InformatieModel Water (IMWA) 2013

Transcriptie

1 InformatieModel Water (IMWA) 2013 Auteur Datum IHW 21-augustus-2013 Versie 5.0

2 Documentbeheer Wijzigingshistorie Datum Versie Auteur Wijziging H-J. Lekkerkerk Dit document is gebaseerd op IMWA 2005, IMWA 2006 béta en IMWA2006. Versienummering opnieuw begonnen bij IMWA2007 en vanaf daar volgens procedurehandboek H-J. Lekkerkerk Opstellen document. Verwerken: - RfC KRW formats in UM Aquo en IMWA W. Joosse Wijzigingen Aquo update juni 2009 verwerkt W. Joosse Wijzigingen Aquo update juni 2010 verwerkt, RfC W UM Aquo Waterwet W. Joosse Wijzigingen Aquo update juni 2013 verwerkt, dit veroorzaakte alleen wijzigingen in de versie van domeintabellen. Verder zijn er aanpassingen geweest van de Types van domeintabellen i.v.m. het automatisch uploaden van nieuw versies van de xsd bestanden van de domeintabellen vanuit Aquo DS. Review Datum Versie Reviewer Functie Controle en vrijgave Datum Versie Controleur Functie Literatuurbronnen NEN 3610:2005 Basismodel Geo-informatie, Nederlands Normalisatie-instituut, december 2005 IMWA:2006 Informatiemodel Water, IDsW, december 2006 W : Foutherstel IMWA en UM Aquo KRW Uitwisselingsformats: - KRW format Menselijke belasting, versie 1.0a - april KRW format Kunstwerken, versie 1.0 april 2004 W : domeintabel typemeting pagina 2 van 83 Documentbeheer

3 W : foutherstel voor het pattern van attribuut identificatie; controle op 2 cijferige waterbeheerdercode. W : RfC UM Aquo Waterwet Grote wijzigingen voor domeintabellen uit de Aquo Update juni 2013 Documentbeheer pagina 3

4 Inhoudsopgave 1. Inleiding Leeswijzer Achtergrond Toepassingsgebied Gerelateerde documenten Wijzigingen Wijzigingen van versie 2010 naar Wijzigingen van versie 2009 naar Nieuwe klassen en attributen Wijzigingen van versie 2008 naar Gewijzigde klassen en attributen Wijzigingen van versie 2007 naar Gewijzigde relaties Wijzigingen van versie 2006 naar Gewijzigde klassen en attributen Nieuwe klassen in IMWA Verwijderde klassen Toegevoegde relaties Gewijzigde relaties Wijzigingen van versie 0.5 / 2006 béta naar Gewijzigde klassen Nieuwe klassen Verwijderde klassen Gewijzigde relaties Termen, afkortingen en schema s Termen en definities Afkortingen UML klassediagram Constraints Klasse beschrijvingen Attribuut beschrijvingen Identificerende kenmerken Geometrie en Topologie Temporele attributen Beschrijvende kenmerken Metadata Null-waarden Samengestelde attributen Domeinlijsten GML en XML extensible Mark-up Language (XML) XML-schema GML...25 pagina 4 van 83 Inhoudsopgave

5 4. InformatieModel Water Een toepassing van NEN Structuur van het informatiemodel IMWA geo-objectklassen Relatie met bestaande normen en standaarden Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus IMWA klassendiagram Relatie met Basismodel Geo-informatie GeoObject (uit NEN3610: Basismodel Geo-informatie) IMWA klassen BeschermdGebied GrondwaterOnttrekking Inrichtingselement Kunstwerk Ligplaats Meting NatteEcologischeZone Oever OppervlakteWaterLozing OppervlakteWaterOnttrekking Put Water Waterdeel WaterbeheerGebied Waterbodem Waterkering Waterschap WaterstaatkundigeZonering Weg Wegdeel ObjectMetadata Datatypes / samengestelde attributen Adres Adresgegevens Adrescoordinaat Artikel DataTypePlanstatusEnDatum Locatie LocatieNaam LocatieOmschrijving OmvangWaardeInrichtingselement OmvangWaardeKunstwerk OmvangWaardeWater OmvangWaardeWaterbeheergebied OmvangWaardeWeg Domeinwaarden Domeinen Domeinen uit NEN Inhoudsopgave pagina 5

6 6.2.1 MateriaalKunstwerk MateriaalWaterkering Status TypeInfrastructuur TypeWeg Verharding Domeinlijsten IMWA FunctieKunstwerk TypeInfrastructuur Inrichtingtype Kunstwerktype Meting NoseCodetype OmvangWaardeInrichtingselement OmvangWaardeKunstwerk OmvangWaardeWater OmvangWaardeWaterbeheerGebied OmvangWaardeWeg Waterkeringtype Waterbeheerder Waterbeheergebied WaterTypeKwantitatief WatertypeKwalitatief WegAardtype Waterstaatkundigezonering WetVerordeningtype Domeinen uit IMRO: TypePlanStatus...75 Bijlage A Van LMA tot IMWA 77 Bijlage B Overzicht Basismodel Geo-informatie (NEN 3610) 80 Met opmaak Met opmaak Met opmaak Met opmaak Met opmaak Met opmaak pagina 6 van 83 Inhoudsopgave

7 1. Inleiding 1.1 Leeswijzer Dit rapport beschrijft het InformatieModel voor de sector WAter (IMWA). De verschillende objecten die in dit model gedefinieerd zijn worden gepresenteerd, de relaties tussen deze objecten en de attributen met bijbehorende domeinwaarden zijn opgenomen. Dit document is vooral van belang voor applicatiebouwers en als referentie voor andere IMWA gerelateerde documenten. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de achtergrond en toepassing van IMWA. Hoofdstuk 2 bevat een toelichting op de gebruikte termen, afkorten en gebruikte schema s. Hoofdstuk 3 beschrijft in conceptuele termen het IMWA als een model van de werkelijkheid zoals die van belang is voor het ontsluiten van geo-informatie in de sector water. Tevens is in dit hoofdstuk de context van deze standaard beschreven. Deze standaard staat niet op zich zelf maar maakt gebruik van en refereert aan andere normen en standaarden. Overzichten van de aan deze standaard gerelateerde normen en standaarden zijn weergegeven in de bijlagen. In hoofdstuk 4 is het concept uitgewerkt. Op een formele manier worden door middel van een UML diagram de objectklassen weergegeven, de kenmerken van de verschillende objectklassen en hun onderlinge relaties. In een objectcatalogus wordt in tabelvorm van alle objectklassen de definitie gegeven en de attributen toegelicht. Tot slot wordt in hoofdstuk 5 ter illustratie een overzicht gegeven van de huidige gebruikte domeinwaarden zoals die binnen het model gebruikt worden. 1.2 Achtergrond De laatste jaren neemt het gebruik van Geografische Informatie Systemen (GIS) hand over hand toe. De in GIS opgeslagen informatie bevat per definitie een ruimtelijke component. Bij de uitwisseling van geografische gegevens is het van belang dat deze ruimtelijke component intact blijft, maar dat de overige gegevens ook aan deze geografische informatie gekoppeld blijven. Om te zorgen voor een eenduidige uitwisseling van geografische informatie ten aanzien van water objecten is in 2001 versie 1.0 van het InformatieModel Water ontwikkeld. Het IMWA is ontwikkeld vanuit het Logisch (gegevens-) Model Aquo (LMA). In het LMA is geografische / geometrische informatie slechts in beperkte mate omschreven. IMWA is dan ook ontwikkeld om deze leemte binnen de Aquo standaard op te vullen. Bij de ontwikkeling is aangesloten bij de norm NEN3610: Basismodel Geo-informatie. Hierbij is het IMWA opgenomen als sectormodel onder de NEN3610 naast onder andere het IMRO (InformatieModel Ruimtelijke Ordening) en de TOP10NL (topografische informatie). IMWA is feitelijk de praktische invulling van de NEN3610 voor de sector water. Inleiding pagina 7 van 83

8 In 2005 is door het Nederlands Normalisatie Instituut een nieuwe versie van de NEN3610 ontwikkeld. Daarnaast heeft de techniek niet stilgestaan. Om deze reden is in 2005 begonnen met het moderniseren van IMWA door het aanpassen aan de laatste stand van zaken. Daarnaast zijn er ontwikkelingen zoals het traject Digitale Uitwisseling Ruimtelijke Processen (DURP) ingebracht in het IMWA. Deze acties hebben geleid tot IMWA versie 2006 / Toepassingsgebied Het informatiemodel is voor het uitwisselen van geo-informatie tussen organisaties binnen de sector Water en voor uitwisseling naar andere werkvelden. Het uitwisselen van informatie is hierin het proces dat door IMWA ondersteund wordt. Het type informatie dat uitgewisseld wordt is geo-informatie, informatie die op een of andere manier gekoppeld is aan een locatie bepaald ten opzichte van het aardoppervlak. En als laatste punt betreft het geo-informatie die binnen de sector Water gegenereerd wordt. Voor een efficiënte uitwisseling van geo-informatie is het van belang dat de verschillende partijen een gemeenschappelijke notie hebben van de werkelijkheid. Deze gemeenschappelijke notie is vastgelegd in een begrippenkader dat die de werkelijkheid beschrijft. IMWA vormt dit begrippenkader voor het beschrijven van geo-informatie binnen de sector water. IMWA is voor het uitwisselen van informatie. Dit betekent dat het gaat om informatie die voor verschillende partijen van belang is, vandaar de uitwisseling. Dit betekent dat het IMWA geen model is voor een specifieke, geïsoleerde toepassing. Een specifieke toepassing vereist een specifiek model, een nationale standaard heeft dan immers geen meerwaarde. 1.4 Gerelateerde documenten Rondom om IMWA zijn er een drietal documenten die van belang zijn bij het gebruik en de implementatie van IMWA. Dit zijn: 1. Modelbeschrijving (dit document). De modelbeschrijving is tevens interactief te benaderen via de IDsW website ( via de pagina van de uitwisselmodellen. 2. Praktijkrichtlijn IMWA. Hierin worden de diverse klassen en het gebruik daarvan verder beschreven. Ook zijn hierin voorbeelden opgenomen. 3. Technische richtlijn UitwisselModellen. Hierin is opgenomen de manier van beschrijven van IMWA in UML als schematisatietaal, de omzetting van het UML model uit dit document naar een XML schema bestand (XSD) en de manier waarop het XSD toegepast kan worden bij het genereren van een GML document. Gerelateerd aan het IMWA model is het UM Aquo, waarvan de volgende delen beschikbaar zijn: UM Aquo metingen, sinds december 2006 UM Aquo Kaderrichtlijn Water, sinds juni 2007 Het UM Aquo is een verdere doordetaillering van het IMWA. pagina 8 van 83 Inleiding

9 2. Wijzigingen 2.1 Wijzigingen van versie 2010 naar 2013 Grote wijzigingen uit de Aquo update van juni 2013 veroorzaakten wijzigingen in de versie van domeintabellen. Verder zijn er aanpassingen geweest van de Types van domeintabellen i.v.m. het automatisch uploaden van nieuw versies van xsd bestanden van de domeintabellen vanuit Aquo DS. Tabel met was - wordt overzicht van de 13 gewijzigde Types van domeintabellen domeintabel was van het Type FunctieKunstwerk TypeInrichting TypeKunstwerk TypeNoseCode TypeWaterbeheerGebied TypeWaterKwalitatief TypeWaterKwantitatief WetVerordening TypeWaterkering TypeWaterstaatkundigeZonering TypeWegAard TypeBeschermdGebied domeintabel is nu van het Type TypeFunctieKunstwerk TypeInrichtingtype TypeKunstwerktype TypeNoseCodetype TypeWaterbeheergebiedtype TypeWatertypeKwalitatief TypeWaterTypeKwantitatief TypeWetVerordeningtype TypeWaterkeringtype TypeWaterstaatkundigezonering TypeWegAardtype TypeBeschermdGebiedtype 2.2 Wijzigingen van versie 2009 naar 2010 De toevoegingen aan IMWA die ten gevolge van RfC W UM Aquo Waterwet nodig waren zijn in de documentatie verwerkt. Er zijn alleen nieuwe klassen waaronder een datatype ingevoegd Nieuwe klassen en attributen Klasse Attributen Motivatie Oever - geometrievlak2d T.b.v. UM Aquo Waterwet Put - geen T.b.v. UM Aquo Waterwet Waterbodem - geometrievlak2d T.b.v. UM Aquo Waterwet Inrichtingselement - geometriepunt - geometrievlak2d OmvangWaardeInrichtingselement - waardetype - waarde T.b.v. UM Aquo Waterwet T.b.v. UM Aquo Waterwet Wijzigingen pagina 9 van 83

10 2.3 Wijzigingen van versie 2008 naar 2009 In de Aquo update van juni 2009 zijn twee wijzigingsvoorstellen van invloed geweest op IMWA namelijk: W : foutherstel voor identificatie, de waterbeheerdercode moet uit 2 posities bestaan. In het xsd is het deel van het pattern dat bepaalt of de waterbeheerdercode lang genoeg is daarom van d{1,2} naar d{2} gewijzigd; W : de inhoud van de domeintabel Aquo-domein_metingtype.xsd wordt niet meer door een koppeling via een include statement geladen, maar is intern in het xdsbestand bestand opgenomen Gewijzigde klassen en attributen Klasse Wijziging Motivatie Meting Attribuut Identificatie: in het technisch model wordt het pattern hiervoor aangepast. Check op verplichte 2 posities voor de waterbeheerdercode Attribuut typemeting de cardinaliteit wordt [0] in het logisch model en blijft [0..1] in het technisch model. Dit attribuut is alleen nog technisch in IMWA opgenomen om koppeling van IMWA LMA mogelijk te maken, maar is logisch gezien niet nodig. 2.4 Wijzigingen van versie 2007 naar 2008 Om meer duidelijkheid te scheppen in de relaties in zowel het logisch model als het bijbehorende XSD schema is ervoor gekozen om alle relaties in UM Aquo niet meer te voorzien van de naam van de klasse waarnaar de relatie verwijst. In het bijbehorende XSD schema is er juist voor gekozen om deze naam bij ALLE relaties op te nemen. Achterliggende motivatie is dat uit het diagram zonder meer duidelijk wordt naar welke klasse een relatie verwijst. In het XSD is dit juist niet het geval en is het meegeven van de relatie van cruciaal belang voor het eenvoudig lezen / maken van een GML document. In het Logisch Model (UML klassendiagram) worden daarom de volgende wijzigingen doorgevoerd: Gewijzigde relaties Klasse 1 Klasse 2 Wijziging GeoObject ObjectMetadata heeftobjectmetadata wordt gewijzigd in heeft heeft wordt gewijzigd in vantoepassingop pagina 10 van 83 Wijzigingen

11 2.5 Wijzigingen van versie 2006 naar Gewijzigde klassen en attributen Klasse Wijziging Motivatie Meting Waterbeheergebied Attribuut waterbeheerder toegevoegd Geometrie attributen toegevoegd Geometrie2D van verplicht terug naar conditioneel Waterbeheerder toegevoegd Compatibiliteit met KRW elementen Stonden in UM Aquo metingen, maar zijn generiek voor alle metingen In IMWA2006 was ervoor gekozen om deze verplicht te maken; echter middels een locatienaam kan de locatie ook aangeduid worden en is een geometrie niet verplicht (maar wel gewenst) Compatibliteit met KRW en praktijkgebruik Nieuwe klassen in IMWA Klasse Attributen Motivatie ObjectMetaData - opmerking - URI - datumopname Lost het probleem van het toevoegen van metadata voor specifieke klassen op. Feitelijk is datumopname gelijk aan het NEN3610 attribuut versiebegintijd. In de praktijk blijkt het moeten aangeven van een tijdstip echter in veel gevallen lastig. Vandaar dat dit attribuut opnieuw gemodelleerd is met de tijd als optioneel element. BeschermdGebied - typebeschermdgebied Gebieden die wel beschermd zijn maar waarvoor geen lokale regelgeving bestaat. OppervlakteWater Onttrekking OppervlakteWater Lozing - codenose - waterbeheerder - capaciteit - waterbeheerder - geometriepunt Noodzakelijk voor kaderrichtlijn Water, maar generiek genoeg voor opname in IMWA Analoog aan oppervlaktewateronttrekking Verwijderde klassen Er worden geen klassen verwijderd. Wijzigingen pagina 11 van 83

12 2.5.4 Toegevoegde relaties Er wordt bij geo-object een relatie toegevoegd waarmee het mogelijk is om een geo-object uit meerdere, andere, geo-objecten op te bouwen. Hierdoor kunnen bijvoorbeeld complexen zoals RWZI of sluiscomplexen uit hun onderdelen worden opgebouwd. Een andere toepassing is het groeperen van verschillende meetpunten in een enkele meetlocatie zoals dat binnen de KRW van belang is Gewijzigde relaties Er worden geen relaties gewijzigd. 2.6 Wijzigingen van versie 0.5 / 2006 béta naar Gewijzigde klassen Klasse Wijziging Motivatie Kunstwerk Water Waterbeheergebied Aanpassing domeintabel typekunstwerk Aanpassing domeintabel omvangwaarde / toevoegen nieuwe beschrijvende kenmerken Vervallen attribuut omvangwaardewater Vervallen attribuut wetverordening Vervallen attribuut typewaterkwantitatief Vervallen attribuut typewaterkwalitatief Optionaliteit tussen water en waterdeel van 0 naar 1 (tenminste 1 verplicht waterdeel per water) Geometrie2D van optioneel naar verplicht Vervallen attribuut waterkwaliteit Vervallen attribuut ingreepeneffect Toevoegen inundatiegebied aan typewaterbeheergebied Toevoegen kans op inundatie (2x) aan OmvangWaardeType De huidige tabellen sluiten niet aan bij de gegevens van de kunstwerken uit het LMA Door deze oplossing dient elk water uit tenminste 1 waterdeel te bestaan en kunnen attributen nog maar op een plaats (laagste niveau) worden vastgelegd. Elke klasse dient tenminste een geometrie te hebben. De vervallen attributen zijn overervingen van een eerste inpassing van KRW formats. Deze gaan nu naar een apart model en horen daarom niet meer hier thuis. Daarnaast worden inundatiegebieden toegevoegd vanuit het DURP traject. Weg Vervallen attribuut omvangwaardeweg Deze is al opgenomen bij wegdeel en alleen daar relevant Nieuwe klassen Klasse Attributen Motivatie NatteEcologischeZone Gelijk aan Keurzone, behalve het typezonering Ter onderscheid van keur zoneringen als aparte klasse opnemen. pagina 12 van 83 Wijzigingen

13 2.6.3 Verwijderde klassen Er zijn geen klassen verwijderd uit IMWA bij deze wijziging Gewijzigde relaties Er zijn geen relaties gewijzigd in IMWA bij deze wijziging. Wijzigingen pagina 13 van 83

14 3. Termen, afkortingen en schema s In dit hoofdstuk worden de begrippen toegelicht die gebruikt worden voor de beschrijving van de structuur van het model. De definities van elementen van het model worden gegeven in hoofdstuk Termen en definities Term / definitie (engels) applicatieschema (application schema) attribuut (feature attribute) Toelichting Informatiemodel dat wordt beschreven en toegepast. OPMERKING IMWA is met UML beschreven in een applicatieschema. Kenmerk van een object attribuutwaarde (value) Waarde die een attribuut aanneemt geo-informatie (geo-information, geographic information) domein (domain) geo-object (feature type of feature class) georeferentie (georeference) informatiemodel (conceptual model / conceptual schema) interoperabiliteit (interoperability) metadata (metadata) Gegevens met een directe of indirecte referentie naar een plaats op het aardoppervlak. OPMERKING Geo-informatie is synoniem aan geografische informatie. Kennisgebied of activiteit gekarakteriseerd door een verzameling van concepten en begrippen Abstractie van een fenomeen in de werkelijkheid dat direct of indirect geassocieerd is met een locatie relatief ten opzichte van het aardoppervlak Locatie van een ruimtelijk object vastgelegd in een ruimtelijk referentiesysteem Formele definitie van objecten, attributen, relaties en regels in een bepaald domein Mogelijkheid van verschillende autonome, heterogene eenheden, systemen of partijen om met elkaar te communiceren en interacteren. Gegevens over gegevens. model (model) Abstractie van de werkelijkheid. presentatie (portrayal) Visualisatie van geografische informatie voor mensen. representatie (representation) ruimtelijk referentie-systeem (spatial reference system) Inhoudelijk vastleggen van de werkelijkheid. OPMERKING: Het informatiemodel is een representatie van de werkelijkheid. Model (systeem) voor identificatie van een positie (locatie) gerelateerd aan het aardoppervlak. OPMERKING Identificatie van een positie kan door coördinaten (directe locatie) en door geografische identificatoren (indirecte locatie). pagina 14 van 83 Termen, afkortingen en schema s

15 werkelijkheid (universe of discourse) beeld van de echte of hypothetische wereld die alles van belang omvat Afkortingen DURP ISO OCL OGC OMG GFM GIS GML IMWA KRW RfC UML URI URL XML W3C Digitale Uitwisseling in Ruimtelijke Processen International Organization for Standardization Object Constraint Language Open Geospatial Consortium Object Management Group General Feature Model Geografisch Informatie Systeem Geography Markup Language InformatieModel WAter Europese Kaderrichtlijn Water Request for Change wijzigingsvoorstel Unified Modelling Language Uniform Resource Identifier (uit XML) Uniform Resource Locator Extensible Markup Language World Wide Web Consortium 3.2 UML klassediagram Voor het beschrijven van het model wordt gebruik gemaakt van de grafische modelleertaal UML (Unified Modelling Language). UML vindt zijn oorsprong in de objectoriëntatie en is door de Object Management Groep (OMG) ontwikkeld als een standaard voor het beschrijven van objectgeoriënteerde modellen. Het UML klassediagram is één van de mogelijkheden die UML biedt. Dit onderdeel wordt in dit document gebruikt voor het beschrijven van het IMWA. Hieronder volgt een beknopte samenvatting van de belangrijkste begrippen en notaties die gebruikt worden in een UML klassediagram. Termen, afkortingen en schema s pagina 15 van 83

16 Begrip (Engels) Klasse (Class) = verzameling objecten met overeenkomstige eigenschappen ( kenmerken, associaties en gedrag ). UML-notatie Naam van de klasse +attributen +operaties() Abstracte klasse (abstract class) = klasse zonder objecten. Concrete klasse = klasse met objecten. Instantie (instance) = een object uit een klasse Associatie (association) = relatie tussen twee klassen Rechthoek met drie compartimenten: - Naam van de klasse - Attributen (» kenmerken) - Operaties (» gedrag) Een relatie tussen twee of meer klassen. Om weer te geven hoeveel objecten met elkaar gekoppeld zijn gebruiken we de multipliciteit. Klasse A 1 0..* Klasse B Multipliciteit (multiplicity) = het aantal betrokken objecten in een associatie Specialisatie (specialization) = het verfijnen van een klasse (de zgn. superklasse) in onder- of subklassen Eén object (instantie) van klasse A heeft een relatie met nul of meer objecten (instanties) van klasse B Opname van een expliciet aantal (1, 2 enz) Of een reeks: 0..* = nul of meer 1.. * = één of meer 2..5 = twee tot vijf Superklasse Subklasse 1 Subklasse 2 Subklasse 3 Overerving (inheritance) = iedere subklasse erft alle eigenschappen (kenmerken, associaties en gedrag) van zijn superklasse pagina 16 van 83 Termen, afkortingen en schema s

17 Begrip (Engels) Aggregatie (aggregation) = een associatie tussen een samengestelde klasse en een component klasse (maakt deel uit van). Objecten van de deelklasse kunnen worden toegevoegd of verwijderd zonder dat de geheelklasse ophoudt te bestaan. UML-notatie geheelklasse 1 -Bevat 0..* deelklasse Compositie (composition) = een associatie die aangeeft dat een of meer klassen (componenten) onderdeel zijn van een andere klasse (compositieklasse), met als restrictie dat een component niet zelfstandig verder leeft als de compositieklasse verdwijnt Component 1 Compositieklasse Component 2 Component 3 Enumeratie (enumeration) = Een klasse die een lijst van waardes weergeeft. Deze kan gebruikt worden op plaatsen waar voor een bepaalde waarde uit een beperkt aantal vooraf bekende mogelijkheiden gekozen moet worden. Een enumeratie is een klasse met als stereotype <<Enumeration>>. CodeList= Wanneer vooraf niet bekend is welke waardes een bepaald attribuut kan krijgen, maar als er wel een lijst waarschijnlijke waardes is, wordt in plaats van een Enumeratie een CodeList gebruikt. Een CodeList is een klasse met als stereotype <<CodeList>>. <<enumeration>> typespoorbaan trein tram metro 3.3 Constraints Bij de modelleertaal UML is een extra taal Object Constraint Language (OCL) gedefinieerd, waarin eisen en beperkingen (constraints) in het model, die niet rechtstreeks uit het model kunnen worden afgeleid, kunnen worden uitgedrukt. Vaak worden dit soort eisen in tekst aan het model toegevoegd maar het formeel uitdrukken van deze beperkingen heeft voordelen; OCL is een formeel gedefinieerde taal, waardoor (digitale) spraakverwarring bij uitwisseling van de gegevens kan worden voorkomen. Typische beperkingen, die met OCL kunnen worden vastgelegd, zijn; De oppervlakte van een gebouw is minimaal 25 m 2. (context Gebouw; geometry()- >area() > 25 m 2 ) Termen, afkortingen en schema s pagina 17 van 83

18 De geometrie van een wooneenheid ligt altijd geheel binnen de geometrie van het pand waar deze deel van uitmaakt (context verblijfobject; geometry()- >inside(maaktdeeluitvan()->geometry()) De begintijd van een object moet altijd voor de eindtijd van een object liggen. (context GeoObject; objectbegintijd < objecteindtijd) In onderstaande figuur staat een voorbeeld hoe beperkingen in het model verwerkt kunnen worden. Hierin is bijvoorbeeld vermeld dat de eindtijd altijd voor de begintijd zal moeten liggen. figuur: toepassen van constraints bij een geo object Momenteel biedt XML-schema nog geen ondersteuning voor OCL beperkingen en bij een vertaling van UML naar XML-schema worden de beperkingen dan ook niet meegenomen. Binnen het UML-model hebben de beperkingen echter zeker een functie. Op dit moment zijn er voor IMWA (nog) geen beperkingen gedefinieerd. 3.4 Klasse beschrijvingen De volgende formaten worden gebruikt voor de beschrijving van de klassen van IMWA. Een figuur waarmee een bepaalde IMWA klasse in het UML-schema gevisualiseerd wordt ziet er als volgt uit:. Naam van de Klasse +attribuutnaam : <attribuutdomein> [multipliciteit] In de figuur staan de volgende onderdelen: De naam van de klasse; Bij een abstracte klasse wordt de naam van de klasse cursief weergegeven. attribuutnaam : de attributen die gedefinieerd zijn voor deze klasse; <attribuutdomein>: een referentie naar de verzameling van toegestane attribuutwaarden, het domein. Om duidelijk onderscheid te maken tussen een attribuutnaam en een attribuutdomein is het attribuutdomein indien nodig voorzien van het prefix Type. pagina 18 van 83 Termen, afkortingen en schema s

19 [multipliciteit]: de cardinaliteit van het attribuut weergegeven in het aantal keren (multipliciteit) dat een attribuut kan of moet voorkomen. Een cardinaliteit van [0] houdt in dat het attribuut niet gebruikt wordt in dit specifieke model, ook als het wel in de bovenliggende klasse (generalisatie) is gedefinieerd (C). Een cardinaliteit van [0..1] houdt in dat het attribuut optioneel is (O). Een cardinaliteit van [1] houdt in dat het attribuut verplicht is (V) Een cardinaliteit van [0..n] of [1..n] is ook mogelijk, er worden dan meerdere instanties van een attribuut bij eenzelfde klasse toegestaan. Bij elke klasse is een tabel opgenomen waarin de definitie en andere klasse informatie wordt gegeven. De tabel heeft de volgende indeling: Klasse Definitie Herkomst definitie Generalisatie Specialisatie Attributen Associaties Gebruik/voorbeelden Klassenaam Definitie van de klasse. De herkomst, bron, van de definitie. Van welke klassen is deze klasse een generalisatie. Van welke klasse is deze klasse een specialisatie. De attributen die gedefinieerd zijn voor deze klasse: Attribuutnaam* Toelichting V/C/O De naam van het attribuut Een toelichting op het doel en gebruik van het attribuut. Met welke klassen heeft deze klasse associaties. Toelichting bij het gebruik van deze klasse. Is het attribuut Verplicht, Conditioneel of Optioneel? * De asterisk geeft aan dat het attribuut overgeërfd is van een hogere klasse en een specifieke uitwerking heeft voor deze klasse. 3.5 Attribuut beschrijvingen Eigenschappen van objecten worden beschreven in attributen. De attributen van een object kunnen in de volgende groepen worden onderscheiden: identificerende, geometrische en topologische, temporele, beschrijvende, en metadata. Voor iedere groep zijn datatypen beschikbaar. Voor de waarden van de attributen zijn verschillende datatypen te onderscheiden. In de volgende paragrafen worden deze datatypen per groep behandeld. De volgende indeling geeft de gebruikte datatypen weer. Groep / Datatype Identificerende kenmerken Standaard Geometrie en topologie GM_Point GM_Curve GM_Suface GM_Solid Omschrijving String, Integer, etc. Punt object Lijn object Vlak object (2D) Volume object (3D) Termen, afkortingen en schema s pagina 19 van 83

20 Groep / Datatype GM_Object TP_Node TP_Face TP_Edge TP_Solid Temporele attributen Date Time DateTime Beschrijvende attributen Standaard ScopedName Enumeration CodeList nieuw Datatype Union Omschrijving Willekeurige geometrisch object Topologische node Topologisch vlak Topologische grens Topologisch volume Datum object Tijdstip Datum plus Tijd String, Integer, etc. Opsommend limitatief (domeinlijst) Opsommend uitbreidbaar (domeinlijst) Een samengesteld attribuut. Een klasse aangegeven als <<DataType>>, waarin een combinatie van meerdere attributen aangegeven wordt. Deze attributen hebben weer hun eigen specifieke datatype. Een klasse aangegeven als <<Union>> is een datatype met een of-relatie tussen de aangegeven attributen Identificerende kenmerken Identificerende kenmerken zijn kenmerken die een object uniek identificeren. Vanuit het Basismodel Geo-informatie wordt bij het geo-object het attribuut identificatie hiervoor gebruik Geometrie en Topologie Ieder geo-object moet direct of indirect een geometrie hebben. Dit kan door vanuit dit object te verwijzen naar een geometrie die ergens anders is opgeslagen, of een geometrisch of topologisch attribuut opnemen. In ISO is een uitgebreide selectie van datatypen aanwezig die moet worden gebruikt als ruimtelijk type. Vanzelfsprekend zijn de geometrische attributen zeer belangrijk in het Basismodel Geoinformatie. Het hierboven genoemde lijstje is dan ook slechts een minimale selectie uit de uitgebreide type hiërarchie in ISO Coördinaat referentiesysteem Het is in GML verplicht iedere geometrie te voorzien van een verwijzing naar het coördinaat referentiesysteem waarin de coördinaten van de geometrie beschreven zijn. Coördinaat referentiesystemen moeten voldoen aan ISO en bestaan uit een horizontaal en verticaal coördinaat referentiesysteem. Een coördinaat referentiesysteem is op zijn beurt weer opgebouwd uit een datum (horizontaal / verticaal) en een coördinaatsysteem. pagina 20 van 83 Termen, afkortingen en schema s

21 Binnen Europa geldt dat coördinaten herleidbaar moeten zijn tot het European Terrestrial Reference System 1989 (ETRS89). De dagelijkse praktijk is dat coördinaten veelal worden gemeten en opgeslagen in andere coördinaat referentiesystemen. Binnen de Nederlandse kustlijnen wordt veelal gebruik gemaakt van het RDNAP coördinaat referentiesysteem. Hiervoor geldt dat de gebruikte horizontale datum Bessel 1841 is en het coördinaatsysteem de stereografische projectie. Als verticaal datum wordt het NAP vlak gebruikt. Hoewel toepassing van andere coördinaat referentiesystemen dan ETRS89 niet wordt uitgesloten is het belangrijk steeds aan te geven welke coördinaat conversie en coördinaat transformatie noodzakelijk zijn om van de in de GML gehanteerde coördinaten te komen tot coördinaten in het ETRS89. Bij het ontwikkelen van het IMWA is geen expliciete keuze gemaakt voor 2D of 3D objecten. Dit impliceert dat het gebruikte coördinaat referentiesysteem voor het IMWA tenminste is opgebouwd uit een horizontaal coördinaat referentiesysteem, eventueel aangevuld met een verticaal coördinaat referentiesysteem. Wel wordt, zo mogelijk aangegeven hoe de relatie is (ligt boven / onder) ten opzichte van andere GeoObjecten in dezelfde dataset. ISO geeft een uitgebreide beschrijving welke parameters in bovenstaande gevallen uitgewisseld moeten worden Temporele attributen Behalve de temporele attributen in GeoObject (objectbegintijd, objecteindtijd, versiebegintijd en versieeindtijd) die een door het Basismodel Geo-informatie vastgelegde semantiek hebben, kunnen ook andere attributen een temporele waarde krijgen. De in ISO beschikbare basis datatypen zijn opgenomen in het overzicht, maar ISO bevat een veel uitgebreider scala aan temporele datatypen. OPMERKING: Bij een temporeel attribuut behoort te worden gedocumenteerd wat het tijdstip eigenlijk inhoudt. Er kan bij een verandering in het landschap een behoorlijke tijd zitten tussen het tijdstip van de verandering en de tijd dat de verandering wordt waargenomen en wordt verwerkt. Temporeel referentiesysteem Bij gebruik van temporele attributen is het verplicht deze te voorzien van een verwijzing naar het temporele referentiesysteem waarin de tijdstippen beschreven zijn. Temporele referentiesystemen moeten voldoen aan ISO Internationaal is afgesproken (ISO 8601) dat tijd referentiesystemen voor de uitwisseling van informatie moet gebeuren op basis van de Gregoriaanse kalender in 24-uurs formaat. Als referentietijd is voor het IMWA de zogenaamde Universal Time Coordinated (UTC) gekozen. In de praktijk is deze nagenoeg gelijk aan de Greenwich Mean Time (GMT). Hoewel toepassing van een lokale referentietijd niet wordt uitgesloten, dient deze volgens ISO gerelateerd te worden aan de UTC tijd Beschrijvende kenmerken Beschrijvende kenmerken beschrijven eigenschappen van objecten zoals: naam, type, status, materiaal enz. Bij de attributen die de beschrijvende kenmerken vastleggen zijn een aantal groepen van datatypen te onderscheiden. Deze zijn in het overzicht weergegeven. Termen, afkortingen en schema s pagina 21 van 83

22 Standaard datatypen Deze datatypen zijn aangegeven in het geval het attribuut een open domein heeft. ScopedName Een attribuut met het type ScopedName is vergelijkbaar met een CharacterString attribuut. Alleen is er ook de mogelijkheid om bij de tekst optioneel een scope op te nemen waarbinnen die naam is gedefinieerd. Deze scope bevat dan een verwijzing naar de instantie die de naam heeft afgegeven. Voorbeeld: De officiële straatnaam krijgt als scope een verwijzing naar de gemeente die de straatnaam heeft afgegeven. Eventuele onofficiële namen krijgen dan geen scope. Enumeration en CodeList In IMWA is een aantal voor-gedefinieerde datatypen als enumeratielijst opgenomen. Dit zijn lijsten van toegestane waarden die een attribuut binnen IMWA kan aannemen. Een enumeratielijst is limitatief en binnen het model niet uitbreidbaar. Niet voor elke attribuut kan een lijst met mogelijke waarden gedefinieerd worden. Dit komt voor omdat het (nu) niet mogelijk of zinvol is om een lijst te maken die binnen de sector Water geldt. Om toch aan te geven dat er mogelijk een lijst kan komen is in die gevallen het datatype wel opgenomen als CodeList maar leeg gelaten. Dit betekent dat er een open domein is Metadata Het uitwisselen van Metadata is in deze versie van het IMWA nog niet uitgewerkt. Voorlopig wordt hiervoor verwezen naar ISO en de NL Kernset Metadata Null-waarden Bij het uitwisselen van gegevens is het vaak onduidelijk wat wordt bedoeld als bij een attribuut niets oftewel null is ingevuld. Een oplossing hiervoor is het gebruik van het UML NullType. Dit type heeft in UML de volgende definities. inapplicable missing template unknown withheld anyuri Er is geen waarde. De correcte waarde is niet beschikbaar bij de verzender van deze gegevens. Het kan ook zijn dat er geen correcte waarde is. De waarde zal later beschikbaar zijn. De correcte waarde is niet bekend bij, en niet berekenbaar door, de verzender van deze gegevens. Een correcte waarde bestaat waarschijnlijk wel. De waarde is niet vrijgegeven. Deze URI moet dan verwijzen naar iets dat de reden van het null zijn van dit attribuut weergeeft. pagina 22 van 83 Termen, afkortingen en schema s

23 Deze Null waarden kunnen bij alle attributen ingevuld worden behalve bij het attribuut identificatie. In het volgende UML diagram wordt de toepassing van null-waarden toegelicht. In het voorbeeld is een datatype RechtstypeOrNull gecreëerd dat de aangegeven waarden voor Rechtstype of de null-waarden kan aannemen. Toepassing NullType in UML diagrammen Samengestelde attributen Attributen staan soms in relatie tot elkaar. Het is mogelijk dat een attribuut een eigenschap van ander attribuut beschrijft of dat een combinatie van attributen samen een eigenschap beschrijven. Indien dit het geval is, wordt er in het basismodel een aparte klasse gecreëerd van het stereotype <<DataType>>. Een voorbeeld van bij elkaar horende attributen is het datatype Adres. Het toepassen van een attribuut dat een eigenschap van een ander attribuut beschrijft, wordt in het hieronder genoemde voorbeeld toegelicht. Bijvoorbeeld voor een weg kunnen bij een weg verschillende maatvoeringen horen waarbij bij iedere maatvoering een waarde hoort. In dat geval heeft het attribuut omvangwaarde zelf weer een attribuut waarde. In het plaatje hieronder is uitgewerkt door het wegattribuut omvangwaarde van het datatype OmvangWaardeWeg te maken. Dit nieuwe datatype is een combinatie van een waarde en een waardetype, waarbij het waardetype het soort maatvoering bepaald. toepassing samengesteld attribuut 3.6 Domeinlijsten Bij de beschrijving van de domeinwaarden in IMWA zijn het bijbehorende datatype, enumeratie, CodeList of DataType aangegeven op de volgende wijze: Termen, afkortingen en schema s pagina 23 van 83

24 verbinding kruising knooppunt vlakte <<enumeration>> <<CodeList>> VoorbeeldKlasse Hiërarchie in domeinwaarden In principe zit er geen hiërarchie van hoofdgroepen en subgroepen binnen een lijst met domeinwaarden. In sommige lijsten is echter wel een hiërarchie ingebracht. Dit wordt gedaan door hoofd en subgroepen met een punt komma (;) te scheiden. Bijvoorbeeld: <imwa:typekunstwerk>waterstaatkundigwerk;lozingswerk</imwa:typekunstw erk> In de domeinlijst typekunstwerk is er een waarde waterstaatkundigwerk; lozingswerk. Dit geeft aan dat een lozingswerk onder de hoofdgroep waterstaatkundigwerk valt. CodeList Bij de opgenomen enumeratielijsten is aangegeven of ze van het type CodeList zijn. Als dit het geval is kunnen de lijsten uitgebreid worden met attribuutwaarden die nog niet in het model gedefinieerd zijn. Bij de uitwisseling worden deze waarden voorafgegaan door het woord other. Een waarde die een verdere detaillering betreft van een hoofdtype uit de lijst bevat naast het woord other gevolgd door een :. Daarachter staat het hoofdtype uit de vastgestelde lijst (indien aanwezig/bekend), een ; en het gedetailleerde type. Hierdoor wordt een maximale compatibiliteit met bestaande systemen verkregen. Zie de voorbeelden. Toevoegen van een waarde aan de enumeratielijst voor een status van een plan waarvoor nog geen (hoofd)type is opgenomen: <imwa:status>other:doofpot</imwa:status> Verder detailleren van de enumeratielijst voor (hoofd)typen die al bestaan. Een bestaande waarde uit de enumeratielijst, in dit geval een realisatie gebaseerd op het principe van kan zonder meer worden gebruikt. <imwa:status>other:realisatie;lange termijn;5 jaar</imwa:status> Stel we hebben een status gebruikt waarbij de hoofdgroep wel bekend is welke nog niet in de lijst is opgenomen, bijvoorbeeld een status dat dit plan, om bepaalde redenen, nooit meer gerealiseerd zal worden, dan kunnen we deze als volgt toepassen bij de uitwisseling: <imwa:status>other:realisatie;nooit</imwa:status> pagina 24 van 83 Termen, afkortingen en schema s

25 3.7 GML en XML GML is een syntax om geo-objecten te beschrijven zodanig dat gebruik via het internet mogelijk is. Daartoe bouwt GML voort op de extensible Mark-up Language (XML) afkomstig uit de kringen van W3C, het consortium dat alle Internet-standaarden vaststelt. Eén van die standaarden is XML-schema bedoeld om de structuur van XML-documenten te beschrijven. Kennis van XML respectievelijk XML-schema is noodzakelijk om GML te kunnen begrijpen. Begrippen zoals 'gebouw' of 'planologisch gebied' worden niet in GML gedefinieerd, maar in een 'applicatieschema'. Het Basismodel Geo-Informatie is zo'n applicatieschema extensible Mark-up Language (XML) Om geo-informatie tussen GIS-systemen uit te wisselen is gecodeerde informatie noodzakelijk. XML is een op tekst gebaseerde codering (tekst gebaseerde codering staat tegenover binaire codering), en dus ook te lezen en te begrijpen door mensen (hoewel hiervoor niet ontworpen). In XML worden speciale woorden, de zogenaamde 'tags', onderscheiden door 'vishaakjes' (< en >). Een zo'n tag is <gebouw>. Tussen een openings'tag' <gebouw> en eind'tag' </gebouw> staat de 'inhoud' van de informatie. Tags plus inhoud vormen een 'element'. 'Elements' op hun beurt vormen een XML-document. 'Elements' komen voor binnen 'elements', binnen 'elements' enz., een zogenoemde geneste hiërarchie; <gebouw> <classificatie> </classificatie> <adres> </adres> </gebouw> XML-schema Om de structuur van XML-documenten te beschrijven is een aparte op XML-gebaseerde schemataal ontworpen; XML-schema. Zo wordt de structuur van het hiervoor genoemde gebouw-element vastgelegd in het volgende XML-document; <element name="gebouw"> <complextype> <sequence> <element name="classificatie" type="string'/> <element name="adres" type="string'/> </sequence> </complextype> </element> GML GML is het geografische dialect van de XML-taalfamilie. Termen, afkortingen en schema s pagina 25 van 83

26 <gml;boundedby> <gml;box> <gml;coordinates> , , </gml;coordinates> </gml;box> </gml;boundedby> <gml;featuremember> <gebouw gml;id:123> <classificatie> </classificatie> <adres> </adres> </gebouw> <featuremember> pagina 26 van 83 Termen, afkortingen en schema s

27 4. InformatieModel Water 4.1 Een toepassing van NEN 3610 Het InformatieModel Water (IMWA) is een toepassing van het Basismodel Geo-informatie, NEN 3610, voor de sector Water. Het is hiermee één van de toepassingen van deze norm. NEN 3610 vervult als algemeen geldende norm een paraplufunctie voor bestaande of nog te ontwikkelen informatiemodellen voor specifieke beleidsvelden. Hierdoor ontstaat de mogelijkheid om beleidsveld-eigen registraties van geo-informatie via de algemene overlappende classificatie van NEN 3610 met andere beleidsvelden uit te wisselen Structuur van het informatiemodel. De structuur van het IMWA is ontleend aan het Basismodel Geo-informatie. In bijlage C is hiervan een beschrijving opgenomen. Centraal staat dat het een object georiënteerd model betreft voor uitwisseling van geo-informatie. Objectoriëntatie betekent dat de informatie gemodelleerd is rond objecten. Alleen de informatie die rechtstreeks het object betreft is bij het object opgenomen. De objecten vormen de eenheid van informatie. Ook de relaties die objecten hebben met andere objecten is gemodelleerd. Dit maakt dat informatie over een object per object opvraagbaar is en ook de context van het object bekend en bevraagbaar is. Objecten met gelijke eigenschappen worden gegroepeerd in objectklassen IMWA geo-objectklassen. Het IMWA is een verdere uitwerking van de geo-objectklassen uit het Basismodel Geo- Informatie die relevant zijn voor het uitwisselen van geografische informatie tenminste zover die informatie door de sector water beheerd en uitgewisseld wordt. In onderstaande figuur wordt de Werkelijkheid nu gevormd door de sector water. De abstractie daarvan wordt gemodelleerd in het IMWA. Door middel van dit gemeenschappelijke model kunnen er vertaalregels opgesteld worden voor een centrale ontsluiting van decentraal opgeslagen informatie. Werkelijkheid data collectie abstractie geo-database geïmplementeerd in IMWA Het Basismodel Geo-informatie beschrijft een abstractie van de werkelijkheid die wordt vastgelegd in een geo-database. IMWA op zijn beurt is weer een abstractie van het basismodel Geo-Informatie InformatieModel Water pagina 27 van 83

28 Op modelniveau is het model IMWA een specialisatie van het model NEN Zie onderstaande figuur. pkg Aquo uitwisselmodellen NEN3610 IMWA Aquo domeinen «use» UM Aquo - metingen UM Aquo - krw «use» «use» figuur: relaties tussen Aquo uitwisselmodellen In het Basismodel zijn alle klassen abstract. In de figuren is dit weergegeven door een cursief lettertype voor het informatiemodel NEN Dit betekent dat van de klassen uit het Basismodel geen instanties gemaakt kunnen worden, dat wil zeggen dat geen individuele geo-objecten uit een klasse beschreven kunnen worden. Dit kan pas in de sectormodellen. In dit geval IMWA. Bijvoorbeeld een geo-object Meting kan pas beschreven worden als instantie van de objectklasse Meetobject uit IMWA en niet als instantie van de klasse Meting uit het Basismodel. Objecten die in IMWA voorkomen behoren tot de algemene klasse GeoObject van het Basismodel. Deze klasse is de superklasse waar alle IMWA klassen. Tussen de klassen van het Basismodel en het IMWA gelden de normale overervingsregels. Attributen en relaties die in het Basismodel gedefinieerd zijn gelden daarom ook voor het IMWA. Alleen als er voor attributen andere condities of waarden gelden worden ze in het IMWA nog een keer opgenomen. Bijvoorbeeld als in het Basismodel een attribuut optioneel is maar in het IMWA verplicht. Of als een attribuut in het IMWA een ander domein heeft dan in IMWA. Mogelijk is ook dat een attribuut in het Basismodel optioneel is maar in het IMWA niet gedefinieerd is. In al die gevallen wordt het attribuut met de gewijzigde opties nog een keer opgenomen. Het in het IMWA gedefinieerde attribuut overschrijft in die gevallen het Basismodel attribuut. 4.2 Relatie met bestaande normen en standaarden IMWA verwijst naar en maakt gebruik van regels die uitgewerkt zijn in een aantal normen en standaarden. Normen die zijn vastgelegd op nationaal niveau bij het NEN, en standaarden en afspraken die binnen de watersector worden toegepast. pagina 28 van 83 InformatieModel Water

29 Standaarden in relatie tot het model NEN 3610: 2005 Aquo-lex Aquo domeinen UM Aquo ISO 8601 ISO ISO ISO Basismodel Geo-informatie. Termen, definities, relaties en algemene regels voor de uitwisseling van informatie over aan het aardoppervlak gerelateerde ruimtelijke objecten. Waterwoordenboek zoals in beheer bij IDsW en basis voor de definitie van gegevensobjecten. Domeintabellen zoals gebruikt in andere onderdelen van de Aquo standaard en in beheer bij IDsW. Uitwisselmodel Aquo. Verdere detaillering van het IMWA voor de uitwisseling van specifieke gegevens zoals bijvoorbeeld meetgegevens. Deze beschrijft het gebruik van tijd referentie systemen bij data uitwisseling. Deze beschrijft de modelleertaal UML als conceptuele schematisatie taal. Hierin wordt een uitgebreide typehierarchie gegeven voor het aanduiden van geometrie of topologie van objecten. Beschrijving van de temporele aspecten van geo objecten. Standaarden voor uitwisselingsformaat ISO ISO ISO ISO In deze norm wordt onder andere het gebruik van landcode s beschreven. Deze zijn relevant bij het toekennen van identificatie s. Deze beschrijft het gebruik van coordinaat referentiesystemen bij de uitwisseling van geografische informatie. Voor de NEN3610 is gekozen tot het herleidbaar maken van alle coordinaten tot ETRS89 Hierin worden de elementen voor de uitwisseling van metadata beschreven. Een afgeleide hiervan is de NL kernset Metadata. In deze norm wordt de Geography Markup Language (GML) besproken. In NEN 3610 wordt voor het uitwisselingsformaat van bestanden (het technische formaat voor uitwisseling) gerefereerd aan GML. Voor IMWA geldt hiervoor dezelfde referentie. GML is hiermee het aan IMWA gekoppelde uitwisselingsformaat van conform het IMWA gemodelleerde bestanden. Voor IMWA komt een XML/GML schema beschikbaar voor import en export van en naar GML bestanden. Standaarden voor toepassing IMWA: Voor de toepassing van IMWA wordt verwezen naar praktijkrichtlijnen. In deze richtlijnen wordt toegelicht hoe verschillende uitwisselingsbestanden conform IMWA gecodeerd moeten worden. InformatieModel Water pagina 29 van 83

30 Standaarden voor presentatie: De uitwisseling van de presentatie, kleuren, symbolen et cetera, die bij de visualisatie van digitale gegevens een rol spelen is geen onderdeel van IMWA. Indien gewenst zal hiervoor een aparte praktijkrichtlijn moeten worden ontwikkeld. pagina 30 van 83 InformatieModel Water

31 5. Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus In het voorafgaande hoofdstuk is het concept van InformatieModel WAter (IMWA) beschreven. In dit hoofdstuk is het concept uitgewerkt. De klassen worden aan elkaar gerelateerd, de attributen worden gedefinieerd en de domeinen worden aan attributen toegekend. In het diagram zijn ook de datatypen aangegeven in het geval dat ze bestaan uit een combinatie van attributen. De attribuutdomeinen die in de diagrammen genoemd worden zijn opgenomen in het volgende hoofdstuk. In hoofdstuk 2 wordt een algemene toelichting gegeven op het klasse-diagram en de klassebeschrijvingen. 5.1 IMWA klassendiagram Het volgende klassendiagram beschrijft het InformatieModel Water (IMWA) inclusief de relatie met het Basismodel Geo-informatie (NEN3610). In het diagram is bijvoorbeeld afgebeeld hoe de klasse Meting van het model IMWA is gedefinieerd als subklasse van de abstracte klassen Meting en GeoObject van NEN3610. Via deze sub- en superklasse relatie erft het IMWA alle voor de superklassen in het Basismodel aanwezige eigenschappen, attributen en condities van het Basismodel. Het hoogste niveau waarvan geërfd wordt is de superklasse GeoObject. Zo is bijvoorbeeld het attribuut identificatie bij de klasse GeoObject al gedefinieerd. Door de overerving is het een attribuut dat ook voor de subklassen geldt. Dit betekent dat attributen die bij een superklasse gedefinieerd zijn, bij een subklasse niet meer worden herhaald. Het wordt echter niet meer opgenomen in de afbeelding van de subklasse. Bij het lezen van de diagrammen dient hier rekening mee te worden gehouden. Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus pagina 31 van 83

32 class IMWA_logisch +ontstaanuit 0..* «FeatureType» NEN3610:: GeoObject +geoobject 0..* +rechtenopobject 0..* «FeatureType» NEN3610::Rechten «FeatureType» NEN3610::NatuurlijkPersoon +rechtenvansubject 0..* +vantoepassingop +heeft ObjectMetadata +ligtonder 0..* 1 +onderdeelvan 0..* +subject 0..* «FeatureType» NEN3610::Subject «FeatureType» NEN3610:: NietNatuurlijkPersoon 0..* +ligtboven 0..* +bestaatuit 0..* «FeatureType» NEN3610::Water «FeatureType» NEN3610::Weg «FeatureType» NEN3610:: RegistratiefGebied «FeatureType» NEN3610:: Waterkering «FeatureType» NEN3610::Ligplaats «FeatureType» NEN3610::Kunstwerk «FeatureType» NEN3610::Meting «FeatureType» NEN3610:: Inrichtingselement +water 0..* +weg 0..* +waterdeel 0..* +wegdeel 0..* «FeatureType» «FeatureType» NEN3610::Waterdeel NEN3610::Wegdeel «FeatureType» Water «FeatureType» Waterdeel «FeatureType» Weg «FeatureType» Wegdeel «FeatureType» Waterkering «FeatureType» Ligplaats «FeatureType» Kunstwerk «FeatureType» Meting «FeatureType» Inrichtingselement «FeatureType» Waterbodem «Featur Oev +meting 0..* «FeatureType» NEN3610:: Milieuzonering «FeatureType» NEN3610:: Waterschap «FeatureType» NEN3610:: WaterstaatkundigeZonering «FeatureType» NEN3610:: WaterbeheerGebied «FeatureType» Put «FeatureType» NEN3610:: Waterwinning +meetgebied 0..1 «FeatureType» BeschermdGebied «FeatureType» Waterw inning «FeatureType» Opperv laktewaterlozing «FeatureType» Waterschap «FeatureType» WaterstaatkundigeZonering «FeatureType» NatteEcologischeZone «FeatureType» WaterbeheerGebied «FeatureType» OppervlakteWaterOnttrekking «FeatureType» Grondw ateronttrekking Klassen van IMWA:2010. In het klassendiagram zijn de klassen van het Basismodel in wit weergegeven, IMWA in blauw. pagina 32 van 83 Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus

33 Datatypen uit IMWA:2007. In het klassendiagram zijn de datatypen van het Basismodel in wit weergegeven, IMWA in blauw 5.2 Relatie met Basismodel Geo-informatie Van de klassen van het Basismodel Geo-informatie die ook voor het model IMWA gelden is de beschrijving in dit document opgenomen GeoObject (uit NEN3610: Basismodel Geo-informatie) - DEZE PARAGRAAF IS OVERGENOMEN UIT DE NEN3610:2005 Klasse Definitie GeoObject Een geo-object is een abstractie van een fenomeen in de werkelijkheid, dat direct of indirect is geassocieerd met een locatie relatief ten opzichte van het aardoppervlak. Herkomst definitie ISO Generalisatie Deze klasse vormt de hoofdklasse (superklasse) van het Basismodel Geoinformatie. Hiermee is het de generalisatie-klasse van alle andere klassen in het model. Specialisatie - Attributen Attribuutnaam Toelichting identificatie objectbegintijd Een unieke identificatie voor een geoobject. Systeemtijd waarop het geo-object ontstaat. V/C/O V O Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus pagina 33 van 83

34 Klasse GeoObject objecteindtijd versiebegintijd versieeindtijd status locatie begintijd eindtijd naam Systeemtijd waarop het geo-object ongeldig wordt. Systeemtijd waarop deze versie van het geo-object geldig wordt. Systeemtijd waarop deze versie van het geo-object ongeldig wordt. De status gekoppeld aan de levenscyclus van een geo-bject. Aanduiding van de locatie van een geoobject door adresgegevens, adrescoordinaat, locatienaam of locatieomschrijving Datum waarop het geo-object in de werkelijkheid ontstaan is. Datum waarop het geo-object in de werkelijkheid ophoudt te bestaan. Benaming van het geo-object. Het datatype is ScopedName. Naast het opnemen van de naam als Characterstring kan optioneel de scope waarbinnen de naam is gedefinieerd worden opgenomen. O O O O O O O O Associaties - ligtboven/ligtonder: een geo-object kan boven of onder een ander geoobject liggen. Deze associatie geeft deze ruimtelijke (topologische) relatie aan. - ontstaanuit: deze relatie geeft aan uit welk ander geo-object een geoobject afgeleid is. Hiermee kan een ketenrelatie worden opgebouwd. - RechtenOpObject: Op een geo-object kunnen verschillende juridische gebruiks- en eigendomsrechten gelden. Via de klasse Rechten is er een koppeling naar subjecten welke een rechtstype-relatie met het geoobject hebben. Gebruik/voorbeelden Voor deze klasse zijn die attributen gedefinieerd die voor alle subklassen gelden. Deze klasse wordt niet gebruikt voor het benoemen van bestaande geo-objecten. Als van een object niet bekend is, of niet van belang is, tot welke basisklasse het object behoort, dan kan in een sectormodel van deze klasse een subklasse gemaakt worden die als dummy object wordt gebruikt. - DEZE PARAGRAAF IS OVERGENOMEN UIT DE NEN3610: Toelichting identificatie, temporele attributen en versies Er is een onderscheid tussen temporele attributen voor objecten in de werkelijkheid en voor geo-objecten in het model van de werkelijkheid. Met de attributen begintijd en eindtijd worden de data vastgelegd die bij het ontstaan en eindigen van de objecten in de werkelijkheid behoren. pagina 34 van 83 Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus

35 In het model van de werkelijkheid ontstaan geo-objecten op een bepaald tijdstip, veranderen tijdens hun levensduur en verdwijnen weer. Tijdens het leven van een geoobject (in het model) is het steeds uniek identificeerbaar door zijn attribuut identificatie waarin is opgenomen de identificatiecode. De identificatiecode is hiermee direct gekoppeld aan de levenscyclus van een geo-object. De levensduur van een geo-object in het model wordt opgeslagen in de attributen objectbegintijd en objecteindtijd. Van objecten die nu nog geldig zijn is de objecteindtijd nog niet ingevuld (null). Als een geo-object verdwijnt of zo veranderd dat er sprake is van een ander geo-object, verdwijnt het object niet uit het systeem, maar wordt de objecteindtijd ingevuld met de huidige systeemtijd. Regels wanneer een object zo veranderd dat er sprake is van een ander object, en dus van een andere identificatiecode, kunnen niet algemeen worden gegeven en moeten in specifieke situaties worden bepaald. De klasse van een geo-object kan tijdens de levensduur echter nooit veranderen (een geo-object uit de klasse water kan geen terrein worden). Als een geo-object verandert zonder dat dit resulteert in een nieuw geo-object, ontstaat er een nieuwe versie van dat geo-object. Als een geo-object in het systeem wordt gewijzigd, wordt er een nieuwe (gewijzigde) versie van dat geo-object aangemaakt. In de oude versie wordt de versieeindtijd ingevuld en dezelfde tijd wordt ingevuld bij de versiebegintijd van de nieuwe versie. Op ieder tijdstip tijdens de levensduur van een geo-object is er precies één geldige versie van een geoobject. - DEZE PARAGRAAF IS OVERGENOMEN UIT DE NEN3610: Eisen Binnen een sectormodel moet een identificatiecode uniek zijn. Door deze identificatie te combineren met een code voor de sector en een code voor het land wordt een mondiaal unieke identificatiecode verkregen. De identificatiecode voor een geo-object binnen het basismodel bestaat hiermee uit drie delen gescheiden door een punt. Het eerste deel is de landcode volgens ISO Deze is voor Nederland NL (met hoofdletters). Het tweede deel is een code voor het sectormodel. Het deel na de tweede punt dient het object uniek binnen een sector te identificeren. Hiervoor wordt het gebruik van UUID s (Universally Unique Identifier) aanbevolen. De identificatiecode voor bijvoorbeeld een object van het sectormodel IMWA ziet er dan als volgt uit: NL.IMWA.UUID. De identificatiecode is hoofdletter gevoelig. Op een willekeurig tijdstip kan maar één versie van een geo-object geldig zijn. Het geldigheidsinterval van een versie is altijd kleiner dan of gelijk aan het geldigheidsinterval van het geo-object. Voor de eerste versie van een geo-object geldt versiebegintijd = objectbegintijd. Voor de laatste versie geldt versieeindtijd = objecteindtijd. - DEZE PARAGRAAF IS OVERGENOMEN UIT DE NEN3610: Opmerkingen Relaties in het UML-schema tussen geo-objecten zijn altijd relaties tussen geoobjecten, en nooit tussen versies. De temporele attributen die bij een geo-object horen, verwijzen naar systeemtijd. Dit is het tijdstip waarop het geo-object in het systeem wordt ingevoerd. Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus pagina 35 van 83

36 In de volgende tabellen is een voorbeeld van het versieconcept gegeven. Op tijdstip t1 wordt een gebouw ingevoerd met een gebouwfunctie en een adres. Identificatie Versie BeginTijd Versie EindTijd Object BeginTijd Object EindTijd gebouwfunctie adres t1 t1 kantoorfunctie Dahliastraat enz. Op tijdstip t2 wordt het gebouw verbouwd en krijgt een woonfunctie: Identificatie Versie BeginTijd Versie EindTijd Object BeginTijd Object EindTijd gebouwfunctie adres t1 t2 t1 kantoorfunctie Dahliastraat enz t2 t1 woonfunctie Dahliastraat enz. Op tijdstip t3 wordt het gebouw afgebroken en heeft het geo-object alleen nog een functie uit het oogpunt van historie. identificatie Versie BeginTijd Versie EindTijd Object BeginTijd Object EindTijd gebouwfunctie adres t1 t2 t1 kantoorfunctie Dahliastraat enz t2 t3 t1 t3 woonfunctie Dahliastraat enz. - DEZE PARAGRAAF IS OVERGENOMEN UIT DE NEN3610: Toelichting Geometrie Hoewel een geo-object volgens de definitie altijd op een of andere wijze geassocieerd moet zijn met een geometrie, heeft de klasse GeoObject zelf geen geometrisch attribuut. De reden hiervoor is dat er op dit niveau nog geen keuze valt te maken over hoe het geo-object aan zijn geometrie komt. Het is mogelijk dat een geo-object op verschillende manieren gerepresenteerd wordt (bijvoorbeeld punt én vlak). In dat geval worden de geometrische attributen meerdere keren opgenomen. Noot: Geometrie in IMWA In IMWA zijn afspraken gemaakt over de geometrische representatie van objecten. Dit gebeurt dan doormiddel van de geometrie attributen: geometriepunt, geometrielijn, geometrievlak met respectievelijk de datatypen, GM_Point, GM_Curve en GM_Surface. pagina 36 van 83 Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus

37 5.3 IMWA klassen BeschermdGebied Gebied, in het kader van wetgeving, aangemerkt als gebied met bijzondere doelstelling waarvoor beschermende maatregelen genomen moeten worden. Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting typebeschermdgebied TypeBeschermdGebiedtype Typering van het soort beschermd gebied geometrievlak2d [0..1] GM_Surface Geometrische representatie door vlakvormige geometrie Relaties Van Naar Type Toelichting BeschermdGebied. Milieuzonering. Generalization GrondwaterOnttrekking Locatie waar grondwater onttrokken wordt Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting onttrekking* [0..1] double Hoeveelheid water die onttrokken wordt in m3 geometriepunt* [0..1] GM_Point Geometrische representatie door puntvormige geometrie codenose [0..1] TypeNoseCodetype Typering van het soort onttrekking waterbeheerder [0..1] TypeWaterbeheerder Verantwoordelijke waterbeheerder Relaties Van Naar Type Toelichting GrondwaterOnttrekking. Waterwinning. Generalization 0..*GrondwaterOnttrekkin g.heeftbetrekkingop KRWGrondwaterOnttrekki ng. 0..*KRWGrondwaterOnttr ekking.kent 0..*AanvraagGrondwat eronttrekking. heeftrelatie GrondwaterOnttrekking. 1..*GrondwaterOnttrekk ing. waterwinning Association Generalization Association Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus pagina 37 van 83

38 5.3.3 Inrichtingselement Ruimtelijk object al dan niet ter detaillering dan wel ter inrichting van de overige benoemde ruimtelijke objecten of een ander inrichtingselement. Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting geometriepunt [0..1] GM_Point Representatie van het object als punt. geometrievlak2d [0..1] GM_Surface Representatie van het object als 2 dimensionaal vlak Relaties Van Naar Type Toelichting Put. Inrichtingselement. Generalization Inrichtingselement. Inrichtingselement. Generalization Kunstwerk Civiel-technisch werk voor de infrastructuur van wegen, water, spoorbanen, waterkeringen en/of leidingen niet bedoeld voor permanent menselijk verblijf. Gebruik/voorbeelden Overbruggingen, waterstaatkundige werken en waterkerende constructies. Overbruggingen kunnen zijn: brug, viaduct, aquaduct enz. Een voorbeeld van een waterstaatkundig werk is een sluis. Voorbeelden van waterkerende constructies zijn stuw en vaste dam. Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting materiaalkunstwerk* [0..*] MateriaalKunstwerk Constructiemateriaal van een kunstwerk. typekunstwerk [0..1] TypeKunstwerktype Nadere aanduiding van het type kunstwerk functie [0..1] TypeFunctieKunstwerk Typering van de functie van een kunstwerk. omvangwaarde [0..*] OmvangWaardeKunstwerk Een samengesteld attribuut bestaande uit de attributen: - waardetype: Aanduiding van een parameter waar een waarde voor opgenomen wordt. - waarde: Een waarde die bij een waardetype hoort. In omvangwaardekunstwerk is het domein opgenomen. geometriepunt [0..1] GM_Point Representatie van het object als punt. geometrievlak2d [0..1] GM_Surface Representatie van het object als 2 dimensionaal vlak Relaties Van Naar Type Toelichting Kunstwerk. Kunstwerk. Generalization 0..*KRWOppervlakteWate rlozing.loostvia 1..*Kunstwerk. afkomstigvan Association afkomstigvan: - kunstwerk: dit is de bron van de lozing pagina 38 van 83 Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus

39 5.3.5 Ligplaats Een ligplaats is een formeel door de gemeente als zodanig aangewezen plaats in het water, al dan niet aangevuld met een op de oever aanwezig terrein of een gedeelte daarvan, dat bestemd is voor het permanent afmeren van een voor woon-, bedrijfsmatige of recreatieve doeleinden geschikt vaartuig. Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) adres* Type Adres Toelichting geometriepunt [0..1] GM_Point Representatie van het object als punt Relaties Van Naar Type Toelichting Ligplaats. Ligplaats. Generalization Meting Aanduiding van een plaats of gebied waar een meting is/wordt verricht. Herkomst definitie NEN (overgenomen uit IMWA 1.1) Gebruik/voorbeelden Wordt gebruikt om metingen, of afgeleide waarden daarvan, die zijn gekoppeld aan een locatie vast te leggen. Voorbeelden zijn: hoogtemeting, waterdebiet, temperatuur, vervuiling, geluidsniveau, aantal waarnemingen enz. Punten met dezelfde meetwaarde kunnen vastgelegd worden in isolijnen of -vlakken. Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting typemeting [0] TypeMeting Nadere omschrijving van het type meting. N.B.Attribuut heeft cardinaliteit [0..1] in het technisch model metingomschrijving [0..1] CharacterString Nadere omschrijving van de locatie van de meting waterbeheerder [0..1] TypeWaterbeheerder Verwijzing naar waterschap via landelijke waterschapscodering geometriepunt [0..1] GM_Point Representatie van het object als punt geometrielijn [0..1] GM_Curve Representatie van het object als lijn geometrievlak2d [0..1] GM_Surface Representatie van het object als 2 Dimensionaal vlak Relaties Van Naar Type Toelichting MeetObject. Meting. Generalization Meting. Meting. Generalization 0..1WaterbeheerGebied. meetgebied 0..*Meting. meting Association Een meting is representatief voor een meetgebied. Het meetgebied is een waterbeheergebied. In een waterbeheergebied liggen, of kunnen liggen, meetpunten waar metingen verricht worden. Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus pagina 39 van 83

40 KRWMeetLocatie. Meting. Generalization NatteEcologischeZone Niet tastbaar begrensd gebied gelegen met een juridische status die voortvloeit uit een wet/verordening en beperkingen op legt aan het gebruik van dat gebied in waterstaatkundige zin. Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting waterbeheerder [0..1] TypeWaterbeheerder Verwijzing naar waterschap via landelijke waterschapscodering wetverordening [0..*] TypeWetVerordeningtype Samengesteld attribuut bestaande uit: - indicatie soort wet/verordening - naam/titulatuur waaronder de wet/verordening bekend is artikel [0..*] Artikel Samengesteld attribuut bestaande uit: - artikelnummer - lid verwijzingnaartekst [0..*] CharacterString Verwijzing naar de tekst uit een wet/verordening die van toepassing is op het geo-object via een (hyper)link planstatusendatum [0..*] DataTypePlanstatusEnDatum Samengesteld attribuut bestaande uit: - statusaanduiding - datum (waarop de status is ingegaan) geometrievlak2d GM_Surface Representatie van het object als 2 dimensionaal vlak Relaties Van Naar Type Toelichting NatteEcologischeZone. WaterstaatkundigeZone ring. Generalization Oever Het gebied op de grens van water en land waar het dynamisch samenspel van land en water plaatsvindt. Het gedeelte boven het laagste streefpeil van het water tot de insteek (bovenrand) van het oevertalud (oeverhelling) wordt de (droge) oever(zone) genoemd. Vaak is sprake van oeverplantengroei in het water, vooral wanneer een deel van het water langs de waterkant ondiep is. In dat geval wordt vaak van een 'natte' oever(zone) gesproken, met name bij natuurvriendelijke oevers. pagina 40 van 83 Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus

41 Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting geometrievlak2d [0..1] GM_Surface Representatie van het object als 2 dimensionaal vlak Relaties Van Naar Type Toelichting Oever. GeoObject. Generalization OppervlakteWaterLozing Locatie waar een kunstmatige of natuurlijke afvoer van overtollig water plaats vindt op het oppervlaktewater. Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting capaciteit [0..1] Number Hoeveelheid water die geloosd kan worden in m3 waterbeheerder [0..1] TypeWaterbeheerder Verantwoordelijke waterbeheerder geometriepunt [0..1] GM_Point Geometrische representatie door puntvormige geometrie Relaties Van Naar Type Toelichting OppervlakteWaterLozing. Milieuzonering. Generalization 0..*OppervlakteWaterLozi ng.heeftbetrekkingop 0..*AanvraagVoorLozings Punt.aanvraagVergunning KRWOppervlakteWaterLo zing. 0..*AanvraagWaterInOp pervlaktewaterlichaamb rengenofonttrekken. heeftrelatie 0..*OppervlakteWaterL ozing. heeftbetrekkingop OppervlakteWaterLozin g. Association Association Generalization OppervlakteWaterOnttrekking Locatie waar water gewonnen wordt uit het oppervlaktewater ten behoeve van industrie of drinkwaterwinning Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting onttrekking* [0..1] double Hoeveelheid water die onttrokken wordt in m3 geometriepunt* [0..1] GM_Point Geometrische representatie door Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus pagina 41 van 83

42 puntvormige geometrie codenose [0..1] TypeNoseCodetype Typering van het soort onttrekking waterbeheerder [0..1] TypeWaterbeheerder Verantwoordelijke waterbeheerder Relaties Van Naar Type Toelichting OppervlakteWaterOnttrek king. 0..*OppervlakteWaterOntt rekking.heeftbetrekkingo p KRWOppervlakteWaterO nttrekking. 0..*KRWOppervlakteWate ronttrekking.kent Waterwinning. 0..*AanvraagWaterInOp pervlaktewaterlichaamb rengenofonttrekken. heeftrelatie OppervlakteWaterOnttr ekking. 1..*OppervlakteWaterO nttrekking. waterwinning Generalization Association Generalization Association een KRW onttrekking kan opgebouwd zijn uit meerdere reguliere ontrekkingen (bundeling) Put Een constructie die geboord of gegraven is onder het maaiveld met als doel het verkrijgen van water uit een aquifer systeem. Relaties Van Naar Type Toelichting Put. Inrichtingselement. Generalization 0..*AanvraagGegevensPut. aanvraagvergunning 0..*Put. heeftbetrekkingop Association Water Grondoppervlakte in principe bedekt met water. Gebruik/voorbeelden Rivier, kanaal, beek, zee, meer, oppervlaktewater in algemene zin. Objecten die periodiek met water zijn bedekt vallen hier ook onder. Er zijn in het model geen inwinningsregels opgenomen die bepalen welke waterdelen bij elkaar horen om samen een water te vormen. Dit hangt af van het type water dat men wil samenstellen. Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type typewater [0] TypeWater Toelichting Relaties Van Naar Type Toelichting Water. Water. Generalization pagina 42 van 83 Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus

43 Waterdeel Kleinste functioneel stukje water met gelijkblijvende, homogene eigenschappen en relaties dat er binnen een water wordt onderscheiden. Herkomst definitie: NEN 3610 Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) typeinfrastructuurwaterde el* Type Toelichting [0..1] TypeInfrastructuur Soort infrastructureel element: verbinding, kruising, vlakte. Een rivier of kanaal zijn infrastructurele verbindingselementen. Samenkomst van rivieren en kanalen zijn kruisingen. Een meer of zee zijn voorbeelden van infrastructurele elementen van het type vlakte. openbaarjn* [0..1] boolean Is het waterdeel openbaar toegankelijk ja of nee. typewaterkwantitatief [0..1] TypeWaterTypeKwantitatief Een aanduiding voor de waterkwantitatieve typevariant van het oppervlaktewater typewaterkwalitatief [0..1] TypeWatertypeKwalitatief Een aanduiding voor de waterkwalitatieve danwel ecologische typevariant van het oppervlaktewater wetverordening [0..*] TypeWetVerordeningtype Wetten en Verordeningen die van toepassing zijn op het geo-object. omvangwaarde [0..*] OmvangWaardeWater Een samengesteld attribuut bestaande uit de attributen: - waardetype: Aanduiding van een parameter waar een waarde voor opgenomen wordt. - waarde: Een waarde die bij een waardetype hoort. In het domein zijn alleen waarde specifiek voor deze klasse opgenomen. geometrielijn [0..1] GM_Curve Geometrische representatie van het object als lijnvormig element geometrievlak2d [0..1] GM_Surface Geometrische representatie van het object als vlakvormig element Relaties Van Naar Type Toelichting 0..*Waterdeel.waterdeel 1..*Water. water Aggregation Water is samengesteld uit waterdelen. Waterdelen zijn deel van een water. Waterdeel. Water. Generalization Waterdeel. Waterdeel. Generalization KRWWaterdeel. Waterdeel. Generalization Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus pagina 43 van 83

44 WaterbeheerGebied Niet tastbaar begrensd gebied of punt dat als eenheid geldt binnen het waterbeheer. Gebruik/voorbeelden Waterbeheergebieden zijn een organisatorische (beheersmatige) indeling van watergebieden. Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type typeinrichting [0..1] TypeInrichtingty pe typewaterbeheergebied [0..*] TypeWaterbehe ergebiedtype omvangwaarde [0..*] OmvangWaarde Waterbeheergeb ied Toelichting Aanduiding van het functionele aspect van inrichten. Nadere specificatie van het type waterbeheergebied. Een samengesteld attribuut bestaande uit de attributen: - waardetype: Aanduiding van een parameter waar een waarde voor opgenomen wordt. - waarde: Een waarde die bij een waardetype hoort. In OmvangWaardeWaterbeheerGebi ed is het domein opgenomen. cbsafwateringsgebied [0..1] Integer CBS code van het afwateringsgebied. waterbeheerder [0..1] TypeWaterbehe erder Verwijzing naar waterschap via landelijke waterschapscodering geometrievlak2d [0..1] GM_Surface Representatie van het object als 2 dimensionaal vlak Relaties Van Naar Type Toelichting WaterbeheerGebied. WaterbeheerGebied. Generalization 1..*Maatregelen.geldenVo or 0..*Oordeel.kent Oppervlaktewaterlichaam. 0..1WaterbeheerGebied. meetgebied KRWWaterbeheerGebied. 0..*WaterbeheerGebied. heeft 1WaterbeheerGebied. hoortbij WaterbeheerGebied. Association Association Generalization 0..*Meting. meting Association Een meting is representatief voor een meetgebied. Het meetgebied is een waterbeheergebied. In een waterbeheergebied liggen, of kunnen liggen, meetpunten waar metingen verricht worden. WaterbeheerGebied. Generalization Grondwaterlichaam. WaterbeheerGebied. Generalization svn1_waterbeheergebied. 0..*DiffuseLozing.heeft WaterbeheerGebied. 0..1WaterbeheerGebie d. geldigvoor Generalization Association heeft invloed op een waterbeheergebied pagina 44 van 83 Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus

45 Waterbodem Het onder de waterspiegel gelegen grondvlak van een rivier, kanaal, meer, haven, etc., exclusief de overgangtaluds naar de oevers (Aquo-lex). Toelichting: Het nagenoeg horizontale gedeelte van de bedding van een waterloop. Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting geometrievlak2d [0..1] GM_Surface Representatie van het object als 2 dimensionaal vlak Relaties Van Naar Type Toelichting Waterbodem. GeoObject. Generalization Waterkering Een waterkerende kunstmatige hoogte of natuurlijke hoogte of hooggelegen gronden, inclusief de daarin aanwezige waterkerende elementen. Herkomst definitie NEN Gebruik/voorbeelden Dijken, natuurlijke hoogte of hooggelegen gronden, terpen e.d. Waterkeren is ook als functie in het basismodel opgenomen. Hiermee kan bij objecten die niet als waterkering zijn opgenomen maar die toch een waterkerende functie hebben, dit als eigenschap worden opgenomen. Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting openbaarjn* [0..1] boolean Is de waterkering openbaar toegankelijk ja of nee. verharding* [0..1] Verharding Mate waarin de waterkering is verhard materiaalwaterkering* [0..*] MateriaalWaterkering Materiaal waaruit de waterkering bestaat typewaterkering TypeWaterkeringtype Nadere aanduiding van het type waterkering. Het gebruikte domein in IMWA wijkt af van het standaard domein in de NEN3610 geometrielijn [0..1] GM_Curve Geometrische representatie door lijnvormige geometrie geometrievlak2d [0..1] GM_Surface Geometrische representatie door vlakvormige geometrie Relaties Van Naar Type Toelichting Waterkering. Waterkering. Generalization Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus pagina 45 van 83

46 Waterschap Grondgebied onder het bestuur van een waterschap. (Waterschap = doelcorporatie op territoriale grondslag, publiekrechtelijk lichaam tot uitoefening van een taak op waterstaatsgebied (waterkering, waterlozing, verkeer), door de hiertoe bevoegde wetgever (de Kroon, Provinciale Staten) als zodanig opgericht of erkend, en gereglementeerd). Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting waterbeheerdercode [0..1] TypeWaterbeheerder Verwijzing naar waterschap via landelijke waterschapscodering geometrievlak2d GM_Surface Geometrische representatie door vlakvormige geometrie Relaties Van Naar Type Toelichting Waterschap. Waterschap. Generalization WaterstaatkundigeZonering Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type zoneringtype [0..1] TypeWaterstaatk undigezonering waterbeheerder [0..1] TypeWaterbehe erder wetverordening [0..*] TypeWetVerorde ningtype Toelichting Aanduiding van het soort/type waterstaatkundige zonering Verwijzing naar waterschap via landelijke waterschapscodering Samengesteld attribuut bestaande uit: - indicatie soort wet/verordening - naam/titulatuur waaronder de wet/verordening bekend is artikel [0..*] Artikel Samengesteld attribuut bestaande uit: - artikelnummer - lid verwijzingnaartekst [0..*] CharacterString Verwijzing naar de tekst uit een wet/verordening die van toepassing is op het geo-object via een (hyper)link planstatusendatum [0..*] DataTypePlanst atusendatum Samengesteld attribuut bestaande uit: - statusaanduiding - datum (waarop de status is ingegaan) geometrievlak2d GM_Surface Representatie van het object als 2 dimensionaal vlak Relaties Van Naar Type Toelichting pagina 46 van 83 Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus

47 WaterstaatkundigeZoneri ng. WaterstaatkundigeZ onering. Generalization Weg Gebaand gedeelte voor het wegverkeer en vliegverkeer te land. Gebruik/voorbeelden Onder de klasse Weg vallen ook start- en landingsbanen voor vliegverkeer. Een weg is samengesteld uit wegdelen. Er zijn in het model geen inwinningsregels opgenomen die bepalen welke wegdelen bij elkaar horen om samen een weg te vormen. Dit hangt af van het type weg dat men wil samenstellen. Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting typeweg* [0..*] TypeWeg Nadere specificatie van het wegtype. wegnummer [0..1] CharacterString Aanduiding van het wegnummer Relaties Van Naar Type Toelichting Weg. Weg. Generalization Wegdeel Kleinste functioneel onafhankelijk stukje weg met gelijkblijvende, homogene eigenschappen en relaties voor wegverkeer en vliegverkeer te land. Herkomst definitie NEN Gebruik/voorbeelden Onder de klasse Wegdeel vallen ook start- en landingsbanen voor vliegverkeer. Een weg is samengesteld uit wegdelen. Er zijn in het model geen inwinningsregels opgenomen die bepalen welke de gelijkblijvende homogene eigenschappen zijn. Deze zijn afhankelijk van de toepassing. Het is hiermee ook niet bepaald welke wegdelen bij elkaar horen om samen een weg te vormen. Dit hangt af van het type weg dat men wil samenstellen. Voorbeelden van wegdelen zijn: een verbinding tussen twee kruisingen, een wegvak, een wegvakdeel (rijbaan, trottoir, fietspad, wegberm enz). Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting openbaarjn* [0..1] boolean Is het wegdeel toegankelijk ja of nee. typeinfrastructuurwegdeel * [0..1] TypeInfrastructuur Soort infrastructureel element: verbinding, kruising, vlakte. wegaard [0..1] TypeWegAardtype Aard van het wegdeel omvangwaarde [0..*] OmvangWaardeWeg Een samengesteld attribuut bestaande uit de attributen: - waardetype: Aanduiding van een parameter waar een waarde voor opgenomen wordt. Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus pagina 47 van 83

48 - waarde: Een waarde die bij een waardetype hoort. In het domein zijn alleen waarde specifiek voor deze klasse opgenomen. geometrielijn [0..1] GM_Curve Geometrische representatie van het object als lijnvormig element geometrievlak2d [0..1] GM_Surface Geometrische representatie van het object als vlakvormig element Relaties Van Naar Type Toelichting Wegdeel. Wegdeel. Generalization ObjectMetadata Gegevens over klassen Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting opmerking [0..1] CharacterString Nadere toelichting op het object die niet bij de andere attributen kan worden vastgelegd. uri [0..1] CharacterString Koppeling (hyperlink) naar een locatie waar aanvullende informatie gevonden / verkregen kan worden. datumopname [0..1] DatumTijdDataType Datum van bepaling van het object. Samengesteld attribuut bestaande uit: - datum (v) - tijd (o) Relaties Van Naar Type Toelichting 0..*ObjectMetadata.heeft 1GeoObject. vantoepassingop Association 5.4 Datatypes / samengestelde attributen Adres In het datatype adres zijn de attributen opgenomen zoals gedefinieerd in de basis Registratie Adressen Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) woonplaatsnaam Type CharacterString huisnummer [0..1] CharacterString Toelichting pagina 48 van 83 Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus

49 huisnummertoevoeging [0..1] CharacterString naamopenbareruimte CharacterString huisletter [0..1] CharacterString Adresgegevens Voor de specificatie van de verschillende adresgegevens wordt verwezen naar de Basis Rigistratie Adressen. Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type land [0..1] CharacterString provincienaam [0..1] CharacterString provinciecode [0..1] Integer gemeentenaam [0..1] CharacterString gemeentecode [0..1] Integer woonplaatsnaam CharacterString naamopenbareruimte [0..1] CharacterString huisnummer [0..1] CharacterString huisletter [0..1] CharacterString huisnummertoevoeging [0..1] CharacterString postcode [0..1] CharacterString Toelichting Relaties Van Naar Type Toelichting Adresgegevens. Locatie. Generalization Adrescoordinaat Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) positie Type GM_Point Toelichting Relaties Van Naar Type Toelichting Adrescoordinaat. Locatie. Generalization Artikel Met dit samengesteld attribuut kan worden aangegeven welk artikelnummer en lid er van toepassing zijn. Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus pagina 49 van 83

50 Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) artikelnummer lid Type Integer CharacterString Toelichting DataTypePlanstatusEnDatum Dit samengestelde attribuut is overgenomen uit IMRO (InformatieModel Ruimtelijke Ordening) en wordt daar gebruikt voor o.a. bestemmingsplannen. Het attribuut bestaat enerzijds uit een status en anderzijds uit een datum waarop deze status is ingegaan. Een bijzonder gebruik van de status is bij zoneringen die bij benadering bekend zijn, hiervoor wordt geadviseerd de domeinwaarde concept te gebruiken. Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) planstatus datum Type TypePlanstatus DateTime Toelichting Locatie Aanduiding van de locatie van een geo-object Relaties Van Naar Type Toelichting Adrescoordinaat. Locatie. Generalization Adresgegevens. Locatie. Generalization LocatieNaam. Locatie. Generalization LocatieOmschrijving. Locatie. Generalization LocatieNaam Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) locatienaam Type CharacterString Toelichting Relaties Van Naar Type Toelichting LocatieNaam. Locatie. Generalization pagina 50 van 83 Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus

51 5.4.8 LocatieOmschrijving Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) locatieomschrijving Type CharacterString Toelichting Relaties Van Naar Type Toelichting LocatieOmschrijving. Locatie. Generalization OmvangWaardeInrichtingselement Parameters en waarden van toepassing op een Inrichtingselement object Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) Type Toelichting waarde Measure De waarde waardetype TypeOmvangWaardeInrichting selement Type omvangwaarde voor een inrichtingselelement OmvangWaardeKunstwerk Parameters en waarden van toepassing op een kunstwerk Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) waarde waardetype Type Measure TypeOmvangWaardeKunstwer k Toelichting OmvangWaardeWater Parameters en waarden van toepassing op een water object Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) waarde waardetype Type Measure TypeOmvangWaardeWater Toelichting Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus pagina 51 van 83

52 OmvangWaardeWaterbeheergebied Parameters en waarden van toepassing op een waterbeheergebied Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) waarde waardetype Type Measure TypeOmvangWaardeWaterbe heergebied Toelichting OmvangWaardeWeg Parameters en waarden van toepassing op een wegdeel Attributen Attribuutnaam Cardin. (leeg = 1) waarde waardetype Type Measure TypeOmvangWaardeWeg Toelichting pagina 52 van 83 Beschrijving IMWA: UML klassendiagram en catalogus

53 6. Domeinwaarden 6.1 Domeinen De NEN3610 kent de volgende domeinlijsten die voor het IMWA van belang zijn: Domeinlijst MateriaalKunstwerk MateriaaWaterkering Status TypeInfrastructuur TypeWeg Verharding Type Enumeration, CodeList Enumeration, CodeList Enumeration, CodeList Enumeration Enumeration, CodeList Enumeration, CodeList Het IMWA kent de volgende domeinlijsten die in de volgende paragraaf ter illustratie gedeeltelijk - zijn opgenomen (de voorbeelden bevatten de oorspronkelijke tabellen): Domeintabellen zijn steeds aan wijzigingen onderhevig. Voor de recente versie van de Aquo domeintabellen is het beslist raadzaam om eerst de Aquo Domeintabellen Service (Aquo DS) te raadplegen. Zie daarvoor de link op: Domeinlijst BeschermGebiedtype FunctieKunstwerk Inrichtingtype Kunstwerktype Meting NoseCodetype OmvangWaardeInrichtingselement OmvangWaardeKunstwerk OmvangWaardeWater OmvangWaardeWaterbeheerGebied OmvangWaardeWeg Waterbeheerder Waterbeheergebiedtype Waterkeringtype Waterstaatkundigezonering WatertypeKwalitatief WaterTypeKwantitatief WegAardtype WetVerordeningtype Type Enumeration Enumeration, CodeList Enumeration, CodeList Enumeration, CodeList Enumeration Enumeration Enumeration, CodeList Enumeration, CodeList Enumeration, CodeList Enumeration, CodeList Enumeration, CodeList Enumeration Enumeration, CodeList Enumeration, CodeList Enumeration, CodeList Enumeration, CodeList Enumeration, CodeList Enumeration, CodeList Enumeration Domeinwaarden pagina 53 van 83

54 Het IMRO kent de volgende domeinlijst die voor het IMWA van belang zijn: Domeinlijst TypePlanStatus Type Enumeration Voor de inhoud van de domeintabellen wordt verwezen naar de website Raadpleeg de Aquo Domeintabellen Service (Aquo DS) voor de meest recente versie van Aquo-domeinlijsten. De tabellen in dit hoofdstuk dienen slechts ter illustratie en zijn een momentopname. pagina 54 van 83 Domeinwaarden

55 6.2 Domeinen uit NEN 3610 Paragraaf overgenomen uit NEN3610: 2005 Deze paragraaf bevat de domeinen uit de NEN3610 die ook in IMWA worden gebruikt MateriaalKunstwerk Domeinwaarden pagina 55 van 83

56 6.2.2 MateriaalWaterkering Status pagina 56 van 83 Domeinwaarden

57 6.2.4 TypeInfrastructuur - kruising - kruising;gelijkvloers - kruising;ongelijkvloers - verbinding - vlakte TypeWeg - erf toegangsweg - gebiedsontsluitingsweg - overige wegen - stroomweg - voorzieningen Verharding - gesloten - ongebonden verharding - onverhard - open - verhard 6.3 Domeinlijsten IMWA FunctieKunstwerk - groen en natuur;faunapassage - waterhuishouding;kwantiteit: aanvoer - waterhuishouding;kwantiteit: berging - waterhuishouding;kwantiteit;afvoer - waterhuishouding;kwantiteit;onderbemaling - waterhuishouding;kwantiteit;opmaling - waterhuishouding;waterkeren TypeInfrastructuur - kruising - kruising;gelijkvloers - kruising;ongelijkvloers - verbinding - vlakte Inrichtingtype - aan-, afvoeren - aan-, afvoeren;aanvoer Domeinwaarden pagina 57 van 83

58 - aan-, afvoeren;aanvoer;bemalen - aan-, afvoeren;aanvoer;vrij verval - aan-, afvoeren;afvoeren - aan-, afvoeren;afvoeren;bemalen - aan-, afvoeren;afvoeren;vrij verval Kunstwerktype - brug - overkluizing - tunnel - waterstaatkundigwerk - waterstaatkundigwerk;aquaduct - waterstaatkundigwerk;bellenscherm - waterstaatkundigwerk;bodemval - waterstaatkundigwerk;coupure - waterstaatkundigwerk;dijknol - waterstaatkundigwerk;doorlaatwerk - waterstaatkundigwerk;duiker - waterstaatkundigwerk;gemaal - waterstaatkundigwerk;hevel - waterstaatkundigwerk;lozingswerk - waterstaatkundigwerk;lozingswerk;rioleringselement - waterstaatkundigwerk;lozingswerk;rioolwaterzuiveringsinstallatie - waterstaatkundigwerk;sifon - waterstaatkundigwerk;sluis - waterstaatkundigwerk;stuw - waterstaatkundigwerk;vaste dam - waterstaatkundigwerk;vispassage - waterstaatkundigwerk;voorde Meting - meetlocatie - meetpunt NoseCodetype - 101;Combustion processes (production of heat and electricity) ;Combustion plants >= 300 MW (boilers) ;Combustion plants >= 50 and < 300 MW (boilers) ;Combustion plants < 50 MW (boilers) ;Gas turbines ;Stationary engines - 104;Production processes in manufacturing industry, involving fuel combustion ;General-purpose manufacturing processes ;Other furnaces ;Lime (including iron and steel and paper pulp industries) ;Drying processes ;Characteristic processes in the manufacture of textiles and textile products ;Characteristic processes in the manufacture of leather and leather products ;Characteristic processes in the manufacture of wood and wood products ;Characteristic processes in the maufacture of pulp, paper and paper products, publishing and printing pagina 58 van 83 Domeinwaarden

59 ;Drying processes in paper mills ;Characteristic processes in the manufacture of coke, refined petroleum products and nuclear fuel ;Characteristic processes in the manufacture of chemicals, chemical products and man-made fibres ;Enamel production ;Characteristic processes in the manufacture of rubber and plastic products ;Characteristic processes in the manufacture of other non-metallic mineral products ;Plaster furnaces ;Cement ;Concrete plants ;Asphalt concrete plants ;Flat glass ;Container glass ;Glass wool (except binding) ;Other glass ;Mineral wool (except binding) ;Bricks and tiles ;Brick furnaces ;Fine ceramic materials ;Characteristic processes in the manufacture of basic metals and fabricated metal products ;Blast furnace cowpers ;Sinter plants ;Reheating furnaces steel and iron ;Gray iron foundries ;Primary lead production ;Primary zinc production ;Primary copper production ;Secondary lead production ;Secondary zinc production ;Secondary copper production ;Secondary aluminium production ;Alumina production ;Alumina production ;Magnesium production (dolomite treatment) ;Nickel production (thermal process) ;Characteristic processes in other manufacturing ;Characteristic processes in recycling industries ;Characteristic processes in collection, purification and distribution of water ;Characteristic processes in construction - 105;Production processes in manufacturing industry, not involving fuel combustion ;General-purpose manufacturing processes ;Cooling plants ;Galvanizing ;Electroplating ;Wood preservation ;Impregnation treatments (other than wood) ;Pickling ;Mechanical grinding ;Drying processes ;Stone crushing ;Foam blowing (insulation and construction foam) ;Laboratory processes ;Characteristic processes in the mining and quarrying industry, except of energyproducing materials ;Extraction of mineral ores Domeinwaarden pagina 59 van 83

60 ;Other (including asbestos production) ;Characteristic processes in the manufacture of food products, beverages and tobacco ;Bread ;Wine ;Beer ;Spirits ;Use of ethanol in food and beverage industry ;Alcohol production - distillation ;Production and conditioning of wines, liquors and spirits ;Alsace wine ;Beer industry ;Production of juices of fruit for ciders and of ciders ;Production of grape juices ;Production of juices of stone fruits (apricots, peaches, plums, cherries) ;Production of tomatoe and red fruit juices ;Production of gaseous waters and beverages with fruits excepted nectars, including conditioning ;Mineral waters ;Sugar production from sugar beets - Sugar refinery ;Canneries of vegetable origin products ;Yeast industry ;Industry of amyloid products ;Chicory, potatoes ;Other food industry processes based on vegetable products ;Dairy industry ;Slaughter houses ;Rendering ;Meat processing: ;Fish processing ;Characteristic processes in the manufacture of textiles and textile products ;Textile finishing ;Washing, degreasing and suint removing of wool ;Artificial and synthetic fibres manufacture ;Steeping of flax and hemp ;Bleaching operations ;Printing and dyeing operations ;Dessing operations ;Characteristic processes in the manufacture of leather and leather products ;Leather tanning ;Treatment of skins and leathers ;Characteristic processes in the manufacture of wood and wood products ;Chipboard ;Plywood manufacturing ;Wood processing ;Characteristic processes in the maufacture of pulp, paper and paper products, publishing and printing ;Paper pulp (kraft process) ;Paper pulp (acid sulfite process) ;Paper pulp (Neutral Sulphite Semi-Chemical process) ;Paper pulp (chips) ;Paper processing ;Lime sludge reburning kilns ;Soda recovery boilers ;Processing of waste paper and paperboard ;Printing plate manufacturing pagina 60 van 83 Domeinwaarden

61 ;Characteristic processes in the manufacture of coke, refined petroleum products and nuclear fuel ;Petroleum products processing ;Fluid catalytic cracking - CO boiler ;Sulphur recovery plants ;Storage and handling of petroleum produc. in refinery ;Other ;Characteristic processes in the manufacture of chemicals, chemical products and man-made fibres ;Sulfuric acid ;Nitric acid ;Ammonia ;Ammonium sulphate ;Ammonium nitrate ;Ammonium phosphate ;NPK fertilisers ;Urea ;Carbon black ;Titanium dioxide ;Graphite ;Calcium carbide production ;Chlorine production ;Phosphate fertilizers ;Storage and handling of inorganic chemical prod ;Zn oxides production ;Pigment manufacture (inorganic pigments) ;Ethylene ;Propylene ;1,2 dichloroethane (except ) ;Vinylchloride (except ) ;1,2 dichloroethane + vinylchloride (balanced process) ;Polyethylene Low Density ;Polyethylene High Density ;Polyvinylchloride ;Polypropylene ;Styrene ;Polystyrene ;Styrene butadiene ;Styrene-butadiene latex ;Styrene-butadiene rubber (SBR) ;Acrylonitrile Butadiene Styrene (ABS) resins ;Ethylene oxide ;Formaldehyde ;Ethylbenzene ;Phtalic anhydride ;Acrylonitrile ;Adipic acid ;Storage and handling of organic chemical products ;Glyoxylic acid ;Halogenated hydrocarbons production ;Pesticide production ;Production of persistent organic compounds ;Other (phytosanitary,...) ;Solvent manufacturing ;Lead alkyl manufacturing ;Pigment manufacture (E111organic pigments) ;Use of benzene in chemical processes Domeinwaarden pagina 61 van 83

62 ;Production of industrial ethanol ;Use of ethanol in organic chemical manufacture ;Pb oxides production (PbO) ;Zn oxides production ;Ureamelamine glue manufacturing ;Urea glue manufacturing ;Explosives ;Characteristic processes in the manufacture of rubber and plastic products ;Characteristic processes in the manufacture of other non-metallic mineral products ;Roof covering with asphalt materials ;Cement (decarbonizing) ;Glass (decarbonizing) ;Lime (decarbonizing) ;glass working ;manufacture of textile glass ;Manufacture of asbestos and asbestos-based products ;Characteristic processes in the manufacture of basic metals and fabricated metal products ;Coke oven (door leakage and extinction) ;Blast furnace charging ;Pig iron tapping ;Solid smokeless fuel ;Open hearth furnace steel plant ;Basic oxygen furnace steel plant ;Electric furnace steel plant ;Rolling mills ;Sinter plant (except combustion ) ;Other ;Aluminium production (electrolysis) ;Ferro alloys ;Silicium production ;Magnesium production (except ) ;Nickel production (except ) ;Allied metal manufacturing ;Other ;Cu electrolytic refining ;Zn hydrometallurgical construction ;Pb oxides production ;Distillation of light oils (coke production) ;Post treatment of casts ;Characteristic processes in other manufacturing ;Batteries manufacturing ;Characteristic processes in recycling industries ;Characteristic processes in collection, purification and distribution of water ;ozonation plants in drinking water production installations ;industrial water treatment ;Characteristic processes in construction ;Road paving with asphalt ;Sand-blasting of buildings and related operations - 106;Processes specific to the extraction and distribution of fossil fuels and geothermal energy ;Extraction and 1st treatment of solid fossil fuels ;Open cast mining ;Underground mining ;Storage of solid fuel ;Peat extraction ;Pumping out water ( eau d'exhaure) pagina 62 van 83 Domeinwaarden

63 ;Shower-bath installation ;Coal buddles with efficient decantation of waste waters ;Others buddles ;Extraction, 1st treatment and loading of liquid fossil fuels ;Land-based activities ;Off-shore activities ;Oil drilling: exhaust emissions ;Extraction, 1st treatment and loading of gaseous fossil fuels ;Land-based desulfuration ;Land-based activities (other than desulfuration) ;Off-shore activities ;Oil drilling: exhaust emissions ;Coal gas cleaning for its public distribution ;Natural gas cleaning ;Liquid fuel distribution (except gasoline distribution) ;Marine terminals (tankers, handling and storage) ;Other handling and storage (including pipeline) ;Gasoline distribution ;Refinery dispatch station ;Transport and depots (except ) ;Service stations (including refuelling of cars) ;Gas distribution networks ;Pipelines ;Distribution networks ;Geothermal energy extraction - 107;Processes involving use of solvents and other products ;Paint application ;Paint application : manufacture of automobiles ;Paint application : car repairing ;Paint application : construction and buildings (except ) ;Paint application : domestic use (except ) ;Paint application : coil coating ;Paint application : boat building ;Paint application : wood ;Other industrial paint application ;Other non industrial paint application ;Degreasing, dry cleaning and electronics ;Metal degreasing ;Dry cleaning ;Electronic components manufacturing ;Other industrial cleaning ;Chemical products manufacturing or processing ;Polyester processing ;Polyvinylchloride processing ;Polyurethane processing ;Polystyrene foam processing ;Rubber processing ;Pharmaceutical products manufacturing ;Paints manufacturing ;Inks manufacturing ;Glues manufacturing ;Asphalt blowing ;Adhesive, magnetic tapes, films and photographs ;Textile finishing ;Leather tanning ;Use of ethanol in chemical product manufacture ;Other Domeinwaarden pagina 63 van 83

64 ;Other use of solvents and related activities ;Glass wool enduction ;Mineral wool enduction ;Printing industry ;Fat, edible and non edible oil extraction ;Application of glues and adhesives ;Preservation of wood ;Underseal treatment and conservation of vehicles ;Domestic solvent use (other than paint application) ;Vehicles dewaxing ;Pharmaceutical products manufacturing ;Domestic use of pharmaceutical products ;Other (preservation of seeds,...) ;Use of benzene as solvent ;Use of N2O ;Use of N2O for anaesthesia ;Other use of N2O ;Use of pesticides (other than agriculture and forestry) - 108;Processes specific to the nuclear power industry ;Pressurised water reactors (PWR) ;Boiling water reactors (BWR) ;Light-water-cooled, graphite-moderated reactors (LWGR) ;Advanced gas-cooled reactors (AGR) ;Gas-cooled (CO2), graphite-moderated reactors (GCR) ;Fast-breeder reactors (FBR) ;Fuel reprocessing - 109;Waste treatment and disposal operations ;Waste incineration ;Incineration of domestic or municipal wastes ;Incineration of industrial wastes (except flaring) ;Flaring in oil refinery ;Flaring in chemical industries ;Incineration of sludges from waste water treatment ;Flaring in gas and oil extraction ;Incineration of hospital wastes ;Incineration of waste oil ;Open burning of agricultural wastes (except 10.03) ;Cremation ;Incineration of corpses ;Incineration of carcasses ;Other waste treatment ;Waste water treatment in industry ;Waste water treatment in residential/commercial sectors ;Sludge spreading ;Land filling ;Compost production from waste ;Biogas production ;Latrines ;Refuse Derived Fuel production ;Recycling of animal carcasses and animal waste - 110;Processes specific to agriculture, forestry and fishing ;Cultures with fertilizers (except animal manure) ;Permanent crops ;Arable land crops ;Rice field ;Market gardening ;Grassland pagina 64 van 83 Domeinwaarden

65 ;Fallows ;Cultures without fertilizers ;Permanent crops ;Arable land crops ;Rice field ;Market gardening ;Grassland ;Fallows ;On-field burning of stubble, straw, ;Enteric fermentation ;Dairy cows ;Other cattle ;Ovines ;Fattening pigs ;Horses ;Mules and asses ;Goats ;Laying hens ;Broilers ;Other poultry (ducks, geese, etc.) ;Fur animals ;Sows ;Camels ;Buffalo ;Other ;Manure management ;Dairy cows ;Other cattle ;Fattening pigs ;Sows ;Ovines ;Horses ;Laying hens ;Broilers ;Other poultry (ducks, geese, etc.) ;Fur animals ;Goats ;Mules and asses ;Camels ;Buffalo ;Other ;Use of pesticides in agriculture and forestry ;Managed deciduous forests ;High isoprene emitters ;Low isoprene emitters ;Non isoprene emitters ;Managed coniferous forests ;LUWC-Wood biomass stock change /annual growth ;Tropical forests/plantations ;Tropical forests/other managed forests ;Tropical forests/other ;Temperate forests/plantations ;Temperate forests/commercial ;Temperate forests/other ;Boreal forests ;Other ecosystem types ;Non-forest trees Domeinwaarden pagina 65 van 83

66 ;LUWC-Wood Biomass stock change /annual harvest ;Biomass in commercial harvest ;Traditional fuelwood consumed ;Other wood use ;LUWC-Conversion /Burning aboveground biomass ;Tropical forests on site ;Tropical forests off site ;Temperate forests on site ;Temperate forests off site ;Boreal forests on site ;Boreal forests off site ;Grassland on site ;Grassland off site ;Other on site ;Other off site ;LUWC-Conversion /Aboveground biomass decay ;Tropical forests ;Temperate forests ;Boreal forests ;Grassland ;Other ;LUWC-Conversion /Soil carbon release ;Tropical forests ;Temperate forests ;Boreal forests ;Grassland ;Other ;LUWC-Managed land abandonment < 20 years /Aboveground biomass carbon uptake ;Tropical forests ;Temperate forests ;Boreal forests ;Grassland ;Other ;LUWC-Managed land abandonment < 20years /Soil carbon uptake ;Tropical forests ;Temperate forests ;Boreal forests ;Grassland ;Other ;LUWC-Managed land abandonment >20years /Aboveground biomass carbon uptake ;Tropical forests ;Temperate forests ;Boreal forests ;Grassland ;Other ;LUWC-Managed land abandonment > 20years /Soil carbon uptake ;Tropical forests ;Temperate forests ;Boreal forests ;Grassland ;Other ;Processes specific to aquaculture ;Rearing of crustaceans ;Rearing of salmonid fish species ;Rearing of non-salmonid fish species - 111;Processes characteristic of service branches ;industrial laundries pagina 66 van 83 Domeinwaarden

67 - 112;Processes common to all branches ;photocopying machines ;UV lamps ;Fires: including buildings, cars, other fires: excluding agriculture and forest fires ;Fire suppression ;Use of aerosols ;Leakage and spillage from equipment ;Leakage/spillage of PCB closed systems ;Leakage/spillage of mercury thermometers ;Leakage/spillage of mercury vapour lamps ;Leakage/spillage from air conditioning systems - 201;Road transport ;Passenger cars ;Highway driving ;Rural driving ;Urban driving ;Light duty vehicles < 3.5 t ;Highway driving ;Rural driving ;Urban driving ;Heavy duty vehicles > 3.5 t and buses ;Highway driving ;Rural driving ;Urban driving ;Mopeds and Motorcycles < 50 cm ;motorcycles > 50 cm ;highway driving ;Rural driving ;Urban driving ;Gasoline evaporation from vehicles ;Automobile tyre and brake wear - 202;Other mobile sources ;Railways ;Shunting locs ;Rail-cars ;Locomotives ;Inland waterways ;Sailing boats with auxilliary engines ;Motorboats / workboats ;Personal watercraft ;Inland goods carrying vessels ;Maritime activities ;National sea traffic within EMEP area ;National fishing ;International sea traffic (international bunkers) ;Air traffic ;Domestic airport traffic (LTO cycles - <1000 m) ;International airport traffic (LTO cycles - <1000 m) ;Domestic cruise traffic (>1000 m) ;International cruise traffic (>1000 m) ;Other mobile sources and machinery - 301;Processes in nature ;Non-managed deciduous forests ;High isoprene emitters ;Low isoprene emitters ;Non isoprene emitters ;Non-managed coniferous forests Domeinwaarden pagina 67 van 83

68 ;Forest fires ;Natural grassland ;Wetlands (marshes - swamps) ;Undrained and brackish marshes ;Drained marshes ;Raised bogs ;Waters ;Lakes ;Shallow saltwaters ;Ground waters ;Drainage waters ;Rivers ;Ditches and canals ;Open sea (> 6m) ;Animals ;Termites ;Mammals ;Volcanoes ;Near-surface deposits OmvangWaardeInrichtingselement - capaciteit, intensiteit;capaciteit;maximum (m3/uur) - maatvoering;diameter;diameter filter (m) - maatvoering;lengte;lengte filter (m) - maatvoering;hoogte;hoogte bovenkant filter (m t.o.v. NAP) - maatvoering;hoogte;hoogte onderkant filter (m t.o.v. NAP) - maatvoering;hoogte;hoogte bovenkant filter (m t.o.v. maaiveld) - maatvoering;hoogte;hoogte onderkant filter (m t.o.v. maaiveld) OmvangWaardeKunstwerk - capaciteit, intensiteit;capaciteit (in eenheden) - capaciteit, intensiteit;capaciteit;maximum (m3/s) - hydrologische parameters;peilregulerende waarde - hydrologische parameters;peilregulerende waarde;kerende hoogte (m) - hydrologische parameters;peilregulerende waarde;sluitpeil (m t.o.v. NAP) - hydrologische parameters;peilregulerende waarde;stuwpeil (m t.o.v. NAP) - hydrologische parameters;stroming;afvoercoefficient (Cd) - hydrologische parameters;stroming;afvoercoefficient (m) - maatvoering;lengte - maatvoering;breedte - maatvoering;lengte;kolklengte - maatvoering;breedte;doorstroombreedte - maatvoering;hoogte;bodemhoogte - maatvoering;hoogte;bodemhoogte;bovenstrooms - maatvoering;hoogte;bodemhoogte;benedenstrooms - maatvoering;hoogte;bodemhoogte;drempelhoogte - maatvoering;hoogte;bodemhoogte;kruinhoogte - maatvoering;hoogte;doorstroomhoogte - maatvoering;hoogte;hoogte peilmerk (t.o.v. NAP) pagina 68 van 83 Domeinwaarden

69 6.3.9 OmvangWaardeWater - hydrologische parameters;bergend vermogen;bergend vermogen winterpeil - hydrologische parameters;bergend vermogen;bergend vermogen zomerpeil (m3) - hydrologische parameters;stroming;stroomrichting aanvoersituatie (dimensieloos) - hydrologische parameters;stroming;stroomrichting afvoersituatie (dimensieloos) - hydrologische parameters;waterstand;aflaatpeil (m t.o.v. NAP) - hydrologische parameters;waterstand;inlaatpeil (m t.o.v. NAP) - hydrologische parameters;waterstand;maatbepalende waterstand (m t.o.v. NAP) - maatvoering;hoogte;bodemhoogte - maatvoering;lengte (m) - maatvoering;oppervlakte - maatvoering;volume (m3) OmvangWaardeWaterbeheerGebied - capaciteit, intensiteit;capaciteit (in eenheden) - capaciteit, intensiteit;capaciteit;maximum (m3/s) - hydrologische parameters;peilregulerende waarde - hydrologische parameters;peilregulerende waarde;kerende hoogte (m) - hydrologische parameters;peilregulerende waarde;sluitpeil (m t.o.v. NAP) - hydrologische parameters;peilregulerende waarde;stuwpeil (m t.o.v. NAP) - hydrologische parameters;stroming;afvoercoefficient (Cd) - hydrologische parameters;stroming;afvoercoefficient (m) - maatvoering;lengte - maatvoering;breedte - maatvoering;lengte;kolklengte - maatvoering;breedte;doorstroombreedte - maatvoering;hoogte;bodemhoogte - maatvoering;hoogte;bodemhoogte;bovenstrooms - maatvoering;hoogte;bodemhoogte;benedenstrooms - maatvoering;hoogte;bodemhoogte;drempelhoogte - maatvoering;hoogte;bodemhoogte;kruinhoogte - maatvoering;hoogte;doorstroomhoogte - maatvoering;hoogte;hoogte peilmerk (t.o.v. NAP) OmvangWaardeWeg - Maatvoering - Maatvoering;Breedte - Maatvoering;Dikte - Maatvoering;Lengte Waterkeringtype - dijken, dammen - duinen - hoge gronden - kunstwerken Domeinwaarden pagina 69 van 83

70 Waterbeheerder - 2;Wetterskip Fryslan - 3;Wetterskip Blija Buitendijks - 4;Waterschap Groot Salland - 5;Waterschap Regge en Dinkel - 7;Waterschap Rijn en IJssel - 8;Waterschap Veluwe - 9;Waterschap Rivierenland - 10;Waterschap Vallei en Eem - 11;Hoogheemraadschap Amstel Gooi en Vecht - 12;Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier - 13;Hoogheemraadschap van Rijnland - 14;Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden - 15;Hoogheemraadschap van Delfland - 16;Hoogheemraadschap van Schieland - 17;Zuiveringsschap Hollandse Eilanden en Waarden - 18;Waterschap Zeeuwse Eilanden - 19;Waterschap Hollandse Delta - 20;Hoogheemraadschap van Schieland en Krimpenerwaard - 23;Waterschap Zeeuws-Vlaanderen - 25;Waterschap Brabantse Delta - 26;Hoogheemraadschap Alm en Biesbosch - 27;Waterschap De Dommel - 28;Waterschap Aa en Maas - 30;Zuiveringsschap Limburg - 33;Waterschap Hunze en Aa's - 34;Waterschap Noorderzijlvest - 35;Waterschap Reest en Wieden - 36;Waterschap Velt en Vecht - 37;Waterschap Zuiderzeeland - 51;Waterschap Goeree-Overflakkee - 52;Waterschap De Brielse Dijkring - 53;Waterschap De Groote Waard - 54;Waterschap IJsselmonde - 55;Hoogheemraadschap van de Krimpenerwaard - 56;Hoogheemraadschap van de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden - 57;Waterschap Peel en Maasvallei - 58;Waterschap Roer en Overmaas - 61;Provincie Groningen - 62;Provincie Fryslãn - 63;Provincie Drenthe - 64;Provincie Flevoland - 65;Provincie Noord-Holland - 66;Provincie Overijssel - 67;Provincie Utrecht - 68;Provincie Gelderland - 69;Provincie Zuid-Holland - 70;Provincie Zeeland - 71;Provincie Noord-Brabant - 72;Provincie Limburg - 80;Rijkswaterstaat - 81;RWS Noord-Nederland - 86;RWS Utrecht - 87;RWS Noord-Holland - 89;RWS Zeeland - 90;RWS Noord-Brabant pagina 70 van 83 Domeinwaarden

71 - 91;RWS Limburg - 92;RWS IJsselmeergebied - 93;RWS Oost-Nederland - 94;RWS Zuid-Holland - 95;RWS Noordzee - 99;meerdere waterbeheerders Waterbeheergebied - af-, aanvoergebied - af-, aanvoergebied;aanvoergebied - af-, aanvoergebied;aanvoergebied;boezemgebied - af-, aanvoergebied;aanvoergebied;hellend gebied - af-, aanvoergebied;aanvoergebied;onderbemalingsgebied - af-, aanvoergebied;aanvoergebied;polder - af-, aanvoergebied;afvoergebied - af-, aanvoergebied;deelafvoergebied - inundatiegebied - KRW - KRW;afwateringseenheid - KRW;afwateringsgebied - KRW;Deelgebied - KRW;Deelstroomgebied - KRW;Deelstroomgebieddistrict - KRW;Rapportage-eenheid binnen deelstroomgebied - KRW;RWSR gebied - KRW;Stroomgebied - KRW;Stroomgebieddistrict - loz., onttr., afv., aanv. punt - loz., onttr., afv., aanv. punt;aan- afvoerpunt - loz., onttr., afv., aanv. punt;aanvoerpunt - loz., onttr., afv., aanv. punt;afvoerpunt - loz., onttr., afv., aanv. punt;lozingspunt - loz., onttr., afv., aanv. punt;onttrekkingspunt - loz., onttr., afv., aanv. punt;puntbron - loz., onttr., afv., aanv. punt;rwzi - peilgebied - vak - vak;aan-, afvoervak - vak;aan-, afvoervak;aanvoerpeilvak - vak;aan-, afvoervak;aanvoervak - vak;aan-, afvoervak;af- en aanvoervak - vak;aan-, afvoervak;af-, aanvoerpeilvak - vak;aan-, afvoervak;afvoerpeilvak - vak;aan-, afvoervak;afvoervak - vak;oevervak - vak;onderhoudsvak - vak;rechtsvehoudingsvak - val;functietoekenningsvak - watersysteemgebied WaterTypeKwantitatief Deze CodeList bestaat uit een code, omschrijving en een afkorting. Deze driedeling komt overeen met de structuur in domeintabellen van het Logisch Model Aquo (LMA). Domeinwaarden pagina 71 van 83

72 De inhoud van deze CodeList wordt hier slechts ter illustratie weergegeven. De werkelijke inhoud zal altijd overeenkomen met de meest recente versie van de Aquo-domeintabel (zie - oppervlaktewater kwantitatief - oppervlaktewater kwantitatief;beek - oppervlaktewater kwantitatief;bergingsvijver - oppervlaktewater kwantitatief;bermsloot - oppervlaktewater kwantitatief;boezemdijksloot - oppervlaktewater kwantitatief;boezemsloot - oppervlaktewater kwantitatief;boezemspoorsloot - oppervlaktewater kwantitatief;boezemwater - oppervlaktewater kwantitatief;dijksloot - oppervlaktewater kwantitatief;dobe - oppervlaktewater kwantitatief;duinmeer - oppervlaktewater kwantitatief;duinrel - oppervlaktewater kwantitatief;gracht - oppervlaktewater kwantitatief;greppel - oppervlaktewater kwantitatief;hoofdwaterloop - oppervlaktewater kwantitatief;inlaag - oppervlaktewater kwantitatief;kadesloot - oppervlaktewater kwantitatief;kanaal - oppervlaktewater kwantitatief;karreveld - oppervlaktewater kwantitatief;kavelsloot - oppervlaktewater kwantitatief;kreek - oppervlaktewater kwantitatief;kweekvijver - oppervlaktewater kwantitatief;leigraaf - oppervlaktewater kwantitatief;meer - oppervlaktewater kwantitatief;moeras - oppervlaktewater kwantitatief;perceelsloot - oppervlaktewater kwantitatief;pingo-ruine - oppervlaktewater kwantitatief;plas - oppervlaktewater kwantitatief;poel - oppervlaktewater kwantitatief;poldersloot - oppervlaktewater kwantitatief;polderwater - oppervlaktewater kwantitatief;polderwaterloop (polderwatergang) - oppervlaktewater kwantitatief;primair boezemwater - oppervlaktewater kwantitatief;rivier - oppervlaktewater kwantitatief;scheisloot - oppervlaktewater kwantitatief;schouwsloot - oppervlaktewater kwantitatief;secundair boezemwater - oppervlaktewater kwantitatief;sloot - oppervlaktewater kwantitatief;spaarbekken - oppervlaktewater kwantitatief;spoorsloot - oppervlaktewater kwantitatief;stadsvijver - oppervlaktewater kwantitatief;tertiair boezemwater - oppervlaktewater kwantitatief;tocht - oppervlaktewater kwantitatief;toevoerleiding voor infiltratiewater - oppervlaktewater kwantitatief;uitmonding - oppervlaktewater kwantitatief;vaarsloot - oppervlaktewater kwantitatief;vaart - oppervlaktewater kwantitatief;ven - oppervlaktewater kwantitatief;vijver - oppervlaktewater kwantitatief;visvijver - oppervlaktewater kwantitatief;vliet - oppervlaktewater kwantitatief;voert - oppervlaktewater kwantitatief;waterleiding pagina 72 van 83 Domeinwaarden

73 - oppervlaktewater kwantitatief;waterloop (watergang) - oppervlaktewater kwantitatief;watervoerende weg - oppervlaktewater kwantitatief;weel - oppervlaktewater kwantitatief;wegsloot - oppervlaktewater kwantitatief;wetering - oppervlaktewater kwantitatief;wiel - oppervlaktewater kwantitatief;zandvang - oppervlaktewater kwantitatief;zee WatertypeKwalitatief Deze CodeList bestaat uit een code, omschrijving (onderverdeeld in hoofdgroep en type) en een afkorting. Deze driedeling komt overeen met de structuur in domeintabellen van het Logisch Model Aquo (LMA). Types zijn alleen opgenomen indien verondersteld mag worden dat zij onderscheidend zijn binnen een hoofdgroep. De inhoud van deze CodeList wordt hier slechts ter illustratie weergegeven. De werkelijke inhoud zal altijd overeenkomen met de meest recente versie van de Aquo-domeintabel (zie - oppervlaktewater kwalitatief - oppervlaktewater kwalitatief;afgesloten zeearmen - oppervlaktewater kwalitatief;afgesloten, oude rivierarmen - oppervlaktewater kwalitatief;bergbeken - oppervlaktewater kwalitatief;boezem- en polderkanalen - oppervlaktewater kwalitatief;bronbeken - oppervlaktewater kwalitatief;diffuse bronnen (helokrenen) - oppervlaktewater kwalitatief;dobben - oppervlaktewater kwalitatief;drinkpoelen - oppervlaktewater kwalitatief;droogleggingsplassen - oppervlaktewater kwalitatief;droogvallende wateren - oppervlaktewater kwalitatief;duinbeken - oppervlaktewater kwalitatief;dystrofe vennen - oppervlaktewater kwalitatief;genormaliseerde beken - oppervlaktewater kwalitatief;geultype beken - oppervlaktewater kwalitatief;grachten - oppervlaktewater kwalitatief;grindgaten - oppervlaktewater kwalitatief;grondwatermeren - oppervlaktewater kwalitatief;hoogveenvennen - oppervlaktewater kwalitatief;inlagen - oppervlaktewater kwalitatief;jachthavens - oppervlaktewater kwalitatief;kleigaten - oppervlaktewater kwalitatief;kleisloten - oppervlaktewater kwalitatief;kleivaarten - oppervlaktewater kwalitatief;kwelbeken - oppervlaktewater kwalitatief;laaglandbeken - oppervlaktewater kwalitatief;laagveenplassen - oppervlaktewater kwalitatief;mesostrofe vennen - oppervlaktewater kwalitatief;oeveraantastingsplassen - oppervlaktewater kwalitatief;open, oude rivierarmen - oppervlaktewater kwalitatief;overige beektypes - oppervlaktewater kwalitatief;overige brontypes - oppervlaktewater kwalitatief;overige duinmeren - oppervlaktewater kwalitatief;overige getijdewateren - oppervlaktewater kwalitatief;overige grote rivieren - oppervlaktewater kwalitatief;overige havens Domeinwaarden pagina 73 van 83

74 - oppervlaktewater kwalitatief;overige kanalen - oppervlaktewater kwalitatief;overige kleine rivieren - oppervlaktewater kwalitatief;overige kreken - oppervlaktewater kwalitatief;overige meren en plassen - oppervlaktewater kwalitatief;overige sloten - oppervlaktewater kwalitatief;overige stadswateren - oppervlaktewater kwalitatief;overige vennen - oppervlaktewater kwalitatief;overige weteringen en vaarten - oppervlaktewater kwalitatief;petgaten - oppervlaktewater kwalitatief;pingo-ruines - oppervlaktewater kwalitatief;puntbronnen (akrokrenen) - oppervlaktewater kwalitatief;randmeren - oppervlaktewater kwalitatief;regenwatermeren - oppervlaktewater kwalitatief;ringvennen - oppervlaktewater kwalitatief;rivierdelta-estuaria - oppervlaktewater kwalitatief;scheepvaartkanalen - oppervlaktewater kwalitatief;sierwateren - oppervlaktewater kwalitatief;snelstromende zandbeken - oppervlaktewater kwalitatief;sprengenbeken - oppervlaktewater kwalitatief;trechtervormige bronnen (limnokrenen) - oppervlaktewater kwalitatief;veenbeken - oppervlaktewater kwalitatief;veenpolderplassen - oppervlaktewater kwalitatief;veensloten - oppervlaktewater kwalitatief;veenvaarten - oppervlaktewater kwalitatief;verticale bronnen (rheokrenen) - oppervlaktewater kwalitatief;voedselarme vennen - oppervlaktewater kwalitatief;wadden - oppervlaktewater kwalitatief;wielen - oppervlaktewater kwalitatief;zandgaten - oppervlaktewater kwalitatief;zandsloten - oppervlaktewater kwalitatief;zandvaarten - oppervlaktewater kwalitatief;zee - oppervlaktewater kwalitatief;zeehavens - oppervlaktewater kwalitatief;zoute meren WegAardtype - Terreinbeheer - Terreinbeheer;Berm/Talud - Terreinbeheer;Grasveld - Terreinbeheer;Plantvak - Verkeer - Verkeer;busverkeer - Verkeer;fietsers / bromgangers - Verkeer;Gemengd verkeer - Verkeer;Langzaam gemotoriseerd verkeer - Verkeer;Snelverkeer - Verkeer;voetgangers Waterstaatkundigezonering - Beschermingszone - Beschermingszone (buiten) - Kernzone pagina 74 van 83 Domeinwaarden

75 WetVerordeningtype - alg regelgeving krachtens de WVO ter regulering van lozingen - AMvB op grond van WVO - beheersovereenkomst - gebruiksovereenkomst - gemeentelijke lozingsverordening - keurontheffing - keurzone - meetbeschikking heffing - meld- en registratieplicht - ministerieel besluit op grond van WVO - onderhoudsplicht - ontheffing verkeersbesluit - ontvangstplicht - peilafwijking - peilbesluit - vergunning krachtens de WVO - vergunning tot lozing, onttrekking, afvoer, aanvoer - verkeersbesluit - waterakkoord - zakelijk recht 6.4 Domeinen uit IMRO: TypePlanStatus Deze paragraaf is overgenomen uit IMRO:2006 Kijk voor de juiste domeinlijst altijd naar de laatste versie van IMRO. De domeinlijst Planstatus uit IMRO is hierbij van toepassing. Domeinwaarden pagina 75 van 83

76 pagina 76 van 83 Domeinwaarden

77 Bijlage A Van LMA tot IMWA A.1 Inleiding De ontwikkeling van het IMWA kent tot op heden een tweetal verschillende stadia. Dit zijn: Van LMA tot IMWA 1.0 / 1.1 Van IMWA 1.1 tot IMWA:2005 / 2006 / 2007 A.2 Van LMA tot IMWA 1.0 / 1.1 Inleiding Vanuit de Beheerscommissie Adventus (BCAD) is in 2001 het initiatief genomen om een onderzoek te starten naar vernieuwing en aanvulling van de definitiebeschrijving van de geografische gegevens die deel uitmaken van het Adventus-stelsel. Dit initiatief is gestimuleerd door het Ministerie van BZK door middel van een subsidie uit het Programma Stroomlijning Basisgegevens. Hiertoe is een projectplan opgesteld, waarin wordt geschetst hoe in twee fasen dient te worden gekomen tot een nieuwe standaard ten behoeve van de uitwisseling van geogegevens binnen de sector Water. Het project kreeg de naam Adventus Geografie. Met het project werd beoogd het uitwisselen van (geo-)informatie tussen de diverse partijen binnen de sector water te vereenvoudigen en op termijn de mogelijkheid te scheppen voor het creëren van open overheidsloketten voor toegang via internet zonder conversieslagen. Gaandeweg de eerste fase van het project werd gekozen voor een naam die de lading beter dekte: het Informatiemodel Water, afgekort als IMWA, een standaard voor de uitwisseling van geo-informatie ten behoeve van de sector Water. Daarmee werd invulling gegeven aan een fundamentele keuze die was gemaakt in het projectplan, namelijk om aan te sluiten bij het Terreinmodel Vastgoed voor geografische objecten (NEN3610) van de RAVI en het daarop geënte Informatiemodel Ruimtelijke Ordening, IMRO. Doelstelling De doelstelling was in het oorspronkelijke projectplan tweeledig omschreven als a) het beschrijven van objecten in het kader van waterbeheer, gebaseerd op het Adventusstelsel en met de visie van de RAVI op de object-indeling als uitgangspunt en b) het beschrijven van de geometrische component van de op basis van punt 1 gevormde objecten. Om dit doel concreet te bereiken, zijn de volgende projectresultaten benoemd: 1. Definities van en een conceptueel schema voor het classificeren van een aantal nader benoemde geo-objecten conform het Terreinmodel Vastgoed NEN3610, inclusief de benodigde meta-informatie; 2. Een serie regels, richtlijnen en procedures op grond waarvan deze definities en het conceptuele schema voor classificatie tot stand zijn gekomen, zodat de standaard op een geüniformeerde wijze kan worden uitgebouwd (documentatie); 3. Specifieke meta-gegevens voor het vastleggen van criteria aan de hand waarvan de afbakening en begrenzing van objecten in het veld heeft plaatsgevonden, een en ander in relatie tot factoren als taakveld, schaalniveau, nauwkeurigheid ed; Bijlagen pagina 77 van 83

78 Om de standaard in praktijk toepasbaar te maken, zou in het kader van het project tevens invulling worden gegeven aan: 4. Een formaat voor de praktische uitwisseling van de beschreven objecten, waarbij de voorkeur uitging naar GML als uitwisselingstaal; 5. Een praktijkrichtlijn om te komen tot deze praktische uitwerking van IMWA. Het IMWA moest praktisch toepasbaar zijn, vandaar dat in het project veel aandacht is geweest voor het daadwerkelijk uitwisselen van gegevens. Een testbank maakte deel uit van het uitvoeringsplan. Om het project beheersbaar en uitvoerbaar te houden, is het IMWA versie 1.0 beperkt tot: De gegevensstandaard Adventus als bron voor de af te bakenen objecten, met een focus op het onderdeel dat valt binnen de CIW-standaard; Objecten met een geografische component (geo-gegevens); Reële objecten en objecten die kunnen worden afgebakend op grond van fysieke kenmerken. (Virtuele) objecten die zijn afgebakend op grond van administratief/ juridische overwegingen worden uitgewerkt in het Informatiemodel Ruimtelijke Ordening (IMRO). Objecten met een directe relatie tot beheer en beheersing van oppervlaktewater. Op basis hiervan heeft een inventarisatie plaatsgevonden bij een zestal organisaties naar de objecttypen die in het project zouden moeten worden uitgewerkt. Resultaten Het Informatiemodel bestaat na afronding van het project concreet uit: Tabellen met daarin de uitwerking van de geselecteerde Adventus-entiteiten naar een NEN3610-conforme beschrijving voor objecten, attributen en domeinwaarden. Deze tabellen zijn beschikbaar gemaakt in de vorm van een MS-Access database en als MS- Excel werkbladen. In de testbank (praktijktest) heeft een daadwerkelijke conversie van een (deel van een) waterschapsdatabank naar GML plaatsgevonden (met het shapeformaat als tussenstap). Hiermee is de toepasbaarheid van zowel het gegevensmodel als het uitwisselingsformaat bewezen. Een document met als titel Praktijkrichtlijn Informatiemodel Water. Hierin staat beschreven op welke wijze de modellering tot stand is gekomen, welke keuzes er zijn gemaakt en hoe het model in de praktijk moet worden toegepast. De bijlagen van dit stuk bevatten een beschrijving van de benodigde metainformatie en van het GML uitwisselingsformaat. pagina 78 van 83 Bijlagen

79 A.3 Van IMWA 1.1 naar IMWA:2005 / 2006 / 2007 IMWA:2005 Bij de ontwikkeling van IMWA 1.1 is de Kaderrichtlijn Water buiten beschouwing gelaten. Gedurende 2004 werd bekend welke gegevensuitwisseling in dit kader gerealiseerd zou moeten worden. Door de beperkte tijd heeft er toen geen inpassing in het IMWA plaats gevonden maar zijn er specifieke formats ontwikkeld voor deze ontwikkeling. Bij de oplevering van de specifieke KRW formats is gelijktijdig het onderzoek gestart hoe deze in te passen in IMWA 1.1. Gelijktijdig werd echter door de RAVI, in samenwerking met de het Nederlands Normalisatie Instituut gewerkt aaneen nieuwe versie van de NEN3610. Als gevolg hiervan bleek de voorgestelde inpassing van de KRW formats in de (ontwerp) NEN3610 niet meer uitvoerbaar. Vanuit IDsW is toen opdracht aan de RAVI gegeven om IMWA 1.1. om te zetten naar de nieuwe NEN3610 en daarbij tegelijkertijd het KRW format voor Oppervlakte waterlichamen mee te nemen. Deze ontwikkeling is medio 2005 afgerond. Doordat op dat moment de nieuwe NEN3610 echter nog niet definitief was vastgesteld kon definitieve publicatie niet plaats vinden en is IMWA:2005 enkel in concept gepubliceerd. IMWA:2006 / IMWA:2007 Gedurende 2005 is door de Unie van Waterschappen het traject innovatie watertoets opgestart. In dit, door InAxis, gesubsidieerde traject wordt gekeken naar verbeteringen op technisch en organisatorisch vlak bij de uitvoering van de watertoets tussen waterschap en gemeente. Een van de aspecten die hierbij aangepakt moesten worden was het standaardiseren van de informatie die noodzakelijk is voor de uitvoering van de watertoets. In dit kader is er door IDsW in samenwerking met de Unie van Waterschappen een werkgroep ingericht met als doel deze standaardisatie vorm te geven. Om de ontwikkeling te versnellen is er voor gekozen de inventarisatie van te standaardiseren elementen uit te besteden aan marktpartijen. In totaal worden zo vier tranches uitgevoerd. De resultaten van de inventarisatie zijn steeds besproken in de genoemde werkgroep, waarna door IDsW het IMWA is aangepast. Tijdens de aanpassing van IMWA;2005 naar IMWA:2006 bleek dat de KRW formats moeilijk in IMWA zelf zijn in te passen. Met name de monitorings formats en het effect van menselijke belasting blijkt niet goed in een geografisch georienteerd model te vangen te zijn. Om deze reden zal er voor de KRW formats dan ook gekozen worden voor een oplossing op het niveau van het Uitwissel Model Aquo. Dit is meegenomen in IMWA:2007 en hiervoor zijn kleine wijzigingen doorgevoerd in het IMWA:2006. Bijlagen pagina 79 van 83

80 Bijlage B Overzicht Basismodel Geo-informatie (NEN 3610) Het Basismodel Geo-informatie (NEN 3610) heeft als doel het vereenvoudigen van de uitwisseling van geo-informatie tussen verschillende partijen. Het model beschrijft een gemeenschappelijke notie van de werkelijkheid doormiddel van een objectklassen, attributen en domeinlijsten. Voor uitgebreide beschrijving wordt verwezen naar de norm NEN 3610: Beschrijving van de werkelijkheid Binnen veel sectoren in het bedrijfsleven en de overheid wordt er een groot en toenemend belang gehecht aan het delen en gebruiken van elkaars informatie. Geo-informatie vormt hierin de kern van het gemeenschappelijke werkdomein. Dit werkdomein of werkelijkheid kunnen we efficiënt beschrijven door van deze werkelijkheid een abstractie te maken die ons de informatie levert die we nodig hebben. Deze abstractie van de werkelijkheid vormt de basis voor het informatiemodel. In de onderlinge communicatie over en uitwisseling van geo-informatie wordt deze abstractie van de werkelijkheid gebruikt (zie onderstaande figuur). Het is dus van wezenlijk belang dat bepaald is wat er met de werkelijkheid wordt bedoeld. Werkelijkheid data collectie abstractie geodatabase geïmplementeerd Basismodel Geoinformatie Het Basismodel Geo-informatie beschrijft een abstractie van de werkelijkheid die kan worden vastgelegd in een geo-database Voor het Basismodel Geo-informatie wordt deze werkelijkheid gevormd door alle objecten met een geografische dimensie. Voor het beschrijven van de werkelijkheid staan een aantal begrippen centraal. De werkelijkheid is opgebouwd uit objecten (ISO: real world objects). Eigenschappen van objecten worden beschreven doormiddel van kenmerken. Het model is een representatie van de werkelijkheid. Objecten worden in het model geo-objecten genoemd (ISO: geographic features) en de eigenschappen worden beschreven door attributen. Geoobjecten met gelijke eigenschappen worden in het model gegroepeerd in klassen (ISO: feature type of feature class). Het onderstaande schema geeft een overzicht. pagina 80 van 83 Bijlagen

81 Werkelijkheid Object: een fenomeen in de werkelijkheid. Kenmerk: een eigenschap van een object. Model van de werkelijkheid Geo-object: abstractie van een fenomeen in de werkelijkheid, dat direct of indirect geassocieerd is met een locatie relatief ten opzichte van het aardoppervlak. Geo-objectklasse: een abstractie van fenomenen in de werkelijkheid met gelijke eigenschappen die direct of indirect geassocieerd zijn met een locatie relatief ten opzichte van het aardoppervlak. Attribuut: een eigenschap van een geo-object met een attribuutwaarde voor de bijbehorende waarde. Een geo-object heeft een directe associatie met een locatie doormiddel van coördinaten en of een indirecte associatie doormiddel van een verwijzing naar een adres, een postcode etc. Geo-object is het equivalent voor de ISO (Engelse) term geographic feature. Het Basismodel Geo-informatie is hiermee een feature based model in tegenstelling tot een raster based model. Objectgericht Het Basismodel Geo-informatie is objectgericht, dat wil zeggen dat het informatie geeft over individueel te onderscheiden objecten binnen de beschreven werkelijkheid. Het object is de eenheid van informatie. De informatie is per object gegroepeerd en daarom per object opvraagbaar. Groepering in object-klassen De in de werkelijkheid voorkomende geo-objecten worden in het Basismodel Geo-informatie op hoofdlijn ingedeeld op basis van gelijke eigenschappen. Voor een deel is hiervoor de verschijningsvorm gebruikt en voor een deel is een functionele indeling gevolgd. Op basis van deze twee eigenschappen worden geo-objecten gegroepeerd in object-klassen. De volgende klassen worden hierin onderscheiden: Een groep van negen klassen van concrete objecten: Dit zijn objecten die fysiek (tastbaar, zichtbaar of waarneembaar) begrensd in de werkelijkheid aanwezig zijn. Bijvoorbeeld een weg, gebouw of spoorbaan. Registratieve gebieden: Op basis van wet- en regelgeving afgebakend gebied dat als eenheid geldt van politieke of bestuurlijke verantwoordelijkheid of voor bedrijfsvoering. Functionele gebieden: Begrensd en benoemd gebied dat door een functionele eenheid wordt beschreven. Planologische gebieden: Niet-tastbaar begrensd gebied waaraan een bepaalde (toekomstige) bestemming, functionele en / of bestuurlijke ruimtelijke ontwikkeling is gekoppeld. Bijlagen pagina 81 van 83

82 Geografische gebieden: Begrensd en benoemd gebied dat door een geografische eenheid beschreven wordt. De grenzen zijn niet (altijd) exact vastgesteld. De klassen Meting. Kenmerken van objecten Voor het Basismodel Geo-informatie worden de kenmerken van objecten in de werkelijkheid beschreven met behulp van attributen. De beschrijving van de eigenschappen is tot op het (abstractie) niveau dat voor alle sectoren van belang is en wordt gedeeld. Dit moet aansluiten op het abstractieniveau van de onderliggende sectormodellen. We onderscheiden de volgende typen eigenschappen van een geo-object: Identificerende: Voor het beheer van de objecten, bijvoorbeeld het volgen van geoobjecten in ketenrelaties, wordt aangegeven hoe dit op basis van nationaal unieke objectnummers vorm gegeven moet worden. Beschrijvende: Hiermee worden de beschrijvende eigenschappen van een object vastgelegd. Geometrie: Geometrische kenmerken definiëren de geometrie van een geo-object. Voor de uitwerking van deze eigenschappen wordt gebruik gemaakt van de OGC / ISO specificaties. Temporele: Voor bijvoorbeeld monitoringsdoeleinden zal ieder object tijdafhankelijke eigenschappen meekrijgen, zodat veranderingen in de tijd traceerbaar worden. Voor een deel kan hiermee ook de dynamiek van geo-objecten worden vastgelegd. Metadata: In het Basismodel Geo-informatie is een verwijzing gemaakt naar de internationale metadata-norm ISO Metadata kan in het model op geo-object en geo-object-verzameling niveau worden vastgelegd. Attributen, attribuutwaarden en domeinwaarden. De geo-objectklassen en de attribuuttypen zijn aan elkaar gerelateerd. Zo is niet elk type attribuut voor elke klasse relevant. Tevens zijn er specificaties voor de waarden die een attribuut kan aannemen voor een specifieke klasse. Deze waarden zijn vastgelegd in de domeinwaarden van een attribuut voor een klasse. De waarde van het attribuut functie voor een geo-object weg kan bijvoorbeeld busverkeer zijn terwijl de functie wonen in dat geval niet relevant is. In het Basismodel Geo-informatie zijn al deze klassen, attributen en attribuutwaarden gespecificeerd. Voor een aantal attributen is er geen domein gedefinieerd. Deze attributen hebben een open domein. In dat geval is alleen het datatype van de attribuutwaarde gedefinieerd. Bijvoorbeeld het attribuut naam kan als attribuutwaarde elke waarde aannemen die correspondeert met de naam van een object. In de volgende figuur is een overzicht opgenomen van de geo-objectklassen uit het Basismodel Geo-informatie. pagina 82 van 83 Bijlagen

83 <<FeatureType>> <<FeatureType>> GeoObject +geoobject 0..* Rechten +rechtenvansubject 0..* +rechtenopobject +rechtstype : Rechtstype [0..1] 0..* 0..* +subject <<FeatureType>> Subject <<FeatureType>> NatuurlijkPersoon <<FeatureType>> NietNatuurlijkPersoon <<FeatureType>> RegistratiefGebied <<FeatureType>> FunctioneelGebied <<FeatureType>> GeografischGebied <<FeatureType>> PlanologischGebied <<FeatureType>> Terrein <<FeatureType>> Water <<FeatureType>> Weg <<FeatureType>> Spoorbaan <<FeatureType>> Leiding <<FeatureType>> Meting <<FeatureType>> Inrichtingselement <<FeatureType>> Gebouw <<FeatureType>> Waterkering <<FeatureType>> Kunstwerk UML-klassediagram op hoofdlijnen van het Basismodel Geo-informatie Bijlagen pagina 83 van 83