerpen Aartselaar 7 Kontich 3 Antwerpen 75 Lint 4 Boechout 3 Mortsel 11 Boom 2 Niel 1 Borsbeek 4 Ranst 8 Brasschaat 3 Rumst 1 Brecht 5 Schilde 6 Edegem 8 Stabroek 3 Essen 1 Wommelgem 1 Hove 1 Zandhoven 1 Kalmthout 3 Arr. Mechelen Bornem 3 Nijlen 6 Duffel 6 Puurs 4 Lier 3 Sint-Katelijne-Waver 5 Mechelen 9 Willebroek 1 27

29 Gemeente Aantal Gemeente Aantal Arr. Turnhout Herentals 7 Arendonk Mol 2 Beerse 1 Westerlo 5 Grobbendonk 4 Prov. Vlaams-Brabant Arr. Halle-Vilvoorde Aarschot 3 Overijse 3 Dilbeek 1 Zaventem 1 Kappelen o/d Bos 2 Zemst 6 Liedekerke 1 Arr. Leuven Diest 1 Kortenberg 2 Haacht 4 Leuven 4 Herent 1 Rotselaar 3 Holsbeek 1 Tienen 2 Keerbergen 2 Prov. Oost-Vlaanderen 1 Arr. Aalst Arr. Gent Denderleeuw 1 Deinze 3 Geraardsbergen 8 Gent 4 Lede 4 Nazareth 2 Sint-Lievens-Houtem 4 Zottegem 2 Arr. Sint-Niklaas Beveren 2 Kruibeke 3 Arr. Dendermonde 5 Sint-Gillis-Waas 2 Wetteren Sint-Niklaas 3 Prov. West-Vlaanderen Prov. Limburg Arr. Brugge Arr. Hasselt Knokke-Heist 1 Sint-Truiden Tessenderlo Arr. Kortrijk Waregem 3 Arr. Tongeren Zwevegem 5 Maasmechelen 1 Brussels Hoofdstedelijk Gewest WALLONIË 2 Arr. Brussel FRANKRIJK 2 Brussel 4 Schaarbeek 2 GRIEKENLAND 1 Opendeurdagen Europa in de ruimte Naar jaarlijkse traditie werd ook het werk- en cursusjaar voorafgegaan door opendeurdagen, tijdens het weekend van 8, 9 en 10 september. Deze editie van de opendeurdagen focusde op Europa in de ruimte en de Hubble Space Telescope, dit laatste in het kader van de tentoonstelling van de Vlaamse volkssterrenwachten over dit thema (zie p. 27). 28

30 Dit jaar hebben we gekozen voor het thema Europa in de ruimte. Het jaar 2006 is immers erg belangrijk geweest voor de Europese ruimtevaart. Denken we maar aan de Venus Express sonde, die bij de atmosfeer van onze zusterplaneet Venus bestudeert. Een blikvanger tijdens de opendeurdagen was een bijna levensgroot schaalmodel van deze sonde, rechtstreeks overgebracht vanuit het ESA-hoofdkwartier in Nederland. Een andere blikvanger op deze opendeurdagen waren enkele doe-opstellingen van Technopolis: stroboscoop-illusie, operatie iris, horizontale periscoop, regelbare magneet, hyperbool, magnetische wervelstormen en hand-oog-coördinatie. Jong en oud kon zo op een interactieve manier kennismaken met wetenschap. Een van de doelstellingen van de opendeurdagen is uiteraard het voorstellen van de activiteiten tijdens het werkjaar Zoals steeds staat het cursusprogramma hierin centraal. Naast de cursussen, was er uiteraard ook aandacht voor andere activiteiten tijdens het nieuwe werkjaar. Het 10-jarig bestaan van Urania s astroreizen kreeg ook de nodige aandacht, met een extra grote stand. De astrobar-menukaart was voor deze gelegenheid uitgebreid met een aantal exotische hapjes en drankjes. Ook stelden verschillende werkgroepen hun activiteiten voor. De Werkgroep Radioastronomie toonde hoe men rechtstreekse wolkenfoto s binnenhaalt van de NOAA-weersatelliet. Zoals gebruikelijk kenden de demonstraties van de Werkgroep Kijkerbouw in het kijkerbouwatelier veel succes. Nieuw dit jaar is een proefopstelling van een telescoop voor rolstoelgebruikers. Ook de Urania s jeugdwerking Oberon was prominent aanwezig. De bezoekers konden ook een kijkje nemen in de waarnemingstoren, het weerstation en het documentatiecentrum. Naast de 40-cm Gobelijntelescoop in de waarnemingstoren, kregen ook de 30- cm Barabas- en de 25-cm Adhemartelescoop naast het weerstation veel aandacht. In de astroshop was er een uitgebreid gamma sterrenkundige artikelen te koop. Er waren drie lezingen die aansloten bij het thema: 9 september, 21 u.-22 u. 30, Christoffel Waelkens, Onbemande Europese ruimtevaart en de Space Telescope, 80 deelnemers. 10 september, 15 u.-16 u. 30, Eddy Neefs, Belgische bijdrage aan Venus Express, 50 deelnemers. 11 september, 15 u.-16 u. 30, Gerard Bodifée: Mars Express en Venus Express, 120 deelnemers. Op zaterdag 9 september om 20 u. konden de aanwezigen zich vergapen aan een Nederlandse poollichtshow. Met spectaculaire opnames namen Lia Kok en Ben van Bokhoven de deelnemers mee naar een wondere wereld, die we vanuit België helaas veel te weinig kunnen bewonderen. Deze show kende veel belangstelling met 150 deelnemers. Het Lintse televisiebedrijf Alfacam, dat in 2008 de wereldwijde uitzendingen van de Olympische spelen in high-definition-kwaliteit (HD) zal verzorgen, was te gast met een ultramoderne HDprojector. Zo konden alle bezoekers doorlopend een space-shuttle-lancering tot in de kleinste details meebeleven! Het publiek kon de opendeurdagen bezoeken op vrijdagavond van 20 u. tot middernacht, op zaterdag van 14 u. tot middernacht en op zondag van 12 u. tot 18 u. Om iedereen de mogelijkheid te geven het maximum uit de tentoonstelling te halen, werden er geregeld rondleidingen ingelegd, die elk 1,5 uur duurden. Er waren 16 rondleidingen, waaraan in totaal 258 bezoekers deelnamen. Tijdens het weekend was het rustig en zonnig herfstweer. Door het mooie weer konden de bezoekers zowel vrijdag- en zaterdagavond kijken door de telescopen. Het aantal bezoekers was groter dan vorig jaar met in totaal ongeveer 1500 belangstellenden, tegenover 1300 vorig jaar. 29

31 30

32 Geografische spreiding van de deelnemers aan de rondleidingen op de opendeurdagen Voor de deelnemers aan de rondleidingen kon een geografische spreiding worden opgemaakt. Alhoewel deelnemers uit (heel) de provincie Antwerpen duidelijk in de meerderheid waren, blijkt hieruit toch duidelijk dat deze opendeurdagen ook nationaal weerklank vonden. Gemeente Aantal Gemeente Aantal Prov. Antwerpen Arr. Antwerpen Aartselaar 1 Mortsel 5 Antwerpen 57 Ranst 5 Boechout 10 Schelle 3 Borsbeek 1 Schilde 3 Brasschaat 2 Schoten 10 Edegem 16 Stabroek 5 Essen 2 Wommelgem 4 Hove 10 Wuustwezel 2 Kapellen 10 Zoersel 1 Kontich 15 Zwijndrecht 6 Lint 1 Arr. Mechelen Arr. Turnhout Duffel 5 Beerse 2 Lier 11 Kasterlee 2 Nijlen 1 Merksplas 4 Oud-Turnhout 2 Turnhout 4 Prov. Vlaams-Brabant Arr. Leuven Begijnendijk 3 Huldenberg 3 Bertem 1 Leuven 4 Boortmeerbeek 2 Scherpenheuvel-Zichem 3 Herent 2 Arr. Halle-Vilvoorde Machelen 1 Zemst 6 Vilvoorde 2 Prov. Oost-Vlaanderen Arr. Dendermonde Arr. Eeklo Dendermonde 4 Eeklo 1 Arr. Gent Arr. Oudenaarde Gent 1 Maarkedal 2 Moerbeke 1 Oudenaarde 1 Nazareth 4 Ronse 3 Arr. Sint-Niklaas Beveren 2 Sint-Niklaas 6 31

33 32

34 Gemeente Aantal Gemeente Aantal Prov. West-Vlaanderen Arr. Kortrijk Arr. Veurne Waregem 4 Veurne 1 Prov. Limburg Arr. Maaseik Bree 1 Eclipsreis naar Frans Guyana Volkssterrenwacht Urania werkte samen met Weinberg Incentive Travel voor het begeleiden van een eclipsreis naar Frans Guyana. Voor de logistiek hiervan deed de vereniging beroep op Urania Diensten v.z.w. De reis vond plaats van 17 tot 27 september Er waren 28 deelnemers. Hoofddoel van de reis was het observeren van de ringvormige zonsverduistering van 22 september Daarnaast stond uiteraard een bezoek aan de Europese lanceerbasis voor Ariane-5 raketten te Kourou op het programma. Daar kregen de deelnemers ondermeer de controlekamer en het eigenlijke lanceerplatform te zien. Tenslotte werd van de gelegenheid gebruik gemaakt om met deze ietwat ongewone reisbestemming kennis te maken. Op het niet-astronomisch programma stonden ondermeer bezoeken aan Cayenne en Kourou, een dagexcursie op de Marowijne-stroom (die heel even Suriname aandeed), de strafkolonie van St.- Laurent du Maroni, een bezoek aan de kolonie rode ibissen aan de kust voor Sinnamary, de Duivelseilanden (waar Dreyfus gevangen zat) en een introductie tot het Amazonewoud in het jungle-kamp Cisame, 40 km per prauw van Régina. De eclips zelf werd waargenomen vanaf de oostelijke kust van Ile Royale. Tijdens de prospectie de dag tevoren werden daar talrijke zeeschildpadden gezien. Het verschijnsel zelf vond plaats erg vroeg s ochtends. De zon kwam immers reeds gedeeltelijk verduisterd op. Dit was het meest spectaculaire aspect van de eclips: eerst kwam een hoorn op van de zonnesikkel, dan de andere, en pas daarna werd duidelijk dat beide verbonden waren! Enkele wolkjes aan de horizon konden niet verhinderen dat deze bevreemdende aanvang van de verduistering perfect kon worden waargenomen. De ringvormige fase duurde liefst vijf minuten. Merkwaardig was dat er geen voelbare temperatuursverandering was gedurende de eclips. Het vochtige, tropische klimaat van Frans Guyana heeft hierbij ongetwijfeld een rol gespeeld. Deze eclips was niet zichtbaar in ons land. Wetenschapsfeest en wetenschapsweek Het Wetenschapsfeest vond plaats van vrijdag 27 tot zondag 29 oktober Deze manifestatie ging door in Flanders EXPO te Gent. De Vlaamse volkssterrenwachten hadden op het Wetenschapsfeest een gezamenlijke stand om hun activiteiten voor te stellen. Het geheel was opgevat als een markt met diverse stands. Op de stand van de Vlaamse volkssterrenwachten was er een kleine tentoonstelling te zien over verduisteringen en bedekkingen. Deze tentoonstelling werd ondersteund met een Baader-planetarium en een enkele telescopen. In totaal hebben ongeveer mensen het Wetenschapsfeest bezocht. Er was veel belangstelling voor de stand van de volkssterrenwachten en hun activiteitenaanbod. Voorafgaand aan het Wetenschapsfeest vond de Vlaamse Wetenschapsweek plaats, van 19 tot 29 oktober. Tijdens deze periode moedige Volkssterrenwacht Urania schoolgroepen aan om een bezoek te brengen aan de sterrenwacht. Over bezoeken aan Urania werd reeds gerapporteerd op p. 3 33

35 Astronomische reis naar Arizona Twaalf belangstellenden namen deel aan een astronomische reis naar Arizona van Weinberg Incentive Travel van 3 tot 11 november Urania zorgde voor de sterrenkundige begeleiding. De vereniging deed hiervoor beroep op Urania Diensten v.z.w. Onmiddellijke aanleiding was de Mercuriusovergang van 8 november 2006, die niet zichtbaar was in Europa. Daarnaast stonden ook bezoeken aan twee sterrenwachten op het programma: het Kitt Peak National Observatory nabij Tucson, met ondermeer de bekende zonnetelescoop, en het Lowell Observatory in Flagstaff. In Lowell Observatory was er ook een avondlijke waarnemingssessie door de historische 24 inch- Clark Telescope, de refractor waarmee Percival Lowell Mars bestudeerde. Meteor Crater kon ook niet op het programma ontbreken. Daarnaast werd uiteraard ook aandacht besteed aan de natuur en de geschiedenis van de streek: Taliesin West, het winterverblijf van de architect Frank Lloyd Wright, talrijke ruines van pueblo s van verdwenen indianenstammen, de Sonora-woestijn, met zijn fauna en flora, waaronder de saguaro-cactus, de rode rotsen van Sedona, de lavavelden van Sunset Crater Volcano en, natuurlijk, de Grand Canyon. Voor het waarnemen van de Mercuriusovergang, had de groep een 90-mm ETX-telescoop bij. Het eerste en tweede contact werd waargenomen in Sunset Crater Volcano National Monument. Terwijl de groep in de richting van de Grand Canyon reed, werd de telescoop geregeld opnieuw opgesteld: tweemaal in Wupatki National Monument en eenmaal aan de canyon van de Little Colorado River, een zijrivier van de Colorado River die de Grand Canyon heeft uitgesleten. Eens in Grand Canyon National Park, begaf de groep zich zo snel mogelijk naar het eerste uitkijkpunt, Desert View Point. Hier werden bij een zeer lage zonnestand derde en vierde contact waargenomen. Een klein half uur later kon de groep genieten van een mooie zonsondergang. Ruimtevaartdagen Van 17 tot 19 november waren er voor de vierde keer Ruimtevaartdagen in Oostende. Deze activiteit was een organisatie van de VRI (Vlaamse Ruimtevaart Industriëlen). Op deze tentoonstelling stelde alle Vlaamse ruimtevaartbedrijven hun know-how op een begrijpelijke en interactieve manier voor. De firma Newtec liet zien hoe men kan surfen via de satelliet. Proba, de eerste Belgische satelliet, stuurde live-beelden van Oostende door. Er was een demonstratie van een windtunnel en EPAS demonstreerde de fotobioreactor, die het mogelijk maakt om afvalstoffen in de ruimte te hergebruiken. Er was ook een stand van alle Vlaamse Volkssterrenwachten met een tentoonstelling over de HST. In totaal hebben ongeveer mensen de Ruimtevaartdagen bezocht. Informatieverstrekking Documentatiecentrum De bibliotheek van Volkssterrenwacht Urania beschikte eind 2006 over 2252 boeken, DVDs en ingebonden jaargangen van tijdschriften. In 2006 werden 89 nieuwe werken verworven. Anderzijds werden ook een aantal dubbele of sterk verouderde werken uit de bibliotheek verwijderd. Volkssterrenwacht Urania is geabonneerd op volgende 17 tijdschriften: Astra, Astronomy, Ciel et Espace, Ciel et Terre, ESA Bulletin, Eos, Heelal, Halo, The Messenger, The Planetary Report, Science Connection, Scientific American, Sky and Telescope, Space Weather, Sterne und Weltraum, WGN, the Journal of the International Meteor Organization, en Zenit. Daarnaast beschikken we over diverse circulaires van lokale, regionale, nationale en internationale astronomische instellingen. Dankzij bruikleen kan ook het professionele tijdschrift Meteoritics & Planetary Science worden geconsulteerd. 34

36 Bovendien hebben we dankzij onze aansluitingen op het Internet nu ook toegang tot een vrijwel onuitputtelijk informatienetwerk voor het beantwoorden van specifieke vragen. Verder beschikken we ook over een dia-archief met dia s over sterrenkunde, ruimtevaart en weerkunde. Deze dia s worden hoofdzakelijk als didactisch materiaal gebruikt tijdens de lessen en introductie-avonden. Er bestaat echter ook de mogelijkheid om dia s uit te lenen. Hiervoor bestaat vooral aandacht bij jongeren voor het illustreren van spreekbeurten en bij leerkrachten. Dankzij de aanschaf van een diascanner met de opbrengsten van een peterschapsproject, bestaat nu de mogelijkheid om een deel van dit archief te digatiliseren. We beschikken ook nog over enkele tientallen geluidscassettes en videobanden met ruimtevaartreportages, voordrachten, cursusteksten, archiefmateriaal, persberichten, en dergelijke. Met de andere volkssterrenwachten werd een eenvormig classificatiesysteem geïmplementeerd met het oog op het ontsluiten van het gezamenlijk aanbieden van de documentatiecentra. Er kunnen werken worden geraadpleegd en uitgeleend, zowel door leden als door niet-leden. In 2006 waren er 119 geregistreerde raadplegingen en 752 ontleningen. Het documentatiecentrum is open op dinsdag-, donderdag- en vrijdagavond van 19 u. 45 tot 22 u. 30 en woensdagnamiddag van 14 u. tot 17 u., alsook tijdens bepaalde cursussen en activiteiten buiten deze avonden. Tijdschrift en periodieke publikaties Volkssterrenwacht Urania geeft het tijdschrift De Sterrenwachter uit, dat vijfmaal per jaar verschijnt. Het bevat aankondigingen van activiteiten van Volkssterrenwacht Urania en andere Vlaamse volkssterrenwachten, en actuele informatie over sterrenkunde en aanverwante wetenschappen in het algemeen. Ook verschijnen er in elk nummer rubrieken over deep-skywaarnemingen, weerkunde, astronomische nieuwtjes en nieuws uit de bibliotheek. De jaargang 2006 telde 136 bladzijden en had een oplage van 700 exemplaren. De Sterrenwachter wordt verstuurd naar alle leden van Volkssterrenwacht Urania en naar diverse belangrijke contacten. Het is bovendien mogelijk zich als niet-lid op het tijdschrift te abonneren. Zoals verder uitvoeriger vermeld, wordt ten behoeve van de jongeren Oberonnieuws uitgegeven (zie p. 42). Naast De Sterrenwachter en Oberonnieuws, gebruikt Urania ook elektronische communicatiemiddelen voor het verspreiden van informatie, zowel voor het grote publiek als voor leden en cursisten (zie p. 36). Tenslotte publiceren leden van Urania geregeld artikels of mededelingen in diverse tijdschriften van de Vereniging voor Sterrenkunde, waaronder Heelal, Astra en Halo. Samenwerking met de media Volkssterrenwacht Urania verleende haar medewerking aan televisieprogramma s van VTM, VRT en ATV, radioprogramma s van VRT, Q-Music, 4FM en lokale zenders en de schrijvende pers voor het verspreiden van informatie over sterrenkunde, hemelverschijnselen en aanverwante wetenschappen en technieken. Volkssterrenwacht Urania was aanwezig op VTM-Text pagina 172. Tweemaal per week wordt hier een tekst geplaatst over astronomische verschijnselen zichtbaar met het blote oog of met een verrekijker. Deze teksten worden door Volkssterrenwacht Urania gemaakt. Er was ook een goede samenwerking met Radio 1 (Radionieuws en Voor de dag), Radio Donna, Q- Music en 4-FM voor de zonsverduistering van 29 maart 2006 en met ATV en Radio 2 Antwerpen voor de aankondiging van goed zichtbare hemelverschijnselen. De bovenvermelde eclips en andere hemelverschijnselen waarrond Urania activiteiten organiseerde, kregen ook nog media-aandacht in de VTM- en ATV-journaals en op andere radiozenders. Er is ook een goede samenwerking met het maandblad Eos, waarvoor Urania-medewerkers geregeld bijdragen over sterrenkunde en ruimtevaart aanleveren. Uiteraard doet Urania ook beroep op de media voor het verspreiden van informatie over haar activiteiten; hiervoor verwijzen we naar p. 50 e.v. 35

37 Schriftelijke, telefonische en elektronische informatieverstrekking Informatie-aanvragen Urania krijgt veel schriftelijke en telefonische informatie-aanvragen te verwerken. In 2006 werden naar schatting 2800 informatie-aanvragen schriftelijk of via beantwoord, en 2500 telefonisch. Veel voorkomende onderwerpen zijn aanvragen van informatie voor een schoolwerk, informatie voor leerkrachten die lessen over sterrenkunde willen geven en informatie over de aankoop van kijkers. De vraagstellers werden dan in het bezit gesteld van de nodige informatie, vaak aangevuld met fotokopieën van tabellen, figuren en sterrenkaartjes. Website Urania is prominent aanwezig op het Internet, onder het adres De website veroverde een vaste plaats in het Nederlandstalige sterrenkundig en wetenschappelijk online-landschap. Voor het eerst sinds het online gaan van Urania in 1995, noteerden we een status-quo in het aantal bezoekers: in 2006, tegen in De site bevat ondermeer alle actuele info over Urania en de andere volkssterrenwachten met de nodige links; de laatste nieuwtjes over sterrenkunde en ruimtevaart; waarnemingstips en links naar waarnemingspagina s; de huidige weersituatie, efemeriden, weeractiviteit; een wetenschappelijke TV-gids; de catalogus van het documentatiecentrum; een beknopt overzicht van de sterrenkunde; een discussieplatform; een complete en actuele lijst met sterrenkundige adressen in België en een zoekfunctie voor de ganse site. De site blijft een centrale plaats innemen in onze informatieverstrekking, zowel naar het brede publiek toe als naar cursisten en leden. De grootste wijziging in 2006 was het toevoegen van een dossier over de eclips van 29 maart Verder werden de interne diensten voor cursisten, leden en medewerkers verder verfijnd, met aandacht voor de uitbouw van de site als communicatie- en uitwisselingsplatform voor de specifieke groepen binnen Urania. Zo hebben o.a. de werkgroepen en de verschillende cursussen hun eigen communities. De site wordt frequent geactualiseerd. Bijna dagelijks was er verse informatie te vinden op de webstek: een bezoeker vond er dit jaar niet minder dan 291 sterrenkundige en Urania-nieuwtjes, 701 activiteiten, aankondigingen van televisieprogramma s en 4066 berichten van bezoekers op het sterrenkundig forum. Regelmatig werd ingespeeld op de actualiteit. De Urania-website is ook toegankelijk via de portaalwebsite van de samenwerkende Vlaamse volkssterrenwachten. Elektronische nieuwsbrieven De steeds algemener worden beschikbaarheid van internettoegang en bij het grote publiek, heeft voor gevolg dat deze media een steeds grotere rol gaan spelen in de informatieverstrekking van Volkssterrenwacht Urania. Bovendien is elektronische informatieverstrekking goedkoper en kan er flexibeler mee worden ingespeeld op de behoeften van verschillende doelgroepen. Daarom werd beslist om in de tweede helft van 2005 enkele nieuwsbrieven op te starten. Voor het astronomisch gedeelte hebben we twee nieuwsbrieven opgestart: één algemene, waarop kan worden ingeschreven via de website, en één gericht naar cursisten en leden. Inhoudelijk zijn beide nieuwsbrieven voor een groot deel gemeenschappelijk, behalve dat de tweede nieuwsbrief ook nog specifieke informatie bevat enkel bestemd voor cursisten en leden. Ook als zij reeds waren ingeschreven op de algemene nieuwsbrief voor zij cursist of lid werden, zullen zij deze niet meer ontvangen, omdat de ledennieuwsbrief alle informatie in de algemene nieuwsbrief bevat. Op de algemene nieuwsbrief waren op 31 december 2006 in totaal 1494 belangstellenden ingeschreven. Het elektronisch adressenbestand van de ledennieuwsbrief bevatte op 31 december 2006 in totaal 637 cursisten en leden. Van beide verschenen in 2006 zes nummers. Deze nieuwsbrieven kunnen ook worden geraadpleegd op de website. 36

38 Daarnaast werd er ondermeer een nieuwsbrief opgestart die specifieke informatie verschaft over de astronomische reizen die Urania begeleidt in samenwerking met Urania Diensten v.z.w. het elektronische adressenbestand van deze nieuwsbrief bevatte op 31 december 2006 in totaal 234 inschrijvingen.van deze nieuwsbrief verschenen er in 2006 vier nummers. Ook deze nieuwsbrief kan men via de website raadplegen. Edurania In 2006 startte Volkssterrenwacht Urania met een nieuwe service voor leerkrachten: de elektronische nieuwsbrief Edurania. De lesbrief wordt samengesteld door de educatieve dienst van Urania. In 2006 werden 8 nieuwsbrieven verstuurd: 2 voor het kleuteronderwijs, 3 voor het lager onderwijs en 3 voor het secundair onderwijs. Deze brieven werden g d naar alle scholen in Vlaanderen, inclusief de scholen voor bijzonder onderwijs. Daarnaast kunnen individuele leerkrachten zich op eigen initiatief inschrijven via de website In de nieuwsbrief worden eigen lespakketten verspreid, maar ook lesideeën in het ruime sterrenkundige veld die uitgaan van andere instanties. Eind december 2006 hadden zich in totaal 8546 scholen en leerkrachten geabonneerd op deze service. De lespakketten werden reeds 7400 keer gedownload, met als uitschieter een lespakket 'Maak je eigen zonnestelsel' voor het lager onderwijs, dat inmiddels meer dan 2000 keer gedownload werd. De nieuwsbrieven blijven na versturing gratis raadpleegbaar via de website van Urania. De reeds verschenen nieuwsbrieven werden gemiddeld zo'n 350 keer gelezen. Met de nieuwsbrief 'Edurania' tracht Volkssterrenwacht Urania de leemte op te vullen die er was in het onderwijsveld rond sterrenkundig onderwijs. Met deze nieuwsbrief worden diverse initiatieven voor de eerste maal gebundeld en overzichtelijk verstrekt aan de leerkrachten, met resultaat! Samenwerking met andere organisaties Sterrenkundige- en ruimtevaartverenigingen Zoals steeds werd nauw samengewerkt met de Koninklijke Sterrenwacht (in het bijzonder met het planetarium op de Heizel te Brussel), het Koninklijk Meteorologisch Instituut, diverse Vlaamse universiteiten, de Vereniging voor Sterrenkunde, Meteorologie, Geofysica en Aanverwante Wetenschappen en haar jeugdafdeling, de Jongerenvereniging voor Sterrenkunde, de Volkssterrenwacht Beisbroek te Brugge, de Volkssterrenwacht Mira te Grimbergen, het Europlanetarium te Genk, de Volkssterrenwacht Armand Pien te Gent, het Zimmercomité te Lier, Technopolis te Mechelen, Earth Explorer te Oostende en het Euro Space Center te Rédu. Deze samenwerking uitte zich ondermeer in de aanwezigheid van delegaties van beide volkssterrenwachten op vergaderingen en manifestaties georganiseerd door bovenstaande verenigingen, in het bijzonder de Vereniging voor Sterrenkunde, en door het wederzijds toekennen van kortingen. Ook in 2006 onderhield Urania contacten met de AFA, de Association Française d'astronomie. Sinds enkele jaren worden de contacten tussen enkele grote nationale sterrenkundeverenigingen (o.a. uit Italië, Spanje, Frankrijk en België) onderhouden via het Galileo Galilei Forum. Het forum ijvert voor de realisatie van een Europese sterrenkijkdag en een nauwere samenwerking tussen de Europese astronomische verenigingen. Ook op internationaal vlak onderhoudt Urania goede contacten. De contacten met de European Space Agency (ESA) die tot stand zijn gekomen naar aanleiding van de ruimtevlucht van Frank De Winne in 2002, werden verder bestendigd. Ook worden de contacten bestendigd met het European Southern Observatory (ESO). Tenslotte zijn diverse medewerkers van Volkssterrenwacht actief in de International Meteor Organization, die op Urania haar zetel heeft. 37

39 Forum Ruimtevaart en Onderwijs Het Forum Ruimtevaart en Onderwijs werd op 18 februari 2005 opgericht. De doelstellingen zijn: het samenbrengen van alle instanties en organisaties die met ruimtevaart en onderwijs begaan zijn.; uitwisseling van informatie en data over de lopende initiatieven rond ruimtevaart; identificatie van onderwerpen waar ruimtevaart nuttig kan zijn voor het onderwijs; coördinatie van gezamenlijke acties of ontwikkeling van gezamenlijke thema's; nagaan welke rol de ruimtevaart kan spelen in het onderwijs, voornamelijk om meer jongeren te leiden naar technische, wetenschappelijke en ingenieursstudies. Het Forum wil niet zozeer een nieuwe speler in dit veld worden, maar eerder de bestaande spelers bij elkaar brengen om hun impact te vergroten en een faciliterende rol spelen om nuttige informatie bij elkaar te brengen die nu weliswaar reeds voorhanden is, maar vaak zo verspreid en versnipperd dat het voor bijvoorbeeld een leraar geen sinecure is om die allemaal bij elkaar te brengen. Het Forum, onder voorzitterschap van astronaut Frank De Winne, staat onder de auspiciën van het Prins Filipfonds, dat hiermee wil bijdragen tot het verbeteren van de contacten tussen de drie gemeenschappen in België. De activiteiten van het Forum worden gedragen door vijf werkgroepen: pedagogisch materiaal, projectoproep scholen, begeleiding oprichting ESERO, communicatie en wedstrijden en stimuli. Van bij de oprichting heeft het Forum het belang van de participatie van de zogenaamde informele sector erkend, waaronder in Vlaanderen vooral de volkssterrenwachten resorteren. De voorzitter van Volkssterrenwacht Urania is daarom lid van het Forum. Ook in de diverse werkgroepen zitten vertegenwoordigers van Urania en de andere Vlaamse volkssterrenwachten. Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde van Antwerpen Zoals de voorbije jaren, werkte Volkssterrenwacht Urania ook in 2006 samen met de Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde van Antwerpen (KMDA) bij het organiseren van voordrachten en lessen in het planetarium van de Antwerpse dierentuin. De bijdrage van de Volkssterrenwacht bestaat hoofdzakelijk uit het leveren van gekwalificeerde monitoren om de voorstellingen te verzorgen, en uit het schrijven van programma s voor de speciale voorstellingsreeksen. Deze worden gedurende de schoolvakanties meestal driemaal per dag gegeven. Bij grote belangstelling worden ook extra voorstellingen verzorgd. Ook werden kindervoorstellingen geïntroduceerd. In 2006 werden volgende speciale reeksen samengesteld en gepresenteerd: Kerstreeks , Ster van Bethlehem (H. Fornhoff) Paasreeks 2006, Zalig Pasen! Ja, maar wanneer? (I. Verlaeckt) Zomerreeks 2006, De sterrenhemel (H. Fornhoff) Kerstreeks , Dieren aan de sterrenhemel (L. Coen en E. Guetens) Individuele bezoekers konden buiten deze speciale reeksen ook de publieke voorstellingen op woensdag en zondag bijwonen. Daarnaast waren er ook talrijke voorstellingen of lessen op aanvraag voor groepen of scholen. Een belangrijk deel van alle voorstellingen en lessen wordt verzorgd door medewerkers van Volkssterrenwacht Urania. Als gevolg van een samenwerkingsakkoord tussen de Volkssterrenwacht en de KMDA, mag de Volkssterrenwacht s avonds bezoekersgroepen ontvangen in het Zoo-planetarium. Tijdens een dergelijk bezoek, dat gewoonlijk 1,5 à 2 uur duurt, worden de geïnteresseerden vertrouwd gemaakt met de sterrenhemel en de sterrenkunde, waarbij de mogelijkheden van het toestel maximaal worden benut. 38

40 Op verzoek kunnen ook speciale thema s behandeld worden zoals seizoenen, coördinaten, tijdrekening, de hemel van pool tot evenaar en astronavigatie. Een avond-bezoek dient aangevraagd te worden via Volkssterrenwacht Urania, minstens drie weken op voorhand. (Bezoeken overdag aan het planetarium zijn enkel mogelijk in combinatie met een Zoo-bezoek: inlichtingen hierover kunnen bekomen worden bij de opvoedkundige dienst van de Antwerpse dierentuin.) Socio-culturele verenigingen Afgezien van het beroep dat andere socio-culturele verenigingen doen op de diensten van Urania, bestaan er ook nog andere samenwerkingsvormen. Zo verleent Volkssterrenwacht Urania korting aan leden van het Davidsfonds en Vakantiegenoegens in ruil voor bekendmaking van activiteiten van de vereniging. Wetenschapsbeoefening Jeugdwerking De jeugdwerking van Volkssterrenwacht Urania heet Oberon. Zij richt zich tot jongeren van 12 tot 25 jaar. Voor beginners verzorgt Oberon de jeugdcursus (zie p 15). Wie zich daarna op het beoefenen van sterrenkunde en aanverwante wetenschappen en technieken wil toeleggen, kan terecht in de jeugdwerkgroep. De belangrijkste activiteiten in dit kader zijn werkkringen op zaterdagochtend en een astronomisch jongerenkamp. Ook levert Oberon een belangrijke bijdrage aan de Sterrenplukkers (p. 17), de Sterrenstofjes (p. 19) en de Astrokids (p. 20), activiteiten gericht naar de leeftijdsgroep 7 11 jaar. Werkkringen Elk trimester worden er een aantal werkkringen georganiseerd waarin Oberonianen iets kunnen opsteken van en vooral zelf actief zijn in hun favoriete tak van de sterrenkunde. In 2006 kwamen volgende onderwerpen aan bod: Radioastronomie: Zon, maan en planeet werden waargenomen en hun gegevens verwerkt. De yagi-antenne van op waarnemingskamp kwam hierbij goed van pas. Kepler en Lagrangepunten: Met behulp van de sferische sterrenkunde en baanberekeningen werden deze speciale plaatsen in ons zonnestelsel onder de loep genomen. Ruimtevaart: Via het ISS en de maan gingen onze astronauten verder het zonnestelsel verkennen, in de voetsporen van Voyager, bijvoorbeeld. Met de nodige wiskunde werd er verdere diepgang gegeven aan dit onderwerp. Zonnestelsel: Thema was het ontstaan, de evolutie en de toekomst van ons eigen zonnestelsel. Daarnaast kwamen baanbeweging, rotatie en eclipsen. Einstein: Hier werd dieper ingegaan op de niet-klassieke fysica: kwantumfysica, half- en supergeleiding, kernfysica, radioactief verval, fotonen en andere vreemde kronkels van licht en laser. Radio Galactica: Hier werd uitgezocht hoe we met behulp van andere dan visuele elektromagnetische golven zoals radiostraling, infrarood, UV en Röntgenstraling aan sterrenkunde kunnen doen. Werkkring geven: Om ook de toekomst van nieuwe werkkringgevers veilig te stellen, organiseren we traditioneel ook deze werkkring om al doende de kneepjes van het vak te leren. Exoplaneten: De laatste jaren is er een explosie gebeurd in kennis over exoplaneten; die werd hier uitgediept. Wetenschap: In deze werkkring werd er een overzicht gegeven over de ontwikkeling van de wetenschap door de eeuwen heen en ook specifiek over sterrenkunde. Hoe zijn bepaalde ontdekkingen en evoluties kunnen gebeuren en wat was hun impact? Atmosferische verschijnselen: Halo s, regenbogen en andere kleurrijke verschijnselen werden uitgebreid beschreven en verklaard, met daarbij ook specifieke aandacht voor het weer. 39

41 Seminaries Vermits de werkkringen meestal vanaf de basis beginnen, vallen de meer gevorderde Oberonianen soms uit de boot. Voor hen worden er seminaries ingericht, waarin sterrenkundige fenomenen meer geavanceerd kunnen worden besproken. De seminaries vinden meestal plaats op vrijdagavond. Gemiddeld een keer in de maand is er een seminarie over een specifiek astronomisch onderwerp gegeven door iemand van de jongerenwerking, Urania of gastsprekers van buitenaf. Bij helder weer bestaat er steeds aansluitend de mogelijkheid om waar te nemen, meestal in het kader van het seminarie. Volgende onderwerpen zijn aan bod gekomen: Elementaire deeltjes, door Toon Verlinden, 24 februari, 20 u.-22 u: Zeggen leptonen, baryonen en mesonen je niets? Wil je weten wat die quarks nu juist zijn of hoe deeltjesversnellers zoals CERN werken? Muonen, tauonen, neutrino's, De kleinste der kleinste dingen. De elementaire deeltjes Fysica die nog in zijn kinderschoenen staat. Deeltjes die met een fenomenale snelheid op elkaar botsen, desintegrerende atomen en de vier basiskrachten van de natuur. Alles verenigd om in dit seminarie tot uitbarsting te komen. Belgische sterrenkundigen in de zeventiende eeuw, door Steven Van Impe, 10 maart, 20 u.-22 u.: We gaan het niet hebben over het grote drietal Copernicus, Galileï en Kepler, maar over een aantal minder bekende maar niet minder interessante collega's van hen, die bij ons in de buurt woonden. We hebben ook geprobeerd zelf een beetje aan zeventiende-eeuwse sterrenkunde te doen. Een bitje astrofotografie, door Vincent Vanweddigen, 27 oktober, 20 u.-22 u.: Een seminarie voor de Oberonianen die een digitale spiegelreflexcamera hebben en van astronomie houden. Want zij kunnen astrofoto's maken waarvan professionals 20 jaar geleden alleen maar van konden dromen! Met de informatie die hier werd gegeven, weet iedereen nu perfect waarom je beter raw files kunt gebruiken, en welke stappen je moet volgen om tot een meesterwerk te komen. Supergeleiding, een super onderwerp, door Wim Peeters, 10 november, 20 u.-22 u.: met de nieuwste fysica live in proefjes te zien. Met vloeibare stikstof en supersterke magneten demonstreerden we de samenhang tussen geleiding, magnetisme en temperatuur. We legden uit en illustreerden hoe supergeleiding tegenwoordig evolueert, wat we al weten, wat (nog) niet, en hoe deze kennis in de praktijk al gebruikt wordt. Radio-ruimtestof, door Cis Verbeeck, 24 november, 20 u.-22 u.: Gewelddadig werden ze gelanceerd, door hete zonnestralen op een komeetkern of door een gewelddadige inslag op een planetoïde. Honderden, duizenden, soms tienduizenden jaren lang toerden ze met grote snelheid op hun eentje door het zonnestelsel. Het was een aangenaam leventje in deze diepvriespaardemolen: enkel van zonnewind en kosmische stralen hadden ze soms last. En plots doemt daar dan die grote, blauwe planeet voor hen op. Ze wordt groter, en groter, help ze gaan erop crashen! Plots wordt het hen veel te heet. Ze zweten hun buitenste lagen eraf, en die verdampen, ioniseren, stralen licht uit. Wat een einde! Gelukkig gaan ze niet roemloos ten onder, want er zat juist iemand naar hen te luisteren Radiometeoorwaarnemers: gekken die niet liever horen dan wat gekraak en gepiep, want dan kliefde er weer een meteoroïde door de atmosfeer. Wat bezielt hen? Wat horen ze? Wat zien ze? Wat berekenen ze? Wat willen ze? Astronomisch jongerenkamp Vijftig enthousiaste amateur-sterrenkundigen trokken van 20 tot 28 augustus 2006 naar Etourvy, een Frans dorpje met een prachtige sterrenhemel. Ondanks bewolking, konden de Oberonianen gedurende enkele nachten waarnemingen verrichten. Overdag konden de werkkringleiders de extra tijd maar al te goed gebruiken. De thema s van de werkkringen waren divers, met hier en daar een nieuwe toets: algemene sterrenkunde, meteoren, sterren en deep-sky, theorie van kleur en golf, radio-astronomie, en zon en planeten. Daarnaast werd er op de persoonlijke en specifieke interesse van elke kampdeelnemer ingespeeld via het uitvoeren van persoonlijke kampprojecten. Traditioneel was er een bezoek van (oud-) leden, een uitgebreide barbecue, de voetbalmatch en een muziekavond met pannenkoeken als afsluiter. Uit de evaluatie bleek dat de deelnemers graag een minder opgesplitst kamphuis hadden en meer sociale ruimten, alsook meer inspraak in de organisatie van het kamp. We onthouden echter vooral het grote succes van de werkkringen, te danken aan de inzet van de werkkringleiders, en de vele geslaagde kampprojecten. 40

42 41

43 Oberonnieuws Oberonnieuws, het contactblad van Oberon, bevat verslagen van voorbije activiteiten, waarnemingsverslagen, informatie over recente astronomische ontdekkingen en aankondigingen voor de komende activiteiten en is volledig door Oberonianen geschreven. In 2006 verschenen er 5 nummers met in totaal 116 bladzijden. Hierin is begrepen een speciaal Oberonnieuwspostkampboek van 24 pagina's met verslagen en resultaten van het astronomisch jongerenkamp in Frankrijk. Ook dit jaar werd de redactie uitgebreid. Andere activiteiten Driedaagsen Tijdens de Paasvakantie, van 8 tot 10 april, trok Oberon weer naar Kampidoe in Leopoldsburg. Drie dagen en twee nachten bracht Oberon hier door om aan sterrenkunde te doen op deze immer vertrouwde, en gevreesde, locatie. De herfstdriedaagse, van 28 tot 31 oktober, ging door in Kariboe, in Ellikom. Tijdens de driedaagsen wordt er s nachts waargenomen en als het bewolkt is worden er een niet-astronomisch programma georganiseerd (spelletjes, een quiz ) Tijdens de driedaagse in Kampidoe was het helder en kon er voldoende worden waargenomen, tijdens de driedaagse in Kariboe was het weer iets minder goed. De driedaagsen konden elke keer rekenen op ongeveer 35 deelnemers. JVS-dag en JVS-contacten De JVS (Jongerenvereniging voor Sterrenkunde) is de jeugdafdeling van de Vereniging voor Sterrenkunde. Om zich landelijk beter te kunnen profileren, treedt Oberon ook op als JVS-kern. Zaterdag 11 maart ging de jaarlijkse JVS-dag door, ditmaal georganiseerd door JVS Vigilia te Brugge, met allerlei groepsactiviteiten en kernvoorstellingen. Een delegatie van Oberon nam hieraan deel. In de Kerstvakantie hebben een aantal Oberonianen deelgenomen aan het traditionele WAK (Winter-Astronomisch Kamp), georganiseerd door de JVS. Naar aanleiding van deze gelegenheden zijn de contacten met andere sterrenkundige jongerenverenigingen nog verder kunnen groeien. Werkgroepen Sommige waarnemings- en studie-activiteiten zijn gestructureerd in werkgroepen. Werkgroep Algemene Sterrenkunde De Werkgroep Algemene Sterrenkunde (WGAS) werd in 2004 opgericht om mensen op te vangen die een cursus gevolgd hebben op Urania of een algemene belangstelling hebben voor het beoefenen van de sterrenkunde. Vele beschikken over basiskennis, interesse en vaak ook over materieel (telescoop, verrekijker), en willen vooral waarnemen, maar weten niet goed hoe hieraan te beginnen of geven na verloop van tijd op wegens gebrek aan geestesverwanten. Ten behoeve van hen werd WGAS in het leven geroepen. Naarmate de interesse en kennis groeien, kunnen WGAS-leden doorstromen naar een thematische werkgroep. WGAS draagt waarnemen hoog in het vaandel. In de eerste plaats worden de sterrenbeelden aangeleerd, en vervolgens komen de diverse domeinen van de sterrenkunde aan bod. Het jaar 2006 was op het gebied van waarnemen helaas niet het allerbeste. In januari/februari mochten we genieten van een aantal heldere nachten op rij, die dan ook gretig gebruikt werden. Getuige hiervan zijn de vele waarnemingsverslagjes die gepost werden op onze werkgroepenpagina s. Op de momenten dat er niet kon worden waargenomen, bood het WGAS-jaar 2006 een aantal zeer gevarieerde alternatieven. De bijeenkomsten in 2006 werden niet alleen verzorgd door externe sprekers, maar ook door andere Urania-leden en zelfs door een aantal werkgroepleden. Hieronder volgt een overzicht. Alle sessies gingen door in de lokalen van Urania of, indien zo vermeld, in het planetarium van de Antwerpse dierentuin. 42

44 Datum Periode Onderwerp en voordrachtgever Duur Deelnemers 19/01/06 20:00 22:10 Zwarte gaten (C. Ramsdonck) 2: /01/06 20:00 22:10 Waarnemingsavond (A. Bosmans) 2: /02/06 20:00 22:10 Waarnemingstips (S. De Deyne) 2: /02/06 20:00 22:10 Exoplaneten (T. Dethier) 2: /02/06 20:00 22:10 Komeet 73 P/Schwassmann-Wachmannv (K. Van der Auwera) 2: /03/06 20:00 22:10 Geschiedenis van de Sterrenkunde (S. Van Impe) 2: /03/06 20:00 22:10 De Messier-marathon (K. Christiaens) 2: /05/06 20:00 22:10 Jupiter in oppositie (E. Thienpont) 2: /05/06 20:00 22:10 Cartografie & Sterrenatlassen (W. Tirion) 2: /05/06 20:00 22:10 De ster HD (C. Aerts) 2: /06/06 20:00 22:10 Kijkerbouwen (C. Baetens) 2: /06/06 20:00 22:10 Automated Supernovae Search Project (M. Vanleenhove) 2: /09/06 20:00 22:10 "Rocket Dreams" - how the space age shaped our vision of a 2:00 17 world beyond (A. Schoeters) 21/09/06 20:00 22:10 Waarnemingsavond (A. Bosmans) 2: /09/06 20:00 22:10 "Van Pythagoras tot Einstein" - een stukje geschiedenis (W. Ory) 2: /10/06 20:00 22:10 Radioastronomie - een praktische inleiding (P. Vanouplines) 2: /10/06 20:00 22:10 Waarnemingsavond (A. Bosmans) 2: /10/06 20:00 22:10 Waarnemingsavond Deep-sky (A. Bosmans) 2: /10/06 20:00 22:10 Waarnemingsavond (A. Bosmans) 2: /11/06 20:00 22:10 "Het ISS vanop de eerste rij" (JM. Wislez) 2: /11/06 20:00 22:10 Sterbedekkingen en de maan - een praktische oefening 2:00 16 (Peter Van den Eijnde) 16/11/06 20:00 22:10 Waarnemingsavond (A. Bosmans) 2: /11/06 20:00 22:10 Waarnemingsavond (A. Bosmans) 2: /11/06 20:00 22:10 Planetarium (Peter Van den Eijnde) 2: /12/06 20:00 22:10 Meteoren Geminiden (J. Verbert) 2: /12/06 20:00 22:10 Spectrografie (K. Levefer) 2: /12/06 20:00 22:10 Waarnemingsavond (A. Bosmans) 2:00 7 Eén van de hoogtepunten van 2006 was ongetwijfeld het hoogstaand bezoek uit Nederland op vrijdag 12 mei mochten ontvangen: Wil Tirion, meester in de uranografie oftewel het maken van sterrenkaarten. Wil gaf eerst een overzicht van de geschiedenis van de hemelcartografie, van de eerste kaarten met tekeningen uit de dierenriem, tot de huidige kaarten en atlassen die met de nieuwste computersoftware worden gemaakt. Daarna vertelde hij meer over zijn eigen carrière en over hoe hij van zijn hobby zijn beroep heeft kunnen maken. De boeiende avond werd afgerond met een signeersessie van een van Wils nieuwste werken - Atlas of the Night Sky - en een gezellige babbel. Ook vermeldenswaard is de voordracht door Prof. dr. Conny Aerts (K.U. Leuven en Radboud Universiteit Nijmegen), internationaal gereputeerd expert in astroseismologie, over de ster HD Verder was 2006 een jaar van verbroederingen met een aantal andere Urania-werkgroepen. Zo was WGAS te gast bij de Werkgroep Radioastronomie en ook de Werkgroep Meteoren kwam zichzelf voorstellen. De medewerking van de werkgroepen Kijkerbouw en Deep-sky was in 2006 weerom een vaste waarde. De opendeurdagen in september waren eveneens een succes. Een tientaltal nieuwe leden vonden de weg naar de werkgroep. Net zoals vorig jaar werd het jaar in schoonheid afgesloten met alweer de 2de WGAS starparty. Werkgroep Astrofysica en Kosmologie De algemene relativiteitstheorie werd verder bestudeerd. Als leidraad werd nog steeds het handboek Introduction to General Relativity van H. Atwater gebruikt. Het laatste hoofdstuk, de kosmologie, werd onder de loep genomen. Omdat de auteur dit hoofdstuk nogal stiefmoederlijk behandelt, waren er aardig wat aanvullende notities nodig. 43

45 44

46 De mogelijke heelalmodellen, met en zonder kosmologische constante, kwamen aan bod. Het werk en de rol van de Belgische kosmoloog Georges Lemaître werd extra toegelicht. In september is de werkgroep gestart met de kwantummechanica. In het behandelde eerste deel werd de historische weg gevolgd voor de periode 1900 tot 1925, de zogenaamde oude kwantummechanica. De stralingsvergelijking, voor een perfecte zwarte straler, werd wiskundig afgeleid door energie als kwanta te beschouwen. Veel tijd werd besteed aan deze afleiding en aanverwante berekeningen, met als toepassing het bepalen van de zonneconstante en de oppervlaktetemperatuur van onze zon. Ook werd duidelijk dat de kosmische achtergrondstraling van 2,7 K voldoet aan de Planckse kromme. Het fotoelektrisch effect, het atoommodel van Bohr, het Comptoneffect, en de dualiteit tussen golf en deeltje kwamen uitvoerig aan bod. Bij het tweespletenexperiment kwam duidelijk het mysterie van de kwantummechanica tot uiting. Werkgroep Deep-sky Waarnemen staat centraal in de activiteiten van de werkgroep. Er waren begeleide waarnemingsavonden voorzien en daarnaast werd regelmatig waargenomen door leden van de werkgroep, dit in binnen- en buitenland. Vaste waarnemingsstek blijft het Nederlandse plaatsje Achtmaal. Dit jaar ging de werkgroep van start met een nieuwe, vierkoppige werkgroepleiding. De nadruk bleef natuurlijk op het waarnemen liggen, maar er werd ook veel aandacht besteed aan de samenwerking met andere werkgroepen. Er was vooral een hechte samenwerking met de Werkgroep Algemene Sterrenkunde. s Nachts werden er waarnemingsessie gehouden, o.a. een Messier-marathon stond op het programma. In april ging de werkgroep op waarnemingsweekend in het Ardense Treignes, in de provincie Namen. Het weer was prachtig en er werd massaal waargenomen, zowel visueel als fotografisch. In mei trok een delegatie naar de astrobeurs in het Duitse Essen. Daar was gelegenheid om alle mogelijke astronomische materiaal te bekijken en te vergelijken. Werkgroep Kijkerbouw De belangrijkste bezigheden van de werkgroep zijn de volgende: 1. Het begeleiden van de Cursus Kijkerbouw. 2. Het begeleiden van de Cursus Kijkerbouw voor Gevorderden 3. Hulp verlenen bij optische of mechanische problemen met telescopen. In de mate van het mogelijke worden deze problemen opgelost of op zijn minst geminimaliseerd. 4. Het voortdurend aanpassen en optimaliseren van het in de Cursus Kijkerbouw te bouwen instrument. Elk jaar weer is het de betrachting om de cursustelescoop goedkoper te maken en toch kwalitatief evenwaardig te houden aan die van vorige jaren. 5. Onderhoud en aanpassing van de opdampinstallatie. Dit is een toestel waarmee tamelijk grote telescoopspiegels kunnen worden voorzien van een spiegellaag (diameter klok: 700 mm). Er zijn plannen om een belangrijke aanpassing te maken aan het inwendige van de opdampklok. Een tweede klok die een tijd geleden werd aangekocht, zal gesloopt worden. De bedoeling is dat met behulp van de onderdelen daarvan de grote klok veel sneller zal werken. 6. Bouwen/aanpassen telescoop voor rolstoelgebruikers. Er worden de nodige aanpassingen gedaan zodat een reguliere Newton ook zal gebruikt kunnen worden door rolstoelgebruikers. 7. Plannen van de de bouw van een oven. Deze oven met een vloeroppervlak van 1.2 m 1.2 m zal toelaten spiegels van 1 meter te vervaardigen. Doorheen de jaren hebben er zich binnen het kijkerbouwteam een aantal vakkundige en gedreven medewerkers ontwikkeld, waaraan de werkgroep zijn expertise te danken heeft en zonder wie bovenstaande activiteiten onmogelijk zouden zijn. 45

47 46

48 Werkgroep Lichthinder Deze werkgroep probeert de activiteiten rond de bestrijding van lichthinder op Urania te coördineren. Bestrijding van lichthinder is immers een voortdurende zorg voor onze sterrenwacht die in stedelijk gebied gelegen is. Daarbij is ondersteuning van andere Urania-werkgroepen en diverse activiteiten op Urania, die met lichthinder te maken hebben, een belangrijk doel. Zo werd er een les verzorgd van de Cursus Praktische Sterrenkunde (zie p. 13). Daarnaast werden verschillende vraagstellers met een lichthinderprobleem verder geholpen. Deze vragen kwamen vooral binnen via en waren zowel theoretisch (informatie, thesis, seminaries,...) als praktisch (hoe een concreet probleem aanpakken, welke stappen ondernemen,...) van aard. Op de Urania-website verschenen ook enkele artikeltjes over de bestrijding van lichthinder. Om de lichthinder op Urania en op eventuele andere waarnemingsplaatsen in kaart te brengen, was gepland om in 2006 een specifiek meettoestel, de Sky Quality Meter, aan te schaffen. Ondanks de eerste positieve berichten, bleek echter dat dit meettoestel toch ook een aantal nadelen heeft. Daarom werd besloten om de aanschaf uit te stellen tot er meer duidelijkheid is over de praktische bruikbaarheid en, vooral, over de representativiteit en reproduceerbaarheid van de metingen. De Werkgroep Lichthinder van Urania verzorgt ook de contacten met een aantal overkoepelende verenigingen: de Werkgroep Lichthinder van de Vereniging voor Sterrenkunde, de v.z.w. Preventie Lichthinder en het Platform Lichthinder. Deze verenigingen zijn nationaal actief op verschillende domeinen en zijn in België belangrijke partners bij het bestrijden van lichthinder. Zo richt de VVS- Werkgroep Lichthinder, in samenwerking met Preventie Lichthinder, jaarlijks de Nacht van de Duisternis in. Hieraan neemt Urania ook steeds heel actief deel (zie p. 22). Werkgroep Meteoren Tijdens de eerste helft van het jaar werden geen visuele meteoorwaarnemingen verricht, wegens slecht weer of storende maan tijdens de maxima van de Quadrantiden en de Lyriden. In augustus werd traditioneel gebruik gemaakt van de vakantieperiode om waar te nemen. De Perseïden, κ-cygniden en α-aurigiden werden tijdens 3 nachten waargenomen door een groot aantal leden. Er werd enkel waargenomen op het Oberonkamp in het Franse Etourvy. Tijdens het Perseïdenmaximum was het slecht weer. Ook in de herfst werden enkele nachten benut. In oktober zorgden enkele heldere periodes voor een aantal waarnemingen op de herfstdriedaagse van Oberon, en werd vooral een verhoogde Orioniden-activiteit waargenomen. Het Leonidenmaximum regende evenwel compleet uit. In de nacht van 14 op 15 december reden enkele waarnemers naar de Ardennen om te kunnen genieten van de afnemende tak van het Geminidenmaximum. Naast de visuele waarnemingen werden ook enkele meteoren op de fotografische plaat vastgelegd. In totaal zagen 17 waarnemers tijdens 36 waarnemingen, gespreid over 5 nachten, gedurende u., 1430 meteoren. Deze waren als volgt verdeeld: 12 Perseïden, 28 κ-cygniden, 40 α-aurigiden, 234 Orioniden, 6 Tauriden, 407 Geminiden en 703 sporadische meteoren. Daarnaast werden 4 vuurbollen gerapporteerd. Al onze waarnemingen werden verwerkt en opgestuurd naar de International Meteor Organization en de Vereniging voor Sterrenkunde. De werkgroep werkt sinds enkele jaren ook mee aan de verdere verwerking van de waarnemingen voor de International Meteor Organization. Verder wordt de in 2005 vernieuwde website van de International Meteor Organization onderhouden door een lid van onze werkgroep. Sinds 2006 wordt het penningmeesterschap van de International Meteor Organization waargenomen door 2 leden van de werkgroep. In de eerste helft van het jaar werd veel tijd gestoken in de redactie van de Proceedings of the Radio Meteor School 2005 en de Proceedings of the International Meteor Conference Deze evenementen werden in 2005 door de werkgroep georganiseerd en de proceedings vormen een mooi naslagwerk. In september namen zes leden deel aan de International Meteor Conference die plaatsvond in het Nederlandse Roden. Er werden voordrachten gegeven en bijgewoond, gegevens en theorieën uitgewisseld, en vooral boeiende contacten gelegd met meteoorwaarnemers en professionele 47

49 astronomen uit diverse landen. Enkele dagen voor het IMC werd door 2 leden ook de Radio Meteor School gevolgd, een vierdaagse workshop over het waarnemen van meteoren via radio. In april namen 3 leden deel aan de Nederlandse Meteorendag, georganiseerd in Asten. Ook hier werden voordrachten gegeven en bijgewoond en verdere contacten gelegd. Tenslotte werd achter de schermen verder gewerkt aan het internationaal project over nalichtende sporen, een geünificeerde database voor meteoren en radio-waarnemingen. Werkgroep Weerkunde Njord Ook in 2006 werd dagelijks door de leden van de Werkgroep Weerkunde in de weertuin van Volkssterrenwacht Urania de temperatuur, neerslag, luchtvochtigheid, luchtdruk, windsnelheid en windrichting opgetekend. De metingen werden doorgestuurd naar de Vlaamse Vereniging voor Weerkunde, een werkgroep van de Vereniging voor Sterrenkunde, die ze, samen met metingen van andere locaties, publiceert in haar maandblad Halo. Tevens werden de gegevens maandelijks doorgestuurd naar het Koninklijk Meteorologisch Instituut te Ukkel ten einde aldaar verwerkt te worden in hun nationale weerkunde-kaarten. Op 1 november 2006 werden de metingen voor het KMI stopgezet. Elke eerste donderdag van de maand komen een vijftal leden bij elkaar bij Jan Van Weerdt die, naast zijn kennis, ook zijn installatie ter beschikking stelt, en waar, op de gecapteerde weerkaarten, weervoorspellingen (met zeer goed resultaat) worden uitgetekend. Ook werd dankbaar een van Dirk Lamberts in bruikleen gekregen automatisch weerstation gebruikt, waarmee de dagelijkse registratie van windrichting, neerslag en temperaturen op een scherm kunnen worden gevolgd. Werkgroep Poollicht Het jaar 2006 was, meer nog dan 2005 en 2004, een rustig jaar voor de Werkgroep Poollicht. De zonneactiviteit bleef immers een groot deel van de tijd op een erg laag pitje. Eind januari 2006 vertrokken een paar leden naar Fins Lapland, een paar tientallen kilometer boven de poolcirkel en op een boogscheut van de Russische grens. Tijdens één nacht kon er prachtig helder en snel bewegend poollicht worden waargenomen, waarvan vele foto's werden gemaakt. Op zaterdag 9 september was er tijdens de opendeurdagen een druk bijgewoonde diashow over poollicht te zien, die werd gebracht door de Nederlanders Lia Kok en Ben van Bokhoven. Midden-december waren er een aantal onverwacht felle uitbarstingen, en was er een serieuze kans op poollicht. Die materialiseerde zich echter niet, zodat de waarnemers op hun honger bleven zitten. Werkgroep Radioastronomie Voortbouwend op de goede samenwerking het jaar daarvoor in 2006 verdiepte de enthousiaste groep jongeren van de jeugdwerking Oberon zich verder in de wereld van de radioastronomie. Kers op de taart was het waarnemingskamp in Frankrijk: Oberon kon beschikken over drie installaties, namelijk een zelfgebouwde dipoolantenne voor meteoorreflecties, een 80-cm schotel waarmee geprobeerd werd de diameter van de zon te bepalen en een installatie om weerkaarten te downloaden van satelliet. John Bernaerts van de Hobokense DX-A Club gaf deze laatste installatie bereidwillig in bruikleen. Tijdens de opendeurdagen toonden enkele trotse jongeren van de jeugdwerking hun opstellingen en resultaten, in samenwerking met de leden van de werkgroep die ook de andere opstellingen toelichtten, met ook dit jaar de opstelling van John Bernaerts voor de rechtstreekse ontvangst van weersatellietbeelden. Nieuw dit jaar waren de hoorschotels : in het brandpunt van een schotelantenne konden mensen een wekkertje horen dat honderd meter verder stond opgesteld! Door de eenvoud was deze opstelling een groot succes. 48

50 Onder impuls van de jeugdwerking is er nu ook een permanent station voor het waarnemen van radiometeoren bij 50 MHz. Lange tijdreeksen van deze waarnemingen helpen professionele astronomen bij het in kaart brengen van stofsporen in de buurt van de aardbaan. Doordat de pc s waarmee we observaties doen eind 2006 aan het interne netwerk gekoppeld werden zijn nu de meeste waarnemingen bereikbaar via het internet voor de werkgroepleden, ook van thuis uit. De verwerking van de vele gegevens versnelt hierdoor aanzienlijk. De installatie voor 408 MHz, met een zelfbouw Yagi, geen versterker, maar wel een hoogwaardige ontvanger (die gekoppeld is aan een pc voor opslag van de waarnemingen) levert al gedurende meer dan een jaar waarnemingen van de zon, de melkweg en Taurus A. De antennes voor 408 MHz en 4 GHz wijzen in dezelfde richting. Voor de beide frequenties registreren we de gegevens niet meer in UT maar in plaatselijke sterrentijd, waardoor we de waarnemingen gemakkelijker kunnen interpreteren. Nu kunnen we ook de waarnemingen van verschillende dagen eenvoudiger optellen. De waarnemingen op 20,1 MHz werden voortgezet. In september werd de analoge ontvanger (type Pegelmesser ) van het merk Wandel & Goltermann vervangen door een digitale ontvanger van het merk Rohde & Schwarz; beide toestellen worden ter beschikking gesteld door een bevriend radioamateur. In de loop van 2006 zijn er 17 zonuitbarstingen geregistreerd en geverifieerd met waarnemingen elders in Europa en Amerika. Aan de opstelling voor de waarnemingen bij 1,4 GHz (de waterstoflijn) werd minder intensief doorgewerkt, omwille van de vele andere werkzaamheden op radiogebied door de leden van de werkgroep. We verzorgden in de Seminaries Sterrenkunde (zie p. 16) twee lezingen met een overzicht van de radioastronomie met veel nadruk op alle opstellingen in Urania. Voor de Werkgroep Algemene Sterrenkunde gaven we inleidende les over radioastronomie en bezochten we onze installaties. In het Genkse Europlanetarium gaven wee veneens een overzicht van de radioastronomie en belichtten we de opstellingen in Urania. Werkgroep Theoretische Fysica In 2006 werd er in de Werkgroep Theoretische Fysica gewerkt rond de aard van de ruimte. Hiervoor inspireerden we ons op een aantal artikels die o.a. verschenen zijn in Scientific American. Daaruit bleek dat men de aard van invloedrijke hemellichamen zoals zwarte gaten gaat bestuderen om de fysica van de ruimte te begrijpen. De hamvraag blijft of de ruimte nu continu is of discontinu en het blijkt dat welk uitgangspunt men ook kiest er tegenstrijdigheden blijven in de fysische modellen. Kadervorming Daar de werking van onze volkssterrenwacht in belangrijke mate steunt op vrijwillige medewerkers is er twee keer per jaar een medewerkersvergadering om onze trouwe medewerkers te informeren over de dagelijke werking en activiteiten op onze volkssterrenwacht. Deze gingen door op 20 januari en 22 december. Nieuw in 2006 was een medewerkersdag op 6 mei in de evenementenhal Den Boomgaard te Broechem. Thema was het beleidsplan, waarvan een ontwerp grondig werd doorgepraat. De deelnemers konden kiezen voor maximaal vier thematische werkgroepen waarin telkens een ander hoofdstuk van het beleidsplan aan bod kwam. De resultaten van de rapportering werden verwerkt in de definitieve versie van het beleidsplan, dat door de algemene vergadering werd goedgekeurd op 8 december De medewerksdag werd erg gesmaakt door de meer dan 60 deelnemers. Het is de bedoeling om in de toekomst geregeld een medewerkersdag rond een telkens wisselend thema te organiseren. 49

51 Public-relations Talrijke dag-, week- en maandbladen besteedden aandacht aan Urania. Dit geldt ook voor verscheidene radionetten (Radio 1, Radio 2, Radio Donna, Q-Music, 4 FM en diverse lokale zenders) en televisiezenders (VTM, VRT, VT4 en ATV). De pers doet ook steeds meer beroep op ons voor het beantwoorden van vragen of het geven van duiding bij astronomische fenomenen. Daarom werd er ook naar gestreefd zoveel mogelijk achtergrondinformatie te bieden bij onze persmededelingen. Verder werden diverse activiteiten ook bekend gemaakt door affiches, infoboekjes, programmabrochures en via mondelinge reclame, ondermeer via het Zoo-planetarium. Hierna volgt een onvolledig overzicht van wat er in de geschreven pers verscheen. Datum Blad Titel 01/01/06 De Hovenaar Urania 01/01/06 Klasse Leerkrachtendag Volkssterrenwacht Urania 16/01/06 Het Nieuwsblad Theelepeltje stof moet geboorte aarde verklaren 01/02/06 Eos Leerkrachtendag Urania 01/02/06 Klasse When the moon hits your eye... 01/03/06 De Hovenaar Urania nieuws 01/03/06 Infohove Activiteiten Urania in Maart 01/03/06 Eos Duisternis in volle dag 02/03/06 Gazet Van Antwerpen Sterrenkijkdagen vrijdag en zaterdag 29/03/06 Gazet Van Antwerpen 200 eclipsfanaten vliegen naar Turkije 29/03/06 De Morgen Wolken dreigen zonsverduistering aan het zicht te onttrekken 30/03/06 De Morgen Zo n eclips is voor ons wat Kim Clijsters is voor het tennis 30/03/06 De Morgen Slecht weer verbrodde Belgisch zonneschouwspel 30/03/06 Gazet Van Antwerpen Flop in Hove, top in Turkije 30/03/06 De Standaard Eclips achter de wolken 30/03/06 Metro Staren naar de zon 01/06/06 Eos De Hubble ruimtetelescoop 20/07/06 Gazet Van Antwerpen Vuurbol passeert Antwerpen 17/08/06 De Standaard Sterren kijken in de regen 01/01/06 De Hovenaar Urania opendeur 01/09/06 Eos Open dagen Urania 01/09/06 Infohove Opendeurdagen Urania 07/09/06 Gazet Van Antwerpen Opendeurdagen Urania op 8, 9 en 10 september 08/09/06 Het Laatste Nieuws Opendeurdagen Volkssterrenwacht Urania Langs deze weg danken we alle media voor hun welwillende aandacht voor de activiteiten van de volkssterrenwachten. De steun van de pers is voor ons onontbeerlijk om onze dienstverlening aan een groot publiek bekend te maken. Infrastructuur en logistiek Uiteraard zijn er jaarlijks terugkerende werkzaamheden te gebeuren, zoals onderhoud en herstellingen aan lokalen, telescopen en andere toestellen, en het bieden van logistieke steun bij allerlei constructiewerkzaamheden, bij het monteren van videofilms en bij het opzetten van verscheidene grote manifestaties. Vele werkzaamheden gebeurden door eigen leden. Een speciaal woord van dank aan deze medewerkers is hier zeker op zijn plaats. Via een peterschapsproject konden een radio-ontvanger voor de werkgroep radioastronomie, worden aangeschaft, aslook oculairs voor het kijkerpark en de waarnemingstoren, en materiaal voor de herinrichting van het kijkerbouwatelier. Onze dank gaat ook naar alle leden en sympathisanten die dit mogelijk maakten. 50

52 Administratie Zoals de voorbije jaren, verzorgde het secretariaat ook dit jaar alle zakelijke briefwisseling, het uitvoeren van de nodige betalingen, het bijhouden van het kasboek, het klasseren van rekeningen en facturen, het toezicht op het naleven van het budget, het opmaken van begrotingsstaat en financiële jaarverslag en de ledenadministratie. Het spreekt vanzelf dat de computer een steeds groter wordende rol speelt bij het uitvoeren van deze taken, waardoor ook het computerbeheer een belangrijke administratieve opdracht is geworden. Ledenadministratie Urania telde in 2006 in totaal 682 leden en cursisten, iets meer dan in 2005 (668 leden en cursisten). Hierna volgt een geografische spreiding van leden en cursisten. Geografische spreiding van leden en cursisten Gemeente Aantal Gemeente Aantal Prov. Antwerpen Arr. Antwerpen Arr. Mechelen Aartselaar 8 Bonheiden 4 Antwerpen 174 Duffel 13 Boechout 14 Heist-op-den-Berg 4 Boom 7 Lier 25 Borsbeek 5 Mechelen 8 Brasschaat 12 Nijlen 5 Brecht 9 Putte 6 Edegem 36 Puurs 3 Essen 6 Sint-Amands 1 Hove 34 Sint-Katelijne-Waver 11 Kalmthout 5 Willebroek 5 Kapellen 7 Kontich 33 Lint 20 Arr. Turnhout Malle 8 Beerse 5 Mortsel 29 Geel 1 Niel 4 Grobbendonk 2 Ranst 10 Herentals 1 Rumst 4 Herenthout 2 Schelle 3 Herselt 2 Schilde 12 Hoogstraten 1 Schoten 12 Hulshout 1 Stabroek 4 Lille 1 Wijnegem 1 Mol 1 Wommelgem 4 Oud-Turnhout 2 Wuustwezel 3 Turnhout 1 Zandhoven 4 Vorselaar 1 Zoersel 9 Vosselaar 1 Zwijndrecht 3 Westerlo 3 51

53 Gemeente Aantal Gemeente Aantal Prov. Vlaams-Brabant Arr. Halle-Vilvoorde Asse 1 Londerzeel 1 Beersel 1 Ternat 1 Dilbeek 1 Zaventem 1 Grimbergen 2 Zemst 1 Halle 2 Arr. Leuven Aarschot 1 Oud-Heverlee 1 Boortmeerbeek 1 Rotselaar 2 Diest 1 Scherpenheuvel-Zichem 1 Herent 3 Tervuren 2 Keerbergen 4 Tienen 1 Kortenberg 1 Tremelo 2 Leuven 3 Prov. Limburg Arr. Hasselt Arr. Tongeren Genk 1 Bilzen 2 Lummen 1 Zutendaal 1 Prov. Oost-Vlaanderen Prov. West-Vlaanderen Arr. Aalst Arr. Brugge Aalst 1 Brugge 1 Geraardsbergen 2 Oostkamp 1 Haaltert 1 Arr. Ieper Arr. Dendermonde Wervik 1 Hamme 1 Zele 2 Arr. Kortrijk Kortrijk 1 Arr. Gent Menen 1 Evergem 1 Gent 6 Arr. Oostende Oosterzele 1 Gistel 1 Oostende 1 Arr. Oudenaarde Horebeke 2 Arr. Veurne Kruishoutem 1 Koksijde 1 Ronse 1 Arr. Sint-Niklaas Brussels Hoofdstedelijk Gewest Beveren 5 Elsene 1 Kruibeke 2 Etterbeek 2 Sint-Niklaas 3 Sint-Lambrechts-Woluwe 1 Temse 5 Watermaal-Bosvoorde 1 NEDERLAND 5 Urania, Volkssterrenwacht van Antwerpen, v.z.w., Mattheessensstraat 60, 2540 Hove 52