VICTOR SEGALEN BRIEVEN UIT CHINA VERTAALD, GEANNOTEERD EN VAN EEN NAWOORD VOORZIEN DOOR MAARTEN ELZINGA EN MARK LEENHOUTS

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VICTOR SEGALEN BRIEVEN UIT CHINA VERTAALD, GEANNOTEERD EN VAN EEN NAWOORD VOORZIEN DOOR MAARTEN ELZINGA EN MARK LEENHOUTS"

Transcriptie

1 VICTOR SEGALEN BRIEVEN UIT CHINA VERTAALD, GEANNOTEERD EN VAN EEN NAWOORD VOORZIEN DOOR MAARTEN ELZINGA EN MARK LEENHOUTS UITGEVERIJ DE ARBEIDERSPERS AMSTERDAM ANTWERPEN De vertalers ontvingen voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Fonds voor de Letteren. Gepubliceerd met steun van het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken, het Institut Français des Pays-Bas /Maison Descartes en de BNP Paribas. Copyright 1967 Librairie Plon Copyright Nederlandse vertaling 2010 Maarten Elzinga/ Mark Leenhouts/BV Uitgeverij De Arbeiderspers, Amsterdam Oorspronkelijke titel: Lettres de Chine Uitgave: Plon, Parijs Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van BV Uitgeverij De Arbeiderspers, Herengracht , 1016 CH Amsterdam. No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from BV Uitgeverij De Arbeiderspers, Herengracht , 1016 CH Amsterdam. Omslagontwerp: Nico Richter Omslagfoto: Brian Brake/Rapho ISBN / NUR 320

2 TEN GELEIDE De wereld zien, en dan je visie op de wereld uitspreken... Ik heb haar gezien in het licht van de verscheidenheid, en daarvan heb ik op mijn beurt de bekoring willen overbrengen. Segalen, Essay over het Exotisme 1 Segalen werd geboren in 1878 in de Bretonse havenstad Brest en stierf eenenveertig jaar later, in 1919, tijdens een wandeling in de bossen van Huelgoat, op nog geen vijftig kilometer van zijn geboorteplaats. Een ongelukkige val, misschien een hartinfarct, misschien ook zelfmoord de omstandigheden van zijn dood zijn nooit opgehelderd. Tussen die twee jaartallen voltrok zich een tot de rand toe gevuld leven, dat zich voor een belangrijk deel buiten Frankrijk en buiten de horizon van de toenmalige Franse literatuur afspeelde. Bij zijn dood had slechts een handjevol mensen een paar vrienden, collega s en zijn vrouw Yvonne ook maar bij benadering een idee van de diversiteit van zijn oeuvre: romans, essays, korte verhalen, poëzie, reisdagboeken, archeologische verhandelingen, libretti, toneel... Van dat alles had hij zelf slechts een fractie gepubliceerd, en pas in de loop van de twintigste eeuw werd dit werk gaandeweg ontsloten. Vrijwel elk decennium verschenen er een paar nieuwe titels en daarnaast ontstond er sinds de jaren vijftig ook een gestaag wassende stroom van literatuur over Segalen. Het verzamelde werk werd uiteindelijk uitgebracht in 1995, na jarenlang gesteggel tussen alle uitgeverijen die erbij betrokken waren. Op deze (niet eens zo heel complete) Oeuvres Complètes volgde in 2004 de monumentale Correspondance (1530 brieven, ruim 2500 pagina s). De Lettres de Chine verschenen op initiatief van Yvonne Segalen in 1967, een jaar voor haar dood. Het zijn de 65 brieven die Segalen tussen 24 april 1909 en 18 februari 1910 aan haar schreef. Op 23 april, één dag voor de eerste brief, hadden ze afscheid genomen in Parijs: Yvonne reisde met hun zoontje, de driejarige Yvon, terug naar Brest en Segalen nam de trein naar Marseille, waar hij aan boord ging van de mailboot naar Shanghai. Het was de bedoeling dat vrouw en kind hem aan het eind van het jaar zouden volgen. Segalen is op dat moment 31 jaar oud, Yvonne vijf jaar jonger. Zijn eerste jaar in China is een van de meest intensieve, spannende en vruchtbare perioden van zijn leven: hij leert Peking mijn stad kennen, onderneemt samen met Auguste Gilbert de Voisins, die hem begin juli met de Transsiberië-Express is nagereisd, een vijf maanden lange tocht door de binnenlanden van China (zie de kaart op p.11), te paard en per jonk, vergezeld van koelies, muilezels, gidsen en koks. Onderweg schrijft hij als een razende, als het zo uitkomt zelfs te paard, want de nieuwe ideeën en literaire plannen tuimelen over elkaar heen. In februari 1910 komen de reisgenoten aan in Shanghai, in Segalens ogen een nietszeggende stad althans voor wie er niet het amerikanisme of de bazaar zoekt. (cf. p. 273) Vandaar dat ze besluiten, in afwachting van de aankomst van Yvonne en Yvon in Hongkong, er nog een reisje naar Japan aan vast te knopen. Yvonne zit dan al op de boot, de laatste brief ontvangt ze waarschijnlijk in Saigon. De Brieven uit China laten zich lezen als een reisverslag en bieden tevens een kijkje in Segalens dampende literaire keuken. Zijn indrukken en ingevingen zijn vaak zo spontaan op papier gesmeten dat de inkt honderd jaar later nog niet droog lijkt. Bovendien zijn het echte liefdesbrieven: direct en indirect geven ze een levendig beeld van de amoureuze en intellectuele 1 1. Oeuvres Complètes I: p.754 (Zie de bibliografie p. 341).

3 verhouding tussen Segalen en zijn Mavone. Uiteraard ook een eenzijdig beeld: Yvonne Segalen heeft later haar eigen brieven vernietigd. Die zelfverkozen stemloosheid is echter een onwillekeurige uitdaging aan de lezer. Ook zonder foto s zie je haar gauw genoeg voor je, lees je mee over haar schouder en begin je in gedachten in haar plaats terug te schrijven... Het is best mogelijk dat Segalen rekening hield met de (postume) publicatie van deze reeks brieven: hij kende ze in elk geval een bijzondere waarde toe, want hij had ze zorgvuldig geordend, van oortjes voorzien en ingenaaid in twee cahiers met kaften van Koreaans papier, een zorg die hij anders alleen aan zijn literaire manuscripten besteedde. Het is ook niet onwaarschijnlijk dat hij een enkele brief of passage heeft verwijderd, of dat er post iets verloren is gegaan. Het begin van de brief van 7 juli 1909 lijkt bijvoorbeeld te verwijzen naar een ontbrekend relaas, waarin hij blijkbaar meer had verteld over dat eerste uitstapje te paard (cf. p. 89). Toch is die leemte een uitzondering: over het algemeen maken de 65 brieven een tamelijk volledige, ongecensureerde indruk. Dat gold zelfs voor de oorspronkelijke uitgave van 1967, ook al waren daarin enige tientallen kortere passages geschrapt bijvoorbeeld om de reputatie te ontzien van de opiomane diplomaat Pierre Bons d Anty (cf. p. 242). Meestal gaat het echter om banale huishoudelijke mededelingen of toespelingen op familiezaken die niet per se interessant (of begrijpelijk) zijn voor andere personen dan de direct betrokkenen. In de Correspondance van 2004 zijn die fragmenten alsnog opgenomen, en ook wij hebben ze in onze vertaling gehandhaafd, in de veronderstelling dat zulke alledaagse of raadselachtige terzijdes de indruk van authenticiteit alleen maar versterken, zonder dat de transparantie van de brieven als geheel erdoor in het geding komt. Die transparantie is hoe dan ook een relatief begrip. Segalens brieven bevatten talloze verwijzingen naar personen en zaken die de moderne lezer niet meteen bekend zullen voorkomen. Toch behoren de Brieven uit China juist door hun toegankelijkheid tot zijn meest gelezen werk. De rode draad van het fysieke en geestelijke avontuur breekt nergens af, dankzij de schijnbaar onvermoeibare communicatieve drive. De Nederlandse vertaling is voorzien van noten, een uitgebreid register (waarin zelfs de namen van Segalens lievelingspaarden niet ontbreken!) en een chronologisch overzicht. Het nawoord is ten slotte een poging de bredere samenhang te schetsen waarin deze Brieven uit China een eeuw geleden werden geschreven, verstuurd en gelezen. De vertalers

4 BRIEVEN UIT CHINA Marseille, één uur, 24 april 1909 Mijn liefste Mavone je was gisteren mooier dan je redelijkerwijs had kunnen zijn. Ik zou je alle zwakheden hebben vergeven. Maar je was sterk, en dat doet me oneindig goed. Het beeld dat ik van je meeneem is vol liefde, maar ook vol vertrouwen. En dat blijft zo tot je me het daar zult komen bevestigen. Ik heb een uitstekende nacht gehad, ongetwijfeld door het bad dat ik nog had genomen. Vanaf het station ben ik direct naar de zakenrelatie van Voisins gegaan, die sindsdien niet van mijn zijde is geweken. Hij heeft me enorm geholpen bij de Pakketvaart en ontfermde zich zeer welwillend over al mijn bagage. Ik heb net gegeten, met uitzicht op de oude haven, de witte scheepsrompen en bleekgele schoorstenen. Maar het voorjaar is nog te flets. Ik heb het exotisme niet gevoeld. Als jij naar Marseille gaat, kijk dan voor je vertrek tussen mijn boeken of ik de Baedeker van Zuidoost-Frankrijk misschien niet heb ingepakt: zo krijg je een beter idee van de reis Parijs-Marseille. Je zult de uitgedroogde Provence zien, met haar grijze olijfbomen die op schapen lijken, en haar witte, scherp afstekende wegen. Maar je zult vast meer hebben gezien van de Cerdagne. 2 Morgen krijg je nog een brief. Ik kon het niet laten je meteen te zeggen hoeveel je wel niet van me moet houden, dat je jezelf zo wonderlijk de baas bent gebleven, en hoeveel ik ook daarom van jou houd. Een heel grote kus Marseille, 6 uur s avonds, 24 april 1909 Mavonelief, alles is geregeld. De vertrouwensman naar wie Voisins me had verwezen heeft voor alles gezorgd, inclusief mijn 15 of 20 stuks bagage. Dankzij hem heb ik een uitstekende hut voor mij alleen. Ik ben bij mevrouw Ytier geweest en kreeg daar het telegram van vader waarin hij me het Touring-hotel aanbeveelt. Vanavond eet ik bij haar. Daarna zie ik Bargone. Ik heb de laatste kleine boodschappen gedaan. Maar ik mag nog niet achteroverleunen: geen denken aan. Eerst moet ik schrijven aan iedereen die ik achterlaat: Saint-Pol, Max, Henry; als ik op reis ga, krijgen mijn liefdes en vriendschappen altijd een merkwaardige intensiteit. Dat zul je ongetwijfeld aan mijn brieven zien, en ook hoe oneindig onmisbaar en nabij je me bent. Zondag, 10 uur, 25 april 1909 De laatste postlichting waar ik op had gerekend bestaat niet. Ik sluit snel af. Uitstekende hut onder aan de middentrap, waar ik alleen ben, met alles wat ik van mijn bagage bij de hand wilde hebben. Bargone gisteren niet ontmoet, Ytier zeer vriendelijk. Mijn liefste Mavone, ik neem je helemaal, helemaal mee Aan boord, 11 uur, 25 april 1909 Ja! er is toch nog een lichting en dit om je de laatste pennestreek en de laatste gedachte te geven van mijn nu afgesloten leven in Frankrijk. Aan jou, mijn allerliefste. Ik weet nu waartoe je allemaal in staat bent. Ik kan alles zelf. 2 Zie Noten bij de brieven op bladzijde 333.

5 Aan boord van de Sydney, dinsdag 27 april 1909 Ik heb er de afgelopen twee dagen mijn gemak van genomen, liefste Mavone. Voor de komende 30 dagen is alles geregeld, met inbegrip van wat me in de tussenhavens te doen staat. Ik hoef alleen maar van moment tot moment van het heden te genieten. Dankzij die vertrouwensman van Voisins dus naar wie ik jou ook zal verwijzen (en voor het geval ik het vergeet, hier is zijn naam: Dhr. Frédéric Boeuf, van Maison Ralli, 12 allée des Capucines), dankzij hem beschikte ik meteen over een uitstekende hut, die ik heb ingericht met alle bagage linnengoed, garderobe en boeken die ik nodig heb. Somber weer bij het vertrek uit Marseille, daarna milde zee en blauwe bries. Ik heb een dag lang geslapen, gegeten, gegaapt en me uitgerekt. Bijna tegen mijn wil, want ik was allang uitgerust. Vandaag is mijn leventje weer normaal en aangenaam, aangezien ik aan boord twee belangrijke dingen heb gevonden, een Chinese student en een schaakpartner. Vanochtend tegen 6 uur voeren we door de Straat van Messina, die me vier jaar geleden zo wit en fier was voorgekomen, maar waarvan de lijnen nu gebroken zijn, als een gesneuveld stuk speelgoed van Yvon. En daarna Reggio aan de overkant, al even ontwricht. De berg erachter bezit nog dezelfde diepte, zijn grillige golving is ongeschonden. Morgen zien we Kreta en dat is dan alles tot Port Said. Weinig te beleven aan boord. Niet veel passagiers, amper de helft van de eersteklasplaatsen. Veel koloniale infanterie. Een paar Indo-Chinese ambtenaren. Naïeve missionarissen, die ik nog niet heb aangesproken. Bepaald geen mondaine afvaart, de witte japonnen en sluiers zitten nog in de koffers. Maar qua comfort is alles uitstekend verzorgd, en de keuken voortreffelijk. Mijn Chinees is een student die naar Frankrijk was gekomen om onze taal te leren, en nu terugkeert om in Shanghai in de handel te gaan. Hij spreekt beide talen met een schrikbarende radheid van tong, en maakt voortdurend de meest halsbrekende gedachtesprongen. Elke ochtend voeren we fikse gesprekken. Het boek van Wells heb ik uit, ik stuur het je terug. Met de opmerking dat Wells zich als schrijver sterk ontwikkelt, of liever: dat hij als verteller vloeiender van toon is geworden, lichter. Ik vond het interessant om in elk verhaal de overgang te ontdekken van het domein van het gewone leven naar dat van het bovennatuurlijke; de overgang van het banale naar het wonder. Bedenk dat in een wereld waar alles wonderbaarlijk is, niets meer wonderbaarlijk zou zijn. Om het wonderlijke te ervaren is een schok nodig, een verschuiving van het alledaagse naar het onverwachte. Eén verhaal, Het toverhuis, heeft in dat opzicht overigens een bijzonder fraai verloop, in die zin dat de overgang er tegelijk heel abrupt is en toch zorgvuldig voorbereid bovendien is het perspectief van een kind, voor wie alle magie niet meer dan een spelletje is, er uitstekend getroffen. Ik heb veel nagedacht over de zaak Zeewater. Moet ik er spijt van hebben dat ik ben vertrokken zonder de hele boel mee te nemen? Tot nader order zal ik er Richard niets over zeggen. Het is duidelijk dat het een geweldig succes kan worden en dat het, tot nu toe, bepaald geen lichtzinnig project is. Het lijkt me ook duidelijk dat er veel van jou zal afhangen. De komende zes maanden zal mijn rol beperkt zijn tot het aandragen van informatie. De jouwe is veel wezenlijker. Ik weet niet wat ik je moet aanraden. Quinton lijkt me twee sterke eigenschappen te hebben: vertrouwen in zichzelf en in anderen, en eerlijkheid. Daar ontbreekt het ons ook niet aan. En wij zijn van hetzelfde slag als hij afgezien van zijn geniale creativiteit. Voor een koopman blijf ik op mijn hoede tot ik hem te slim af ben geweest. Met Quinton mag

6 ik hopen eerlijk en in stijl te kunnen onderhandelen. Doe je werk: een deel van ons succes ligt in jouw handen. Kijk naar wat er het afgelopen jaar is gebeurd, hoe de plannen als vanzelf ontstonden en uit elkaar voortvloeiden. Best mogelijk dat je bij je komst in februari behalve mijn hele Mavone (die nooit echt afwezig was) een concreet en al uitgewerkt project voor me meebrengt. Donderdag 29 april 1909 s Middags eet ik met een koloniaal echtpaar, luitenant Dauvergne en zijn vrouw. Hij een goedzak, zij een qua accent en gedachteleven nuffige Parijse; staat om twaalf uur op en werkt dan alle koffers van haar man uit haar hut om meer lucht te hebben. Haar eigen koffers blijven binnen. Ik heb de overste van de jonge maristen ontmoet; een schrandere broeder, goed geïnformeerd over China, hij keert terug naar Shanghai na daar tien jaar te hebben gewoond. En dat is alles. (Hij verzekerde me dat je in China veilig kunt reizen, als je maar beleefd bent.) Belangrijker is dat de oversteek tot nu toe heerlijk rustig verloopt: als lenteweer op de rede van Brest. En dat ik voor het eerst op zee de dagen niet heb geteld. Morgen tegen 4 uur komen we aan in Port Said. We zullen er 6 uur blijven liggen. Ruimschoots genoeg voor zo n groezelige publieke latrine. Ik zal er toch even aan land gaan. Anderzijds heb ik vernomen dat we in Colombo minstens 22 uur hebben. Mijn plan heb ik al getrokken: ik ga niet naar de toeristische Mount Lavinia en ook niet naar het overdadig bespoorde Kandy. Ik ga naar mijn oude boeddhistische school, zonder me er aan te dienen, en vandaar naar de tempel van Kelaniya, waar zich de grote liggende Boeddha bevindt die ik in mijn Enkele musea beschrijf, in die passage over de stilering van de Lotus die zo verweven is met onze verloving. En dan keer ik terug over de meren, naar het strand met de kokospalmen waar het eerste prozagedicht van Claudel over gaat: Je zult me heugen, Ceylon, je gebladerte en je vruchten... Natuurlijk drukt Claudel zijn stempel op deze reis. Ik laat me er niet door afschrikken. Ik heb altijd een soort springplank nodig, die ik vervolgens weer achterlaat: zoals Maeterlinck en Orfeus. Gisteren, bij Kreta, heb ik een opzet gemaakt van mijn eerste Exotisch proza. Ik weet niet of ik het je vanuit Port Said al kan sturen. Ik zie heel goed wat ik ermee wil, en hoezeer ik die vorm voor mezelf nodig heb. Kunstig bewerkte spiegels, zorgvuldig gedamasceerde spiegelingen van verschillende maar toch één geheel vormende beelden. Als het eerste, dat Catastrofen gaat heten, je bevalt, liefste Mavone, mag ik het dan aan je opdragen? Dat Proza, jouw brieven en mijn aantekeningen vormen op elk moment van de dag een mengeling van het beste dat ik in me heb. Soms zijn mijn brieven aan jou het uitgangspunt voor bepaalde vondsten; en je bent met mijn leven vervlochten. Ik heb nog geen code opgesteld, want jouw komst hangt minder af van de dienstregelingen dan van mijn volledige kennis van Zuid-China, waar ik momenteel een begin mee maak. Je krijgt een en ander wel uit Colombo. Schrijf me naar Shanghai. Het zou goed zijn als je nu al aan de hand van mijn brieven begon te noteren wat je allemaal moet meenemen, bijvoorbeeld een rieten ligstoel uit Marseille. Je vindt ze voor 10 of 12 frank in de straat die uitkomt op de laadkade van de Pakketvaart. Mijn allerliefste lieveling je blijft voortdurend bij me, rondom me, me liefhebbend en raadgevend, en samen met mij genietend van dit mooie en vruchtbare vertrek... Ik bemin je, helemaal, zoals jij bemind moet worden, Mavone Mijn eerste Proza is nog niet af. Ik zal het je pas kunnen sturen vanuit de volgende tussenhaven. Een laatste, eindeloos innige kus.

7 Port Said, 7 uur s ochtends, 30 april 1909 We zijn hier om 3 uur vanochtend aangekomen, liefste Mavone. Ik was opgestaan om het vasteland niet te missen. Ik heb het betreden in gezelschap van luitenant Dauvergne, als vrijgezel, want hij had zijn vrouw niet kunnen wekken. Ik heb hem ingewijd in de geneugten van Turkse koffie. Daarna zijn we naar de zonsopgang gaan kijken vanaf het uiteinde van de pier. En de zon kwam op, zoals gebruikelijk, maar fel en pralend, boven een paarlemoeren zee. Het is een mooie dag. Een heldere dag. Het schip vertrekt pas over een uur. Je kunt in Port Said straks zonder haast aan wal gaan, want alleen het straatbeeld is wel aardig, een slap aftreksel van Egypte en de Oriënt, maar een vermakelijk aftreksel voor wie uit Europa komt. Ik stuur voor Yvon wat Turks fruit mee, dat geleiachtige, hoestbalachtige en blubberige spul waar jij een hekel aan hebt, maar hij zal er dol op zijn. En mijn eigen, echte uitje bestaat eruit je nog eens speciaal te zeggen dat ik heel dicht bij je ben en dat je me enorm dierbaar bent

»privé-domein«nr. 253

»privé-domein«nr. 253 Brieven uit China »privé-domein«nr. 253 VICTOR SEGALEN BRIEVEN UIT CHINA vertaald, geannoteerd en van een nawoord voorzien door maarten elzinga en mark leenhouts uitgeverij de arbeiderspers amsterdam antwerpen

Nadere informatie

Rona Jaffe Van alles het beste

Rona Jaffe Van alles het beste Van alles het beste Rona Jaffe Van alles het beste Vertaald door Petra C. van der Eerden Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam Antwerpen Copyright 1958 Rona Jaffe Copyright Nederlandse vertaling 2011

Nadere informatie

De onzichtbare gorilla

De onzichtbare gorilla De onzichtbare gorilla Christopher Chabris en Daniel Simons De onzichtbare gorilla Selectieve waarneming en valse intuïtie Vertaald door Jan Willem Reitsma groteletter Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam

Nadere informatie

Dienstreizen van een thuisblijver

Dienstreizen van een thuisblijver Dienstreizen van een thuisblijver Maarten t Hart Dienstreizen van een thuisblijver groteletter Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam Antwerpen Copyright 2011 Maarten t Hart Niets uit deze uitgave mag

Nadere informatie

Een uur en achttien minuten

Een uur en achttien minuten Een uur en achttien minuten Peter Zantingh Een uur en achttien minuten Roman Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam Antwerpen Copyright 2011 Peter Zantingh Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

Het. beste. deel komt nog. Troost in tijden van ziekte en verdriet CORRIE TEN BOOM

Het. beste. deel komt nog. Troost in tijden van ziekte en verdriet CORRIE TEN BOOM Corrie ten Boom Het beste deel komt nog Troost in tijden van ziekte en verdriet CORRIE TEN BOOM Het beste deel komt nog Copyright 2013 Corrie ten Boom Fonds Original Copyright 1977 by Corrie ten Boom

Nadere informatie

Geluk kun je alleen schilderen

Geluk kun je alleen schilderen Geluk kun je alleen schilderen Open Domein nr. 47 Aleid Truijens Geluk kun je alleen schilderen F. B. Hotz. Het leven Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam Antwerpen Het schrijven van deze biografie was

Nadere informatie

Marcella Veldthuis Boven water

Marcella Veldthuis Boven water Boven water Marcella Veldthuis Boven water Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam Antwerpen Copyright 2011 Marcella Veldthuis Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door

Nadere informatie

Ander werk van Abdelkader Benali bij De Arbeiderspers:

Ander werk van Abdelkader Benali bij De Arbeiderspers: Marathonloper Ander werk van Abdelkader Benali bij De Arbeiderspers: Laat het morgen mooi weer zijn (roman) Marokko door Nederlandse ogen 1605-2005. Verslag van een reis door de tijd (samen met Herman

Nadere informatie

Colofon. Titel: Xact groen Wiskunde deel 2 ISBN: 978 90 3720 834 4 NUR: 124 Trefwoord: Wiskunde groen

Colofon. Titel: Xact groen Wiskunde deel 2 ISBN: 978 90 3720 834 4 NUR: 124 Trefwoord: Wiskunde groen Colofon 1 Colofon Titel: Xact groen Wiskunde deel 2 ISBN: 978 90 3720 834 4 NUR: 124 Trefwoord: Wiskunde groen Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: E. Benthem, J. Broekhuizen, H. La Poutré, J. Bruinsma,

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Ik betaal!

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Ik betaal! PrOmotie Cultuur en maatschappij Werkboek Ik betaal! Colofon Auteur: Onder redactie van: Met dank aan: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Ruud Schinkel, Mieke van Wieringen Ina Berlet (Atlas

Nadere informatie

Taal op niveau Schrijven Op weg naar niveau

Taal op niveau Schrijven Op weg naar niveau Taal op niveau Schrijven Op weg naar niveau 1F Naam: Groep: Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Annemieke Struijk Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Elma Draaisma en Willem

Nadere informatie

Over het boek De pers over Fleur Bourgonje Over de auteur

Over het boek De pers over Fleur Bourgonje Over de auteur Over het boek Het hartenbeest, een Zuid-Afrikaanse antilope, is in deze bundel de snelle boodschapper tussen de wereld van de doden en die van de nabestaanden. Hij brengt woorden, gedachten en gevoelens

Nadere informatie

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma BE HAPPY 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma Alle rechten voorbehouden. Geen deel van dit boek mag worden gereproduceerd op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Nadere informatie

Kaleb s Angel. door. Puck Portheine

Kaleb s Angel. door. Puck Portheine Kaleb s Angel Kaleb s Angel door Puck Portheine Kaleb s Angel is het tweede boek van Puck Portheine. Haar eerste boek: Zeven jaar Roland en zijn geiten (ISBN: 978-90-8834-241-7) is uitgekomen bij Boekscout

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Huur een huis

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Huur een huis PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Huur een huis Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Gerda Verhey, Ruud Drupsteen, Caroline van den Kommer, Mary

Nadere informatie

handel en verkoop thema marketing Gemengde leerweg

handel en verkoop thema marketing Gemengde leerweg handel en verkoop thema marketing Gemengde leerweg colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: A. Reijn, J. Abbes, J. Crins, R. Heynen, M. Verrij Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie:

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie Denken en intuïtie Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Denken en intuïtie Den Haag, 2015 Eerste druk, november 2015 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright

Nadere informatie

PrOmotie. Seksuele vorming. Werkboek 2 Veilig vrijen

PrOmotie. Seksuele vorming. Werkboek 2 Veilig vrijen PrOmotie Seksuele vorming Werkboek 2 Veilig vrijen Colofon Auteur: Onder redactie van: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Aveline Dijkman (DAT) Aveline Dijkman (DAT), Edu Actief Edu Actief

Nadere informatie

PrOmotie. Naar je zin. Werkboek Najaarsfeesten en voorjaarsfeesten

PrOmotie. Naar je zin. Werkboek Najaarsfeesten en voorjaarsfeesten PrOmotie Naar je zin Werkboek Najaarsfeesten en voorjaarsfeesten Colofon Auteurs: Adviezen: Onder redactie van: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Nico Schouws (Fontys/OSO) en Ro-Nalt Schrauwen Aveline

Nadere informatie

PrOmotie. Sociale Competentie. Ik & de Ander. Werkboek 3

PrOmotie. Sociale Competentie. Ik & de Ander. Werkboek 3 PrOmotie Sociale Competentie Ik & de Ander Werkboek 3 Auteurs Onder redactie van Met dank aan Tekstredactie Vormgeving Illustraties Drukwerk : Aveline Dijkman, Ingrid Koops, Marjo de Jong : Ingrid Koops

Nadere informatie

Het instappen in de Paranormale Wereld

Het instappen in de Paranormale Wereld Het instappen in de Paranormale Wereld Eerste druk, 2014 2014 Johanna de Vos isbn: 9789048432189 nur: 728 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze

Nadere informatie

Projectboek 2. Verwerken van stukgoederen

Projectboek 2. Verwerken van stukgoederen Projectboek 2 Verwerken van stukgoederen Colofon Uitgeverij Auteurs Bijdragen beeld Vormgeving Pictogrammen Drukwerk : Uitgeverij Edu Actief b.v. : Stichting Platform afd. Transport & Logistiek Vmbo Marco

Nadere informatie

HORECA KOK NAGERECHTEN II TENDENS HTRV WERKBOEK NAGERECHTEN II BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG

HORECA KOK NAGERECHTEN II TENDENS HTRV WERKBOEK NAGERECHTEN II BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG HORECA KOK NAGERECHTEN II TENDENS HTRV WERKBOEK NAGERECHTEN II BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Perry Bron, Uitgeverij

Nadere informatie

handel en verkoop thema kassa

handel en verkoop thema kassa 4662_HV_WB_4_kassa_b 13-05-2005 11:03 Pagina 1 handel en verkoop thema kassa Basisberoepsgerichte leerweg 4662_HV_WB_4_kassa_b 13-05-2005 11:03 Pagina 2 colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs:

Nadere informatie

Spreken en gesprekken

Spreken en gesprekken NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 3 van 5 Colofon Auteur: Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: PPMP Prepress, Wolvega Illustraties: Edu Actief

Nadere informatie

HORECA EN BAKKERIJ REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ TENDENS WERKBOEK REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ

HORECA EN BAKKERIJ REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ TENDENS WERKBOEK REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ HORECA EN BAKKERIJ REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ TENDENS WERKBOEK REKENEN IN DE KEUKEN EN DE BAKKERIJ BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG. Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v.

Nadere informatie

Philippe Izmailov Mijn weg naar geluk

Philippe Izmailov Mijn weg naar geluk Philippe Izmailov Mijn weg naar geluk Een gids voor zelfhulp om je weer goed te voelen en in jezelf het geluk te vinden Copyright 2012 Philippe Izmailov Alle rechten voorbehouden. Behoudens de uitdrukkelijk

Nadere informatie

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie?

Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? Wat is Keuzeloos Gewaarzijn ofwel Meditatie? door Nathan Wennegers Trefwoord: zelfkennis / meditatie 2015 Non2.nl Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever mag niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Genesis 12-23. Het leven van Abraham, een leven door geloof. Michael A. Eaton. enesis

Genesis 12-23. Het leven van Abraham, een leven door geloof. Michael A. Eaton. enesis 1 Genesis 12-23 Het leven van Abraham, een leven door geloof Michael A. Eaton Stichting Kerygma Nederland Baron van Nagellstraat 9a 3781 AP VOORTHUIZEN Tel 0342-475048 internet www.kerygma.nl Verkondiging

Nadere informatie

Veel gezelliger dan bij u thuis

Veel gezelliger dan bij u thuis Veel gezelliger dan bij u thuis Van Sylvia Witteman verschenen bij De Arbeiderspers: Pekingeend bij nacht Het lekkerste dier Ik verzin dit niet Koken met Sylvia Witteman Veel gezelliger dan bij u thuis

Nadere informatie

Copyright SBR, Rotterdam

Copyright SBR, Rotterdam '. Binnenriolering Binnenriolering 77 Stichting Bouwresearch Kluwer Technische Boeken B.V. - Deventer - Antwerpen Ten Hagen B.V. - Den Haag Het doel van de Stichting is het coördineren, stimuleren en

Nadere informatie

Mannen spelen, vrouwen winnen

Mannen spelen, vrouwen winnen Mannen spelen, vrouwen winnen F. B. Hotz Mannen spelen, vrouwen winnen Een keuze uit de verhalen Gekozen en ingeleid door Aleid Truijens Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam Antwerpen Copyright 2011

Nadere informatie

handel en verkoop thema visuele presentatie

handel en verkoop thema visuele presentatie 4662_HV_WB_6_visueel_b 22-04-2005 15:15 Pagina 1 handel en verkoop thema visuele presentatie Basisberoepsgerichte leerweg 4662_HV_WB_6_visueel_b 22-04-2005 15:15 Pagina 2 colofon Uitgeverij: Edu Actief

Nadere informatie

Recreatief Frontoffice. GOE Commercieel handelen en uitvoeren van backofficewerkzaamheden in een hotel. Instructie-/werkboek

Recreatief Frontoffice. GOE Commercieel handelen en uitvoeren van backofficewerkzaamheden in een hotel. Instructie-/werkboek Recreatief Frontoffice GOE Commercieel handelen en uitvoeren van backofficewerkzaamheden in een hotel Instructie-/werkboek 1 Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Auteur: Hans Veelers Redactie: Edu Actief

Nadere informatie

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay

Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Jan Bransen Het Schrijven van een Filosofisch Essay Onderstaande tekst schreef ik jaren geleden om studenten wat richtlijnen te geven bij het ontwikkelen van een voor filosofen cruciale vaardigheid: het

Nadere informatie

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn HOTEL HALLO Werkboek Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn, Amsterdam 2014, Uitgeverij Boom, Amsterdam, Kim Koelewijn Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

Taal op niveau Luisteren niveau 2F

Taal op niveau Luisteren niveau 2F Taal op niveau Luisteren niveau 2F Naam: Groep: Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Annemieke Struijk Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Jos Schuurman Vormgeving: Edu Actief

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Hebben en zijn

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Hebben en zijn Hebben en zijn Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Hebben en zijn Den Haag, 2016 Eerste druk, februari 2016 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright 2016 Eric

Nadere informatie

Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend.

Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend. Een goede lezer wordt begrijpend. Een goede luisteraar wordt begrijpend. Eerste druk, 2014 2014 Johanna de Vos isbn: 9789048432172 nur: 728 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel

Nadere informatie

breien op hun paasbest

breien op hun paasbest Arne & Carlos breien op hun paasbest TIRION CREATIEF Paaske_NL-binnenwerk1.indd 1 26-01-12 12:22 INHOUD Hoofdstuk 1 Materiaal... 4 Hoofdstuk 2 De paashaas... 7 Hoofdstuk 3 Truitje voor de paashaas... 12

Nadere informatie

w e r k b o e k Maatschappijleer 1 met

w e r k b o e k Maatschappijleer 1 met w e r k b o e k Maatschappijleer 1 met Colofon Uitgeverij Auteur Vormgeving Illustraties Foto s Drukwerk : Uitgeverij Edu Actief b.v. : Inez van Hattum en Ingrid Koops : Tekst in Beeld : Menno Kooistra

Nadere informatie

L E S B R I E F Onderweg, reisverhalen van Tommy Wieringa

L E S B R I E F Onderweg, reisverhalen van Tommy Wieringa L E S B R I E F Onderweg, reisverhalen van Tommy Wieringa Over het boek Bekijk en lees de voorkant, de achterkant en de inhoud.. Hoe heet het boek?................................................... Hoeveel

Nadere informatie

www.dubbelklik.nu Handleiding Access 2010

www.dubbelklik.nu Handleiding Access 2010 www.dubbelklik.nu Handleiding Access 2010 Deze handleiding is onderdeel van Dubbelklik, een lesmethode Technologie, ICT/ Loopbaanoriëntatie en Intersectoraal Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

HORECA VERBLIJF TENDENS HTRV WERKBOEK VERBLIJF BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG

HORECA VERBLIJF TENDENS HTRV WERKBOEK VERBLIJF BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG HORECA VERBLIJF TENDENS HTRV WERKBOEK VERBLIJF BASISBEROEPSGERICHTE LEERWEG KADERBEROEPSGERICHTE LEERWEG Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Hans Veelers Redactie: Uitgeverij

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

HARTSVERHALEN VOOR IEDERE HSP MET INSPIRERENDE KRACHTKAARTEN

HARTSVERHALEN VOOR IEDERE HSP MET INSPIRERENDE KRACHTKAARTEN HARTSVERHALEN VOOR IEDERE HSP MET INSPIRERENDE KRACHTKAARTEN Colofon ISBN: 978 90 8954 700 2 1e druk 2014 2014, Antoine van Staveren Uitgeverij Elikser Ossekop 4 8901 AA Leeuwarden Telefoon: 058-2894857

Nadere informatie

Module Oriëntatie op facilitair medewerker

Module Oriëntatie op facilitair medewerker Module Oriëntatie op facilitair medewerker Serienummer: Licentie: Voor het activeren van de licentie kijk je op de volgende pagina. Te activeren tot: Inloggen op de website www.fd-okay.nl Voor in dit boek

Nadere informatie

administratie afdeling facturering Kaderberoepsgerichte leerweg en Gemengde leerweg

administratie afdeling facturering Kaderberoepsgerichte leerweg en Gemengde leerweg administratie afdeling facturering Kaderberoepsgerichte leerweg en Gemengde leerweg colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: A. Bosma, P.F.C. Croese, M. van Esch, H. Kamerbeek, J.M. van der

Nadere informatie

Dagboek Geestelijke Groei

Dagboek Geestelijke Groei Deel 3 vrucht dragen Programmasuggesties (huis)kringen Dagboek Geestelijke Groei Wie in Mij blijft, en Ik in hem, die draagt veel vrucht, want zonder Mij kunt u niets doen. Johannes 15:5b Robert Tolsma

Nadere informatie

Wendingen. Anna de Witt

Wendingen. Anna de Witt Wendingen Wendingen Anna de Witt In dit boek beschrijf ik gebeurtenissen zoals ik me die herinner. Een paar keer heb ik de chronologische volgorde aangepast om mijn verhaal leesbaarder te maken. Uit privacyoverwegingen

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Naar het buitenland

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Werkboek Naar het buitenland PrOmotie Cultuur en Maatschappij Werkboek Naar het buitenland Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Mieke van Wieringen, Ruud Drupsteen, Caroline van den

Nadere informatie

Claudel Het kleine meisje 12e:Claudel Het kleine meisje 2e 21-09-2009 11:18 Pag

Claudel Het kleine meisje 12e:Claudel Het kleine meisje 2e 21-09-2009 11:18 Pag Meneer Linh luistert naar de stem van de dikke man, de stem die hem zo vertrouwd is, ook al zegt hij dingen die hij niet begrijpt. De stem van zijn vriend is diep en hees. Hij lijkt langs stenen en enorme

Nadere informatie

Nederlands voor Arabisch taligen A0 A1/A2

Nederlands voor Arabisch taligen A0 A1/A2 Auteur boek: مو لف الكتاب: Vera Lukassen Titel boek: Nederlands voor Arabisch taligen كتاب : الھولندي للناطقین باللغة العربیة المستوى Niveau A0 A2, A0 A2 2015, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

Sindbad. De Vier Windstreken

Sindbad. De Vier Windstreken Nieuwsgierig naar de wereld achter de horizon, vertrekt Sindbad op een schip naar Oost-Indië. Hij bevaart alle zeeën en oceanen waar de zon op schijnt en beleeft de meest fantastische avonturen. Hongerige

Nadere informatie

www.bennyvreden.nl - BVP 1740 - Hint Music 2010 - De trein

www.bennyvreden.nl - BVP 1740 - Hint Music 2010 - De trein Lied :..! (cd track / ) Voor de lol of voor je werk. Naar een feest of naar de kerk. Naar Parijs of Almelo. Met de trein ben je er zo. Reizen naar een verre stad. Met je koffer en je kat. Stap maar in

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Infoboek 2

PrOmotie. Cultuur en Maatschappij. Infoboek 2 PrOmotie Cultuur en Maatschappij Infoboek 2 Colofon Auteurs: Onder redactie van: Met dank aan: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Carolien van den Kommer, Mary Korten, Ruud Schinkel, Gerda

Nadere informatie

Handleiding e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding e-mail

Handleiding e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding e-mail Aan de slag in beroep en bedrijf Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel openbaar gemaakt

Nadere informatie

Colofon. Titel: Xact groen Wiskunde deel 1 ISBN: NUR: 124 Trefwoord: Wiskunde groen

Colofon. Titel: Xact groen Wiskunde deel 1 ISBN: NUR: 124 Trefwoord: Wiskunde groen Colofon 1 Colofon Titel: Xact groen Wiskunde deel 1 ISBN: 978 90 3720 835 1 NUR: 124 Trefwoord: Wiskunde groen Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteurs: E. Benthem, J. Broekhuizen, H. La Poutré, J. Bruinsma,

Nadere informatie

PrOmotie. Nederlands. Werkboek 3 Lezen

PrOmotie. Nederlands. Werkboek 3 Lezen PrOmotie Nederlands Werkboek 3 Lezen Colofon Auteur: Onder redactie van: Met dank aan: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Nelleke Bokhove, Marina Meijers, Rob van der Horst, Gerda Verhey, Hanneke Molenaar

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

www.shindotuinen.be Shindotuinen Japanse Zen en Haiku s uit Haspengouw Sinds 2004 - Overrepen / Tongeren

www.shindotuinen.be Shindotuinen Japanse Zen en Haiku s uit Haspengouw Sinds 2004 - Overrepen / Tongeren Zen en Haiku s uit Haspengouw Japanse Shindotuinen Sinds 2004 - Overrepen / Tongeren Eerste druk, lente 2016. Uitgeverij De Groene Gedachte, Tienen, België. www.degroenegedachte.be Titel: Zen en Haiku

Nadere informatie

EEN PUPPY IN HUIS Martin Gaus

EEN PUPPY IN HUIS Martin Gaus gewoon vertederend, maar tegelijk een hele verantwoording. Want alles wat een pup zo vroeg mogelijk leert, is bepalend voor de rest van zijn leven. En wie is zijn leraar? Juist, u, zijn baas. Dat betekent

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekbespreking

Uitleg boekverslag en boekbespreking Uitleg boekverslag en boekbespreking groep 7 schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Blz. 7 Blz. 7 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie

1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule

1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule Werkboek Inhoudsopgave: 1.Inleiding: De Plug & Play Business Formule 2. Het H.A.R.T. model 2.1. H.A.R.T. staat voor: 2.1.1. Mijn verhaal over oprechte communicatie 2.1.1: Hoofd Gebruik de rest van deze

Nadere informatie

PRODUCTSPECIFICATIE CHRYSANTHEMUM INDICUM GROEP

PRODUCTSPECIFICATIE CHRYSANTHEMUM INDICUM GROEP PRODUCTSPECIFICATIE CHRYSANTHEMUM INDICUM GROEP Maart 2012 Aanvullend op de Algemene Specificaties Snijbloemen gelden voor Chrysanthemum Indicum Groep (chrysanten) de eisen genoemd in deze productspecificatie.

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Tevredenheid cliënten afdeling Sociale Zaken

Tevredenheid cliënten afdeling Sociale Zaken Tevredenheid cliënten afdeling Sociale Zaken Rapportage kwantitatief onderzoek naar de tevredenheid van cliënten van de afdeling Sociale Zaken van de gemeente Houten. dinsdag 4 november 26 Oakdale Group

Nadere informatie

Op uitwisseling in Japan: een studieverslag

Op uitwisseling in Japan: een studieverslag Op uitwisseling in Japan: een studieverslag door: Martijn Huisman (311382) makaveli_mh@hotmail.com 'Studeren in het buitenland opent letterlijk je blik op de wereld' Annegien Tegelaar-Prins. Ik heb Annegien

Nadere informatie

De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid

De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid Tobias gechanneld door Geoffrey Hoppe www.crimsoncircle.com Inspiring Consciousness De Twaalf Tekenen van Jouw Ontwakende Goddelijkheid Tobias gechanneld

Nadere informatie

Copyright SBR, Rotterdam

Copyright SBR, Rotterdam : Ventilatie en energieverlies van woningen Enkele bouwkundige details Ventilatie en energieverlies van woningen Enkele bouwkundige details 85 Stichting Bouwresearch Kluwer Technische Boeken B.V. - Deventer

Nadere informatie

PRODUCTSPECIFICATIE PHALAENOPSIS IN POT

PRODUCTSPECIFICATIE PHALAENOPSIS IN POT PRODUCTSPECIFICATIE PHALAENOPSIS IN POT mei 2015 Aanvullend op de Algemene Specificaties Kamerplanten gelden voor Phalaenopsis in pot de eisen genoemd in deze productspecificatie. De Productspecificatie

Nadere informatie

Pol Van Damme. Leesfiches

Pol Van Damme. Leesfiches Pol Van Damme Deze leesfiches bevatten niet zomaar vraagjes bij boeken. Nee, het gaat om leuk en creatief bezig zijn met boeken, om bevorderen van leesbegrip, maar bovenal: om leesplezier! Het boekenpakket

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau A, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

Dag...onderwijs. Een onderzoek naar uitstroombeslissingen van meao-leerlingen. Ineke Lokman

Dag...onderwijs. Een onderzoek naar uitstroombeslissingen van meao-leerlingen. Ineke Lokman Dag...onderwijs Een onderzoek naar uitstroombeslissingen van meao-leerlingen Ineke Lokman Dag...onderwijs Een onderzoek naar uitstroombeslissingen van meao-leerlingen CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK,

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis s-gravenhage, 2015 Omslagfoto Het voorbereiden van renovatiewerkzaamheden

Nadere informatie

Onteigeningsrecht in de praktijk

Onteigeningsrecht in de praktijk Onteigeningsrecht in de praktijk Onteigeningsrecht in de praktijk Mr. J.A.M.A. Sluysmans Mr. J.J. van der Gouw Mr. W.J. Bosma ISBN: 978-90-78066-51-4 NUR 820-823 2011, Instituut voor Bouwrecht Alle rechten

Nadere informatie

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt:

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt: Het maken van een leesverslag in klas 3 en 4 VMBO Basis Voor het examenonderdeel fictie moet je een aantal boeken lezen. Gebruik bij het maken van het leesverslag het schema hieronder. Werk het schema

Nadere informatie

De Kern van Veranderen

De Kern van Veranderen De Kern van Veranderen #DKVV De kern van veranderen marco de witte en jan jonker Alle rechten voorbehouden: niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,

Nadere informatie

PrOmotie. Rekenen en Wiskunde. Werkboek Inhoud

PrOmotie. Rekenen en Wiskunde. Werkboek Inhoud PrOmotie Rekenen en Wiskunde Werkboek Inhoud Colofon Auteur: Onder redactie van: Met dank aan: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Ton Milatz Ad van der Hoeven Aveline Dijkman (Sociale Competentie)

Nadere informatie

Op weg naar mijn PLEK

Op weg naar mijn PLEK Op weg naar mijn PLEK Eerste druk, juni 2012 2012 Edward Tuheteru isbn: 978-90-484-2457-3 nur: 728 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Ontwikkelingen in het beroep

Ontwikkelingen in het beroep Ontwikkelingen in het beroep Colofon Edu Actief b.v. Postbus 1056 7940 KB Meppel 0522-235235 service@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Eindredactie: Titel: Annyttsje Pruim Edu Actief b.v. Ontwikkelingen

Nadere informatie

Johannes legt ons vanmorgen allemaal bij de schaapspoort in Jeruzalem. Een menigte van

Johannes legt ons vanmorgen allemaal bij de schaapspoort in Jeruzalem. Een menigte van 1 Zondag 1 maart 2015, Kloosterkerk Den Haag Voorganger: Ad van Nieuwpoort, Bloemendaal Jesaja 35, Johannes 1 Johannes legt ons vanmorgen allemaal bij de schaapspoort in Jeruzalem. Een menigte van zieken,

Nadere informatie

PrOmotie. Nederlands. Schrijven Werkboek 2

PrOmotie. Nederlands. Schrijven Werkboek 2 PrOmotie Nederlands Schrijven Werkboek 2 Colofon Auteur: Onder redactie van: Met dank aan: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Hanneke Molenaar Lisette Ligtendag-Roijers (CED groep/pi, Rotterdam)

Nadere informatie

Copyright SBR, Rotterdam

Copyright SBR, Rotterdam Het buitenspouwblad Het buitenspouwblad 84 Stichting Bouwresearch K1uwer Technische Boeken B.V. - Deventer - AntWerpen Ten Hagen B.V. - Den Háag Het doel van de Stichting is het coördineren, stimuleren

Nadere informatie

Les 5 God: Zoon Ketters over Jezus

Les 5 God: Zoon Ketters over Jezus Les 5 God: Zoon Doelstelling: de catechisant kan in 1 minuut aan een ander uitleggen wie Jezus voor hem/haar is, weet welke afwijkende meningen er in de loop der tijd geweest is m.b.t. de Here Jezus en

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders Tekstboek DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders P.J. Meijer A.G. Sciarone Tekstboek Herziene editie

Nadere informatie

Opgewekt aan de slag met je essay of boek Door schrijfcoach Yoeke Nagel ( ) www.yoeke.com

Opgewekt aan de slag met je essay of boek Door schrijfcoach Yoeke Nagel ( ) www.yoeke.com Opgewekt aan de slag met je essay of boek Door schrijfcoach Yoeke Nagel ( ) www.yoeke.com Het essay of boek wordt zwaar overschat. Eigenlijk is het gewoon een stukkie schrijven. Zoiets als een wandeling

Nadere informatie

De grote Geronimo Stilton omnibus

De grote Geronimo Stilton omnibus Het thema van deze nieuwsbrief is: Reizen De grote Geronimo Stilton omnibus Tekst: Geronimo Stilton / Illustraties: Flavio Ferron e.a. Voorlezen vanaf 7 jaar / zelf lezen vanaf 9 jaar Over het boek Paperback

Nadere informatie

Kinderzwerfboek laat alle kinderen lezen

Kinderzwerfboek laat alle kinderen lezen Kinderzwerfboek laat alle kinderen lezen Lezen is heel erg belangrijk voor je ontwikkeling. Kinderen die lezen, gaan gemiddeld drie jaar langer naar school. Hierdoor hebben ze later meer kans op een goede

Nadere informatie

DE SUPERRELATIE. David de Kock en Arjan Vergeer

DE SUPERRELATIE. David de Kock en Arjan Vergeer DE SUPERRELATIE David de Kock en Arjan Vergeer Spectrum maakt deel uit van Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv Postbus 97 3990 DB Houten Eerste druk 2013 Omslagontwerp: Lisanne Creutzburg/Sanneke Prins,

Nadere informatie

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga Voelt bidden voor jou soms als het doen van een lange reeks verzoekjes aan God? Mis je inspiratie om met God in gesprek te gaan? Dit werkboekje geeft je handvatten om je gesprekken met God eens over een

Nadere informatie