DE ROOS VAN AXEN, TOEGEPAST OP LEIDERSSCHAP

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE ROOS VAN AXEN, TOEGEPAST OP LEIDERSSCHAP"

Transcriptie

1 DE ROOS VAN AXEN, TOEGEPAST OP LEIDERSSCHAP Er zijn verschillende wijzen om met anderen in relatie te treden. Een manier om daarnaar te kijken is de relatieroos of roos van axen (F. Cuvelier). Deze relatieroos probeert een uitdrukking te zijn van een momentopname van een gedrag in relatie met iemand anders, of een soort gemiddeld gedrag binnen een relatie gedurende een bepaalde periode. Er wordt onderscheid gemaakt tussen zes mogelijke gedragswijzen: Houden Aanvallen Geven Weerstaan Ontvangen Ondergaan Op ieder van deze gedragswijzen kan de andere partner in de relatie reageren met gedrag uit dezelfde categorie of uit één der vijf andere axen. De posities geven en ontvangen spreken voor zich. Op te merken valt wel dat er heel verschillende zaken kunnen gegeven worden: goederen, zorg, leidinggevende elementen (zoals instructies bvb.), nabijheid, enz. Ontvangen is helemaal iets anders dan nemen: bij ontvangen is er een actief accepteren van de gevende in zijn daad van het geven. Houden is het achterhouden van de zaken die zouden kunnen gegeven worden, het expliciet niet geven dus in een situatie waar geven zou kunnen verwacht worden. In deze positie zit de hautaine chef die laat bedelen om hulp, en die zich erg afschermt. Het is een heel veilige positie maar zijn ondergeschikten missen contact. Aanvallen kan zijn: straf geven, loon verminderen, kwaad worden, kritiek geven, enz. Weerstaan is anders en is een ondergeschikte positie. Het is het weigeren van elke hulp, het zich afschermen, het niet naleven van richtlijnen, enz. Expliciet protest tegen richtlijnen, gegeven door de chef, is eerder te zien als aanvallen dan als weerstaan. (Al zouden niet alle auteurs dit zo zien). Een voorbeeld: de chef wil dat de telefoons opgenomen worden in een bepaalde dienst. Als hij langskomt, doen de bedienden dat. Als hij weg is niet. Als hij vraagt hoe dat komt antwoorden de bedienden: Er zal toevallig niemand aanwezig geweest zijn. Deze houding is deze van het weerstaan. Als iemand zou antwoorden: Dat is ons werk niet, dan staat deze zelf in de aanval. Ondergaan: alles over zich laten gaan, controle verliezen over de situatie, schuldgevoelens hebben omdat je niets doet en toch in dat nietsdoen blijven zitten, noch ja noch nee zeggen op een aanbod en dan spijtig zijn uit de boot te vallen, enz. Het verzet is hier niet naar buiten toe maar gebeurt wel binnen in de persoon als een voortdurende innerlijke tweestrijd die depressie geeft.

2 We kunnen drie zones interacties zien in de relatieroos: in de zone van geven en ontvangen is er samenwerking. In de zone van aanvallen en weerstaan is er conflict. En in de zone van houden en ondergaan leven de relatiepartners gewoon naast elkaar bijna zonder contact. De axen geven, houden en aanvallen zijn posities waarin een leidinggevende zich veel beweegt. Daartegenover zijn de drie andere posities (ontvangen, ondergaan en weerstaan) veeleer posities waarin ondergeschikten zich bewegen. Vanuit dit model gezien is leiding geven dus het zich bewegen in de posities geven, houden en aanvallen. Dat lijkt heel simpel maar het is niet zo simpel voor een leider om voortdurend in die posities te blijven. Daartoe zijn twee heel belangrijke elementen nodig: macht en innerlijke kracht. 1) MACHT: als degene die wil leiding geven geen macht heeft zullen de ondergeschikten hem niet aanvaarden als chef. Ze zullen, om met de terminologie van de roos van axen te spreken, niet aanvaarden dat iemand voortdurend boven de machtslijn (de lijn tussen de drie posities geven, houden en aanvallen enerzijds en ontvangen, ondergaan en weerstaan anderzijds) staat. Er zijn verschillende soorten macht die iemand kan hebben waardoor hij in een leidinggevende positie geduld wordt: formele macht: dat is de macht die gegeven wordt door het systeem, door de organisatie waarin de chef en zijn ondergeschikten zich bevinden. Het is de macht die de chef krijgt van zijn oversten en van de sociale context. sanctionele macht: dat is de macht die iemand heeft door de mogelijkheid te hebben iemand (positief of negatief) te sanctioneren. competentiemacht: is de macht die iemand heeft als hij als competent aangezien wordt voor de taak door de groep mensen die deze taak moeten uitvoeren. informatiemacht: is de macht die iemand heeft die over veel informatie beschikt die relevant is voor de taak die de groep moet verrichten. referentiemacht: een chef heeft deze macht als de anderen zich spiegelen aan hem, als ze willen gelijken op hem, als ze bij hem willen zijn, enz. Men zegt soms nog dat zo iemand charisma heeft. Iedere persoon heeft zo n macht slechts op een bepaald gebied: zo kan een chef veel competentiemacht hebben voor verpleegkundige taken, en helemaal geen competentiemacht voor psycho-sociale begeleidingstaken. Op dezelfde manier heeft de chef slechts bevoegdheid gekregen van zijn oversten op bepaalde gebieden en is zijn formele macht op andere gebieden onbestaand. Evenzo heeft de chef meestal slecht sanctionele macht binnen een bepaalde omgeving en in verband met een bepaald soort werk. En voor informatiemacht geldt hetzelfde: iedereen heeft slechts informatie ver een bepaald gebied. Voor referentiemacht is minder duidelijk aan te tonen dat ze slechts geldt op een bepaald gebied. Een chef die leiding geeft voor een taak die zich bevindt op een gebied waar hij veel macht heeft, wordt weinig onder vuur genomen. Toch is geen enkele leider vrij van tegenreacties. Vandaar dat ook het tweede element, namelijk innerlijke kracht, noodzakelijk is om leiding te kunnen geven.

3 2) INNERLIJKE KRACHT: ook al heeft de chef voldoende macht (en een minimum van macht is zeker noodzakelijk), toch krijgt hij dikwijls veel tegenwind. Op zo n moment staat hij heel eenzaam. En ook op momenten dat hij geen tegenkantingen krijgt staat hij in een heel eenzame, gevende positie. Vandaar dat de chef over veel innerlijke kracht moet beschikken om te kunnen blijven leiding geven. Men zou zich kunnen afvragen: Kan dat dan eigenlijk als veel ondergeschikten protesteren tegen een chef, dat deze het uiteindelijk haalt? Het is toch een ongelijk gevecht, één tegen velen! Dat lijkt inderdaad onwaarschijnlijk, maar er is een belangrijk gegeven uit onze cultuur dat de chef ter hulp komt: de ondergeschikten kunnen zich vrijelijk permitteren in de positie weerstaan te gaan staan, en dat is flink vervelend voor de chef, maar in die positie kan de chef nog altijd, zij het met veel moeite, zorgen dat de taak verricht wordt. De chef voelt zich wel totaal afgekeurd en afgewezen maar als hij voldoende innerlijke kracht heeft en zijn batterijen op tijd elders oplaadt is dat te overleven. Maar de ondergeschikten kunnen zich niet permitteren om zelf boven de gezagslijn te gaan staan door bvb. te gaan aanvallen. Want het is een cultureel gegeven dat de andere ondergeschikten dat van elkaar niet verdragen. Met andere woorden, iemand die de leider aanvalt riskeert sterk iedereen tegen zich te krijgen. De onderliggende reden daarvoor is dat veel mensen heel veel nood hebben aan een leider en zich onveilig voelen als de leiderspositie sterk aangevallen wordt.

Waarom niet iedereen mij leuk hoeft te vinden

Waarom niet iedereen mij leuk hoeft te vinden Waarom niet iedereen mij leuk hoeft te vinden De mythe van de lovejunk Bert van Dijk Thema, uitgeverij van Schouten & Nelissen 1 de lovejunk: kracht en zwakte Vier heldere uitgangspunten Het verhaal van

Nadere informatie

Het gesprek is een eerste kennismaking voor beide partijen en heeft als doel een antwoord te krijgen op de volgende twee vragen:

Het gesprek is een eerste kennismaking voor beide partijen en heeft als doel een antwoord te krijgen op de volgende twee vragen: Sollicitatiegesprek De uitnodiging En dan is het zover: je wordt uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek. Je bent nu door de eerste selectie heen en dat betekent in ieder geval dat je brief, CV en eventueel

Nadere informatie

Confrontatie: kan dat dan? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen

Confrontatie: kan dat dan? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Confrontatie: kan dat dan? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Bronnen: Nota s vormingsweekend met Ivo Debeer rond activerende vaardigheden, 2001 De hulpverleningstaart, werkdocument

Nadere informatie

AGRESSIE OP JE WERK PRAAT ER EENS OVER!

AGRESSIE OP JE WERK PRAAT ER EENS OVER! AGRESSIE OP JE WERK PRAAT ER EENS OVER! Voel je je veilig? Heb je wel eens te maken met agressie? Hoe ga je ermee om? En wat doe je zoal om agressie te voorkomen of de gevolgen ervan te beperken? Voel

Nadere informatie

Heeft u Reumatoïde Artritis en bent u regelmatig moe?

Heeft u Reumatoïde Artritis en bent u regelmatig moe? Heeft u Reumatoïde Artritis en bent u regelmatig moe? Inhoud 1. Voor wie is deze brochure?...4 2. Introductie...5 3. Vermoeidheid een klacht?...5 4. Geen gewone vermoeidheid...5 5. Oorzaken van vermoeidheid...11

Nadere informatie

De jeugdzorg, langdurige zorg en ondersteuning over meded inging en samenwerking

De jeugdzorg, langdurige zorg en ondersteuning over meded inging en samenwerking De jeugdzorg, langdurige zorg en ondersteuning over meded inging en samenwerking mede Samenwerken: hoe doe je dat? De jeugdzorg, langdurige zorg en ondersteuning over mededinging en samenwerking Een verslag

Nadere informatie

ATTRIBUEREN OF TOESCHRIJVEN

ATTRIBUEREN OF TOESCHRIJVEN ATTRIBUEREN OF TOESCHRIJVEN De meeste mensen, en dus ook leerlingen, praten niet alleen met anderen, maar voeren ook gesprekken met en in zichzelf. De manier waarop leerlingen over, tegen en in zichzelf

Nadere informatie

een dierbare verliezen

een dierbare verliezen een dierbare verliezen een dierbare verliezen U heeft kort geleden iemand verloren. Dat kan heel verwarrend zijn. Vaak is het moeilijk te accepteren dat iemand er niet meer is. Soms is het verdriet of

Nadere informatie

Bespreek je vak man! Waarom een goed gesprek? Een goed gesprek tussen werk nemer en werkgever over thema s als bijblijven

Bespreek je vak man! Waarom een goed gesprek? Een goed gesprek tussen werk nemer en werkgever over thema s als bijblijven bespreek je vak man Bespreek je vak man! Of je nou tractorchauffeur, kraanmachinist of grondwerker bent, ondernemer of werknemer, feit is dat je in een prachtige sector werkt. Natuurlijk wil je dat zo

Nadere informatie

Heeft elk kind talenten? Gelijke kansen!

Heeft elk kind talenten? Gelijke kansen! Heeft elk kind talenten? Gelijke kansen! Kanttekeningen bij het woord talent Het woord talent wordt de laatste tijd in de onderwijscontext heel vaak gebruikt. Vertrekken vanuit talenten van ieder kind

Nadere informatie

De 10 tips voor. Succesvol Communiceren

De 10 tips voor. Succesvol Communiceren De 10 tips voor Succesvol Communiceren Wat je geeft, ontvang je terug ICM Uitgave De 10 tips voor Succesvol Communiceren Extra tip: Print dit 10 tips e-book voor optimaal resultaat 1 De 10 tips voor Succesvol

Nadere informatie

Werkdruk in balans! Plezier in het werk!

Werkdruk in balans! Plezier in het werk! Te Hoge Werkdruk! Werkdruk in balans! Plezier in het werk! Te lage werkdruk! Hier vindt u voorbeelden hoe u werkdruksignalen uit de praktijk kunt indelen op de vijf stuurknoppen voor werkdrukbalans en

Nadere informatie

Contact maken met jongeren uit de straatcultuur

Contact maken met jongeren uit de straatcultuur 4 Contact maken met jongeren uit de straatcultuur 4.1 Inleiding Ik weet al na drie seconden of ik met die man wil praten of niet. Deze uitspraak van een jongere uit Kanaleneiland illustreert een belangrijk

Nadere informatie

Wat je irriteert bij de ander is een tekortkoming bij jezelf

Wat je irriteert bij de ander is een tekortkoming bij jezelf Wat je irriteert bij de ander is een tekortkoming bij jezelf door Yvonne P.E. Hagenaar-Ratelband http://www.yhra.nl 2006 Copyright tekst en tekeningen: het staat u vrij om dit e-book in ongewijzigde vorm

Nadere informatie

HOU ME VAST. maar raak me niet aan verstandelijke beperking, hechtingsproblematiek en ernstig probleemgedrag

HOU ME VAST. maar raak me niet aan verstandelijke beperking, hechtingsproblematiek en ernstig probleemgedrag HOU ME VAST maar raak me niet aan verstandelijke beperking, hechtingsproblematiek en ernstig probleemgedrag Een handreiking voor begeleiders December 2010 Karine Hornain, gedragsdeskundige Ivo Meijer,

Nadere informatie

Kerk zijn vandaag en de toekomst van de parochies. Pastorale brief. Mgr. Jozef De Kesel

Kerk zijn vandaag en de toekomst van de parochies. Pastorale brief. Mgr. Jozef De Kesel Kerk zijn vandaag en de toekomst van de parochies Pastorale brief Mgr. Jozef De Kesel 1 Kerk zijn vandaag en de toekomst van de parochies Volgend jaar zal het vijftig jaar geleden zijn dat paus Johannes

Nadere informatie

Kanker... in gesprek met je arts

Kanker... in gesprek met je arts Kanker... in gesprek met je arts Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Het eerste contact met uw arts 4 Artsen zijn ook mensen 8 Begrijpen en onthouden 10 Vragen vóór de diagnose 13 Vragen over diagnose

Nadere informatie

1 e HULP BIJ ONGEWENSTE RESULTATEN

1 e HULP BIJ ONGEWENSTE RESULTATEN Trefwoorden Gedragsverandering Verandermanagement Communicatie PIM BOUWMAN EN LOES WOUTERSON 1 e HULP BIJ ONGEWENSTE RESULTATEN Effectiever leidinggeven door reflecteren op eigen handelen Pim Bouwman richtte

Nadere informatie

Pesten. op het werk. www.aclvb.be

Pesten. op het werk. www.aclvb.be Pesten op het werk www.aclvb.be Pesten op het werk www.aclvb.be D/1831/2009/7/16000 V.U.: Jan Vercamst, Koning Albertlaan 95 9000 Gent Inhoud Woord vooraf... 4 Inleiding... 5 1. Wat is pesten?... 7 1.

Nadere informatie

Wat zal ik zeggen, hoe kan ik helpen?

Wat zal ik zeggen, hoe kan ik helpen? Wat zal ik zeggen, hoe kan ik helpen? Een brochure voor mensen die in hun naaste omgeving een ernstig zieke (bijvoorbeeld iemand met kanker) hebben en die zich afvragen hoe zij het beste steun kunnen bieden.

Nadere informatie

Hoe veranderen mensen hun gedrag?

Hoe veranderen mensen hun gedrag? Hoe veranderen mensen hun gedrag? Eerstelijnswerk in de welzijns- en gezondheidssector is vaak gericht op het veranderen van gedrag: minder alcohol drinken, op de juiste manier voorgeschreven medicatie

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

De pedagogisch medewerker. Hoofdstuk 10

De pedagogisch medewerker. Hoofdstuk 10 124 De pedagogisch medewerker Samira, Mina en Elsje (allemaal 9 jaar) zijn buiten met het springtouw bezig. Twee draaien aan het koord en één springt. Pedagogisch medewerker Anne ziet dat Elsje bijna nooit

Nadere informatie

Motiveren van medewerkers

Motiveren van medewerkers PROFICIENCY Motiveren van medewerkers Voor de middenkaderleidinggevende die succesvol wil worden in het leiding geven. Jeroen Engelaer Motiveren van Medewerkers geeft in heldere en praktische taal kort

Nadere informatie

24Hanteren van het groepsproces

24Hanteren van het groepsproces DC 24Hanteren van het groepsproces 1 Inleiding Het leven en/of participeren in groepen is waardevol. Je leeft en deelt met elkaar, oefent sociale vaardigheden, hebt samen plezier, leert van elkaar en steunt

Nadere informatie

DEPRESSIE, EEN GIDS VOOR FAMILIELEDEN

DEPRESSIE, EEN GIDS VOOR FAMILIELEDEN DEPRESSIE, EEN GIDS VOOR FAMILIELEDEN Prof. Dr. Pim Cuijpers, VU Amsterdam Oorspronkelijke uitgave december 1996, hoofdstuk 4 herzien door dr. Tara Donker in 2014 Momenteel is professor Pim Cuijpers hoofd

Nadere informatie

Communiceren met je Engelen en Spirituele Gidsen

Communiceren met je Engelen en Spirituele Gidsen Communiceren met je Engelen en Spirituele Gidsen Door Jennifer Hoffman Door Jennifer Hoffman Kanaal voor Aartsengel Uriel healing@urielheals.com Vert. Fran Tielemans 1 Communiceren met je Engelen en Spirituele

Nadere informatie

HOE PRAAT IK MET MIJN PUBER?

HOE PRAAT IK MET MIJN PUBER? HOE PRAAT IK MET MIJN PUBER? 2 Hoe praat ik met mijn puber? Hoe praat ik met mijn puber? Ouders willen graag een goede relatie met hun kind maar met opgroeiende tieners krijgen ze dikwijls te maken met

Nadere informatie

Kanker en dan... Omgaan met de emotionele gevolgen

Kanker en dan... Omgaan met de emotionele gevolgen Kanker en dan... Omgaan met de emotionele gevolgen Voor wie is deze brochure bedoeld? Deze brochure is voor mensen bij wie de diagnose kanker is gesteld. Ook is het raadzaam de mensen in uw naaste omgeving,

Nadere informatie

Waarom het voor u zo BELANGRIJK is dat wij onafhankelijk zijn! 100% ONAFHANKELIJK

Waarom het voor u zo BELANGRIJK is dat wij onafhankelijk zijn! 100% ONAFHANKELIJK Waarom het voor u zo BELANGRIJK is dat wij onafhankelijk zijn! 100% ONAFHANKELIJK Er zijn BELANGRIJKE verschillen Nederland telt veel verzekeringsmaatschappijen. Elke maatschappij heeft eigen producten

Nadere informatie