Machinerichtlijn praktisch toepassen

Transcriptie

1 PRAKTIJKGIDS Machinerichtlijn praktisch toepassen Paul Hoogerkamp Normalisatie: de wereld op één lijn.

2 Machinerichtlijn praktisch toepassen

3 Machinerichtlijn praktisch toepassen Paul Hoogerkamp Nederlands Normalisatie-instituut, Delft, 2016

4 Colofon Auteur ir. Paul Hoogerkamp, Mecid bv Vormgeving Kade 05, Eindhoven Eerste druk, 2000 Tweede, herziene druk, 2003 Derde, herziene druk, 2009 Vierde, herziene druk, 2016 ISBN NUR 950 UIT 7 ICS , Nederlands Normalisatie-instituut, Delft, 2016 Auteursrecht voorbehouden. Behoudens uitzondering door de wet gesteld mag zonder schriftelijke toestemming van het Nederlands Normalisatie-instituut niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van fotokopie, microfilm, opslag in computerbestanden of anderszins, hetgeen ook van toepassing is op gehele of gedeeltelijke bewerking. Het Nederlands Normalisatie-instituut is met uitsluiting van ieder ander gerechtigd de door derden verschuldigde vergoedingen voor verveelvoudiging te innen en/of daartoe in en buiten rechte op te treden, voor zover deze bevoegdheid niet is overgedragen c.q. rechtens toekomt aan de Stichting Reprorecht. Hoewel bij deze uitgave de uiterste zorg is nagestreefd, kunnen fouten en onvolledigheden niet geheel worden uitgesloten. Het Nederlands Normalisatie-instituut en/of de leden van de commissies aanvaarden derhalve geen enkele aansprakelijkheid, ook niet voor directe of indirecte schade, ontstaan door of verband houdend met toepassing van door het Nederlands Normalisatie-instituut gepubliceerde uitgaven. Nederlands Normalisatie-instituut Vlinderweg 6, Postbus 5059, 2600 GB Delft Telefoon (015) , Fax (015)

5 Voorwoord Deze uitgave is bedoeld om ontwerpers en fabrikanten van machines die onder de Machinerichtlijn vallen, een beter begrip te geven van de intentie en inhoud van de Machinerichtlijn. Door het plaatsen van de CE-markering verklaart de fabrikant dat zijn product niet alleen aan de Machinerichtlijn voldoet, maar ook aan de fundamentele veiligheids- en gezondheidseisen van andere relevante richtlijnen. Daarnaast heeft de fabrikant te maken met wettelijke verplichtingen, zoals de wetgeving op het gebied van productaansprakelijkheid en mogelijk ook de Arbowet. De fabrikant is verplicht een technisch constructiedossier op te stellen, waarin naast een risicobeoordeling de genomen veiligheidsmaatregelen worden vastgelegd. In de praktijk blijkt dat ontwerpers en fabrikanten bij het ontwerp en de bouw van machines al de nodige veiligheidsmaatregelen inbouwen. Het is echter de vraag of deze maatregelen voldoen aan de huidige regelgeving. Door wijzigingen aan bestaande of nieuwe machines kunnen beheerders en/of technische diensten de rol van fabrikant van een nieuwe machine krijgen. In dat geval moet eveneens aan de eisen van de Machinerichtlijn en mogelijk andere relevante Europese richtlijnen worden voldaan, zoals het opstellen van technische documentatie, ondertekening van de EU-verklaring van overeenstemming en het aanbrengen van de CE-markering. Bij aankoop van deze machines moet er dan ook op worden gelet of de machines voldoen aan de stand van de techniek. In dit boek worden de verbanden tussen de richtlijnen uiteengezet en wordt de koppeling gemaakt naar de dagelijkse praktijk. De stroomschema s in deze praktijkgids helpen de fabrikant en de ontwerper de juiste richtlijnen te selecteren en de eisen voor de eigen situatie te interpreteren. Bij de vierde druk In deze herziening is onder andere de gewijzigde nummering van de richtlijnen of verordeningen opgenomen die zijn ontstaan door het nieuwe wetgevingskader. Daarnaast is er 5

6 inmiddels veel milieu- en energiegerelateerde wetgeving bijgekomen die gevolgen kan hebben voor de machines die onder de Machinerichtlijn vallen. Een recente wijziging van de Machinerichtlijn betreft de paragraaf over pesticiden en de daaraan gerelateerde milieuaspecten. Ook is de regelgeving aangescherpt die betrekking heeft op het marktoezicht. Verder wordt de regelgeving voor de algemene productveiligheid voor de consument herzien. Ondertussen zijn diverse guidelines gepubliceerd of geactualiseerd die uitleg geven over de toepassing van de regelgeving. De Europese Unie heeft een nieuwe website gelanceerd ( waarop de regelgeving beter is te vinden, en ook in Nederland is op dit gebied het nodige aangepast. Kortom, belangrijke redenen om de voorgaande editie geheel te herzien en deze vierde druk te publiceren. Paul Hoogerkamp mei

7 Inhoud Inleiding De Europese regelgeving Inleiding Bevordering vrijhandelsverkeer De interne markt Handelsverdragen Nieuwe-aanpakrichtlijnen Vindplaats van de wetgeving Conformiteitsprocedures Toepassen van Europese normen Verklaring van overeenstemming Sancties Uit de markt nemen Toekomst Machinerichtlijn nader beschouwd Inleiding Structuur van de Machinerichtlijn Werkingssfeer van de Machinerichtlijn Toepassingsgebied van de Machinerichtlijn Uitzonderingen De fabrikant en zijn verantwoordelijkheden Eisen van de Machinerichtlijn Essentiële veiligheids- en gezondheidseisen Geharmoniseerde Europese normen Vermoeden van overeenstemming Conformiteitsprocedures Machinerichtlijn Voortdurende ontwikkeling Valkuilen Toekomst

8 3 Nieuwe-aanpakrichtlijnen Gelijktijdige toepassing nieuwe-aanpakrichtlijnen Machinerichtlijn en andere nieuwe-aanpakrichtlijnen en van producten die onder meer richtlijnen vallen Productveiligheid en productaansprakelijkheid Machinerichtlijn en arbowetgeving Inleiding tot de Kaderrichtlijn Achtergrond Gedetailleerde eisen van de Kaderrichtlijn Specifieke ondersteunende richtlijnen Arbowetgeving Relatie met de nieuwe-aanpakrichtlijnen Relatie tussen de Machinerichtlijn en de Richtlijn arbeidsmiddelen De Richtlijn arbeidsmiddelen nader beschouwd Eisen van de Arbowet Activiteiten om te voldoen aan de (Machine)richtlijn Inleiding Stappenplan CE-markering Hanteren van de essentiële eisen Inleiding Enkele voorbeelden Materialen en producten Verlichting Afsluiten van de krachtbronnen Documentatieverplichtingen Machinerichtlijn Inleiding Technisch constructiedossier Conformiteitsverklaring CE-markering Inkopen en samenstellen van machines: de praktijk Inleiding Wijzigingen aan machines Consequenties van toepassing van de Richtlijn arbeidsmiddelen Enkele praktijksituaties nader beschouwd

9 8.5 Samenbouw van machines en de risicobeoordeling De rol van de werkgever of gebruiker Bijlagen A Overzicht van aanverwante richtlijnen B Tweedehands en gereviseerde machines C Overzicht van beschikbare modules Lijst met afkortingen Over de auteur

10 10

11 Inleiding Vergroting van het marktgebied is voor bedrijven van essentieel belang om te kunnen concurreren op de wereldmarkt. In het verleden belemmerden handelsbarrières door complexe technische regelgeving van de Europese lidstaten het vrije verkeer van producten en diensten. Omdat invoering van gedetailleerde technische regelgeving destijds moeizaam verliep, werd in 1985 gekozen voor een nieuwe aanpak. Deze voorzag in een algemene regelgeving en een nadere invulling van de eisen via de weg van normalisatie. Die nieuwe aanpak biedt een kader waarbinnen bedrijven op een gelijk speelveld (de interne Europese markt) binnen de wettelijke grenzen kunnen concurreren zonder handelsbarrières. Volgens die nieuwe aanpak zijn er inmiddels een groot aantal Europese richtlijnen, verordeningen en besluiten opgesteld. Wanneer een product onder een bepaalde richtlijn valt, dan moet het product dat in de EU op de markt wordt gebracht, aan de bepalingen van die richtlijn voldoen. Ook zijn er verordeningen en/of besluiten die mogelijk op het product van toepassing zijn. De meeste richtlijnen voorzien in een EU-verklaring van overeenstemming 1, instructies voor veilig gebruik en een CE-markering 2 naast de naam en het adres van de fabrikant. In het geval dat het product onder twee of meer richtlijnen valt, moet het product voorzien zijn van één CE-markering. Uit de EU-verklaring van overeenstemming is vervolgens op te maken om welke richtlijn(en) het gaat. Kenmerkende elementen van de richtlijnen volgens de nieuwe aanpak zijn: Harmonisatie is beperkt tot de essentiële eisen. Alleen producten die aan de essentiële eisen voldoen, mogen op de markt worden gezet en/of in gebruik worden genomen. 1 Gekozen is voor de aanduiding EU-verklaring van overeenstemming in plaats van de gebruikelijke EG-verklaring van overeenstemming. Deze aanduiding is in lijn met de gekozen nummering per 1 januari 2015 van de verordeningen en richtlijnen, maar nog niet doorgevoerd in alle richtlijnen. 2 Door de regelgeving kunnen ook andere markeringen dan uitsluitend de CE-markering van toepassing zijn (zie tabel 1.5 in deze gids). Inleiding 11

12 Geharmoniseerde normen die zijn gepubliceerd in het officiële publicatieblad van de EU en die zijn opgenomen in nationale normen, worden verondersteld het vermoeden van overeenstemming met de essentiële eisen te hebben. Toepassing van de geharmoniseerde normen of andere technische specificaties is vrijwillig en de fabrikanten zijn vrij om afwijkende oplossingen te kiezen, mits deze overeenstemming met de essentiële eisen opleveren. Fabrikanten kunnen in een aantal gevallen kiezen tussen verschillende conformiteitsprocedures om overeenstemming met de op het product van toepassing zijnde richtlijnen aan te tonen. Naast de nieuwe-aanpakrichtlijnen bestaan er Europese richtlijnen volgens de globale aanpak. In de nieuwe-aanpakrichtlijnen worden alleen globale eisen gesteld voor bepaalde productgroepen, bijvoorbeeld machines, speelgoed, drukapparatuur of pleziervaartuigen. De globale-aanpakrichtlijnen zijn gebaseerd op dezelfde principes als de nieuwe aanpak, maar zijn bedoeld voor bijvoorbeeld harmonisatie van de meetmethode om het energiegebruik van bepaalde apparaten te meten of voor onderlinge afstemming van netwerken voor hogesnelheidstreinen. In deze praktijkgids staat weliswaar de Machinerichtlijn centraal, maar worden ook de verbanden met de aanverwante richtlijnen aangegeven. Leeswijzer Hoofdstuk 1 gaat over de Europese Unie, de wetgeving en recente wijzigingen op dat gebied. De Machinerichtlijn wordt nader toegelicht in hoofdstuk 2. Ook wordt daar dieper ingegaan op het verschil tussen een voltooide machine en een niet-voltooide machine. Omdat de regelgeving is toegenomen door onder andere de regelgeving voor energiezuinigheid, is aangegeven hoe het zoekproces verloopt naar de juiste richtlijnen, verordeningen of besluiten. In hoofdstuk 3 wordt de Machinerichtlijn bekeken in relatie tot onder andere de Laagspanningsrichtlijn en de Richtlijn drukapparatuur. De relatie tussen de arbowetgeving en de Machinerichtlijn komt in hoofdstuk 4 aan de orde. Ook wordt aangegeven hoe de stand van de techniek van de Machinerichtlijn een rol speelt bij de Richtlijn arbeidsmiddelen. In hoofdstuk 5 wordt het zesstappenplan voor CE-markering van de EU toegelicht aan de hand van de Machinerichtlijn. In hoofdstuk 6 wordt nader op een bepaald aantal eisen ingegaan om de lezer attent te maken op de achtergrond en de technische details. De eisen voor de technische documentatie (het technisch constructiedossier) in bijlage VII van de Machinerichtlijn worden in hoofdstuk 7 toegelicht aan de hand van eenvoudige 12 Inleiding

13 voorbeelden. Ook komen in dit hoofdstuk de verklaring van overeenstemming en de inbouwverklaring (II.1.A en II.1.B) aan bod. Tot slot staan in hoofdstuk 8 praktijkvoorbeelden van samenbouw van machines tot samenstel en wordt het begrip substantiële of ingrijpende wijziging uitgelegd. Deze gids bevat verder een aantal bijlagen, waaronder bijlage A met een overzicht van richtlijnen en verordeningen die verwant zijn aan de Machinerichtlijn. Ook is achterin een lijst met afkortingen opgenomen. Inleiding 13

14 14

15 1 De Europese regelgeving Inleiding De Europese Unie, zoals die vandaag bestaat, is het resultaat van een meer dan zestig jaar lange ontwikkeling op weg naar integratie. Begonnen als een gemeenschappelijk akkoord tussen zes Europese staten, die in 1951 een sterkere band wilden voor hun kolen- en staalindustrie (de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, de EGKS), heeft de EU zich ontwikkeld tot een unie van 28 lidstaten. Zij werken op wereldniveau samen op gebieden als economisch beleid, politiek, burgerrechten en buitenlandse politiek. Samen met de EVAlanden (Europese Vrijhandelsassociatielanden) is de Europese Economische Ruimte (EER) met meer dan vijfhonderd miljoen consumenten een groot handelsblok. De huidige omvang en het jaar waarin de lidstaat is toegetreden, zijn in de volgende figuur te zien. IS EU EER EFTA Kandidaat-lidstaten IE PT ES UK FR FL NO SE ES LV DK LT NL BE DE PL LU CZ SK LI CH AT HU RO SL IT HR BA RS ME KS BG MK AL GR MT Overzeese gebieden van de EU: Ålandseilanden (FL) Azoren, Madeira (PT) Canarische Eilanden (ES) Frans-Guyana, Guadeloupe en Martinique, Réunion (FR) Kanaaleilanden (UK) TR CY België (1952) European Free Bulgarije (2007) Trade Association Cyprus (2004) Denemarken (1973) (EVA, Europese Duitsland (1952) Vrijhandelsassociatie Estland (2004) opgericht in 1960) Finland (1995) Frankrijk (1952) De EVA bestaat uit: Griekenland (1981) IJsland (1970) Hongarije (2004) Liechtenstein (1991) Ierland (1973) Noorwegen (1960) Italië (1952) Zwitserland (1960) Kroatië (2013) Letland (2004) Litouwen (2004) Kandidaat lidstaten: Luxemburg (1952) Malta (2004) Macedonië Nederland (1952) Servië Oostenrijk (1995) Montenegro Polen (2004) IJsland Portugal (1986) Turkije Roemenië (2007) (Albanië) Slovenië (2004) Slowakije (2004) Spanje (1986) Tsjechië (2004) Verenigd Koninkrijk (1973) Zweden (1995) Figuur 1.1 De Europese Economische Ruimte en het jaar van toetreding van de lidstaat De Europese regelgeving 15

16 Bestelformulier Stuur naar: NEN Standards Products & Services t.a.v. afdeling Klantenservice Antwoordnummer WB Delft NEN Standards Products & Services Postbus GB Delft Vlinderweg AX Delft Ja, ik bestel ex. UIT 7:2016 nl Praktijkgids Machinerichtlijn praktisch toepassen T (015) F (015) Wilt u deze norm in PDF-formaat? Deze bestelt u eenvoudig via Gratis nieuwsbrieven Wilt u op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen op het gebied van normen, normalisatie en regelgeving? Neem dan een gratis abonnement op een van onze nieuwsbrieven. Gegevens Bedrijf / Instelling T.a.v. O M O V Klantnummer NEN Uw ordernummer BTW nummer Postbus / Adres Postcode Plaats Telefoon Fax Factuuradres (indien dit afwijkt van bovenstaand adres) Postbus / Adres Postcode Plaats Datum Handtekening Retourneren Fax: [email protected] Post: NEN Standards Products & Services, t.a.v. afdeling Klantenservice Antwoordnummer 10214, 2600 WB Delft (geen postzegel nodig). Voorwaarden De prijzen zijn geldig tot 31 december 2018, tenzij anders aangegeven. Alle prijzen zijn excl. btw, verzend- en handelingskosten en onder voorbehoud bij o.m. ISO- en IEC-normen. Bestelt u via de normshop een pdf, dan betaalt u geen handeling en verzendkosten. Meer informatie: telefoon , dagelijks van 8.30 tot uur. Wijzigingen en typefouten in teksten en prijsinformatie voorbehouden. U kunt onze algemene voorwaarden terugvinden op: LEREN, WERKEN EN GROEIEN MET NEN preview