Het Cardiovasculair Formularium

Transcriptie

1 Het Cardiovasculair Formularium

2 Het Cardiovasculair Formularium een praktische leidraad 7e editie onder redactie van: dr. P.R.M. van Dijkman mw. dr. M.E.L. Bartelink mw.f.p.l.lamers M. Rubens met medewerking van: dr. J. ten Berg, dr. S.J.H. Bredie, dr. S.A.J. van den Broek, prof. dr. H.J.G.M. Crijns, dr. J. Deinum, mw. dr. J. de Graaf, dr. I.C.C. van der Horst, dr. M.V. Huisman, dr. F.A.M. Jonkman, prof. dr. L.J. Kappelle, dr. R.A. Kraaijenhagen, prof. dr. P.W. de Leeuw, R. Manusama, dr. A.H. van den Meiracker, dr. W. Nieuwland, dr. F.H. Rutten, prof. dr. H.A.J. Struijker Boudier, mw. dr. H.F. Verwey, dr. B.D. Westenbrink, dr. H.C.H. Wollersheim Houten 2010

3 Ó 2010 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën of opnamen, hetzij op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet j o het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet) dient men zich tot de uitgever te wenden. Samensteller(s) en uitgever zijn zich volledig bewust van hun taak een betrouwbare uitgave te verzorgen. Niettemin kunnen zij geen aansprakelijkheid aanvaarden voor drukfouten en andere onjuistheden die eventueel in deze uitgave voorkomen. ISBN ISSN NUR 870/876 Ontwerp omslag: Designworks, Oud Gastel Ontwerp binnenwerk: Studio Bassa, Culemborg Automatische opmaak: Pre Press Media Groep, Zeist Bohn Stafleu van Loghum Het Spoor 2 Postbus GA Houten

4 Inhoud Redacteuren en medewerkers 7 Voorwoord van de redactie 1 0 deel 1 cardiovasculaire aandoeningen 13 1 Cardiovasculair risicomanagement Dyslipoproteïnemie 28 3 Hypertensie Acuut coronairsyndroom 53 5 Stabiele angina pectoris Hartfalen 72 7 Hartritmestoornissen 85 8 Perifere vaatziekten 99 9 Cerebrovasculaire ziekten Diepe veneuze trombose en longembolie Diagnostiek in de cardiologie 1 32

5 6 Het Cardiovasculair Formularium deel 2 cardiovasculaire geneesmiddelen Antiaritmica Antitrombotica Bètablokkers Diuretica Calciumantagonisten ACE-remmers Angiotensine-II-receptorantagonisten en directe renineremmers Nitraten Lipidenverlagende geneesmiddelen 232 bijlagen 243 Geneesmiddelenoverzicht 249 Register 260

6 Redacteuren en medewerkers Redacteuren dr. p.r.m. van dijkman cardioloog, Bronovo Ziekenhuis, Den Haag mw. dr. m.e.l. bartelink huisarts-epidemioloog, Julius Centrum voor gezondheidswetenschappen en eerstelijns geneeskunde, Utrecht mw. f.p.l. lamers cardioloog, Bronovo Ziekenhuis, Den Haag m. rubens huisarts, Schijndel Medewerkers dr. j. ten berg interventiecardioloog, Sint Antonius Ziekenhuis, Nieuwegein dr. s.j.h. bredie internist, Universitair Medisch Centrum St Radboud, Nijmegen dr. s.a.j. van den broek cardioloog, Universitair Medisch Centrum Groningen, Groningen prof. dr. h.j.g.m. crijns cardioloog, Maastricht Universitair Medisch Centrum, Maastricht

7 8 Het Cardiovasculair Formularium dr. j. deinum internist, Universitair Medisch Centrum St Radboud, Nijmegen mw. dr. j. de graaf internist, Universitair Medisch Centrum St Radboud, Nijmegen dr. i.c.c. van der horst cardioloog, Universitair Medisch Centrum Groningen, Groningen dr. m.v. huisman internist, Leids Universitair Medisch Centrum, Leiden dr. f.a.m. jonkman cardioloog, Stichting Cardiologie, Heelsum prof. dr. l.j. kappelle neuroloog, Universitair Medisch Centrum Utrecht, Utrecht dr. r.a. kraaijenhagen cardioloog, medisch directeur, NDDO Institute for Prevention and Early Diagnostics (NIPED), Amsterdam prof. dr. p.w. de leeuw internist, Maastricht Universitair Medisch Centrum, Maastricht r. manusama aios cardiologie, Maastricht Universitair Medisch Centrum, Maastricht dr. a.h. van den meiracker internist, Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam dr. w. nieuwland cardioloog, Universitair Medisch Centrum Groningen, Groningen dr. f.h. rutten huisarts, Rhenen, tevens verbonden aan Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijnsgeneeskunde, Utrecht

8 Redacteuren en medewerkers 9 prof. dr. h.a.j. struijker boudier farmacoloog, Universiteit Maastricht, Maastricht dr. h.f. verwey cardioloog, Leids Universitair Medisch Centrum, Leiden dr. b.d. westenbrink klinisch farmacoloog, cardioloog i.o., Universitair Medisch Centrum Groningen, Groningen dr. h.c.h. wollersheim internist, Universitair Medisch Centrum St Radboud, Nijmegen

9 Voorwoord van de redactie De nieuwe redactie heeft het genoegen u de zevende editie van het Cardiovasculair Formularium, een praktische leidraad bij de diagnostiek en medicamenteuze behandeling van patiënten met een cardiovasculaire aandoening, aan te bieden. Ten behoeve van deze zevende editie is een nieuwe redactieraad samengesteld, bestaande uit twee cardiologen en twee huisartsen die met beide benen in de dagelijkse praktijk staan. De snelle ontwikkelingen in de cardiovasculaire geneeskunde maakten een nieuwe editie noodzakelijk met medewerking van praktiserende collegae met uitgesproken interesse en ervaring in specialistische deelgebieden. Grote dank gaat uit naar eenieder die een bijdrage heeft geleverd aan deze nieuwe editie. De meeste hoofdstukken werden herschreven en up-to-date gemaakt, soms door nieuwe auteurs; een aantal hoofdstukken werd geschrapt en een aantal hoofdstukken toegevoegd. Nieuw zijn de hoofdstukken over cardiovasculair risicomanagement, cerebrovasculaire ziekten, longembolie en diep veneuze trombose, en diagnostiek. Het oorspronkelijke doel, het verschaffen van een snel inzicht in de indicaties, bijwerkingen en interacties van de cardiovasculaire geneesmiddelen aan in Nederland praktizerende huisartsen (al dan niet in opleiding) en in het ziekenhuis werkende artsen aan het begin van hun professionele carrière, is ook voor deze uitgave ons uitgangspunt geweest. Het doel is niet een volledig overzicht te geven. Het moet beschouwd worden als een eerste introductie van de diverse onderwerpen, hopelijk leidend tot verdieping van de materie door middel van verdere bestudering van de bestaande literatuur en leerboeken. De redactie hoopt met deze uitgave mede een fundament te leggen voor meer samenwerking tussen de eerste en tweede lijn bij de zorg voor de (cardiovasculaire) patiënt. Mede door de huidige inrichting van de gezondheidszorg in Nederland laat de

10 Voorwoord van de redactie 11 onderlinge samenhang in de zorg nog weleens te wensen over. Samenwerking met respect voor ieders expertise zal ongetwijfeld bijdragen aan een betere behandeling en begeleiding van patiënten, waarbij overigens niet moet worden vergeten dat de kwaliteit van Nederlandse gezondheidszorg hoog scoort vergeleken met vele (Europese) landen. Gezien de uitgebreidheid van de cardiovasulaire epidemie anno 2010 is continue aanscherping van behandelingsrichtlijnen aangewezen. De redactie realiseert zich daarbij dat snel veroudering kan optreden van bestaande inzichten. Zij zal daarom trachten up-to-date te blijven bij het samenstellen van nieuwe edities in de toekomst. Moge dit nieuwe Cardiovasculair Formularium u en uw patiënt ten goede komen. Namens de redactie, dr. Paul R.M. van Dijkman